Բայի եղանակները

Բայերով արտահայտվում է գործողության կատարման եղանակ, այսինքն՝ խոսողի վերաբերմունքը գործողության նկատմամբ:

Այսպես՝ մի դեպքում բայաձևերը ցույց են տալիս, ըստ խոսողի, իրականում, ստույգ կերպով կատարվող, կատարված կամ կատարելի գործողություն՝ գնում եմ, գնում էիր, գնացել են, գնացել էինք, գնալու ես, գնալու էին, գնացի և այլն. սա կոչվում է սահմանական եղանակ,

մի այլ դեպքում՝ գործողության կատարման իղձ, ցանկություն՝ գնամ, գնայիք և այլն. սա ըղձական եղանակն է,

մի ուրիշ դեպքում՝ ենթադրական գործողություն՝ կգնա, կգնայինք և այլն. սա ենթադրական եղանակն է,

չորրորդ դեպքում՝ հարկադրական կամ անհրաժեշտական գործողություն՝ պիտի գնաս, պետք է գնային և այլն. սա հարկադրական եղանակն է,

մի այլ դեպքում էլ՝ խոսակցին ուղղված հրաման, կարգադրության, խնդրանք՝ գնա՛, գնացե՛ք. սա հրամայական եղանակն է:

Այսպիսով՝ բայն ունի հինգ եղանակ՝  սահմանական, ըղձական, ենթադրական, հարկադրական և հրամայական: 

Սահմանական եղանակ

Ըղձական եղանակ

Ենթադրական եղանակ

Հարկադրական եղանակ

Հրամայական եղանակ

Սահմանական  եղանակն ունի յոթ ժամանակաձև, որոնցից մեկը՝ անկատար ներկա (սահմանական ներկա), ցույց է տալիս ներկա ժամանակ, մեկը՝ ապակատար ներկան (սահմանական ապառնի)՝ ապառնի ժամանակ, մնացած հինգը՝ անկատար անցյալը, վաղակատար ներկան (սահմանական անցյալ), վաղակատար անցյալը, ապակատար անցյալը, անցյալ կատարյալը, ցույց են տալիս անցյալ ժամանակ:

Ըղձական, ենթադրական և հարկադրական եղանակներն ունեն երկուական ժամանակաձևեր, որոնցից մեկը ցույց է տալիս ապառնի ժամանակ, մեկը՝ անցյալ:

Հրամայական եղանակը ունի միայն մեկ ժամանակաձև, միայն մեկ ժամանակ՝ ապառնի, և միայն մեկ դեմք՝ երկրորդ:

1. Սահմանական եղանակ:

• Գնում եմ, գնում էիր, գնացել են, գնացել էինք, գնալու ես, գնալու էին, գնացի:
• Այսպիսով, այն դեպքերը, երբ խոսողը մասնակիցներին կատարում է այդ գործողությունը, պարզություն ունի:

1. Ըղձական եղանակ:

• Գնամ, գնայիք:
• Այսպիսով, դեպքերին հետագայում կարող են համակարգել, որ խոսողը պետք է անցնի գնելու գործողությունը:

1. Ենթադրական եղանակ:

• Կգնա, կգնայինք:
• Այսպիսով, խոսողը այն բաժանորդին չէ, որը այն կատարում է, այլ՝ դեռևս հանդերձվում է այդ արդյունքի հետ:

1. Հարկադրական եղանակ:

• Պիտի գնաս, պետք է գնայինք:
• Այսպիսով, խոսողը պարտավոր է կատարել այդ գործողությունը:

1. Հրամայական եղանակ:

• Սա հրամայական եղանակն է: Գնա՛, գնացե՛ք:
• Այսպիսով, խոսողը առաջարկում է այն արդյունքը, որ մեզ համար հետևենք:

Դրանցից համեմատենք նկարագրված այն ներկայացուցիչների հե

տ, որոնք բազմաթիվ բնութագրություններ են կատարելու։ Երբ խոսողը նշում է իրենց տարբերությունները, այն մեծ բարդությունների գրանցումն է, որոնց արդյունքում ստացվել է հասարակություն։