Հարցեր և խնդիրներ

198.ABC եռանկյունում AC = sqrt(2) սմ, BC = 1 սմ, ∠ABC = 45°: Գտե՛ք BAC անկյունը:

sin∠BAC=1|2​ ∠BAC=30∘

199.Եռանկյան կողմը 12 սմ է, իսկ դրա դիմացի անկյունը` 45°։ Գտեք այդ եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:

R = a|2sinA ​= 2⋅sin45°12 =6√2​ սմ

200.Եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը 5 դմ է, անկյուններից մեկը՝ 60°: Գտե՛ք այդ անկյան դիմացի կողմը:

a=A|2Rsin= 2⋅5⋅sin60°=5√3​ դմ

201.Եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը հավասար է կող– մերից մեկին: Գտե՛ք այդ կողմի դիմացի անկյունը:

R=a|2sinA sin A=21​ A=30°

202.Ապացուցեք, որ 120° անկյունով հավասարասրուն եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը հավասար է սրունքին:

R=a|2sin120°​=a|2⋅2√3​​​=a|√3​​≈a

203.Օգտվելով սինուսների թեորեմից՝ լուծեք 164 խնդիրը:

164.Գտեք AC = 10 սմ հիմքով և BC = 13 սմ սրունքով ABC եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:

cosB=13²+13²-10^2​|2⋅13⋅13=119|169​ sinB=120|169​

204.Ապացուցեք, որ նման եռանկյուններին արտագծած շրջանագծերի շառավիղների հարաբերությունը հավասար է նմանության գործակցին:

Նման եռանկյունների կողմերի հարաբերությունը՝ $k$.

Շառավիղը r=pS​, որտեղ S՝ տարածք, p՝ պերիմետր:

Նման եռանկյունների տարածքների հարաբերությունը S1​/S2​=k2, պերիմետրերի հարաբերությունը p1​/p2​=k:

r1​/r2​=S1​/p1|S2​/p2​​​=k2|k​= k

r1​:r2​=k

205.Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 12√3 սմ է, հիմքին առընթեր անկյունը 60° է: Գտե՛ք այդ եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:

Հիմքից բարձրությունը h=BC|2​⋅tan60°=6√3​⋅3​=1√8

Տարածք S=1|2​ ⋅ BC ⋅ h=21​⋅12√3​⋅18=108√3​

Պերիմետր p=(AB+AC+BC)/2. Հավասարաչափ մոտեցմամբ AB=AC=12 p=(12+12+123​)/2 ≈ 22.39

Շառավիղ r=S/p=6 սմ

r=6 սմ

206.R շառավղով շրջանագծի A կետից տարված են AB և AC լարերը: Գտե՛ք ABC եռանկյան անկյունները, եթե AC = √2 x R AB = R :

AB=R sinC=1/2 C=30°

AC=√2​R sinB=√2​/2 B=45°

A=180°−B−C=180°−45°−30°=105°

∠A=105°,∠B=45°,∠C=30°

Փետրվարյան ապստամբությունից հետո Հայաստանի կառավարումը վստահվում է Ալեքսանդր Մյասնիկյանին։ Վլադիմիր Լենինը կարևորում էր տեղական պայմանների հաշվառումը և Կովկասի հանրապետությունների համագործակցությունը։

1921-ին ձևավորվում է Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը՝ «սպեցիֆիկների» մասնակցությամբ, ինչը նպաստում է երկրի հարաբերական կայունացմանը։ 1922-ին ընդունվում է Հայաստանի առաջին սահմանադրությունը, սակայն Հայաստանը ներառվում է ԽՍՀՄ կազմում, և իրական իշխանությունը մնում է կենտրոնացված Մոսկվայում։

Անուններ և Հասկացություններ

Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն (ՀՍԽՀ) – Հայաստանում ստեղծված խորհրդային կառավարությունը 1920-ականներին, որի նպատակն էր տարածել սոցիալիզմն ու կոմունիզմը:

Ս. Շահումյան – բոլշևիկյան գործիչ, Հայաստանի կոմունիստական ղեկավարներից մեկը:

Ս. Կասյան – ևս մի նշանավոր բոլշևիկյան գործիչ Հայաստանում:

Ի. Դովլաթյան – քաղաքական գործիչ, ներգրավված էր խորհրդային կառավարման մեջ:

Չեկա – խորհրդային գաղտնի ոստիկանություն, պայքարում էր հակապետական շարժումների դեմ:

Հ. Օհանջանյան – հայ քաղաքական գործիչ, ռազմական մասնագետ:

Հ. Քաջազնունի – ազգային հերոս, պայքարել է Հայաստանի անկախության համար:

Ռազմական կոմունիզմ – բոլշևիկների տնտեսական և քաղաքական քաղաքականություն պատերազմի տարիներին, ներառել է տիրապետություն սննդի և արտադրանքի վրա, պարտադիր աշխատուժ և պետական վերահսկողություն:

Պարեն մատակարարում – պատերազմի և անհաշտության տարիներին սննդի ու պարենի բաշխման համակարգ:

Կուրո (Ս. Թարխանյան) – ռազմական գործիչ, ներգրավված համապետական շարժումներում:

Հայրենիքի փրկության կոմիտե – ազգային կազմակերպություն, նպատակն էր պաշտպանել Հայաստանի անկախությունը:

Ս. Վրացյան – խորհրդային գործիչ, մասնակցել է կառավարման գործերին:

Գ. Նժդեհ – հայ ազգային շարժման առաջնորդ, ազգապահպան, ռազմական ու քաղաքական գործիչ:

Հիմնական գաղափարներ

ա. Ներքին իրավիճակ․
Ռազմական կոմունիզմը նպատակ ուներ կառավարել բոլոր ռեսուրսները և սնունդը պատերազմական իրավիճակում, կենտրոնացնել իշխանությունը բոլշևիկների ձեռքում:

Փետրվարյան ապստամբությունը եղավ հայերի արձագանքը, նրանք չէին ընդունում բոլշևիկյան կառավարությունը և փորձեցին պահպանել ազգային ինքնավարությունը:

բ. Արտակարգ հանձնաժողով (Չեկա)

Ստեղծվել էր հակաբոլշևիկյան դեմ պայքարի համար, հսկում էր քաղաքական հակառակորդներին, պահպանում իշխանությունը:

գ. ՀՓԿ-ն և Թուրքիայի օգուտը

ՀՓԿ-ն (Հայաստանի Փրկության Կոմիտե) դիմեց Թուրքիային՝ սահմանային ու ռազմական աջակցություն ստանալու համար, որպեսզի դիմակայեր բոլշևիկների ճնշմանը:

Գործնական առաջադրանք

Ա1. Ճանաչիր ազատությունը

Հայաստանի ռազմական կոմունիզմը սահմանափակում էր ազատությունը, ուժեղ վերահսկողություն կար, մարդկանց վրա ճնշում:

Ա2. Ընդհանրացրու

Բոլշևիկյան հակառեպրեսիվ միջոցները ներառում էին

զեկուցումներ,

Չեկայի հսկողություն,

կուսակցական վերահսկողություն,

ազատ խոսքի սահմանափակում:

Ա3. Գնահատիր

Փետրվարյան ապստամբությունը կարևոր էր, քանի որ ցույց տվեց հայ ժողովրդի առողջ ինքնորոշման ձգտումը և հակադրվեց կոմունիստական ճնշմանը:

Կրկնում ենք Մակբայ, կապ խոսքի մասերը։

Մակբայը ցույց է տալիս գործողության հատկանիշ և հատկանիշի հատկանիշ։

Պատասխանում են «ե՞րբ», «որտե՞ղ», «ինչու՞», «ինչպե՞ս» հարցերին։

Տեղի մակբայ —  ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը։ Պատասխանում է ու՞ր, որտե՞ղ, որտեղի՞ց հարցերին։ Օր.` Նժույգի դեմ դիմաց  ոստոստում էր մտրուկը։

Ժամանակի մակբայ —  ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։ Պատասխանում է ե՞րբ, երբվանի՞ց հարցերին։ Օր.` Նրանք գիշեր-ցերեկ աշխատում էին առաջադրանքը լիովին կատարելու համար։

Ձևի մակբայ — ցույց է տալիս գործողության կատարման ձևը։ Պատասխանում է ինչպե՞ս հարցին։  Կազմվում են -աբար, -ապես, -որեն, -ովին, -ովի, -ակի մակբայակերտ ածանցների օգնությամբ։ Օր.`Մեղմաբար փչում էր աշնան սառը քամին։

Չափ ու քանակի մակբայ — ցույց է տալիս գործողության կատարման չափն ու քանակը։ Պատասխանում է ինչքա՞ն, որքա՞ն, ի՞նչ չափ, ո՞ր չափ հարցերին։  Օր.` Նրանց ձայնը քիչ-քիչ մարեց։

Տեղի մակբայ: –  ամենուր, ամենուրեք, այլուր, դռնեդուռ, սարեսար, քարեքար, պատեպատ, գյուղից գյուղ, քաղաքից քաղաք, երկրից երկիր, սարն ի վեր, պատն ի վար, դեմ դիմաց, դեմ հադիման, դեմ առ դեմ, դեմ ու դեմ և այլն:

Ժամանակի մակբայ: –  հիմա, հետո, արդեն, վաղուց, էգուց, վաղը, միշտ, ընդմիշտ, հուր-հավիտյան, հավետ, հավերժ, հավիտյան, երբեք, երբեմն, առմիշտ, ժամանակ առ ժամանակ, ժամ առ ժամ, տարեցտարի, ամսեամիս, տակավին, շարունակ, դեռ և այլն:

Ձևի մակբայ: – կամաց, դանդաղ, հանգիստ, կամաց-կամաց, արագ, արագ-արագ, հերոսաբար, եղբայրաբար, քաջաբար, ինքնաբերաբար, մեղմորեն, կատաղորեն, լրջորեն, խենթորեն, շեշտակի, մասնակի, ուղղակի, թեթևակի, ընկերովի, հանովի, դնովի, տնովի, տեղովի, ազգովի իսկապես, կատարելապես, քաջապես, իրապես և այլն:

Չափ ու քանակի մակբայ: –  շատ, քիչ, շատ-շատ, քիչ-քիչ, ամբողջովին, լիովին, մասամբ, լրիվ, փոքր-ինչ և այլն:

Կապ

Կապերն արտահայտում են հոլովական իմաստներ՝ կատարելով հոլովական վերջավորությունների դեր: Օրինակ՝ դրված է սեղանին ասելու փոխարեն կարող ենք ասել նաև՝ դրված է սեղանի վրա::

Կապեր են՝ առանց, դեպի, մինչև, հանուն, նախքան, չնայած, ըստ, հօգուտ,առթիվ, զատ, համար, հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, մեջ, վրա, տակ, դիմաց, մասին, բացի․․․

Կապվող բառից առաջ դրվող կապերը կոչվում են նախադրություններ։ Դրանցից են՝ առանց, դեպի, իբրև, մինչև, հանուն, հանձին, հանձինս,  նախքան, չնայած, ըստ, ի, հօգուտ (սխալ է ի օգուտ ձևը) և այլն, օրինակ՝ առանց ընկերների, նախքան երգելը, մինչև դպրոց։

  Կապակցվող բառերից հետո դրվող կապերը կոչվում են հետադրություններ։ Դրանցից են՝ առթիվ, զատ, համար, հանդերձ, հանդեպ, մասին, միջև, ներքո, մեջ, վրա, տակ, նկատմամբ, վերաբերյալ, փոխարեն, մոտ, չափ, նման, դիմաց և այլն, օրինակ՝  հայրենիքի համար, սեղանի մոտ, հերոսի նման։

  Այն կապերը, որոնք կարող են դրվել  կապակցվող բառերից թե՛ առաջ, թե՛ հետո, կոչվում են երկդրություններ, օրինակ՝ բացի, անկախ, շնորհիվ, համաձայն, հակառակ  և այլն։

Օրինակ՝ Ես կռվել է Հանուն Հայրենիքի, Ինքը գործ է անում չնայաց արդեն ուշ է, նա դատում է ըստ օրենքի, Մենք ա աշխատում է առանց հանգստի, նա կկռվի միչև վերջ

1. Նշիր կապերի հետ գործածված դերանվանական սխալ ձևերը և ուղղիր դրանք:

Մեր համար —մեզ համար ,

իրեն հետ — իր հետ,

մեր պես — մեզ պես,

ձեր նման — ձեզ նման,

իրեն փոխարեն — իր փոխարեն,

քեզ մոտից — քո մոտից,

քո նման — քեզ նման,

իմ մոտ — ինձ մոտ,

իմ վրա — ինձ վրա,

իմ մոտով — ինձ մոտով,

ձեր մոտ — ձեզ մոտ,

իմ համար — ինձ համար:

    2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ կապը։

1. երբ, բացի, որովհետև, այնտեղ
2. մտերմորեն, ամենուրեք, դեպի, ստեպ-ստեպ
3. վրա, որևէ, և, մյուս
4. ինչու, յուրաքանչյուր, մասին, մասամբ
5. հանուն, անուն, այնքան, սույն:

1. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են խոսքի մասեր․
   ա. ածական, մակբայ, ենթակա, բայ
   բ. որոշիչ, դերանուն, գոյական, վերաբերական
   գ. մակդիր, ածանց, թվական, հոլովում
   դ. դերանուն, կապ, ձայնարկություն, շաղկապ
2. 2. Ո՞ր շարքում չկա որևէ խոսքիմաս․
   ա. բայ, կապ, վերաբերական
   բ. խնդիր, ստորոգյալ, առում
   գ. մակբայ, ձայնարկություն, շաղկապ
   դ. գոյական, թվական, դերանուն
3. Ո՞րն է խոսքի մաս․
   ա. հոլով
   բ. դերբայ
   գ. ածական
   դ. խոնարհում
4. 4. Ո՞րը խոսքի մաս չէ․
   ա. կոչական
   բ. շաղկապ
   գ. ձայնարկություն
   դ. ածական
5. ԳՈՅԱԿԱՆ ԱՆՈՒՆ
6. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն ենգոյականներ․
   ա. վերելակ, հնչուն, փչակ
   բ. շեշտակի, հանք, հնչուն
   գ. արցունք, հայուհի, վայրէջք,
   դ. ուղղակի, փափկասուն, փախուստ
7. Ո՞ր շարքում են միայն գոյականներ․

ա. սեր, սիրելի, տիկին
բ. օր, անձրև, գինի
գ. ատաղձ, գուղձ, ցնծագին
դ. ջուր, ծորակ, ջրառատ

7. Ո՞ր շարքում չկա գոյական․

ա. հին, հագուստ, դարպաս
բ. վնասվածք, հարգելի, տնական
գ. սեղան, ծովային, ծարավել
դ. գեղեցիկ, գրքային, ամպամած

8. Ո՞ր շարքում չկա գոյական․

ա. հայելի, նազելի, գովելի
բ. վնասվածք, հնչեղ, վայրենի
գ. բազկերակ, կանացի, հյուսն
դ. մայրենի, դյուցազնական, կանաչ

9. Ո՞ր բառը գոյական չէ․

ա. գեղջուկ
բ. դպրոցական
գ. հյութալի
դ. սեր

10. Ո՞ր բառն է գոյական․

ա. կտրիչ
բ. քննիչ
գ. հուզիչ
դ. դյութիչ

11. Ո՞ր շարքի բոլոր գոյականներըկարող են գործածվել նաևորպես հատուկ գոյական․
12. կաշի, տոպրակ, վահան
    2. կթղա, գուղձ, մարզպետ
    3. ռազմիկ, աստղիկ, վրեժ
    4. վարուժան, երեխա, մանուկ12. Ո՞ր շարքի բոլորգոյականները կարող ենգործածվել նաև որպես հատուկգոյական․

1․ծաղիկ, փայլակ, շանթ
2. տղա, պատանի, համեստ
3. շուշան, ցորեն, կահույք
4. հայրենիք, տապան, ծիծեռնակ

13. Ո՞ր շարքի բոլոր գոյականներըկարող են գործածվել նաև որպեսհատուկ գոյական․

1․ վասակ, առյուծ, մհեր
2. տիկին, տիրուհի, ազատուհի
3. համբարձում, համեստ, հեղինե
4. հուսիկ, վարազ, որսորդ

14. Ո՞ր բառը գոյական չէ․

ա. մերսող
բ. գրող
գ. դող
դ. հոսող

15. Ո՞ր բառը գոյական չէ․

ա. հուզիչ
բ. սուլիչ
գ. վարիչ
դ. գրիչ

16. Ո՞ր բառը գոյական չէ․

ա․կոշկեղեն
բ․ հողեղեն
գ․խմորեղեն
դ․զարդեղեն

17. Ո՞ր բառը գոյական չէ․

ա․աստղ
բ․ավագ
գ․աղավնյակ
դ․պատվիրակ

ԳՈՅԱԿԱՆԻ ԹԻՎԸ

18. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերիհոգնակին է կազմվում —երվերջավորությամբ․1․հանքափոր, ուղեգիր, քարակույտ, պարերգ
    2․հանքափոր, հեռագիր,նստացույց, ամպակույտ,
    3․աղբակույտ, մանկագիր, հեռուստացույց, լրահոս
    4․մեծատուն, ձեռագիր, դրոշմանիշ, խմբերգ

19․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակին է կազմվում -եր վերջավորությամբ․

1․հանածո, լրաբեր, ծառուղի, նորահարս
2․ծառատունկ, ափսե, գրիչ, արկղ
3․վագր, տերտեր, բարձունք, աղեցույց
4․գամփռ, գիրք, լրագիր, խմբերգ

20․Ո՞ր պնդումն է սխալ․

1․Գոյականն ունի եզակի և հոգնակի թիվ։
2․Գոյականի հոգնակի թիվը կազմվում է եր, ներ վերջավորությամբ:
3․Բազմավանկ գոյականների հոգնակին կազմվում է միայն ներ-ով:
4․Գինի բառը սովորական իմաստով հոգնակի թիվ չունի:

21․Ո՞ր շարքի բոլոր բառերիհոգնակին է կազմվում ներ—ով․

1․համաձուլվածք, սարահարթ, ազդ, ուղեցույց
2․վիպասք, հազարապետ, բարձունք, շուրջկալ
3․գործատու, վիպագիր, մեծատուն, վարձակալ
4․տերտեր, թթվություն, վագր, հարկատու

22․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերիհոգնակին է կազմվում ներ—ով․

1․ձեռագիր, հորեղբայր, մորաքույր, հացթուխ
2․կոշկակար, սպա, ծովեզր, զգեստ
3․սերունդ, ճամփա, հարս, նկար
4․նեգր, տնկի, ծունկ, եզ

23. Ո՞ր բառի հոգնակին չիկազմվում —ներ—ով
24. 1.սպի
    2. ազդր
    3. շտաբ
    4. ծրար
25. Ո՞ր բառի հոգնակին չիկազմվում ներ—ով․
26. 1.հոգս
    2. նկար
    3. վրան
    4. մեծատուն25
    ․ Փակագծերում տրվածբառերից ընտրել ճիշտը․

1․Դոնբասի ածխահանքի (հանքափորերը, հանքափորները) գործադուլ են անում:
2. Եղբայրս (ակնոցների, ակնոցի) ապակին խնամքով է սրբում:
3. Հայ ժողովրդի (դուստրերը, դուստրները) օժտված են աշխատասիրությամբ:
4. (Վիպագրերը, վիպագիրներ) մեզ են ներկայացնում մեր ժողովրդի անցյալը:

26․Նշվածներից ո՞րը հոլովի տեսակչէ․

1. գործիական
   2. տրական
   3. ներգործական
   4. սեռական
2. Ո՞ր նախադասության մեջուղղական հոլովով դրվածանդամ կա․
3. Արևածագը դիմավորեցինք քաղաքից դուրս:
   2. Արևածագ բառը գրվում է և-ով:
   3. Արևածագը փրկության հույս բերեց նավաբեկյալներին:
   4. Մենք սպասում էինք քեզ, արևածագ:
4. Ո՞ր շարքում արտաքինհոլովման բառ չկա․

ա. օր, ձուկ, հայր, սյուն
բ․ձուկ, մուկ, եզ, առու
գ․երեխա, հարսնաքույր, ձմեռ, գարի
դ․տուն, եղբայր, ձյուն, նախահայր

Հոլովման ո՞ր ձևն է սխալ․ 1. ձիու
2. արյամբ
3. տատու
4. շարժման