Կենսաբանուտյան հաշվետվություն

Բնագիտության ֆլեշմոբ

1. ինչ է բջիջը,հյուսվացքը և դրանց կառուցվածը։

բջիջը դա մարմնի ամենա փոքր մասնիկնե

2. Ներկայացնել օրգան, օրգան համակարք։

Օրգան՝ մարմնի կառուցվածքային միավոր, որը ունի որոշակի կառուցվածք և կատարում է հատուկ ֆունկցիաներ։ Օրգանները կազմված են տարբեր հյուսվածքներից, որոնք միասին աշխատում են օրգանի գործառույթների համար։ Օրինակ՝ սիրտը, թոքերը, լյարդը, երիկամները օրգաններ են։

Օրգան համակարգ՝ օրգանների խումբ, որոնք միասին աշխատում են որոշակի կենսաբանական ֆունկցիաներ կատարելու համար։ Օրինակ, շնչառական համակարգը կազմված է թոքերից, շնչափողից և այլ օրգաններից, որոնք միասին ապահովում են շնչառությունը։

3. Ներկայացնել օզգանիզմի փոխադարց գործունեություն։

Օրգանիզմի բոլոր օրգաններն ու համակարգերը գործում են միասին՝ ապահովելով օրգանիզմի կենսագործունեությունը։ Օրինակ՝ մարսողական համակարգը սնունդը վերածում է էներգիայի, իսկ արյունատար համակարգը տանում է այդ էներգիան դեպի այլ օրգաններ։ Նյարդային համակարգը ղեկավարում է այս գործընթացները՝ ապահովելով օրգանիզմի արդյունավետ գործունեությունը։

4. Ներկայացնել գեղձերի տեսակներ։

Գեղձերը օրգաններ են, որոնք արտադրում են և արտազատում են կենսաբանական նյութեր, ինչպիսիք են հորմոնները։ Գեղձերը բաժանվում են երկու հիմնական տեսակի՝ Արտազատիչ, Ներազատիչ։

5. ներկայացնել մեկ գեղձային հիվանդություն։

Հիպոթիրեոզ ՝ վահանագեղձի հորմոնների անբավարար արտազատման հետ կապված հիվանդություն է, որը կարող է առաջացնել հոգնածություն, քաշի ավելացում, մաշկի չորություն և այլ խնդիրներ։ Վահանագեղձը արտադրում է թիրոքսին և տրիհիդոտիրոնին հորմոնները, որոնք կարևոր են նյութափոխանակության համար, և դրանց անբավարար արտադրությունը խանգարում է օրգանիզմի բնականոն գործունեությանը։

6. ֆլեշմոբը։

կատարել եմ

7. ներկայացնել կենսաբանության բաժինը։

Կենսաբ․

Սեպտեմբերի 30-ից հոկտեմբերի 6

Մակուղեղի (հիպոֆիզի) գործառույթի խանգարումներ
Մակուղեղը կարևորագույն գեղձ է, որը հսկում է տարբեր էնդոկրին գեղձերի գործունեությունը։ Նրա խանգարումները կարող են լինել հետևյալները.

  1. Հիպոպիտուիտարիզմ՝ մակուղեղի թերգործառույթ, որի դեպքում նվազում է տարբեր հորմոնների արտադրման մակարդակը:
  • Արդյունքում առաջանում են թուլություն, գիրացում, ցածր աճ, ցածր սեռական ֆունկցիա:
  1. Ակրոմեգալիա՝ հորմոնների գերգործառույթի հետևանք, երբ մակուղեղը արտադրում է չափից շատ աճի հորմոն:
  • Արդյունքը՝ չափազանց մեծացած ոսկորներ, աճող ձեռքերի և ոտքերի չափեր:
  1. Դիաբետ ինսիպիդուս՝ անտիդիուրետիկ հորմոնի (ADH) պակասի պատճառով, որի հետևանքով առաջանում է մարմնի ջրային հավասարակշռության խանգարում:

Վահանագեղձի գործառույթը
Վահանագեղձը արտադրում է թիրոքսին (T4) և տրիյոդթիրոնին (T3) հորմոնները, որոնք կարգավորում են նյութափոխանակության արագությունը, աճը և նյարդային համակարգի զարգացումը։

  • Թերգործառույթ (հիպոթիրեոզ)
  • Նվազում է նյութափոխանակությունը, առաջանում է հոգնածություն, քաշի ավելացում, ցածր սրտի ռիթմ, ցրտասերություն:
  • Գերգործառույթ (հիպերթիրեոզ)
  • Արագանում է նյութափոխանակությունը, առաջանում է քրտնոտություն, նյարդայնություն, քաշի նվազում, սրտխփոց:

Մակերիկամների և ենթաստամոքսային գեղձի հորմոնների ազդեցությունը ածխաջրերի փոխանակության վրա

  • Մակերիկամներ
  • Ադրենալինը և կորտիզոլը՝ մակերիկամների արտադրվող հորմոններ են, որոնք բարձրացնում են գլյուկոզայի մակարդակը արյան մեջ՝ հորմոնների միջոցով խթանելով լյարդից գլյուկոզայի արտադրությունը:
  • Ենթաստամոքսային գեղձ
  • Ինսուլինը՝ կարգավորում է գլյուկոզայի ընդունումը բջիջներում, իջեցնում է արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը:
  • Գլյուկագոնը՝ խթանում է լյարդից գլյուկոզայի արտազատումը, բարձրացնում է գլյուկոզայի մակարդակը:

Այս հորմոնները հավասարակշռում են ածխաջրերի փոխանակությունը՝ պահելով արյան մեջ գլյուկոզայի կայուն մակարդակը։

Սեպտեմբերի 23-29

  1. Ինչո՞վ են տարբերվում իրարից  արտազատական և ներզատական գեղձերը

Ներզատական գեղձերը չունեն ծորաններ, արյան կամ ավշի մեջ ներզատում են հորմոններ, որոնք օժտված են հեռադիր ազդեցությամբ ու կենսաբանական բարձր ակտիվությամբ։

Արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են մարմնի խոռոչների մեջ կամ մաշկի մակերևույթին:

Արտազատական գեղձերից են արցունքագեղձերը, թքագեղձերը,լյարդը, քրտնագեղձերը, ճարպագեղձերը և կաթնագեղձերը։

Ներզատական գեղձերից  են մակուղեղը, վահանագեղձը, ուրցագեղձը, մակերիկամները և այլն:  

  1. Ո՞ր գործընթացների վրա է ազդում մակուղեղը

Մակուղեղը կամ հիպոֆիզը մարդու ներզատիչ գեղձ է, որը կարևոր դեր է խաղում հումորալ կարգավորման պրոցեսներում։ Հիպոֆիզի կշիռը 0,5−0,6 գրամ է։ Այն բաղկացած է երեք բլթից. առաջնային, միջին և ետին: Նրա առաջնային բլթի արտադրած հորմոնը աճի հորմոնն է: Այդ պատճառով դրա գերֆունկցիան  արտահայտվում է աճման խանգարմամբ և մանկական տարիքում բերում է հսկայության (գիգանտիզմի), իսկ մեծահասակների մոտ՝ ակրոմեգալիայի զարգացման։ Վերջինիս դեպքում գերաճում են քիթը, շրթունքները, լեզուն, ձեռքերի դաստակները: 

Այդ բլթի ֆունկցիայի թուլացումը կամ անկումը վաղ տարիքում առաջացնում է թզուկություն: Մյուս բլթերի թերֆունկցիայի դեպքում կարող են զարգանալ մկանային թուլություն, նյութափոխանակության խանգարում, ճարպակալում։

  1. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառո

Վահանագեղձ

shutterstock_137145401.jpg

Վահանագեղձը մասնագիտացված ներզատիչ գեղձ է, արտադրում է յոդ պարունակող թիրօքսին հորմոնը, որը մասնակցում է օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ Հասուն մարդու ամենամեծ ներզատիչ գեղձն է։ Գտնվում է պարանոցային հատվածում՝ վահանաճառի առջևում:

Մանկական հասակում այդ գեղձի թերֆունկցիան ընկճում է նյութափոխանակությունը, առաջ է բերում գաճաճություն հիվանդությունը, որի արդյունքում, ի տարբերություն թզուկության, խախտվում է մարմնի համաչափությունը և զարգանում է թուլամտություն: Հասուն հասակում թերֆունկցիայի արդյունքում առաջանում է լորձայտուց հիվանդությունը, որի հետևանքով մարմինն այտուցվում է, դանդաղում է սրտի աշխատանքը, իջնում է մարմնի ջերմաստիճանը, մարդը դառնում է անտարբեր շրջապատի նկատմամբ:

Գերֆունկցիայի արդյունքում առաջանում է բազեդովյան հիվանդություն, որի ախտանիշներն են սրտի աշխատանքի արագացումը, ջերմաստիճանի բարձրացումը, մարմնի զանգվածի անկումը և Հայաստանում սննդի և ջրի մեջ դիտվում է յոդի պակաս, ինչը բերում է տեղային խպիպ հիվանդությանը (զոբ), որը կանխելու համար օգտագործվում է յոդացված կերակրի աղ: 

  1. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառույթը

Վահանագեղձը մասնագիտացված ներզատիչ գեղձ է, արտադրում է յոդ պարունակող թիրօքսին հորմոնը, որը մասնակցում է օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ Հասուն մարդու ամենամեծ ներզատիչ գեղձն է։

  1. Ինչու՞ է ադրենալինը կոչվում է << տագնապի հորմոն>>

Միջուկային շերտի հորմոնը՝ ադրենալինը բարձրացնում է արյան ճնշումը, նեղացնում արյան անոթները, նպաստում է գլիկոգենի քայքայմանը և արյան մեջ գլյուկոզի ավելացմանը: Այն մեծ քանակությամբ արտադրվում է վտանգավոր և սթրեսային իրավիճակներում:

Քիմիական ռեակցիաների տեսակները

Քիմիական ռեակցիաները բազմաթիվ են ու բազմաբնույթ: Մի շարք ընդհանուր հատկությունների համաձայն, քիմիական ռեակցիաները հնարավոր  է դասակարգել, որը բավական դյուրացնում է նրանց ուսումնասիրությունը:

Ըստ սկզբնանյութերի և վերջանյութերի թվի ու բաղադրության՝ ռեակցիաները լինում են.

  • միացման
  • քայքայման
  • տեղակալման
  • փոխանակման

Միացման  քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

Միացման ռեակցիայի ելանյութերը կարող են լինել  ինչպես պարզ, այնպես ել  բարդ նյութեր:

Օրինակ, երկու բարդ նյութերի՝ կալցիումի օքսիդի և ջրի փոխազդեցությունից ստացվում է մեկ  ավելի բարդ նյութ՝ կալցիումի հիդրօքսիդ:

images.jpg
get_img.jpg

                       Կալցիումի օքսիդի և ջրի միացման ռեակցիան

Երկու պարզ նյութերի՝  ալյումինի և յոդի փոխազդեցությունից առաջանում է մեկ բարդ նյութ՝ ալյումինի յոդիդ:

Screenshot_2.png
Screenshot_1.png
Screenshot_3.png
Screenshot_4.png

                                Ալյումինի և յոդի միացման ռեակցիան

2Al+3J2=2AlJ3

Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր: 

Ստացվող նյութերը կարող են լինել և՛բարդ, և՛ պարզ:

Օրինակ, մեկ բարդ նյութից՝ պղնձի (II) հիդրոքսիդի քայքայումից առաջանում են երկու բարդ նյութ՝ պղնձի (II) օքսիդ և ջուր:

images (2).jpg
images (6).jpg

                             Պղնձի (II) հիդրոքսիդի քայքայումը

Cu(OH)2=CuO+H2O

Մեկ բարդ նյութի՝ ջրի քայքայումից առաջանում են երկու պարզ նյութ՝ջրածին և թթվածին:

images (4).jpg

                      Ջրի քայքայումը

2H2O=2H2+O2

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

Օրինակ, պարզ նյութ՝ ցինկի և բարդ նյութ աղաթթվի փոխազդեցությունից առաջանում են նոր պարզ նյութ՝ ջրածին և բարդ նյութ՝ ցինկի քլորիդ:

images (7).jpg

Ցինկի և աղաթթվի փոխազդեցությունը.

Zn+2HCl=H2↑+ZnCl2

Հարավային Եվրոպա․

Հարավային Եվրոպա

Վատիկանը քարտ, Իտալիա, Վատիկան քարտեզը (Հարավային Եվրոպա - Եվրոպա)

1. Հարավային Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքը
Հարավային Եվրոպան գտնվում է Եվրոպայի հարավային հատվածում, ներառելով Միջերկրական ծովի ափերը։ Տարածաշրջանը ընդգրկում է Իտալիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Հունաստանը և այլ երկրներ։ Հարավային Եվրոպան սահմանակից է Աֆրիկային և Մերձավոր Արևելքին։ Տարածքի աշխարհագրական դիրքը և հարևանությունն ազդել են նրա պատմական զարգացման և մշակութային տարբեր ազդեցությունների վրա։

Ժամանակի ընթացքում այս տարածաշրջանը փոփոխությունների է ենթարկվել տնտեսական և քաղաքական տեսանկյունից։ Օրինակ, Հին Հունաստանն ու Հռոմեական կայսրությունը կարևորագույն դեր են խաղացել համաշխարհային պատմության մեջ։ Ժամանակի ընթացքում, զարգացած նավագնացության և ծովային առևտրի շնորհիվ, Միջերկրական ծովը դարձավ աշխարհի կարևորագույն առևտրային կենտրոններից մեկը։

2. Տնտեսությունների զարգացած ճյուղերը
Հարավային Եվրոպայի երկրներում զարգացած են հետևյալ ոլորտները.

  • Տուրիզմ: Միջերկրական ծովի ափերին գտնվող քաղաքներն ու ծովափերը ամենամեծ տուրիստական կենտրոններից են։
  • Գյուղատնտեսություն: Մասնավորապես՝ խաղողագործություն, ձիթապտղագործություն, գինեգործություն, նարնջագործություն և բանջարեղենի արտադրություն։
  • Արդյունաբերություն: Իտալիան հայտնի է ավտոմոբիլային արդյունաբերությամբ (օրինակ՝ Ferrari, Fiat), մոդայով (Milan) և շինարարությամբ։
  • Ծովային առևտուր: Հունաստանը ունի ամենամեծ նավատորմերից մեկը և մեծ դեր է խաղում ծովային փոխադրումների մեջ։

3. Կլիմայական գոտին և առանձնահատկությունները
Հարավային Եվրոպան գտնվում է հիմնականում միջերկրածովյան կլիմայական գոտում։ Կլիմայի առանձնահատկություններն են՝

  • տաք, չոր ամառներ,
  • մեղմ ու խոնավ ձմեռներ,
  • բավականաչափ արևային օրերի քանակ։

Այս կլիման նպաստում է գյուղատնտեսության և զբոսաշրջության զարգացմանը, հատկապես խաղողի, ձիթապտուղի, ցիտրուսների և այլ մրգերի աճեցման համար։

4. Վատիկան
Վատիկանն աշխարհի փոքրագույն ինքնիշխան պետությունն է, որը գտնվում է Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմի սրտում։ Այն համարվում է կաթոլիկ եկեղեցու կենտրոնը, որտեղ ապրում է պապը՝ Հռոմի պապը։ Վատիկանն ունի կարևոր մշակութային ժառանգություն՝ ներառելով Միքելանջելոյի աշխատանքները Սիքստինյան կապելլայում, ինչպես նաև Վատիկանի թանգարանները։

Վատիկանի դերը համաշխարհային քաղաքական և կրոնական կյանքում մեծ նշանակություն ունի՝ կաթոլիկ աշխարհի հոգևոր առաջնորդ հանդիսանալով և բազմաթիվ միջազգային հարցերում հանդես գալով որպես ազդեցիկ կողմ։

5. Հարավային Եվրոպայի բնակչությունը
Տարածաշրջանի բնակչությունն ունի բազմաբնույթ էթնիկ և մշակութային բնույթ։ Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում երկարատև պատմական կապերը և առևտրային հարաբերությունները նպաստել են ազգերի խառնուրդին։ Բնակչության մեծ մասը քրիստոնյա է, հատկապես կաթոլիկներ, սակայն վերջին տարիներին միգրացիայի շնորհիվ տարածաշրջանում հայտնվել են նաև այլ կրոնական խմբեր։

Բնակչությունը կենտրոնացած է մեծ քաղաքներում, ինչպիսիք են Հռոմը, Մադրիդը, Աթենքը, և ունի զարգացած կրթական, առողջապահական և սոցիալական համակարգեր։

September 16-20

What did they invent?

What is the greatest invention of the year?
What do you think an inventor’s life is like?in my opinion it’s a cool.
What is the world’s most dangerous invention?Nuclear weapons, war, Global Threat, Radiation.
What is the coolest invention ever?Sport, Internet, Smartphones, Electricity, Airplanes, Cars, Space Travel.
Have you ever thought about inventing anything?

to be honest no.

Revision exercises

Fill in the blanks with the past continuous form of the verbs given in brackets.

  1. The children were playing hide and seek in the park. (play)
  2. They were going to the movies. (go)
  3. I was reading the book you gave me on my birthday. (read)
  4. Winnie was stitching her new dress. (stitch)
  5. The dogs were barking all night. (bark)
  6. Ron was cleaning his room when he heard the noise. (clean)
  7. It was getting darker with each passing moment. (get)
  8. The gardener was watering the lawn. (water)
  9. The army was going to Ladakh when the enemy attacked them. (go)
  10. My sister was riding a Royal Enfield yesterday. (ride)
  11. The students were working on their assignments. (work)
  12. That boy was dancing in class. (dance)
  13. The kid was watching television all evening. (watch)
  14. The girl was listening to rock music. (listen)
  15. The birds were flying in the sky. (fly)

Exercise 2 – Change into the past continuous tense

  1. Raj was drinking coffee.
  2. Sweta was singing her favourite song.
  3. Siraj was leaving home.
  4. My friends were playing on the field.
  5. I was going to France.
  6. The boy was crying all night.
  7. The cat was running in the streets.
  8. I was performing at the school function.
  9. The parrot was talking back.
  10. Tia was visiting her granny.

Put the verbs into the correct form (past progressive).

  1. When I phoned my friends, they were playing monopoly.
  2. Yesterday at six, I was preparing dinner.
  3. The kids were playing in the garden when it suddenly began to rain.
  4. I was practicing the guitar when he came home.
  5. We were not cycling all day.
  6. While Alan was working in his room, his friends were swimming in the pool.
  7. I tried to tell them the truth, but they were not listening.
  8. What were you doing yesterday?
  9. Most of the time, we were sitting in the park.
  10. I was listening to the radio while my sister was watching TV.
  11. When I arrived, they were playing cards.
  12. We were studying English yesterday at 4:00 pm.

Translation into English

Մենք իններորդ դասարանցիներ ենք և սովորում ենք «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցում: Մեր դպրոցը մեծ է և գեղեցիկ: Դասասենյակների պատերը թափանցիկ են: Մենք հաճախ ենք ճամփորդում: Դպրոցն ունի մարզասրահներ, գրադարան, ընթերցասրահ, համերգասրահներ: Մենք շատ հետաքրքրություններ ունենք: Մենք սիրում ենք սպորտ, պար, երաժշտություն, լեզուներ: Մեզնից ոմանք հաճախում են պարի դասերի, մյուսները՝ նկարչության կամ դաշնամուրի: Մենք բոլորս սիրում ենք երգել և պարել ժողովրդական և ժամանակակից երգեր և պարեր: Մենք սովորում ենք տարբեր լեզուներ՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն, թուրքերեն և այլն: Մենք պարապում ենք տարբեր մարզաձևեր՝ ֆուտբոլ, կարատե և այլն: Մեզնից ոմանք հաճույքի համար են պարապում, մյուսներն ուզում են դառնալ պրոֆեսիոնալ մարզիկներ: Մենք սիրում ենք համակարգչային և սեղանի խաղեր:

Translation:

We are ninth graders and study at the high school of the “Mkhitar Sebastatsi” educational complex. Our school is large and beautiful. The walls of the classrooms are transparent. We often travel. The school has gyms, a library, a reading room, and concert halls. We have many interests. We love sports, dancing, music, and languages. Some of us attend dance classes, others go to art or piano lessons. We all love singing and dancing to both folk and modern songs and dances. We learn different languages: Armenian, Russian, English, French, Italian, Spanish, Turkish, and so on. We do various sports: football, karate, etc. Some of us do it for fun, while others want to become professional athletes. We enjoy computer and board games.

My Hero

My hero

My parents are my real heroes. They’ve done everything for me, always putting my needs first. They work hard every day, not for recognition, but to make sure I have a better life. Their love, strength, and sacrifices have shaped who I am.

They are always there when I need them, no matter what. They listen, guide, and support me without asking for anything in return. To me, that’s what a hero really is—someone who cares deeply and stands by you through everything.

I’m grateful every day for all they do. They don’t need to wear a cape to be heroes in my eyes. They already are.

What does heroism mean to you? Do heroes exist?

A hero embodies qualities like courage, selflessness, and integrity. Yes, heroes exist, often in both big and small ways.

Not all heroes are famous. Can you think of any examples?

Local firefighters or volunteers can be heroes in their communities, making significant impacts without widespread recognition.

What happens when people become heroes?

Becoming a hero can bring added pressure to maintain that image, leading to stress as societal expectations rise.

Can you think of heroes who have become villains due to scandals?

Yes, public figures like Lance Armstrong and Bill Cosby were once celebrated but faced backlash due to scandals, altering public perception drastically.

Should athletes live differently because they are heroes?

There’s an argument for it; their influence can shape societal values, and their actions can inspire or mislead fans, especially younger ones.

What do you think about the salaries of sports stars?

Salaries can seem disproportionate compared to other professions, but they reflect market demand and the entertainment value they provide.

Do you have any personal heroes? Why?

Personal heroes often include family members or mentors who offer guidance, support, and inspiration.

Have you ever had a personal hero who let you down?

It’s common to feel let down when heroes reveal flaws; it reminds us that everyone is human.

Would you like to be a hero? What kind?

Being a hero in any capacity that positively impacts others would be fulfilling, whether through kindness, activism, or support.

What makes a hero a hero?

Courage, integrity, and the willingness to help others, often at personal cost, define a hero.

Which superhero would you want to be?

Many might choose Spider-Man for his relatability and the balance between responsibility and personal life.

What are some challenges of being a hero?

Heroes face scrutiny and pressure to maintain their status, which can lead to personal struggles.

Who are some national heroes?

For instance, American heroes might include Martin Luther King Jr. and Rosa Parks, who fought for civil rights.

What are the benefits of being a hero?

Being a hero can bring fulfillment, admiration, and a sense of purpose, along with the ability to inspire change.

What’s the difference between a hero and a fool?

A hero acts with intention and courage for the greater good, while a fool may act recklessly without considering consequences.

Why do people need heroes?

Heroes provide inspiration, role models, and a sense of hope, showing us that positive change is possible.

How do heroes change the world?

Heroes can shift societal norms, inspire movements, and motivate others to act, leading to significant changes.

How do heroes impact our daily lives?

They influence our values, aspirations, and how we perceive ourselves in relation to others and society.

Would you call yourself a hero?

Most people might not consider themselves heroes, but small acts of kindness and support can make a big difference in others’ lives.

Առաջադրանք 8, սեպտեմբերի 20-25

Չինգիզ խան (1206-1227) – մոնղոլական կայսրության հիմնադիրը: Նրա նվաճումներն ընդգրկում էին Ասիայի և Եվրոպայի մեծ հատվածներ:

Տփղիս (Թբիլիսի)—Վրաստանի մայրաքաղաքը, որը միջնադարում կարևորագույն քաղաք էր Կովկասյան տարածաշրջանում: Թբիլիսին ռազմավարական դիրք ուներ՝ կապելով Կովկասը Միջին Արևելքի և Եվրոպայի հետ, ուստի հաճախ էր հայտնվում տարածաշրջանային իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում:

Գեորգի Լաշա – Վրաց թագավոր (1213-1223 թթ.), որը իշխում էր Թամար թագուհու մահից հետո: Նրան հաճախ հիշատակվում է որպես Վրաստանի վերջին հզոր թագավորներից մեկը մինչև մոնղոլական նվաճումները:

Իվանե Զաքարյան – հայազգի ռազմական առաջնորդ և պետական գործիչ Վրաստանում Զաքարյանների տոհմից: Նա և իր եղբայրը՝ Զաքարե Զաքարյանը, կարևոր դեր են խաղացել վրացական թագավորության ռազմական և վարչական կյանքում:

Իլխանություն – Իլխանությունը դարձել է մոնղոլական կայսրության մի մասը և մեծ ազդեցություն է ունեցել Միջին Արևելքի քաղաքական և մշակութային կյանքում:

Իլխան – Իլխանները կառավարում էին Մոնղոլական կայսրության տարածքային միավորները:

Ջիզիա –

Ղազան Խան – Ղազան Խանը առավել հայտնի է նրանով, որ պաշտոնապես ընդունել է իսլամը, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել Իլխանության կրոնական և քաղաքական կյանքում:

ա) Չինգիզ Խանը կիրառել է բազմաթիվ մեթոդներ հակառակորդների դեմ:

  1. Կենտրոնացված բանակ: Նա ստեղծել է մեկ կենտրոնացված և լավ կազմակերպված բանակ, որը կազմում էր տարբեր ցեղերի զորքեր, և այսպես ապահովել է իրենց ավելի մեծ ուժը:
  2. Տեխնիկական նորարարություններ: Նա օգտագործել է նոր տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են ծանր թևավոր զինվորները և գնդացիրները, որոնք առավելություն են տվել մոնղոլներին պատերազմներում:

բ) Մոնղոլների և թյուրքական ցեղերի բնակեցումը նվաճված տարածքներում ունեցել է մի շարք կարևոր նշանակություններ.

Ռազմական ուժեղացում: Նվաճված տարածքներում բնակեցված ցեղերը դարձան ռազմագործունեության մասնակիցներ, ինչը ապահովեց մոնղոլների ռազմական ուժի աճը:

Տարածքային վերահսկողություն: Նվաճված երկրներում մոնղոլներն ավելի հեշտությամբ էին վերահսկում տարածքները, քանի որ տեղական բնակչությունը օտար ցեղերի կողմից իշխողն ընդունում էր:

գ) Հայ իշխանների և ազնվականների համար մոնղոլական տիրապետությանը ենթարկվելու որոշումը կարող էր նպատակահարմար լինել մի քանի պատճառով.

Պաշտպանություն: Մոնղոլների տիրապետությանը ենթարկվելը կարող էր ապահովել պաշտպանության ռեսուրսների և ուժերի ավելացում, ինչը կարևոր էր տարածաշրջանում հաճախակի պատերազմներին: