Թեմա՝ «Ամբողջ ցուցիչով աստիճան» թեմայի ամփոփում։

1․ Գրել բացասական ցուցիրով աստիճանի տեսքով․

ա)a^-15, բ)b^-10, գ)c^-5, դ)d^-13, ե)e^-4, զ)n^-6, է)k^-6, ը)17^-18, թ)15^-9, ժ)13^-14:

2․ Հաշվել կոտորակի արժեքը․

ա)1/25 բ)1/16 գ)1/49 դ)1/81 ե)1:

3․ Ներկայացնել միանդամի տեսքով․

ա)a⁴b², բ)c³d¹², գ)e²⁷k^-45, դ)-m^-30n¹⁰, ե)4k⁶p⁶, զ)-3x^-12y⁴, է)9a^-10z⁶, ը)6b⁹y^-12:

4․ Գրել ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա) 2⁷, բ) 5⁷, գ) 4⁶, դ) 7⁸, ե) 3¹⁵, զ) 6¹³, է) 11⁶, թ) 9¹⁶:

5․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)(5/6)², բ)(4/25)³, գ)(25/49)⁴, դ) (m/a)¹², ե) (m/a)⁸, զ) (n/a)¹²:

6․ Համեմատել․

Рубрика: Հանրահաշիվ 8 | Ответить

Հանրահաշիվ։ Գիտելիքի ստուգում․ Պարապունք 14:

Posted on 14.11.2024 by Israyel Vardanyan

Թեմա՝ Գիտելիքների ստուգում։

1․ Լուծել հավասարումների համակարգը։

{y=-3x+5
x-y+1-0
x-(-3x+5)+1-0
x=1
y=-3×1+5
y=2
Պատ.`(1,2)

2․ Որոշել y=3x+6 ֆունկցիայի գրաֆիկի և կոորդինատային առանցքների հատման կետերի կոորդինատաները.

x=0

y=3⋅0+6

y = 0,6

0=3x+6

x=−2

պատ.՝ (-2,0), (0,6):

3․ Որոշել ֆունկցիայի գրաֆիկների հատման կետերի կոորդինատները. y=x-6 և y=2x

x−6=2x

−6=x

x=−6

y=2⋅(−6)=−12

Պատ.՝ (−6,−12)

4․ Գտնել հետևյալ ax+4y=16 հավասարման a գործակիցն այնպես, որ դրա գրաֆիկը անցնի (2;3) կետով:

a⋅2+4⋅3=16

2a+12=16

2a=4

a=2

a=2

5․ Երկու թվերի գումարը 25 է, իսկ տարբերությունը՝ 11: Գտնել այդ թվերը:

x+y=25

x−y=11

(x+y)+(x−y)=25+11

2x=36

x=18

18+y=25

y=7

1 урок.

1. Прочитайте текст.

«Господи, я прошу не о чудесах и не о миражах, а о силе каждого дня. Научи меня искусству маленьких шагов.
Сделай меня наблюдательным и находчивым, чтобы в пестроте будней вовремя останавливаться на открытиях и опыте, которые меня взволновали.
Научи меня правильно распоряжаться временем моей жизни. Подари мне тонкое чутье, чтобы отличать первостепенное от второстепенного.

Я прошу о силе воздержания и меры, чтобы я по жизни не порхал и не скользил, а разумно планировал течение дня, мог бы видеть вершины и дали, и хоть иногда находил бы время для наслаждения искусством.
Помоги мне понять, что мечты не могут быть помощью. Ни мечты о прошлом, ни мечты о будущем. Помоги мне быть здесь и сейчас и воспринять эту минуту как самую важную.
Убереги меня от наивной веры, что все в жизни должно быть гладко. Подари мне ясное сознание того, что сложности, поражения, падения и неудачи являются лишь естественной составной частью жизни, благодаря которой мы растем и зреем.

Напоминай мне, что сердце часто спорит с рассудком.
Пошли мне в нужный момент кого-то, у кого хватит мужества сказать мне правду, но сказать ее любя!
Я знаю, что многие проблемы решаются, если ничего не предпринимать, так научи меня терпению.

Ты знаешь, как сильно мы нуждаемся в дружбе. Дай мне быть достойным этого самого прекрасного и нежного Дара Судьбы.
Дай мне богатую фантазию, чтобы в нужный момент, в нужное время, в нужном месте, молча или говоря, подарить кому-то необходимое тепло.
Сделай меня человеком, умеющим достучаться до тех, кто совсем «внизу».
Убереги меня от страха пропустить что-то в жизни.
Дай мне не то, чего я себе желаю, а то, что мне действительно необходимо.
Научи меня искусству маленьких шагов».

Антуан де Сент- Экзюпери

1. О чем эта молитва?
   Эта молитва – о поиске внутренней силы и мудрости для того, чтобы ценить маленькие моменты жизни, не гнаться за иллюзиями и принимать все трудности как часть пути.
2. Чему учит она?
   Она учит быть осознанным, разумно распоряжаться временем, находить радость в простых вещах, а также принимать как победы, так и поражения. Это послание о важности терпения, стойкости, искренности и верности себе и другим.
3. Какие эмоции вызвала она?
   Эта молитва вызывает спокойствие, умиротворение, а также чувство вдохновения и уверенности, что все трудности преодолимы с осознанным и терпеливым подходом к жизни.

---

Грамматические задания

1. Подчеркните главные члены предложения.
2. Воробей (подлежащее) лежал (сказуемое) на моей ладони.
3. На пригорке играли (сказуемое) лисята (подлежащее).
4. За рекой поднялась (сказуемое) большая тёмная туча (подлежащее).
5. Ветер (подлежащее) гнул (сказуемое) макушки деревьев.
6. На землю упали (сказуемое) тяжёлые капли дождя (подлежащее).
7. Вскоре хлынул (сказуемое) тёплый летний дождь (подлежащее).
8. Небо (подлежащее) прояснилось (сказуемое).
9. Снова вернулось (сказуемое) ласковое лето (подлежащее).
10. Мы (подлежащее) с нетерпением ждали (сказуемое) весны.
11. Листья (подлежащее) падают (сказуемое) с клёнов.
12. Замените существительные местоимениями.
13. Археологи обнаружили под толстым слоем песка развалины древнего города. – Они обнаружили их.
14. Женщина подошла к памятнику. – Она подошла к нему.
15. Птенцы жадно разевали голодные рты. – Они жадно разевали их.
16. В пять лет мальчик уже читал. – В пять лет он уже читал.
17. Море ласково плескалось у самых моих ног. – Оно ласково плескалось у них.
18. Весной скворцы возвращаются к своим покинутым домам. – Весной они возвращаются к ним.
19. Через два дня Светлана уезжала на юг. – Через два дня она уезжала туда.
20. Врач часто посещал больного. – Он часто посещал его.

---

Упражнение 1

1. Они редко обедают в ресторане.
2. Он каждый день дарит ей цветы.
3. Мы ремонтировали свою машину 2 часа.
4. Я забыл заплатить за телефон.
5. На какую ногу вам больно наступить?
6. Не надо спорить.
7. Он разучился играть в шахматы.
8. Она успела сесть в поезд, который уже отходил.
9. Они строили дом 2 года.
10. Я отвыкла вставать рано.

Упражнение 2

1. чувствовать – почувствовать
2. ужинать – поужинать
3. делить – разделить
4. вязать – связать
5. прятать – спрятать
6. возить – привезти
7. шить – сшить
8. стараться – постараться
9. таять – растаять
10. верить – поверить
11. видеть – увидеть
12. делать – сделать
13. шутить – пошутить
14. чертить – начертить
15. тонуть – утонуть
16. гасить – погасить
17. учиться – научиться
18. брать – взять
19. пугаться – испугаться
20. мучить – замучить
21. помнить – запомнить
22. желать – пожелать
23. гордиться – возгордиться
24. готовить – приготовить

---

3 задание

Однажды утром я проснулась, посмотрела на часы и поняла, что проспала. Быстро оделась, собрала сумку и выбежала из дома. Я поймала такси и доехала до университета вовремя.

Նպատակը՝

1.Բացատրել ընտանիքի նշանակությունը հասարակության մեջ

Ընտանիքը հասարակության հիմնասյունն է, որտեղ ձևավորվում են անհատի բնավորությունն ու արժեքները:

2.Ի՞նչ է անհրաժեշտ ընտանիքի ամրության ու կայունության համար,ինչն է ընտանիքում միավորում մարդկանց

Փոխադարձ սեր: Սերն ուժեղ կապ է ստեղծում ընտանիքի անդամների միջև:

Հարգանք: Անհրաժեշտ է հարգել միմյանց կարծիքները և անձնական տարածքը:

Հոգատարություն: Հոգատարությունն ամրացնում է ընտանիքի հարաբերությունները:

Համագործակցություն: Ընտանեկան գործերն ու խնդիրները համատեղ լուծելը միավորում է մարդկանց:

3.Որո՞նք են մեծ և փոքր ընտանիքների առավելություններն ու թերությունները

Մեծ ընտանիք

Առավելություններ:

1.Ավելի շատ աջակցություն և համերաշխություն:

2.Ավանդույթների և փորձի փոխանցում:

Թերություններ:

1.Բարդ հարաբերություններ մեծ թվով անդամների միջև:

2.Նյութական ռեսուրսների ավելի մեծ պահանջ:

Փոքր ընտանիք

Առավելություններ:

1.Ավելի հեշտ է կառավարել և ընդունել որոշումներ:

2.Ավելի մոտ հարաբերություններ ծնողների և երեխաների միջև:

4.Ի՞նչն է նյութական արժեք և ինչը՝ հոգևոր:

Թերություններ:

1.Սոցիալական աջակցություն քիչ է ընտանիքից դուրս:

2.Ավանդույթների փոխանցման սահմանափակում:

Հոգևոր արժեքներ: Դրանք ներառում են սերն, բարությունը, բարոյականությունը, հավատը, մշակույթը և բարեկամական կապերը:

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում տարածական մարմին կամ տարածական պատկեր։ 

Այն պատկերը, որի ոչ բոլոր կետերն են ընկած միևնույն հարթության մեջ, կոչվում է  տարածական պատկեր: 

2․ GEOGEBRA ծրագրով գծել տարածական մարմին։ 

3․ Ի՞նչ է բազմանիստը։ 

Բազմանիստը դա տարածական պատկեր որ արտաքին մակերևույթը տարբեր բազմանկյւններ են։ 

4․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում զուգահեռանիստ, GEOGEBRA ծրագրով գծել զուգահեռանիստ։ 

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն բազմանիսը, որի բոլոր 6 նիստերը զուգահեռագծեր են: 

5․ Զուգահեռանիստը քանի՞ նիստ, քանի՞ կող, քանի՞ գագաթ ունի։ 

Զուգահեռանիստն ունի 6 նիստ, 8 գագաթ և 12 կող: 

6․ Բազմանիստների և նրանց տարրերի մասին բերված պնդումներից (սահմանումներից) ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ տարբերակ(ներ)ը: 

Եթե տարածական մարմնի մակերևույթը կազմված է ուղղանկյուններից, ապա այն կոչվում է բազմանիստ: 

Բազմանիստի մակերևույթը կազմող բազմանկյունները կոչվում են բազմանիստի նիստեր: 

Նիստերի կողմերը կոչվում են բազմանիստի կողեր: 

Եթե տարածաչափական մարմնի մակերևույթը բաղկացած է բազմանկյուններից, ապա մարմինը բազմանիստ է: 

7․ Զուգահեռանիստի մասին թվարկված պնդումներից ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ պնդումը: 

Զուգահեռանիստի հիմքը զուգահեռագիծ է: 

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն պրիզման, որի կողմնային նիստերը չորս ուղղանկյուններ են: 

Զուգահեռանիստի նիստերը վեց ուղղանկյուններ են: 

8․ Բերվածնկարներից ո՞րն է զուգահեռանիստը: Նշել  ճիշտ պատասխանը: 

Ճիշտ պատասխան 

9․ Գրել զուգահեռանիստի հատկությունները։ 

Զուգահեռանիստի հանդիպակաց նիստերը զուգահեռ են և հավասար: 

Զուգահեռանիստի բոլոր չորս անկյունագծերը հատվում են միևնույն կետում և այդ կետում կիսվում են: 

Ответы на вопросы по тексту

1. О чем эта молитва?
   Эта молитва – о поиске внутренней силы и мудрости для того, чтобы ценить маленькие моменты жизни, не гнаться за иллюзиями и принимать все трудности как часть пути.
2. Чему учит она?
   Она учит быть осознанным, разумно распоряжаться временем, находить радость в простых вещах, а также принимать как победы, так и поражения. Это послание о важности терпения, стойкости, искренности и верности себе и другим.
3. Какие эмоции вызвала она?
   Эта молитва вызывает спокойствие, умиротворение, а также чувство вдохновения и уверенности, что все трудности преодолимы с осознанным и терпеливым подходом к жизни.

---

Грамматические задания

1. Подчеркните главные члены предложения.
2. Воробей (подлежащее) лежал (сказуемое) на моей ладони.
3. На пригорке играли (сказуемое) лисята (подлежащее).
4. За рекой поднялась (сказуемое) большая тёмная туча (подлежащее).
5. Ветер (подлежащее) гнул (сказуемое) макушки деревьев.
6. На землю упали (сказуемое) тяжёлые капли дождя (подлежащее).
7. Вскоре хлынул (сказуемое) тёплый летний дождь (подлежащее).
8. Небо (подлежащее) прояснилось (сказуемое).
9. Снова вернулось (сказуемое) ласковое лето (подлежащее).
10. Мы (подлежащее) с нетерпением ждали (сказуемое) весны.
11. Листья (подлежащее) падают (сказуемое) с клёнов.
12. Замените существительные местоимениями.
13. Археологи обнаружили под толстым слоем песка развалины древнего города. – Они обнаружили их.
14. Женщина подошла к памятнику. – Она подошла к нему.
15. Птенцы жадно разевали голодные рты. – Они жадно разевали их.
16. В пять лет мальчик уже читал. – В пять лет он уже читал.
17. Море ласково плескалось у самых моих ног. – Оно ласково плескалось у них.
18. Весной скворцы возвращаются к своим покинутым домам. – Весной они возвращаются к ним.
19. Через два дня Светлана уезжала на юг. – Через два дня она уезжала туда.
20. Врач часто посещал больного. – Он часто посещал его.

---

Упражнение 1

1. Они редко обедают в ресторане.
2. Он каждый день дарит ей цветы.
3. Мы ремонтировали свою машину 2 часа.
4. Я забыл заплатить за телефон.
5. На какую ногу вам больно наступить?
6. Не надо спорить.
7. Он разучился играть в шахматы.
8. Она успела сесть в поезд, который уже отходил.
9. Они строили дом 2 года.
10. Я отвыкла вставать рано.

Упражнение 2

1. чувствовать – почувствовать
2. ужинать – поужинать
3. делить – разделить
4. вязать – связать
5. прятать – спрятать
6. возить – привезти
7. шить – сшить
8. стараться – постараться
9. таять – растаять
10. верить – поверить
11. видеть – увидеть
12. делать – сделать
13. шутить – пошутить
14. чертить – начертить
15. тонуть – утонуть
16. гасить – погасить
17. учиться – научиться
18. брать – взять
19. пугаться – испугаться
20. мучить – замучить
21. помнить – запомнить
22. желать – пожелать
23. гордиться – возгордиться
24. готовить – приготовить

---

3 задание

Однажды утром я проснулась, посмотрела на часы и поняла, что проспала. Быстро оделась, собрала сумку и выбежала из дома. Я поймала такси и доехала до университета вовремя.

Նյութի գազային վիճակը, ի տարբերություն նյութի հեղուկ և պինդ ագրեգատային վիճակների, բնութագրվում է մեծ սեղմելիությամբ, փոքր խտությամբ, դիֆուզիայի մեծ արագությամբ և այլն:

Այդ է պատճառը, որ կան մի շարք օրենքներ և օրինաչափություններ, որոնք հատուկ են միայն նյութի գազային վիճակին:

Օրինակ՝ Բոյլ-Մարիոտի օրենքը կապ է ստեղծում գազի ճնշման և ծավալի միջև՝ հաստատուն ջերմաստիճանի պայմաններում: Ըստ այդ օրենքի միևնույն ջերմաստիճանի պայմաններում որոշակի զանգվածով գազի ծավալը հակադարձ համեմատական է գազի ճնշմանը.

V₁V₂=P₂P₁ կամ՝ PV=const:

Գեյ-Լյուսակի օրենքը կապ է ստեղծում գազի ծավալի և ջերմաստիճանի միջև՝ միևնույն ճնշման պայմաններում:

Շառլի օրենքով կապ է հաստատվում գազի ճնշման և ջերմաստիճանի միջև՝ հաստատուն ծավալի պայմաններում:

Ըստ Ավոգադրոյի օրենքի՝ միատեսակ պայմաններում (P,T) տարբեր գազերի հավասար ծավալներում պարունակվում են հավասար թվով մոլեկուլներ. եթե՝ V1=V2,ապա՝ N1=N2:

Ավոգադրոյի օրենքից բխում են կարևոր հետևություններ:

Մեկ մոլ քանակով գազի ծավալը կոչվում է գազի մոլային ծավալ՝ Vm,  նորմալ պայմաններում Vm=22,4 լ/մոլ:

Գազի հարաբերական խտությունը՝ D միևնույն ծավալով երկու գազերի զանգվածների հարաբերությունն է: Առաջին գազի հարաբերական խտությունն ըստ երկրորդ գազի հավասար է նրանց մոլային զանգվածների հարաբերությանը:

Օրինակ՝ D 1/2=M1M2=1728=0,61

Գազի խտությունը նրա մոլային զանգվածի և մոլային ծավալի հարաբերությունն է և ունի գ/լ չափողականություն:

ρ=MVm

Գազերի խառնուրդի միջին մոլային զանգվածը որոշվում է ըստ հետևյալ բանաձևի՝

M¯¯¯¯=M₁a₁+M₂a₂+M₃a₃+…+Mnana1+a₂+a₃+…+an,

որտեղ M-երը յուրաքանչյուր գազի մոլային զանգվածն է, իսկ a-երը կարող են լինել ծավալներ, քանակներ, մոլեկուլների թվեր, ծավալային բաժիններ, մոլային բաժիններ:

Գազերի մասնակցությամբ ռեակցիաների հավասարումներում քանակաչափական գործակիցները ցույց են տալիս նաև գազերի ծավալների հարաբերություն: Օրինակ՝

Մենդելեև-Կլապեյրոնի հավասարումը կոչվում է գազի վիճակի հավասարում և կապ է ստեղծում տվյալ քանակով գազի ծավալի, ճնշման և ջերմաստիճանի միջև՝ PV=nRT, որտեղ R-ը գազային հաստատունն է: Այն թվապես հավասար է մոտ 8,3 Ջ/(մոլ·Կ), եթե ճնշումն արտահայտվի պասկալներով, իսկ ծավալը՝ խորանարդ մետրերով:

Ռեֆլեքսը կենդանի օրգանիզմի կարծրատիպային արձագանքն է ցանկացած ազդեցությանը, որը տեղի է ունենում ընկալիչների մասնակցությամբ և նյարդային համակարգի հսկողության ներքո։ Ռեֆլեքսները գոյություն ունեն բազմաբջիջ կենդանի օրգանիզմներում, որոնք ունեն նյարդային համակարգ և իրականացվում են ռեֆլեքսային աղեղով։

Միացման ռեակցիա (կամ սինթեզի ռեակցիա) քիմիական ռեակցիա է, որտեղ երկու կամ ավելի նյութեր միավորվում են՝ առաջացնելով մեկ նոր միացություն։ Սա մի տեսակ ռեակցիա է, որը համապատասխանում է հետևյալ ընդհանուր ձևին՝

A+B→ABA + B \rightarrow ABA+B→AB

Այսինքն, երկու կամ ավելի պարզ նյութեր (պրոդուկտներ) միանում են՝ ձևավորելով մի նոր, ավելի բարդ միացում։ Միացման ռեակցիաները սովորաբար exothermic են, כלומר՝ նրանք արտադրում են էներգիա (այնպես որ սովորաբար ինքը ռեակցիան ունի էներգիայի արտանետում)։

Միացման ռեակցիաների օրինակներ

1. Մետաղի և թթվածնի միացում (քարաքարի հալվել): Օրինակ՝ երկաթը միանում է թթվածնի հետ՝ առաջացնելով երկաթի օքսիդ (հոդը):3Fe+4O2→2Fe2O33Fe + 4O_2 \rightarrow 2Fe_2O_33Fe+4O2​→2Fe2​O3​
2. Հիդրոգեն և թթվածնի միացում (վառվող մոմ): Հիդրոգենը և թթվածինը միանում են ջրի առաջացման համար:2H2+O2→2H2O2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O2H2​+O2​→2H2​O
3. Կարբոն և թթվածնի միացում (կարբոնային օքսիդի առաջացում):C+O2→CO2C + O_2 \rightarrow CO_2C+O2​→CO2​

Միացման ռեակցիաների հատուկ հատկությունները

• Էներգետիկություն՝ Միացման ռեակցիաները հաճախ արտադրվում են էներգիայի բարձրացման դեպքում, հատկապես եթե դրանց մասնակցում են ջերմային էներգիա կամ էլեկտրականություն (հատկապես լույսի և ջերմության հետ կապված ռեակցիաներ)։
• Անհնար է հետադարձ՝ Միացման ռեակցիաների մեծ մասը կատարվում է կիսագնահատված մակարդակում ու լինում է ոչ հակառակը, כלומר չի կարելի պարզապես բառակապակցությունը արարել հետ։

Կիրառումները

Միացման ռեակցիաները լայնորեն օգտագործվում են մետաղագործության, քիմիական արդյունաբերության, նավթամշակման, էներգետիկայի և կենսաքիմիայի տարբեր ոլորտներում, հատկապես, երբ անհրաժեշտ է նոր նյութեր ստեղծել՝ սկսելով պարզ բաղադրիչներից։

Քայքայման ռեակցիա (կամ դեզինտեգրման ռեակցիա) քիմիական ռեակցիա է, որտեղ մի բարդ միացում բեկվում է ավելի պարզ նյութերի կամ բաղադրիչների։ Այս գործընթացը հակառակ է միացման ռեակցիային, քանի որ միացումից առաջացած նյութը վերածվում է երկու կամ ավելի պարզ նյութերի։

Քայքայման ռեակցիայի ընդհանուր ձևը

Մի բարդ միացում AB բաժանվում է երկու կամ ավելի նյութերի՝

AB→A+BAB \rightarrow A + BAB→A+B

Այսինքն, մի անալիզային նյութի քայքայումը բերում է ավելի պարզ կամ մինիմալ բաղադրիչների։

Քայքայման ռեակցիաների տեսակները

1. Թերմոլիզ (ջերմային քայքայման ռեակցիա): Քայքայումը տեղի է ունենում բարձր ջերմաստիճանում: Օրինակ՝ կալցիում կարբոնատը բարձր ջերմաստիճանում քայքայվում է, և առաջանում է կալցիում օքսիդ և թթվածին:CaCO3→ΔCaO+CO2\text{CaCO}_3 \xrightarrow{\Delta} \text{CaO} + \text{CO}_2CaCO3​Δ​CaO+CO2​
2. Էլեկտրոլիզ (էլեկտրականության ազդեցությամբ քայքայման ռեակցիա): Քայքայումը տեղի է ունենում էլեկտրական հոսանքով։ Այս պրոցեսը սովորաբար օգտագործվում է մետաղների արդյունահանման համար: Օրինակ՝ ջրի էլեկտրոլիզը բերում է հիդրոգեն և թթվածնի արտադրության:2H2O→էլեկտրականություն2H2+O22H_2O \xrightarrow{\text{էլեկտրականություն}} 2H_2 + O_22H2​Oէլեկտրականություն​2H2​+O2​
3. Խիմիոտերմիկ քայքայման ռեակցիա: Երբ մի նյութ քայքայվում է քիմիական այլ նյութի (օրինակ՝ ռեակտիվ նյութի) ազդեցությամբ, առանց ջերմության կամ էլեկտրականության: Օրինակ՝ ամոնիում քլորիդի քայքայումից առաջանում են ամոնիակ և հալոգեն:NH4Cl→NH3+HCl\text{NH}_4\text{Cl} \rightarrow \text{NH}_3 + \text{HCl}NH4​Cl→NH3​+HCl

Քայքայման ռեակցիայի օրինակներ

1. Կալցիումի կարբոնատի քայքայման ռեակցիա:CaCO3→ΔCaO+CO2\text{CaCO}_3 \xrightarrow{\Delta} \text{CaO} + \text{CO}_2CaCO3​Δ​CaO+CO2​Այս ռեակցիան տեղի է ունենում բարձր ջերմաստիճանում և օգտագործվում է կավի ստացման մեջ:
2. Ջրի էլեկտրոլիզ:2H2O→էլեկտրականություն2H2+O22H_2O \xrightarrow{\text{էլեկտրականություն}} 2H_2 + O_22H2​Oէլեկտրականություն​2H2​+O2​Ջրի էլեկտրոլիզը արդյունքում տալիս է հիդրոգեն (H₂) և թթվածին (O₂)։ Այս ռեակցիան լայնորեն կիրառվում է որպես հիդրոգենի արդյունահանման մեթոդ։
3. Ամոնիում նիտրատի քայքայման ռեակցիա:NH4NO3→ΔN2O+2H2O\text{NH}_4\text{NO}_3 \xrightarrow{\Delta} \text{N}_2 \text{O} + 2H_2ONH4​NO3​Δ​N2​O+2H2​OԱյս ռեակցիան օգտագործվում է ապառիկ թունավոր նյութերի և նիտրոգենային միացությունների սինթեզի համար։

Քայքայման ռեակցիայի կարևորություն

• Նյութերի արդյունահանում՝ Քայքայման ռեակցիաներ օգտագործվում են տարբեր նյութեր ստանալու համար, օրինակ՝ մետաղներ, գազեր, կամ մյուս բարդ նյութեր:
• Հրդեհման և էներգիայի արտադրություն՝ որոշ քայքայման ռեակցիաներ, հատկապես դրանք, որոնք էներգիա են արտազատում (օրինակ՝ նավթը կամ բնական գազը), կարևոր են էներգետիկ ոլորտում։
• Պատրաստում է ռեակտիվ նյութեր՝ որոշ քայքայման ռեակցիաներ օգտագործվում են արդյունաբերական կամ լաբորատորիական նպատակներով՝ թունավոր կամ պիտանի նյութեր ստանալու համար։

Եզրակացություն

Քայքայման ռեակցիաները կենսական նշանակություն ունեն տարբեր ոլորտներում, և նրանք խթանում են նյութերի վերամշակման ու էներգիայի արտազատման բազմաթիվ գործընթացներ։

Փոխանակման ռեակցիա (կամ դիսպլասման ռեակցիա) քիմիական ռեակցիա է, երբ երկու միացություններ փոխանակում են իրենց բաղադրիչ ատոմները կամ իոնները՝ առաջացնելով նոր միացություններ։ Այս ռեակցիաներում մասնակից նյութերը փոխվում են իրենց բաղադրիչների տեղերով, ուստի կոչվում է «փոխանակման» ռեակցիա։

Փոխանակման ռեակցիաներն ամենօրյա կյանքում հանդիպում են, հատկապես այնպիսի լուծույթներում, որտեղ իոնները լուծված են ջրի մեջ։

Փոխանակման ռեակցիայի ընդհանուր ձևը

Պարզագույն փոխանակման ռեակցիաները ունեն հետևյալ ձևը՝AB+CD→AD+CBAB + CD \rightarrow AD + CBAB+CD→AD+CB

Այսպիսով, երկու միացությունները (AB և CD) փոխանակում են իրենց բաղադրիչ ատոմները կամ իոնները՝ ստանալով երկու նոր միացություններ՝ AD և CB։

Փոխանակման ռեակցիաների տեսակներ

1. Որպեսզի լինեն փոխանակման ռեակցիաներ, անհրաժեշտ է, որպեսզի առկա լինեն
   • Իոնների փոխանակում։ Եթե լուծույթում առկա են երկու միացություններ, որոնք կազմում են երկու իոններ, ապա փոխանակում կլինի այն դեպքում, եթե ստացվող միացություններն ավելի կայուն կամ անկայուն են:
2. Երկրորդ տեսակը կապված է աղերի ջրային լուծույթներում փոխանակումից: Օրինակ՝ եթե երկուսը հոդախմբում են մի բազուկ, մեկը կարող է հարացուցել մեկ ընկերների։

Տեղակալման ռեակցիա (կամ փոխհատուցման ռեակցիա) քիմիական ռեակցիա է, որտեղ մեկ իոն կամ ատոմ փոխարինում է մեկ այլ իոնի կամ ատոմի՝ միացությունում։ Այսպիսի ռեակցիաներում, նոր նյութի առաջացման համար մեկ բաղադրիչ (գազ, հեղուկ կամ միներալ) փոխարինում է մյուսին։ Տեղակալման ռեակցիաները հաճախ տեղի են ունենում լուծույթներում, երբ երկու միացություններ խառնվում են, և դրանցից մեկը դուրս է գալիս լուծույթից՝ որպես անլուծելի նյութ (տեղակալ)։

Տեղակալման ռեակցիայի ընդհանուր ձևը

Համապատասխան տեղակալման ռեակցիայի ընդհանուր տեսքը հետևյալն է՝AB(aq)+CD(aq)→AD(s)+CB(aq)AB(aq) + CD(aq) \rightarrow AD(s) + CB(aq)AB(aq)+CD(aq)→AD(s)+CB(aq)

Այսինքն՝ երբ լուծույթի մեջ երկու աղեր (AB և CD) խառնվում են, և դրանցից մեկը (AD) անլուծելի է, այն նստում է որպես տեղակալ՝ դուրս գալով լուծույթից։

Տեղակալման ռեակցիայի օրինակներ

1. Բարևի աղերի տեղակալման ռեակցիա՝Երբ բարևի նատրիումի սուլֆատը խառնվում է պղինձ(II) սուլֆատի հետ, տեղի է ունենում տեղակալման ռեակցիա, որում առաջանում է անլուծելի պղինձ(II) սուլֆատ (CuSO₄), որը նստում է լուծույթից որպես տեղակալ։BaCl2(aq)+Na2SO4(aq)→BaSO4(s)+2NaCl(aq)\text{BaCl}_2(aq) + \text{Na}_2\text{SO}_4(aq) \rightarrow \text{BaSO}_4(s) + 2\text{NaCl}(aq)BaCl2​(aq)+Na2​SO4​(aq)→BaSO4​(s)+2NaCl(aq)Այս ռեակցիայում BaSO₄ (բարիումի սուլֆատ) դուրս է գալիս լուծույթից՝ որպես տեղակալ:
2. Նատրիումի թթվածնաբեր աղերի տեղակալման ռեակցիա՝Pb(NO3)2(aq)+2KI(aq)→PbI2(s)+2KNO3(aq)\text{Pb(NO}_3\text{)}_2(aq) + 2\text{KI}(aq) \rightarrow \text{PbI}_2(s) + 2\text{KNO}_3(aq)Pb(NO3​)2​(aq)+2KI(aq)→PbI2​(s)+2KNO3​(aq)Այս ռեակցիայում PbI₂ (պղնձի յոդիդ) դուրս է գալիս լուծույթից՝ իբր տեղակալ, իսկ լուծույթում մնում է կալցիումի նիտրատ (KNO₃)։

Տեղակալման ռեակցիաների բնութագրերը

1. Սինթեզային ռեակցիաների հակառակ պրոցեսը. Այս ռեակցիաներում նյութերի մեկը դուրս է գալիս լուծույթից՝ որպես անլուծելի արտադրանք (տեղակալ), իսկ մյուսը մնում է լուծույթում։
2. Տեղակալումը տեղի է ունենում միայն այն դեպքում, երբ առաջացած միացումը անլուծելի է: Ավելորդ բարդության կամ կայունության պատճառով նման ռեակցիաները հաճախ տեղի են ունենում լուծույթներում։
3. Սովորաբար առաջացնում են խառնուրդներ կամ կախարդներ՝ այսպիսի ռեակցիաներն օգտակար են աղերի և այլ նյութերի մաքրման ու օպտիմալացման համար։

Տեղակալման ռեակցիաների կիրառությունը

• Քիմիական վերլուծություններ՝ տեղակալման ռեակցիաները լայնորեն կիրառվում են քիմիական վերլուծության մեջ՝ իոնների ճանաչման համար: Օրինակ, երբ լուծույթում որոշակի իոն պետք է հայտնաբերվի, այն կարող է փոխարինվել այլ իոնով՝ առաջացնելով անլուծելի տեղակալ:
• Պատրաստում են աղեր և միացություններ՝ տեղակալման ռեակցիաները կարևոր են աղերի սինթեզի մեջ, օրինակ՝ սուլֆատներ, յոդիդներ, քլորիդներ։
• Մաքրման գործընթացներում՝ լուծույթների մաքրման ժամանակ, երբ պետք է հեռացնել մեկ բաղադրիչ՝ օգտագործելով տեղակալման ռեակցիա։

Եզրակացություն

Տեղակալման ռեակցիաները շատ կարևոր են քիմիայում, հատկապես լուծույթներում, երբ անհրաժեշտ է հեռացնել կամ ճանաչել որոշ բաղադրիչներ, որոնք անլուծելի են։

CaCO3+2HCl=CaCl2+H2O+CO2

C+2H2O=CO2+2H2

Cl2+H2O=HCl+HClO

3N2+3H2=2NH3

Zn+2HCl=ZnCl2+H2

Mg+O2=MgO

Al+6HCl=2AlCl3+3H2

1․ Հաշվել 

Ա)1 

Բ)1  

Գ)1 

Դ)1 

2․ Հաշվել․ 

Ա)2¹ 

Բ)2⁰ 

Գ)2^-1 

Դ)2^-2 

Ե)3¹ 

Զ)3⁰ 

Է)-0.3^-1 

Ը)0.2² 

3․ Գրել ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․ 

ա) 2³ 

բ) 2⁸ 

գ) 3^-2 

դ) 4 

ե) 3^-1 

զ) 3^-4 

է) 5 

ը) 16^-1 

թ) 25^-1 

ժ)2⁰ 

ի) 9² 

լ) 0,5^-1 

խ) –  1/5^-4 

4․ Հաշվել․ 

ա) 1) 10000,    2) 1000,    3) 100,   4) 10,   5) 1,   6) 0.1,   7) 0.01,    8) 0.001,   9) 0.0001: 

բ) 1) 32,   2) 16,   3) 8,     4) 4 ,   5) 2 ,   6) 1,    7) 0.5,    8) 0.25,     9) 0.125,    10) 0.0625,    11) 0.03125: 

գ) 1) -27,      2) 9,    3) -3,     4) 1,    5) -0.3,   6) 0.1,   7) -0.03: 

5․ Հաշվել․ 

ա) 1) 1,     2) -1,     3) -1,     4) -1,      5) -1: 

բ) 1) 1,     2) -1,     3) 1,    4) 1,    5) -1: 

գ) 1) 0.25,   2) -4,   3) 4,   4) 0.25,   5) -0.25: 

1. O կետը AL հատվածը բաժանում է երկու հավասար մասերի: Գտնել  հատվածի միջնակետի նկատմամբ համաչափ կետեր: 

A,L, 

B,K, 

C,J, 

D,I, 

E,H, 

F,G, 

2. Տրված է AL հատվածը: Գտնել D կետի նկատմամբ համաչափ կետերը: 

C-E, B-F, A-G 

3. Ո՞ր կետն է C կետին համաչափ՝ (0;−4) կետի նկատմամբ: 

C,H, 

4. Գտնել Оx առանցքի նկատմամբ B կետին համաչափ կետը: 

B,A 

5․ Նշել այն պատկերները, որոնք ունեն համաչափության կենտրոն: 

• Իննանկյուն 
• Սեղան 
• Քառակուսի 
• Ուղղանկյուն 

6․ Նշել այն պատկերները, որոնք ունեն համաչափության առանցք:  

• Շրջան 
• Քառանկյուն 
• Եռանկյուն 
• Շեղանկյուն