Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու.
Թեմա 2. Հայկական քաղաքակրթության ձևավորումն ու զարգացումը․
ա/ Հայկական լեռնաշխարհը՝ հայոց հայրենիք
բ/ Հայաստանի պատմավարչական բաժանումները
գ/ Պատմաաշխարհագրական միջավայրի ազդեցությունը Հայոց պատմության վրա /բանավոր, էլ․ դասագիրք՝ էջ 7-11, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք.
1. Ընտրե՛ք Մեծ Հայքի նահանգներից մեկը և, օգտվելով տարբեր աղբյուրներից, պատրաստե՛ք նյութ տվյալ նահանգի մասին:

Սյունիք — Տարածքը՝ մոտ 15 239 քառակուսի կիլոմետր։
Սահմանները՝ հյուսիս-արևմուտքում և արևմուտքում սահմանակցում էր Այրարատ և Վասպուրական, արևելքում՝ Արցախ և Ուտիք նահանգներին։
Կենտրոնը՝ Սիսական ավանը և Բաղանիս գյուղը, իսկ հետագայում՝ Կապան քաղաքը և համանուն իշխանության կենտրոնները։

Երնջակ – Տարածվում էր Երնջակ (Ալինջաչայ) գետի ավազանում (այժմյան Նախիջևանի տարածքում):
Ճահուկ – Գտնվում էր նույնանուն Ճահուկ (Ջահրի) գետի հովտում (այժմյան Նախիջևանի տարածքում):
Վայոց Ձոր – Ընդգրկում էր Արփա գետի վերին և միջին ավազանները (համապատասխանում է այժմյան ՀՀ Վայոց ձորի մարզին):
Գեղարքունիք – Զբաղեցնում էր Սևանա լճի ավազանի արևմտյան և հարավային մասը (համապատասխանում է ներկայիս ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մի մասին):
Սոթք – Գտնվում էր Սևանա լճի արևելյան և հարավ-արևելյան ափերին (ներառում էր այժմյան Վարդենիսի տարածաշրջանը):
Աղահեջք – Տարածվում էր Հագարի գետի վերին ավազանում (պատմական Քաշաթաղի/Լաչինի շրջան):
Ծղուկ – Սյունիքի ամենամեծ գավառներից էր. ընդգրկում էր Որոտան գետի վերին հովիտը (այժմյան Սիսիանի տարածաշրջանը):
Հաբանդ – Գտնվում էր Որոտան գետի միջին ավազանում: Հենց այս գավառի մեջ էին մտնում Գորիսը, Խնձորեսկն ու Տաթևի վանքը:
Բաղք – Ընդգրկում էր Ողջի գետի ավազանը (ներկայիս Կապանի տարածաշրջանը):
Ձորք (կամ Կապան) – Գտնվում էր Գեղի գետի ավազանում (Կապանից դեպի արևմուտք ընկած լեռնային հատվածը):
Արևիք – Զբաղեցնում էր Մեղրի գետի ավազանը՝ Սյունիքի ամենահարավային հատվածը (այժմյան Մեղրիի տարածաշրջանը):
Կովսական – Տարածվում էր Ծավ և Ողջի գետերի ստորին հոսանքներում (այժմյան Կովսականի/Զանգելանի շրջան):

2. Պարզաբանե՛ք Հայաստանի տարածքի պատմաաշխարհագրական պայմանները և առանձնահատկությունները։ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքն ի՞նչ ազդեցություն է ունեցել հայ ժողովրդի քաղաքակրթական ընթացքի վրա։

 /բլոգային աշխատանք/.
«Հայոց պատմություն», 10-րդ դասարան
http://fliphtml5.com/fumf/qcjw/basic

1.vapor — գոլորշի
2.eliminate — վերացնել, հեռացնել
3.villain — չարագործ
4.dense — խիտ, թանձր
5.utilize — օգտագործել, կիրառել
6.humid — խոնավ
7.theory — տեսություն
8.descend — իջնել, ցածրանալ
9.circulate — շրջանառվել, տարածվել
10.enormous — հսկայական, ահռելի
11.predict — կանխատեսել
12.vanish — անհետանալ, չքանալ

Սկսենք հարցերից՝
1․ «Պատմաբանը ժամանակի մեքենա չունի։ Ուրեմն ինչպե՞ս է նա իմանում՝ ինչ է տեղի ունեցել անցյալում»։

Պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությամբ և համեմատությամբ։

2․ «Իսկ եթե երկու աղբյուր նույն իրադարձության մասին տարբեր բան են ասում, ո՞րին պետք է հավատանք»։

համեմատել դրանք, ստուգել հեղինակը, ժամանակը, նպատակը և գտնել այլ ապացույցներ։

«Պատմաբանի 5 հարցերը»

Ո՞վ է ստեղծել աղբյուրը։
Ե՞րբ է ստեղծվել։
Ինչո՞ւ է ստեղծվել։
Ի՞նչ է ասում։
Ի՞նչ չի ասում կամ ինչո՞ւ կարող ենք կասկածել դրան։

Հավելում ես ամենակարևոր կանոնը.

Աղբյուրը կարող է արժեքավոր լինել նույնիսկ այն դեպքում, երբ ամբողջությամբ ճշմարտացի չէ։

Օրինակ՝ թշնամու մասին չափազանցված նկարագրությունը կարող է մեզ տեղեկություն տալ ոչ միայն թշնամու, այլև հեղինակի վերաբերմունքի ու նպատակների մասին։

Խմբերի դերերը

Յուրաքանչյուր խմբում կարելի է ունենալ.

• հետաքննիչ — ուսումնասիրում է աղբյուրները,
• աղբյուրագետ — գնահատում է աղբյուրների վստահելիությունը,
• փաստագրող — գրանցում է ապացույցները,
• քննադատ — փորձում է գտնել հակասություններ,
• զեկուցող — ներկայացնում է խմբի եզրակացությունը։

Հետաքննության փուլ

Աղբյուրները պետք է լինեն տարբեր բնույթի.

1. գրավոր աղբյուր,
2. մեկ այլ կողմի գրավոր աղբյուր,
3. հնագիտական/նյութական ապացույց,
4. քարտեզ կամ պատկեր,
5. ավելի ուշ շրջանի պատմաբանի մեկնաբանություն։

Խմբի առաջադրանքը

Յուրաքանչյուր աղբյուրի համար պատասխանել.

1. Ի՞նչ է ասում աղբյուրը։
2. Ո՞վ է այն ստեղծել։
3. Ե՞րբ է ստեղծվել։
4. Ի՞նչ նպատակ կարող էր ունենալ հեղինակը։
5. Ի՞նչ կարող ենք իմանալ այս աղբյուրից։
6. Ի՞նչը չենք կարող հաստատել միայն այս աղբյուրով։

Այնուհետև խմբերը պետք է կազմեն իրենց պատմական վարկածը.

«Մեր ուսումնասիրած աղբյուրների հիման վրա մենք կարծում ենք, որ…»

Բայց պարտադիր պայման.

Յուրաքանչյուր կարևոր եզրակացություն պետք է հիմնավորվի առնվազն երկու ապացույցով։

Ապացույցների սանդղակ

Խմբերը իրենց գտած տեղեկությունները բաժանում են երեք մակարդակի. Հաստատված

Այն, ինչի համար կան մի քանի իրար չհակասող ապացույցներ։

 Հավանական

Այն, ինչ հնարավոր է, բայց ամբողջությամբ հաստատված չէ։

 Անորոշ

Այն, ինչի մասին ապացույցները բավարար չեն։

Սա շատ կարևոր պահ է, որովհետև սովորողները հասկանում են, որ պատմաբանի պատասխանը միշտ չէ, որ պարզապես «ճիշտ/սխալ» է։

Պատմական դետեկտիվ․ Ավարայր 451

Գլխավոր հարցը

Ի՞նչ կարող ենք իրականում իմանալ Ավարայրի ճակատամարտի մասին՝ հիմնվելով մեզ հասած աղբյուրների վրա։

Եվ ավելի հետաքրքիր հարց.

Ավարայրը հայկական բանակի պարտությո՞ւն էր, հաղթանա՞կ, թե՞ իրավիճակը ավելի բարդ էր։

Աղբյուր 1․ Եղիշե — «Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին»

Աղբյուրի բնույթը՝ պատմագրական աղբյուր
Հեղինակ՝ Եղիշե
Ժամանակ՝ V–VI դարերի սահմանագիծը՝ ըստ ժամանակակից ուսումնասիրությունների

Եղիշեի երկը շատ ավելի ընդարձակ ու գրականացված պատմություն է, որտեղ մեծ տեղ են զբաղեցնում հերոսների ելույթները, հավատքի և պայքարի գաղափարները։ Ժամանակակից ուսումնասիրություններում քննարկվում է նաև նրա աշխատության ստեղծման ժամանակը և հարաբերությունը Ղազար Փարպեցու պատմության հետ։

կրճատված հատված

Հայերը, տեսնելով պարսկական զորքի բազմությունը, չընկրկեցին։ Նրանք պատրաստվեցին պատերազմի՝ գիտակցելով, որ իրենց պայքարը միայն իշխանության կամ հողի համար չէ, այլ նաև իրենց հավատքի պահպանման համար։

Ճակատամարտում Վարդան Մամիկոնյանը և նրա զինակիցները կռվեցին մեծ համառությամբ։ Հայկական զորքը մեծ կորուստներ պատճառեց հակառակորդին, սակայն ինքը նույնպես ծանր կորուստներ կրեց։ Վարդանը զոհվեց մարտում։

Հարցեր

1.Ի՞նչ է փորձում ընդգծել Եղիշեն։

Հայերի պայքարը հավատքի համար։

2.Արդյո՞ք սա միայն ռազմական իրադարձության նկարագրություն է։

Ոչ, նաև՝ գաղափարական և կրոնական։

3.Ի՞նչ զգացմունք է փորձում առաջացնել հեղինակը ընթերցողի մոտ։

Հերոսություն և հայրենասիրություն։

4.Կարո՞ղ ենք Եղիշեի տեքստից անմիջապես վերցնել բոլոր թվերը որպես ճշգրիտ փաստեր։

Ոչ:

5.Եթե հեղինակը նպատակ ունի նաև ոգեշնչել ընթերցողին, դա նվազեցնո՞ւմ է աղբյուրի արժեքը։

Ոչ:

Աղբյուր 2․ Ղազար Փարպեցի — «Հայոց պատմություն»

Աղբյուրի բնույթը՝ պատմագրական աղբյուր
Հեղինակ՝ Ղազար Փարպեցի
Ժամանակ՝ V դարի վերջ

Ղազար Փարպեցին գրել է Հայաստանի պատմությունը 387–485 թթ. ժամանակաշրջանի համար։ Նրա երկրորդ գիրքը վերաբերում է նաև 449–451 թթ. պատերազմին։ Ժամանակակից աղբյուրագիտական ուսումնասիրությունները նշում են, որ նրա մոտեցումը որոշ առումներով տարբերվում է Եղիշեից․ Ղազարը ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնում կրոնական պայքարին և նահատակության գաղափարին։

կրճատված բովանդակություն

Ղազարի պատմության համաձայն՝

• հայկական զորքը Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ կռվեց պարսկական ավելի մեծ ուժերի դեմ,
• հայկական բանակը մոտ 66 000 զինվոր ուներ,
• ճակատամարտում Վարդան Մամիկոնյանը զոհվեց,
• պարսկական կողմը նույնպես մեծ կորուստներ ունեցավ,
• Ղազարի ներկայացմամբ՝ ճակատամարտի արդյունքը կարելի է բնութագրել որպես մարտավարական ոչ-ոքի,
• հետագա իրադարձությունները շարունակվեցին նաև Ավարայրից հետո։

Հարցեր

1.Ո՞ր տեղեկություններն են այստեղ կոնկրետ։ Վարդանի Մամիկոնյանի առաջնորդությունը, բանակի թվաքանակը, Վարդանի զոհվելը։

2.Ի՞նչն է տարբերվում Եղիշեի ներկայացումից։ Տարբեր են որոշ մանրամասներ և ճակատամարտի արդյունքի մեկնաբանությունը։

3.Եթե երկու պատմիչներ նույն իրադարձությունը տարբեր կերպ են ներկայացնում, ի՞նչ պետք է անի պատմաբանը։ Համեմատել և ստուգել այլ աղբյուրներով։

4.Կարո՞ղ ենք ասել, որ մեկը հաստատ «ստում է»։ Ոչ:

Աղբյուր 3․ Հետագա պատմական ուսումնասիրություն

Այստեղ սովորողներին տալիս ես ժամանակակից պատմագիտական տեսակետ։

Հայ պատմաբան Հակոբյան Ա. Ա.-ի՝ Ավարայրի մասին պատմաքննական ուսումնասիրության մեջ քննության են ենթարկվում ավանդաբար ընդունված տվյալները՝ հատկապես բանակների թվաքանակը, ռազմական կառուցվածքը, մարտավարությունը և ճակատամարտի ընթացքը։ Հեղինակը նշում է, որ Եղիշեի և Ղազար Փարպեցու տեղեկությունների որոշ հատվածներ խնդրահարույց են և պահանջում են քննադատական վերաբերմունք։

միտք

«Պատմական ավանդույթում ընդունված թվերը և ճակատամարտի նկարագրությունը պետք է ստուգել ոչ միայն պատմիչների հաղորդումների, այլև ռազմական պատմության տրամաբանության և այլ տվյալների միջոցով»։

Հարցեր

1.Ի՞նչ է անում ժամանակակից պատմաբանը։

Ուսումնասիրում և քննադատաբար ստուգում է հին աղբյուրները։

2.Նա ընդունո՞ւմ է հին աղբյուրների բոլոր տեղեկությունները։

Չի ընդունում բոլոր տեղեկությունները որպես անվիճելի փաստ։

3.Ի՞նչ է նշանակում «պատմաքննական մոտեցում»։

Ստուգել աղբյուրի հավաստիությունը և համեմատել ապացույցները։

4.Կարո՞ղ է ժամանակակից պատմաբանը սխալվել։

Այո, ժամանակակից պատմաբանը նույնպես կարող է սխալվել։

Աղբյուր 4․ Ավարայրի վայրի խնդիրը

Դարերի ընթացքում Ավարայրի տեղադրության վերաբերյալ տարբեր տեսակետներ են առաջարկվել։ Հետազոտություններում նշվել է, որ ճակատամարտի աշխարհագրական տեղը մինչև վերջնականապես հստակեցված չէ, և տարբեր հեղինակների առաջարկած վայրերը չեն համընկնում աղբյուրների վկայությունների հետ։

Հարց

«Եթե մենք նույնիսկ վստահ չենք, թե կոնկրետ որտեղ է տեղի ունեցել ճակատամարտը, արդյո՞ք կարող ենք վստահությամբ վերականգնել դրա ամբողջ ընթացքը»։

Եթե տեղադրությունը լիովին հստակ չէ, ապա ճակատամարտի բոլոր մանրամասները վստահությամբ վերականգնել դժվար է։

Աղբյուր 5․ Հանրագիտարանային ամփոփում

Սա տալիս ես որպես «արդեն ձևավորված պատմական գիտելիք»։

Ավարայրի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 451 թ. և կապված էր Սասանյան իշխանության դեմ հայկական դիմադրության հետ։ Հայկական ուժերը գլխավորում էր Վարդան Մամիկոնյանը։ Ճակատամարտում հայկական բանակը պարտվեց ռազմական իմաստով, Վարդանը զոհվեց, սակայն պայքարը շարունակվեց նաև դրանից հետո։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները շեշտում են, որ Ավարայրի ճակատամարտը ինքնին վերջնականապես չլուծեց կրոնական կամ քաղաքական խնդիրը։

Հարց

«Այս աղբյուրը ավելի հեշտ է կարդալ, քան Եղիշեին ու Ղազար Փարպեցուն։ Բայց արդյո՞ք դա նշանակում է, որ այն ավելի վստահելի աղբյուր է»։

Ոչ։ Ավելի հեշտ կարդացվող աղբյուրը պարտադիր չէ ավելի վստահելի լինի։ Պետք է ուսումնասիրել՝ ինչ աղբյուրների վրա է հիմնված։

Աղբյուր 6 — «Նոր ապացույց»

«Ձեր հետազոտության ընթացքում հայտնաբերվեց մի նոր փաստաթուղթ։ Այն ստեղծվել է շատ ավելի ուշ և ներկայացնում է Ավարայրի իրադարձությունների այլ մեկնաբանություն»։

ժամանակակից պատմաբանի հիպոթետիկ եզրակացություն.

«Ավարայրի ճակատամարտի ռազմական արդյունքը կարելի է տարբեր կերպ մեկնաբանել՝ կախված նրանից, թե ինչ ենք համարում պատերազմի գլխավոր նպատակը։ Եթե չափանիշը հենց մարտադաշտում հաղթանակն է, հայկական կողմը պարտվել է։ Եթե ուսումնասիրում ենք նաև հետագա քաղաքական զարգացումները, ապա ճակատամարտը չի կարելի դիտարկել որպես ամբողջ պատերազմի վերջնական արդյունք»։

Առաջադրանքներ

Ուսումնասիրի՛ր տրված աղբյուրները և պատասխանի՛ր.

1.Ո՞վ էր Վարդան Մամիկոնյանը։ Հայ Զորավար, Սպարապետ

2.Ի՞նչ էր տեղի ունեցել 451 թվականին։ Ավարայրի ճակատամարտը։

3.Ո՞ւմ դեմ էին կռվում հայերը։

Պարսիկների

4.Ի՞նչ եղավ Վարդան Մամիկոնյանի հետ։

Զոհվեց ճակատամարտում:

5.Ի՞նչ տեղի ունեցավ Ավարայրից հետո։

Պայքարը շարունակվեց։

2. Համեմատի՛ր աղբյուրները

Եղիշեի և Ղազար Փարպեցու պատմությունները համեմատի՛ր։

Գրի՛ր.

2 բան, որոնց մասին նրանք նույնն են ասում։

2 բան, որոնցում նրանց պատմությունները տարբերվում են։

1 բան, որը դեռ պարզ չէ։

Նույնը

Վարդանը գլխավորում էր հայերին։

Վարդանը զոհվեց։

Տարբեր

Որոշ մանրամասներ։

Ճակատամարտի արդյունքի ներկայացումները։

Պարզ չէ բանակների իրական թվաքանակը և որոշ մանրամասներ։

3. Ո՞րն է փաստը

Հետևյալ մտքերից առանձնացրո՛ւ այն, ինչ կարող ենք համարել փաստ, և այն, ինչը արդեն մեկնաբանություն է.

Ավարայրի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 451 թվականին։ Փաստ

Վարդան Մամիկոնյանը զոհվել է։ Փաստ

Հայերը հաղթեցին։ Մեկնաբանություն

Հայերը պարտվեցին։ Ռազմական արդյունք

Ավարայրը հայերի բարոյական հաղթանակն էր։ Մեկնաբանություն

Պայքարը շարունակվեց նաև Ավարայրից հետո։ Փաստ

4. Ո՞ւմ հավատալ

Պատկերացրո՛ւ, որ Եղիշեն և Ղազար Փարպեցին նույն դեպքի մասին տարբեր տեղեկություններ են տալիս։

Ի՞նչ կանեիր դու՝ պատմաբանի փոխարեն։

Ընտրի՛ր և բացատրի՛ր.

• Կհավատայի առաջինին։
• Կհավատայի երկրորդին։
• Կփորձեի գտնել ևս մեկ աղբյուր։
• Կհամեմատեի երկուսի տեղեկությունները և կփորձեի հասկանալ տարբերության պատճառը։

5. Աղբյուրը միշտ ճշմարտությո՞ւն է ասում

Պատկերացրո՛ւ, որ մի պատմիչ չափազանցնում է իր ժողովրդի հաղթանակը։

Պատասխանի՛ր.

Արդյո՞ք նրա ամբողջ պատմությունը դառնում է անօգուտ։

Ի՞նչ կարող ենք իմանալ այդ աղբյուրից, նույնիսկ եթե այն ամբողջությամբ ճշգրիտ չէ։

Ոչ, ամբողջ պատմությունը անօգուտ չի դառնում։ Նույնիսկ եթե պատմիչը չափազանցնում է, նրա աղբյուրը կարող է տեղեկություն տալ իր ժողովրդի վերաբերմունքի, մտածելակերպի, նպատակների և իրական իրադարձությունների մասին։

6. Հիմա դու՛ պատմաբանն ես

Ավարտի՛ր նախադասությունները.

Ավարայրի մասին վստահ կարող եմ ասել, որ այն տեղի է ունեցել 451 թ․, և Վարդանը զոհվել է։

Ես դեռ կասկածում եմ, որ բանակների թվերը ամբողջությամբ ճշգրիտ են։

Ես կուզեի ևս մեկ աղբյուր ունենալ, որպեսզի պարզեմ ճակատամարտի իրական մանրամասները։

7. Քո առաջին վարկածը

Ընտրի՛ր այն տարբերակը, որն այս պահին քեզ ավելի հիմնավորված է թվում.

Ա. Ավարայրը հայկական կողմի պարտությունն էր։

Բ. Ավարայրը հայկական կողմի հաղթանակն էր։

Գ. Ավարայրը միայն հաղթանակ կամ պարտություն անվանելը բավարար չէ։

Գրի՛ր 2 պատճառ, թե ինչու ես ընտրել այդ տարբերակը։

Գ․ Միայն հաղթանակ կամ պարտություն անվանելը բավարար չէ։

1. Ռազմական առումով հայկական կողմը պարտվեց։
2. Պայքարը շարունակվեց նաև Ավարայրից հետո։

8. Պատրաստվիր հաջորդ շաբաթվա դատավարությանը

Խմբով պատրաստե՛ք.

ձեր տեսակետի 3 ամենակարևոր փաստերը,

Ավարայրը տեղի ունեցավ 451 թ․։

Վարդանը գլխավորում էր հայկական զորքը։

Վարդանը զոհվեց։

ձեր տեսակետը հիմնավորող 2 աղբյուր,

Եղիշե

Ղազար Փարպեցի

1 հարց, որը կարող է տալ հակառակ կողմը,

ձեր պատասխանը այդ հարցին։

Դասի վերջնական հարցը․

Ավարայրի մասին մենք ամեն ինչ գիտե՞նք, թե՞ պատմաբանը միշտ պետք է տեղ թողնի կասկածի և նոր ապացույցների համար։

Ոչ: Մենք ամեն ինչ չգիտենք։

Պատմաբանը պետք է հիմնվի ապացույցների վրա և միշտ տեղ թողնի նոր աղբյուրների ու նոր բացահայտումների համար։

Գարսիա Մարկես ․ «Ամենագեղեցիկ ջրահեղձը….»

1.Կարդա պատմվածքը, գրառիր առաջին տպավորությունդ։

Անսովոր սյուժեով և խորիմաստ գաղափարով։ Ջրահեղձ Էստեբանի հայտնվելը փոխում է ամբողջ գյուղի կյանքը։

2.Առանձնացրու հատվածները, որտեղ երևում է այդ երկրի մարդկանց վարքուբարքը։

Նրանք հյուրասեր են, հետաքրքրասեր, երևակայող և զգայուն։ Սկզբում զարմանում են ջրահեղձից, հետո նրան ընդունում են որպես իրենց մարդ։

3.Ըստ տեքստի բնութագրիր այդ երկրի մարդկանց։

հետաքրքրասեր, զգայուն, միայնակ և փակ մարդիկ են։ Սկզբում օտար անծանոթ մարդուն ընդունում են՝ նրա գրավիչ արտաքինից դատելով, բայց հետո կապվում են նրա հետ և սկսում նրան իրենցը համարել, արանձ որևէ բառ ասելու։

4.Համեմատիր նրանց մեր երկրի մարդկանց հետ (սովորությունները, վերաբերմունքը միմյանց նկատմամբ, արժեքները և այլն)։

Նույնպես հյուրասեր ենք, հարգում ենք մահացածներին և կարևորում ենք մարդկային կապերը։ Տարբերությունն այն է, որ պատմվածքի գյուղացիները ավելի փակ ու մեկուսացած կյանքով են ապրում։

5.Մեկնաբանիր վերնագիրը. ինչո՞ւ «ամենագեղեցիկ»։

Արտաքին գեղեցկության և այն պատճառով, որ նրա կերպարը մարդկանց մեջ գեղեցիկ փոփոխություններ է առաջացնում։

6.Քո կարծիքով ցանկալի՞ «հյուր» էր ջրահեղձը. ինչո՞ւ էր պետք, որ նա մեռած լիներ։

50/50, որովհետև նրա հայտնվելը գյուղին նոր մտածելակերպ և երազանքներ տվեց, Բայց մյուս կողմից նրան սպասող չկար:

Մեռած եր որովհետև ջրում խեղդվելա:

7.Առանձնացրու պատմվածքից ամենահետաքրքիր դրվագն ըստ քեզ, մեկնաբանիր՝ ինչով է հետաքրքիր։

Ամենահետաքրքիրն այն պահն է, երբ գյուղացիները որոշում են իրենց գյուղը փոխել Էստեբանի հիշատակին։ Հետաքրքիր է, որովհետև մահացած անծանոթը փոխում է ողջ գյուղի ապրելակերպը։

8.Էսսե գրիր մարդկային ցանկությունների և նրան ընձեռված հնարավորությունների հարաբերակցության մասին։

Մարդը միշտ ունի ցանկություններ և երազանքներ, սակայն դրանց իրականացումը կախված է նաև իր հնարավորություններից։ Երբեմն մարդը սահմանափակվում է իր պայմաններով և չի համարձակվում մեծ երազել։

Էստեբանի հայտնվելը գյուղացիներին ստիպում է մտածել ավելի գեղեցիկ և մեծ կյանքի մասին։ Նրանք հասկանում են, որ իրենց հնարավորությունները կարող են ընդլայնվել, եթե իրենք ցանկանան փոխել իրենց կյանքը։

Այսպիսով, եթե մարդը նպատակ ունի և օգտագործում է իրեն տրված հնարավորությունները, նա կարող է փոխել իր կյանքը և ստեղծել ավելի լավ ապագա։

corpse- Դիակ
conceal-թաքցնել
dismal-տխուր
frigid-Սառը
inhabit-բնակվել
numb-թմրած
peril-վտանգ
recline-հենվել
shriek-սուր ճիչ
sinister-չարագուշակ
tempt-գայթակղել
wager-գրավ

1. B That sounds like a good idea.
2. A Do you have a few minutes to help me?
3. A I don’t understand. What do you mean by ‘trending’?
4. A I’m trying to download some photos. Can you help me?
4. B Sure. Do you know why it isn’t working?
4. A I think the file’s too big. It looks like that’s causing the problem.

1.This is Carlos. He comes from Spain.

2.Peter is on his way. He is coming by bus.

3.I see your point, but I don’t agree with you.

4.You’re quiet? What are you thinking about?

5.What do you think of the new James Bond film?

6.I imagine you’re very tired after your journey.

7.Jamal isn’t here. He is having his lunch.

8.Does anybody have any questions?

9.The umbrella’s not mine. I think it belongs to Annette.

10,Yuck! This soup tastes horrible. And it looks disgusting, too.

11.I am looking for my keys. Do you know where they are?

Online shopping ¹ seems to become more popular every year. According to a recent report, over half of US consumers with internet access now ² prefer shopping online, and just 1% say they have never shopped online. Experts ³ know that consumers spend on average around $100 per online order. The most common types of goods bought online ⁴ include electronics, books, clothing and household goods.

There are a number of reasons why online shopping ⁵ is increasing. Cheaper prices and a large variety of products ⁶ are the main reasons, according to the survey. The ability to compare products and read reviews ⁷ is another reason. Most online shoppers say that they often ⁸ make a decision to buy a product when five or more reviewers ⁹ agree that the product is good value for money.

Էլ դասագիրք՝ «Համաշխարհային պատմություն», 10-րդ դասարան

Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու.
Թեմա 1. Քաղաքակրթություններ՝ առասպելական և վարկածային․
ա/ Պատմությունն ու ես։ Պատմության ուսումնասիրման կարևորությունը

բ/ Քաղաքակրթություն

գ/ Հնագույն քաղաքակրթությունների ազդեցությունը արդի աշխարհի վրա /բանավոր, էլ․ դասագիրք՝ էջ 4-9, նաև այլ աղբյուր/․

Առաջադրանք.
1. Պարզաբանե՛ք «քաղաքակրթություն» հասկացությունը։ Քաղաքակրթության ի՞նչ տիպեր կան․ ներկայացրե՛ք դրանց բնորոշ կողմերը։

Քաղաքակրթություն — մարդկային հասարակության զարգացման բարձրագույն փուլն է, որին բնորոշ են պետությունը, քաղաքները, գիրը և զարգացած տեխնոլոգիաները։

Տիպեր ըստ փուլերի

Ավանդական (Ագրարային). Հիմնված է գյուղատնտեսության և ձեռքի աշխատանքի վրա։ Կարգը պահպանվում է ավանդույթներով ու կրոնով. զարգացումը շատ դանդաղ է։

Արդյունաբերական (Ինդուստրիալ). Հիմնված է մեքենայական արտադրության և գործարանների վրա։ Բնորոշ են քաղաքների արագ աճը, գիտության վերելքը և մարդու իրավունքների կարևորումը։

Հետարդյունաբերական (Տեղեկատվական). Հիմնված է գիտելիքի, տեղեկատվության և բարձր տեխնոլոգիաների (համակարգիչներ, ԱԲ) վրա։ Գերիշխում է ծառայությունների ոլորտը։

Տիպեր ըստ արժեքների

Արևելյան տիպ. Համայնքի և պետության շահը գերակա է անհատից։ Բնորոշ են խիստ ավանդապաշտությունը և կենտրոնացված հզոր իշխանությունը (օրինակ՝ Հին Չինաստան, Եգիպտոս)։

Արևմտյան տիպ. Անհատի ազատությունը, մասնավոր սեփականությունն ու օրենքի գերակայությունը գլխավոր արժեքներն են։ Բնորոշ է արագ առաջընթացը (հիմքը՝ Հին Հունաստան և Հռոմ)։

2․ Համացանցային նյութերի օգտագործմամբ փորձե՛ք գտնել երկրագնդի վրա ապրող այնպիսի ժողովուրդների, որոնք անհավասարաչափ զարգացման հետևանքով դեռևս ապրում են տոհմատիրական հասարակության պայմաններում

Հարավային Ամերիկա

Ամազոնի ավազանում (Բրազիլիա, Պերու, Կոլումբիա) ապրում են տասնյակ մեկուսացած ցեղեր.

Յանոմամի — զբաղվում են որսորդությամբ և պարզունակ հողագործությամբ:

Մաշկո-Պիրո — համարվում են աշխարհի ամենամեծ անհպում (մեկուսացած) ցեղերից մեկը:

Ավա և Կավահիվա — քոչվոր ցեղեր, որոնք լիովին կախված են անտառի բարիքներից:

Աֆրիկայի բնիկներ

Մայրցամաքի խորքերում պահպանվել են հնագույն կենսաձև ունեցող խմբեր. [1]

Բակա ցեղի Պիգմեյներ — բնակվում են Կոնգոյի ավազանի անտառներում, հիմնականում զբաղվում են որսորդությամբ և հավաքչությամբ:

Բուշմեններ (Սան) — Կալահարի անապատի հնագույն բնակիչները, որոնք դեռևս կիրառում են նախնադարյան տեխնիկաներ:

Ասիայի և Օվկիանիայի ժողովուրդներ

Սենտինելցիներ Անդամանյան կղզիներ, Հնդկաստան — աշխարհի ամենամեկուսացած ցեղը: Նրանք ագրեսիվորեն մերժում են ցանկացած արտաքին կապ և ապրում են բացարձակ քարի դարի պայմաններում:

Present Tenses
Present tenses describe things happening now, general facts, or ongoing habits.

Present Simple:

Used for habits and facts (e.g., “I work”, “She reads”). Form: Base verb (+s/es for he/she/it).

Present Continuous:

Used for actions happening right now (e.g., “I am working”). Form: am/is/are + verb-ing.

Present Perfect:

Used for past actions with current relevance or life experience (e.g., “I have worked”). Form: have/has + past participle.

Present Perfect Continuous:

Used for ongoing actions that started in the past and continue now (e.g., “I have been working”). Form: have/has been + verb-ing.

Past Tenses
Past tenses describe events that happened before the present moment.

Past Simple:

Used for completed actions at a specific time (e.g., “I worked”). Form: Past form of verb (V2 / -ed).

Past Continuous:

Used for actions in progress at a specific past moment (e.g., “I was working”). Form: was/were + verb-ing.

Past Perfect:

Used for an action completed before another past action (e.g., “I had worked”). Form: had + past participle.

Past Perfect Continuous:

Used for an ongoing past action interrupted by another or lasting until a past point (e.g., “I had been working”). Form: had been + verb-ing.

Future Tenses
Future tenses express beliefs, predictions, or plans regarding time yet to come.

Future Simple:

Used for predictions or spontaneous decisions (e.g., “I will work”). Form: will + base verb.

Future Continuous:

Used for actions in progress at a specific future time (e.g., “I will be working”). Form: will be + verb-ing.

Future Perfect:

Used for actions completed before a future point (e.g., “I will have worked”). Form: will have + past participle.

Future Perfect Continuous:

Used for duration up to a specific future point (e.g., “I will have been working”). Form: will have been + verb-ing.

_______________________________________________________

Tense Look for these Helping Verbs Look for this Main Verb Example

Present Simple None (or do/does for questions) Base form (adds -s/-es for he/she/it) She reads.

Present Continuous am / is / are Verb + -ing I am reading.

Present Perfect has / have Past Participle (V3 / -ed) She has read the book.

Present Perfect Continuous has been / have been Verb + -ing I have been reading.

Past Simple None (or did for questions) Past form (V2 / -ed) She read yesterday.

Future Perfect Continuous will have been Verb + -ing I will have been working.

3 Steps to Identify Any Tense

Find the verbs: Locate the action words in the sentence.

1.Look for “Will”: If you see will, it is instantly a Future tense.

2.Look for “-ing”: If the main verb ends in -ing, it is a Continuous tense.

3.Look for “Have/Has/Had”: If you see these, it is a Perfect tense.

for example: “I will have been working”
Step 1: we have <will> → It is Future.

Step 2: we have <have + been> → It is Perfect.
Step 3: we have <ing> → It is Continuous.

Result: Future Perfect Continuous.