Ալեքս Մելիքյանի բլոգ

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման /շարունակություն/՝
Թեմա 3․Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Սահմանադրությունը երկրի գլխավոր օրենքն է։
Այն պաշտպանում է մարդու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝
կյանքի, խոսքի, հավասարության, հավատքի և սեփականության իրավունքները։
Նաև սահմանափակում է իշխանությունը, որպեսզի չխախտվեն մարդու իրավունքները։
Եթե մարդու իրավունքները խախտվում են, նա կարող է դիմել դատարան։
ՀՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995թ․ և հանդիսանում է մարդու ազատության ու արդարության հիմքը։

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք ՀՀ Սահմանադրության գլուխ 2-ը /հոդված 23-81/ և առանձնացրե՛ք բացառապես ձեզ վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 23. Մարդու արժանապատվությունը
Մարդու արժանապատվությունը անխախտելի է։ Պետությունը պարտավոր է հարգել և պաշտպանել այն։

Հոդված 24. Կյանքի իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից։

Հոդված 25. Անձնական ազատության իրավունք
Բոլորը ազատ են։ Ոչ ոք չի կարող ազատությունից զրկվել առանց դատարանի որոշման։

Հոդված 26. Խղճի, կրոնի և հավատքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր համոզմունքների և կրոնի ազատությունը։

Հոդված 27. Խոսքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի կարծիքի և խոսքի ազատություն։ Պետ censorship չի կարող լինել։

Հոդված 28. Հավասարություն օրենքի առաջ
Բոլորը հավասար են օրենքի առաջ՝ անկախ սեռից, լեզվից, կրոնից, ծագումից կամ սոցիալական վիճակից։

Հոդված 31. Բնակարանի անձեռնմխելիություն
Ոչ ոք չի կարող ներս մտնել բնակարան առանց դատարանի թույլտվության։

Հոդված 35. Կրթության իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթություն ստանալու իրավունք։ Հիմնական կրթությունը պարտադիր է։

Հոդված 48. Քաղաքացու պարտականությունները
Յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է հարգել օրենքը, ուրիշների իրավունքները և հայրենիքը։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 3․Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Սահմանադրությունը երկրի գլխավոր օրենքն է։
Այն պաշտպանում է մարդու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝
կյանքի, խոսքի, հավասարության, հավատքի և սեփականության իրավունքները։
Նաև սահմանափակում է իշխանությունը, որպեսզի չխախտվեն մարդու իրավունքները։
Եթե մարդու իրավունքները խախտվում են, նա կարող է դիմել դատարան։
ՀՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995թ․ և հանդիսանում է մարդու ազատության ու արդարության հիմքը։

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք ՀՀ Սահմանադրության գլուխ 2-ը /հոդված 23-81/ և առանձնացրե՛ք բացառապես ձեզ վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 23. Մարդու արժանապատվությունը
Մարդու արժանապատվությունը անխախտելի է։ Պետությունը պարտավոր է հարգել և պաշտպանել այն։

Հոդված 24. Կյանքի իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից։

Հոդված 25. Անձնական ազատության իրավունք
Բոլորը ազատ են։ Ոչ ոք չի կարող ազատությունից զրկվել առանց դատարանի որոշման։

Հոդված 26. Խղճի, կրոնի և հավատքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր համոզմունքների և կրոնի ազատությունը։

Հոդված 27. Խոսքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի կարծիքի և խոսքի ազատություն։ Պետ censorship չի կարող լինել։

Հոդված 28. Հավասարություն օրենքի առաջ
Բոլորը հավասար են օրենքի առաջ՝ անկախ սեռից, լեզվից, կրոնից, ծագումից կամ սոցիալական վիճակից։

Հոդված 31. Բնակարանի անձեռնմխելիություն
Ոչ ոք չի կարող ներս մտնել բնակարան առանց դատարանի թույլտվության։

Հոդված 35. Կրթության իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթություն ստանալու իրավունք։ Հիմնական կրթությունը պարտադիր է։

Հոդված 48. Քաղաքացու պարտականությունները
Յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է հարգել օրենքը, ուրիշների իրավունքները և հայրենիքը։

Ջրային ցանցը ներառում է գետեր, լճեր և ջրամբարներ։ Նրա խտությունը կախված է կլիմայից, ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից։ Հայաստանում ջրային ցանցը անհավասար է․ ամենախիտը Կուրի ավազանում և Սյունիքում է

Հայաստանի ջրային պաշարները կազմում են մոտ 8.5 մլրդ մ³, որոնց մեծ մասը գալիս է տեղումներից։ Գետերը պատկանում են Կուրի և Արաքսի ավազաններին։ Արաքսի ավազանը զբաղեցնում է երկրի 76%-ը, իսկ Կուրինը՝ 24%։

Գետերը հիմնականում լեռնային են, հոսում են արագ և ունեն ջրվեժներ (Շաքի, Ջերմուկ, Թռչկան)։ Ամենախոշոր գետերն են՝ Արաքսը, Ախուրյանը, Հրազդանը, Արփան, Որոտանը և Դեբեդը։ Գետերի ջրերը օգտագործվում են ոռոգման, էներգետիկայի և ջրամատակարարման համար։

Ոսկի-Դեղին

Պղինձ-Կարմիր

Մոլիբդեն-Մանուշականակագույն

Երկաթ-Կանաչ

Տուֆ-Նարեջագույն

Հանքային ջրեր-Կապույտ

Առաջադրանքներ․

1. Գտնել ֆունկցիայի մոնոտոնության միջակայքերը․

Ա)

Մեծանում է՝ (−10, −3) և (0, 5)

Նվազում է՝ (−3, 0) և (5, 10)

Բ)

Նվազում է՝ (−10, 0)

Մեծանում է՝ (0, 10)

Գ)

Ֆունկցիան նվազում է ամբողջ միջակայքում՝
x∈(0, 8)

Դ)

Ֆունկցիան մեծանում է ամբողջ միջակայքում՝

x∈(−8, 0)

Ե)

Մեծանում է՝ (−10, −2) և (2, 10)

Նվազում է՝ (−2, 2)

Զ)

Մեծանում է՝ (−10, −6) և (0, 6)

Նվազում է՝ (−6, 0) և (6, 10)

Է)

Նվազում է՝ (−10, −2)

Մեծանում է՝ (−2, 4)

Ը)

Մեծանում է՝ (−10, −6) և (−2, 4)

Նվազում է՝ (−6, −2) և (4, 10)

2․ Գտնել ֆունկցիայի մոնոտոնության միջակայքերը․

ա)

Նվազում է՝ x∈(−6, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Կայուն է՝ x∈(2, 4)

բ)

Նվազում է՝ x∈(−6, −2)

Մեծանում է՝ x∈(−2, 2)

Կայուն է՝ x∈(2, 6)

գ)

Մեծանում է՝ x∈(−6, 4)

Նվազում է՝ x∈(4, 6)

դ)

Նվազում է՝ x∈(−6, −2)

Մեծանում է՝ x∈(−2, 4)

Նվազում է՝ x∈(4, 6)

ե)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −3)

Նվազում է՝ x∈(−3, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Նվազում է՝ x∈(2, 4)

Մեծանում է՝ x∈(4, 6)

զ)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −2)

Նվազում է՝ x∈(−2, 2)

Մեծանում է՝ x∈(2, 6)

է)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −2)

Կայուն է՝ x∈(−2, 2)

Մեծանում է՝ x∈(2, 6)

ը)

Նվազում է՝ x∈(−6, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Նվազում է՝ x∈(2, 6)

3․ Մոնոտո՞ն է առ․ 2-ում ներկայացված ֆունկցիան: Եթե այո, ապա նշել մոնոտոնության բնույթը․

Հնարավոր է, որ ֆունկցիայի որոշման տիրույթն ամբողջությամբ լինի մոնոտոնության միջակայք: Այդպիսի ֆունկցիաներն անվանում են մոնոտոն: Մոնոտոն ֆունկցիաները լինում են աճող, նվազող, չաճող ու չնվազող:

4․ Մոնոտո՞ն է արդյոք ֆունկցիան: Եթե այո, ապա որոշել մոնոտոնության բնույթը.

մոնոտոն է, և ֆունկցիան մեծացող է

5․ Գտնել 5 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը։

5+(−5)=0

6․ Գտնել -8 թվի և նրա հակադիր թվի տարբերությունը։

(−8)−8=−16

7․ Գտնել 3 թվի և նրա հակադիր թվի արտադրյալը։

3×(−3)=−9

8․ Գտնել 12 թվի և նրա հակադիր թվի քանորդը։

12:(−12)=−1

9․ Գտնել -14 թվի և նրա հակադիր թվի քանորդը։

(−14):14=−1

Հայաստանի ջրագրական ցանցը ներառում է գետեր, լճեր, ջրամբարներ և ստորերկրյա ջրեր։ Ցանցի խտությունը կախված է կլիմայից, ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից։

Ամենախիտ ցանցը Կուրի և Սյունիքի լեռնային շրջաններում է՝ խոնավ կլիմայի պայմաններում, իսկ Արարատյան դաշտում այն նոսր է՝ հողի ճեղքոտվածության և գոլորշացման պատճառով։

Գետերը հիմնականում սնվում են ձնհալքից, անձրևներից և ստորերկրյա ջրերից։ Դրանք ունեն հոսքի անընդհատ փոփոխվող ռեժիմ՝ գարնանը առավել հորդ, ամռանը և ձմռանը՝ թույլ։

Հայաստանում գետերը լեռնային են, արագահոս, հաճախ անցնում են կիրճերով՝ ձևավորելով ջրվեժներ։ Հայտնի են Ջերմուկի, Շաքիի և Թռչկան ջրվեժները։

Հայաստանի գետերը պատկանում են Կուրի (24%) և Արաքսի (76%) ավազաններին։ Ամենաերկարն Արաքսն է՝ բազմաթիվ վտակներով՝ Ախուրյան, Մեծամոր, Հրազդան, Արփա, Որոտան, Ազատ և այլք։

Գետերը էներգետիկ և ոռոգման մեծ նշանակություն ունեն։ Ամենաշատ ջուրը տալիս են Արաքսի և Դեբեդի ավազանները։

Հարցեր, վարժություններ, խնդիրներ

1.Քրոմ մետաղն առաջացնում է երեք օքսիդ, որոնցում ցուցաբերում է 2, 3 և 6 վալենտականություններ: Ներկայացրե՛ք այդ օքսիդների բա-նաձևերը:

CrO, Cr₂O₃, CrO₃

2.Հետևյալ սխեմաներում աստղանիշերը փոխարինե՛ք համապատաս-խան նյութերի բանաձևերով և սխեմաները վերածե՛ք ռեակցիաների հա-վասարումների։
*L2O+LIOH *+*H2SO4
*+ H2O H3BO3
BaO + H₂O*

Li₂O + H₂O = 2LiOH
LiOH + H₂SO₄ = Li₂SO₄ + H₂O
B₂O₃ + H₂O = H₃BO₃
BaO + H₂O = Ba(OH)₂

3.Ազոտական թթվի հետ փոխազդում են հետևյալ շարքերից մեկի նշված օքսիդները.

Fe2O3, CO₂

K₂O, P₂O₅

ZnO, SO3

MgO, CuO

4.Կազմե՛ք S(+6), P(+5), C(+4) տարրերի (փակագծերում նշված են օք-սիդացման աստիճանները) օքսիդների և դրանց համապատասխանող թթուների բանաձևերը:

SO₃ → H₂SO₄
P₂O₅ → H₃PO₄
CO₂ → H₂CO₃

5.Հաշվե՛ք տարրերի զանգվածային բաժինները հետևյալ օքսիդնե-ไทเป MgO, Al2O3, SO2, CO2:

MgO: Mg 60%, O 40%
Al₂O₃: Al 53%, O 47%
SO₂: S 50%, O 50%
CO₂: C 27%, O 73%

6.Որոշ զանգվածով ծծմբի(VI) օքսիդը լուծել են 92 գ ջրում, որի հետևանքով ստացվել է ծծմբական թթվի 100 գ լուծույթ: Որոշե՛ք թթվի զանգվածային բաժինը (%) ստացված լուծույթում:

8%

7.8 գ երկաթի(III) օքսիդը «լուծելու» համար այն մշակել են աղաթթ-վի 10 %-անոց լուծույթով։ Գտե՛ք ծախսված լուծույթի զանգվածը:

110 գ

Когда в жизни появляются трудности, я не отступаю. Я считаю, что испытания делают человека сильнее. В такие моменты я сохраняю спокойствие, молюсь и напоминаю себе, что всё можно преодолеть, если верить и действовать.

Бокс помогает мне держать дисциплину и не сдаваться, даже когда тяжело. Я всегда выбираю бороться, а не жаловаться.

Мои советы просты: будь спокоен, не бойся боли, верь в себя и Бога, и никогда не опускай руки. Каждый удар судьбы это шаг к победе.