Նոյեմբերի 16-20

Թեմա 6. Մեծ Հայքի Արտաշեսյանների թագավորությունը․
ա/ Հարստության հիմնումը՝ Արտաշես 1-ին
բ/ Հայաստանը Աշխարհակալ տերություն՝ Տիգրան 2-րդ Մեծ
գ/ Ռազմաքաղաքական նոր իրադրությունը Առաջավոր Ասիայում / բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 57-75, նաև այլ աղբյուրներ/.
Լրացուցիչ նյութ․
Հրաչիկ Սիմոնյան, «Հայոց պատմություն»՝ Բաժին 1, Գլուխ առաջին, էջ 45-56․

Առաջադրանք.
1. Համառոտ նկարագրե՛ք Արտաշես 1-ինի իրականացրած բարեփոխումները և գնահատե՛ք դրանց նշանակությունը:

Արտաշես Ա-ն իրականացրեց մի շարք կարևոր բարեփոխումներ։ Նա միավորեց հայկական հողերը, հստակեցրեց երկրի սահմանները, ստեղծեց ուժեղ բանակ, կարգավորեց հողային հարաբերությունները և հիմնադրեց Արտաշատ մայրաքաղաքը։ Նրա բարեփոխումները ամրապնդեցին պետությունը, զարգացրին տնտեսությունը և նպաստեցին Հայաստանի հզորացմանը։


2. Ներկայացրե՛ք Արտաշատի պայմանագիրը: Փորձե՛ք գնահատել այն:

Ք.ա. 66 թ. Արտաշատի պայմանագիրը կնքվեց Հայաստանի արքա Տիգրան Բ Մեծի և Հռոմի զորավար Պոմպեոսի միջև։ Տիգրանը հրաժարվեց նվաճած տարածքներից, սակայն պահպանեց Մեծ Հայքի թագավորությունը և իր իշխանությունը։

Պայմանագիրը կարևոր էր, քանի որ Հայաստանը պահպանեց իր անկախությունը՝ խուսափելով հետագա պատերազմից։


3. Սեբաստացու օրերի շրջանակում շարունակում ենք «Մխիթարյան միաբանության հայրերը» նախագիծը /բլոգային աշխատանք/.

Մխիթարյան միաբանությունը հիմնադրել է Մխիթար Սեբաստացին՝ 1701 թվականին։ Միաբանության հայրերը մեծ աշխատանք են կատարել հայոց լեզվի, գրականության, կրթության և մշակույթի պահպանման ու զարգացման գործում։ Նրանք հրատարակել են բազմաթիվ գրքեր և տարածել հայագիտական գիտելիքները։

Նրանց ժառանգությունը մեծ նշանակություն ունի հայ ժողովրդի մշակութային պատմության մեջ։

Իմ ընտանիքի սեբաստացիական ուղին

Իմ ընտանիքի սեբաստացիական ուղին

Իմ ընտանիքի սեբաստացիական ուղին սկսել է քույրս։ Նա սովորել է այստեղ և ավարտել կրթահամալիրը։

Ես կրթահամալիր եմ ընդունվել 2019 թվականին՝ երրորդ դասարանում։ Այդ ժամանակ ընդամենը 8 տարեկան էի։ Այսպիսով՝ արդեն 7 տարի է, ինչ սեբաստացի եմ։

Այս տարիների ընթացքում շատ բան եմ սովորել և ձեռք բերել տարբեր հմտություններ։ Աշխատել եմ ոսկու և փայտի հետ։ Ոսկուց պատրաստել եմ Տրեխ (հին հայկական կոշիկ), իսկ փայտից պատրաստել եմ տարբեր աշխատանքներ, այդ թվում՝ Գարեգին Նժդեհի և զորավար Անդրանիկի պատկերները։

Այս տարիների ընթացքում սովորել եմ տարբեր միջավայրերում, ունեցել եմ նոր ծանոթություններ, ընկերներ և հետաքրքիր փորձառություններ։ Հիմա սովորում եմ ավագ դպրոցի տասներորդ դասարանում և շարունակում իմ կրթական ճանապարհը։

Քանի որ քույրս նույնպես այս կրթահամալիրի շրջանավարտ է, կարելի է ասել, որ մեր ընտանիքում սեբաստացիական ճանապարհը շարունակվում է սերնդից սերունդ։

Նոյեմբերի 9-13՝ Սիրադեղյանական օրեր

Նոյեմբերի 9-13՝ Սիրադեղյանական օրեր

Սիրադեղյանական օրեր

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ուսումնական օրացույցով նոյեմբերի 9-13-ը Սիրադեղյանական օրեր են՝ նվիրված հայ գրող, հրապարակախոս և պետական գործիչ Վանո Սիրադեղյանին։

Վանո Սիրադեղյանի կյանքն ու գործունեությունը

Վանո Սիրադեղյանը ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ Տավուշի մարզի Կոթի գյուղում։ Նա եղել է հայ գրող, հրապարակախոս և քաղաքական գործիչ։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։

1988 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է Ղարաբաղյան շարժմանը և եղել «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ։ Հետագայում զբաղեցրել է պետական տարբեր պաշտոններ։ 1992-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարար, իսկ 1996-1998 թվականներին՝ Երևանի քաղաքապետ։

Սիրադեղյանը հայտնի էր իր խիստ բնավորությամբ, ուղիղ խոսելաոճով և հասարակական խնդիրների վերաբերյալ համարձակ դիրքորոշումներով։

Վանո Սիրադեղյանը՝ որպես գրող

Վանո Սիրադեղյանը հայ գրականության ինքնատիպ հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ապրումները, հայրենի գյուղը, բնությունը, հիշողությունները և մարդկային հարաբերությունները։

Նրա լեզուն պատկերավոր է, երբեմն՝ կտրուկ, բայց միշտ արտահայտիչ։ Նա կարողանում էր սովորական դեպքերի միջոցով ներկայացնել մարդու ներաշխարհն ու կյանքի դժվարությունները։

Նրա հայտնի գրքերից են «Կիրակի», «Ծանր լույս» և «Շատ չհամարվի» ժողովածուները։ Նրա պատմվածքներում հաճախ կարելի է հանդիպել Տավուշի բնությանը, գյուղական կյանքին և հայ մարդու բնավորությանը։

Վանո Սիրադեղյանը և Տավուշը

Վանո Սիրադեղյանի ծննդավայր Կոթի գյուղը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա կյանքի և ստեղծագործությունների վրա։ Տավուշի բնությունը, գյուղական միջավայրը և մարդկանց կյանքը հաճախ արտացոլվել են նրա գրականության մեջ։

Նրա ստեղծագործություններում հայրենիքը միայն աշխարհագրական տարածք չէ։ Այն նաև մանկության հիշողություններն են, հարազատ մարդիկ և այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել է մարդը։

Ամփոփում

Սիրադեղյանական օրերն ինձ հնարավորություն տվեցին ավելի լավ ծանոթանալու Վանո Սիրադեղյանի կյանքին, գրականությանը և հասարակական գործունեությանը։ Նրա ստեղծագործություններն առանձնանում են իրենց անկեղծությամբ, պատկերավոր լեզվով և կյանքի նկատմամբ խոր հայացքով։

Հանդիպում Արտակ Մաղալյանի հետ

Հանդիպում Արտակ Մաղալյանի հետ

Սիրադեղյանական օրերի շրջանակում նոյեմբերի 12-ին ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի և Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու Արտակ Մաղալյանի հետ։

Նա «Արցախի մելիքությունները և մելիքական տները XVII-XIX դդ.» գրքի հեղինակն է։

Հանդիպման ընթացքում խոսեցինք Արցախի մելիքությունների, մելիքական տների և մեր պատմության մասին։

Այս հանդիպումն ինձ համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն ուներ, քանի որ ես ինքս Շուշիից եմ և ունեմ արցախյան արմատներ։ Հանդիպման թեման ինձ մոտ էր նաև ընտանեկան պատմության տեսանկյունից։ Հետաքրքիր էր լսել Արցախի մելիքությունների մասին, քանի որ մեր ժողովրդի պատմությունը նաև մեր ընտանիքների պատմությունն է։

Հանդիպման լուսանկարներ

Screenshot
Screenshot
Screenshot
Screenshot
Screenshot

Իմ տպավորությունները

Ինձ շատ դուր եկավ պարոն Մաղալյանի ներկայացումը։ Նրա հետ հանդիպելն ինձ համար մեծ պատիվ էր։ Հետաքրքիր էր լսել նրա պատմություններն ու արկածները, ինչպես նաև ծանոթանալ Արցախի պատմությանն ավելի խորությամբ։ Շատ լավ և հիշարժան հանդիպում էր։

Ինձ համար հատկապես կարևոր էր Արտակ Մաղալյանի հետ հանդիպումը, քանի որ Արցախի պատմությունը նաև իմ ընտանիքի պատմության մի մասն է։

Նոյեմբերի 3-6՝ Սեբաստացու օրեր

Սեբաստացու օրերի շրջանակում ուսումնասիրում ենք Մխիթարյան Միաբանության հիմնադիր Մխիթար Աբբահոր և Մխիթարյան հայրերի կյանքը, գործունեությունը և նրանց թողած ժառանգությունը.

Մխիթար Սեբաստացին և Մխիթարյան միաբանությունը

Մխիթար Սեբաստացի (1676-1749) – հայ հոգևորական, գիտնական, մշակութային գործիչ և Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրն է։ Նա ծնվել է 1676 թվականին՝ Սեբաստիա քաղաքում։ Նրա իսկական անունը Մանուկ էր։

Դեռ փոքր տարիքից հետաքրքրվել է կրթությամբ, գրքերով և հայոց լեզվով։ Սովորել է Սեբաստիայի Սուրբ Նշան վանքում, այնուհետև՝ Էջմիածնի, Սևանի և Կարինի վանքերում։

1700 թվականին Կոստանդնուպոլսում հիմնել է Մխիթարյան միաբանությունը։ Հետագայում՝ 1717 թվականին, միաբանությունը հաստատվել է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում, որտեղ դարձել է հայ մշակույթի, գիտության և կրթության կարևոր կենտրոններից մեկը։

Մխիթար Սեբաստացին մեծ աշխատանք է կատարել հայոց լեզվի զարգացման համար։ Նրա հայտնի աշխատություններից են «Քերականութիւն գրաբար լեզուի հայկազեան սեռի» և «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» գրքերը։ Վերջինս երկու հատորից է բաղկացած և պարունակում է շուրջ 100 հազար բառահոդված։

Մխիթարյան հայրերի գործունեությունը և ժառանգությունը

Մխիթար Սեբաստացու հիմնած գործը շարունակեցին նրա հետևորդները՝ Մխիթարյան հայրերը։ Նրանք զբաղվել են հայերեն գրքերի հրատարակությամբ, թարգմանությամբ, պատմության, լեզվի և գրականության ուսումնասիրությամբ։

Մխիթարյանները մեծ դեր են ունեցել հայ հին ձեռագրերի պահպանման, հայագիտական ուսումնասիրությունների և հայ մշակույթի տարածման գործում։ Նրանք հիմնել են տպարան, ստեղծել գրադարան և հավաքել բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրեր։

Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզին դարձավ մի վայր, որտեղ ուսումնասիրվում և պահպանվում էին հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը։ Մխիթարյան հայրերի աշխատանքների շնորհիվ հայերեն բազմաթիվ գրքեր հասան նոր սերունդներին։

Ամփոփում

Մխիթար Սեբաստացու և Մխիթարյան հայրերի գործունեությունը մեծ նշանակություն է ունեցել հայ ժողովրդի կրթական ու մշակութային կյանքում։ Նրանք իրենց աշխատանքով պահպանել և զարգացրել են հայոց լեզուն, գրականությունն ու պատմությունը։ Նրանց թողած ժառանգությունը մինչ այսօր կարևոր արժեք է հայ ժողովրդի համար։


Հոկտեմբերի 26-30՝ Ուսումնական արձակուրդ

  • Սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսների բլոգային-նախագծային աշխատանքների ամբողջացում
  • Բլոգային աշխատանքների ստուգում, գնահատում

<<Իմ գերդաստանը>>

Հոկտեմբերի 12-16

Հոկտեմբերի 5-9

Սեպտեմբերի 28-հոկտեմբերի 2

Սեպտեմբերի 22-25

Սեպտեմբերի 14-18 /Շարունակություն/

<<Իմ գերդաստանը>>

Հոկտեմբերի 19-23՝ հեռավար ուսուցում
«Իմ գերդաստանը»

Ներածություն

Յուրաքանչյուր գերդաստան ունի իր պատմությունը, արմատներն ու ավանդույթները։ Նախնիներին ճանաչելը սեփական ինքնությունը հասկանալու և ընտանեկան ժառանգությունը պահպանելու կարևոր միջոց է։

Իմ գերդաստանի պատմությունը կապված է Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի, Սյունիքի մարզի Գորիսի, Շուշիի և մեր նախնիների կյանքի այլ վայրերի հետ։ Այս նախագիծը պատմություն է իմ ընտանիքի, նրա անցած ճանապարհի և ինձ փոխանցված արժեքների մասին։

1. Ես և իմ ազգանունը

Մելիքյան ազգանունը կապված է «մելիք» բառի հետ, որը պատմականորեն նշանակել է տեղական իշխանավոր կամ կառավարիչ։ Մեր ընտանիքում պահպանվել է պատմություն այն մասին, որ իմ նախնիներից մեկը մելիք է եղել։

Մեր տոհմի հին անվանումը Տոչանց է։ Ըստ ընտանեկան պատմության՝ Արշակ պապը(Պապիկիս պապիկը) կարճահասակ է եղել և ստացել է «Տոչ» մականունը, որի հետ էլ կապվում է Տոչանց տոհմական անվանումը։ Այս պատմությունը մեր ընտանեկան ինքնության կարևոր մասն է։

Ինձ համար ընտանիքի գլխավոր արժեքներն են հավատքը, աշխատասիրությունը և սերը՝ մարդկանց սիրելու ու հարգելու կարողությունը։ Կարևորում եմ բարեկամական կապերը, շփումը և միասին ժամանակ անցկացնելու ավանդույթը։

2. Հայրական կողմ

Իմ հայրական գերդաստանի պատմությունը կապված է Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի հետ։ Հայրական պապս՝ Ժորա Մելիքյանը, ծնվել է 1951 թվականին Բերդում։ Հայրական տատս՝ Լուսյա Փալանդուզյանը, գրող է և ուսուցչուհի։

ՀՀ նախագահի պաշտոնական հրամանագրի համաձայն՝ 2011 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Լուսյա Փալանդուզյան տատիկս պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։ Հրամանագրում նա հիշատակվում է որպես Բերդի ավագ դպրոցի ուսուցչուհի։ Պարգևատրման մասին հրամանագիրը ստորագրել է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։

Մեր տոհմի պատմության մեջ հիշատակվում են Լևոն Բեկ, Կարապետ, Փրիդոն, Արշակ և Ենոք պապերը։

Լևոն Բեկ-Կարապետ պապի հայրը. Բերդի տանուտեր

Կարապետ պապ-Լևոն Բեկի որդին. ըստ ընտանեկան պատմության՝ 30 տարի եղել է Բերդի տանուտեր

Փրիդոն պապ-Կարապետ պապի որդին.

Արշակ պապ-Փրիդոն պապի որդին. Տոչանց տոհմի “հիմնադիր”

Ենոք պապ-Արշակ պապի որդին՝ ծնված 1912 թվականին, եղել է Շուկաի Բժիշկ և Սպա(Չեկիստ):

Ըստ ընտանեկան ավանդության՝ Լևոն Բեկը եղել է Բերդի տանուտեր, իսկ նրա որդին՝ Կարապետ պապը, այդ պաշտոնը զբաղեցրել է 30 տարի։ Ընտանեկան հիշողությունների համաձայն՝ մեր նախնիների պատմությունը կապված է նաև Դաշտային Ղարաբաղի հետ։

Ենոք պապը ծնվել է 1912 թվականին, նրա որդին՝ Ժորա պապը՝ 1951 թվականին, իսկ իմ հայրը՝ 1978 թվականին։ Ընտանեկան պատմություններում մեր նախնիների զբաղմունքների շարքում հիշատակվում են անասնապահությունը, տանուտերությունը, զինվորական ծառայությունը և բժշկական աշխատանքը։

Հայրական գերդաստանին բնորոշ արժեքներն են աշխատասիրությունը, նպատակասլացությունն ու սկսած գործը մինչև վերջ հասցնելու ձգտումը։ Սրանք այն հատկանիշներն են, որոնք ցանկանում եմ պահպանել նաև իմ կյանքում։

3. Մայրական կողմ

Իմ մայրական գերդաստանի արմատները կապված են Գորիսի, Շուշիի և Իրանի հետ։ Մայրական պապս՝ Գագիկ Պետրոսյանը, ծնվել է 1954 թվականին Գորիսում։ Նա աշխատել է որպես ավտոբուսի վարորդ և ծառայել ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմում։ Մայրական տատս՝ Սուսաննա Պետրոսյանը (Հարությունյան), ծնվել է 1960 թվականին և աշխատել որպես մանկավարժ։

Մայրական գերդաստանի պատմության կարևոր դեմքերից է Միխայիլ Ավանեսովիչ Պետրոսյանը՝ Գագիկ պապիկիս պապը։ Նա Շուշիից էր, եղել է զորավար Անդրանիկի ձիապահն ու գրագիրը և տեղափոխել է նրա գաղտնի նամակները։

Միխայիլ Պետրոսյանի մահվան հանգամանքների մասին մեր ընտանիքում պահպանվել է պատմություն։ Ըստ ընտանեկան հիշողության՝ երբ Միխայիլ պապիկը փորձել է բռնել Անդրանիկի ձիու սանձը, ձին հետին ոտքով հարվածել է նրա ճակատին։ Պապիկն ուշագնաց է եղել, որից հետո նրան տեղափոխել են Երևանի հիվանդանոց։ Ըստ ընտանեկան պատմության՝ նրա մոտ զարգացել է մենինգիտ, և ուղեղում թարախային բորբոքում է առաջացել։ Միխայիլ պապիկը մահացել է, և նրա աճյունն ամփոփվել է Թոխմախի գերեզմանատանը։ Ցավոք, Անդրանիկը չի մասնակցել իր գրագրի հուղարկավորությանը, քանի որ մեկնել էր Բուլղարիա՝ Գարեգին Նժդեհի հետ Բալկանյան պատերազմին մասնակցելու։

Մայրական կողմի մեկ այլ ճյուղի արմատները կապված են Իրանի Փարա գյուղի հետ։ Ըստ ընտանեկան պատմության՝ տատիկիս հայրիկը՝ Անդրանիկ պապիկը, եկել է այդ գյուղից, իսկ պապիկիս հայրական կողմի նախնիները սերում են Շուշիից։

Ես առանձնահատուկ հպարտություն եմ զգում իմ սյունիքյան՝ գորիսյան արմատների համար։ Մայրական գերդաստանում կարևոր են սերը, բարությունն ու փոխօգնությունը։ Կարծում եմ՝ հարազատների միջև ամուր կապը ընտանիքի ամենամեծ հարստություններից է։

Եզրակացություն

Իմ գերդաստանի պատմությունը տարբեր սերունդների անցած ճանապարհի, հիշողությունների և արժեքների պատմություն է։ Հայրական կողմս կապված է Բերդի և Տավուշի հետ, իսկ մայրական կողմս՝ Գորիսի, Շուշիի և Իրանի։

Ես հպարտ եմ իմ հայկական արմատներով և իմ ընտանիքի արժեքներով՝ հավատքով, աշխատասիրությամբ, սիրով, հարգանքով ու բարությամբ։ Ինձ համար նախնիներին ճանաչելը նշանակում է հասկանալ սեփական ինքնությունը և պատասխանատվություն զգալ ընտանեկան ժառանգությունը պահպանելու համար։

Մարդը միայն իր անցյալի ժառանգորդը չէ․ նա նաև իր գերդաստանի պատմության շարունակողն է։

Հոկտեմբերի 12-16

ա) Հայաստանը Ք․ա․ VII–IV դարերում

Հայաստանում իշխում էին Երվանդականները։ Հայաստանը սկզբում կախված էր Մարաստանից, հետո՝ Պարսկաստանից։ Ք․ա․ 331 թ․ վերականգնեց իր անկախությունը։

բ) Հայոց թագավորությունները Ք․ա․ 331–201 թթ․

Հայաստանը բաժանված էր երկու թագավորության՝ Մեծ Հայքի և Փոքր Հայքի։ Երկուսում էլ իշխում էին հայկական արքայատոհմեր։

գ) Պետական կարգը

Հայաստանը միապետություն էր։ Թագավորը ղեկավարում էր երկիրը, բանակը և պետական գործերը։ Նրան օգնում էին ազնվականներն ու պաշտոնյաները։

Առաջադրանքներ

1. Երվանդ Ա և Տիգրան Ա

  • Երվանդ Ա Սակավակյաց – հզորացրեց երկիրը և ուներ մեծ բանակ։
  • Տիգրան Ա Երվանդյան – դաշնակցեց Կյուրոս Մեծի հետ և օգնեց տապալել Մարաստանը։

Իմ կարծիքով՝ երկուսն էլ կարևոր դեր ունեցան Հայաստանի հզորացման գործում։

2. Համեմատություն

Վանի և Երվանդականների թագավորություններն ունեին թագավորական իշխանություն, բանակ և պետական կառավարման համակարգ։ Երկուսի ղեկավարն էլ թագավորն էր։ Տարբերությունն այն էր, որ դրանք գոյություն են ունեցել տարբեր ժամանակաշրջաններում և ունեցել են տարբեր կառավարման առանձնահատկություններ։

Եզրակացություն․ Երկու թագավորություններն էլ կարևոր դեր են ունեցել հայկական պետականության զարգացման մեջ։

Սյունիքի մարզի էկոհամակարգը, կենսաբազմազանության խնդիրները, հանքարդյունաբերության վտանգները և COP17-ի նշանակությունը

1. ՄՈՒՏՔ

Սյունիքի մարզը Հայաստանի բնական հարստություններից է՝ հարուստ անտառներով, գետերով, լեռնային էկոհամակարգերով և կենսաբազմազանությամբ։ Սակայն հանքարդյունաբերությունը, շրջակա միջավայրի աղտոտումը և կլիմայի փոփոխությունը կարող են խաթարել բնական հավասարակշռությունը։

2026 թվականի հոկտեմբերի 19–30-ը Երևանում անցկացվելիք COP17 միջազգային համաժողովը կարևոր հնարավորություն է կենսաբազմազանության պահպանության և Հայաստանի բնապահպանական խնդիրների լուծման ուղղությամբ միջազգային համագործակցությունն ամրապնդելու համար։

2. ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԱՍ

Սյունիքի մարզի բնապահպանական հիմնական խնդիրներն են անտառների կորուստը, գետերի և հողերի աղտոտումը, կենսաբազմազանության նվազումը և բնական պաշարների ոչ պատասխանատու օգտագործումը։

Առանձնահատուկ ուշադրություն է պահանջում հանքարդյունաբերությունը։ Կապանի և Քաջարանի հանքարդյունաբերական տարածքներում պղնձի և մոլիբդենի արդյունահանումը տնտեսական նշանակություն ունի, սակայն բնապահպանական պահանջների խախտման կամ անբավարար վերահսկողության դեպքում կարող է վնասել ջրային ռեսուրսները, հողը, օդը և կենդանի օրգանիզմների բնական միջավայրերը։

Հանքարդյունաբերության հիմնական վտանգներն են՝

  • Ջրի աղտոտումը․ ծանր մետաղների և արդյունաբերական արտահոսքերի ներթափանցումը գետեր։
  • Պոչամբարների վտանգը․ հանքային թափոնների արտահոսքի և շրջակա միջավայրի աղտոտման հավանականությունը։
  • Հողի և օդի աղտոտումը․ հանքային փոշու տարածումը և վնասակար նյութերի կուտակումը։
  • Կենսաբազմազանության կորուստը․ բույսերի և կենդանիների բնական բնակավայրերի վնասումը։

Այս խնդիրները կարող են բացասաբար անդրադառնալ գյուղատնտեսության, ջրային պաշարների և բնակչության բարեկեցության վրա։

COP17-ի կարևոր նպատակներից է կենսաբազմազանության պահպանությանն ուղղված միջազգային համագործակցության զարգացումը։ Այն հնարավորություն է տալիս ուշադրություն հրավիրելու նաև Հայաստանի էկոհամակարգերի խնդիրների վրա և խթանելու գիտական ուսումնասիրություններն ու բնության վերականգնման ծրագրերը։

3. ԵԶՐԱՀԱՆԳՈՒՄ

Սյունիքի բնությունը Հայաստանի բնական ժառանգության կարևոր մասն է, որի պահպանումը պահանջում է գիտականորեն հիմնավորված որոշումներ, պետական վերահսկողություն և հասարակության ակտիվ մասնակցություն։

Հանքարդյունաբերությունը պետք է իրականացվի այնպես, որ տնտեսական զարգացումը չվնասի մարդկանց առողջությանը և շրջակա միջավայրին։ Աղտոտման կանխարգելումը, թափոնների անվտանգ կառավարումը և վնասված տարածքների վերականգնումը կարևոր պայմաններ են մարզի կայուն զարգացման համար։

COP17-ը հնարավորություն է բարձրացնելու Հայաստանի բնապահպանական խնդիրների վերաբերյալ իրազեկվածությունը և ամրապնդելու կենսաբազմազանության պահպանությանն ուղղված քայլերը։

4. ԱՌԱՋԱՐԿՆԵՐ

1. Խստացնել բնապահպանական վերահսկողությունը։ Պարբերաբար ստուգել գետերի ջրի, հողի և օդի որակը, վերահսկել պոչամբարների անվտանգությունը և հրապարակել հետազոտությունների արդյունքները։

2. Պահպանել և վերականգնել էկոհամակարգերը։ Իրականացնել անտառների վերականգնման ծրագրեր, պաշտպանել կենդանիների ու բույսերի բնական միջավայրերը և նվազեցնել հանքարդյունաբերության բացասական ազդեցությունը՝ բնակիչներին ներգրավելով բնապահպանական նախաձեռնություններում։

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

1.ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիա (CBD) — կենսաբազմազանության պահպանության միջազգային նպատակներ և ծրագրեր։ https://www.cbd.int/

2.COP17-ի պաշտոնական կայք — կենսաբազմազանության պահպանության և համաժողովի վերաբերյալ տեղեկություններ։ https://cop17yerevan.am/

3.ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարություն — Հայաստանի բնապահպանական խնդիրների և հանքարդյունաբերության վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկություններ։ https://environment.gov.am/

Հոկտեմբերի 5-9

ա) Վանի թագավորության կազմավորումն ու հզորացումը

  • Կազմավորվել է Ք․ա. IX դարում՝ Հայկական լեռնաշխարհում։
  • Հիմնադիր արքան՝ Արամե, իսկ Սարդուրի Ա-ն ամրապնդեց թագավորությունը։
  • Մայրաքաղաքը՝ Տուշպա (Վան)։
  • Իշպուինիի և Մենուայի օրոք թագավորությունն ընդարձակվեց և հզորացավ։

բ) Սարդուրի Բ-ի և նրա հաջորդների օրոք

  • Սարդուրի Բ-ի օրոք (Ք․ա. 764–735 թթ.) թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին։
  • Տարածվեց մինչև Հյուսիսային Սիրիա և Եփրատի շրջան։
  • Հետագայում Ասորեստանի դեմ պատերազմներում թուլացավ։
  • Ռուսա Ա-ն պարտվեց Ասորեստանի արքա Սարգոն Բ-ին։

գ) Թագավորության անկումը

  • Թագավորությունը թուլացավ Ասորեստանի և կիմերների հարձակումների պատճառով։
  • Հետագայում անկմանը նպաստեցին նաև ներքին խնդիրները։
  • Ք․ա. VI դարի սկզբին Վանի թագավորությունը դադարեց գոյություն ունենալ։

դ) Տնտեսությունը և պետական կարգը

  • Տնտեսություն․ զարգացած էին երկրագործությունը, անասնապահությունը, արհեստներն ու առևտուրը։
  • Ոռոգում․ կառուցվում էին ջրանցքներ, որոնցից հայտնի է Մենուայի ջրանցքը։
  • Պետական կարգ․ թագավորությունը կենտրոնացված միապետություն էր։
  • Երկիրը բաժանված էր մարզերի, որոնք կառավարում էին արքայական պաշտոնյաները։
  • Գլխավոր աստվածը Խալդին էր։
Create your own website, free on WordPress.com.Create your own website.
Start free