Պատրաստվե՛ք ներկայացնել։
Թեմա․ Պետության գործառույթները։
ա/․Սահմանադրություն
բ/․ ՀՀ իշխանության ճյուղերը
Հասարակագիտություն, դասագիրք, էջ 15-19

Առաջադրանքներ՝
1․ Ի՞նչ եք հասկանում Սահմանադրություն ասելով։

Սահմանադրությունը երկրի հիմնական օրենքն է, որը որոշում է պետության կառուցվածքը և քաղաքացիների իրավունքները։
2․ Որո՞նք են հանրապետական իշխանության ճյուղերը:

օրենսդիրի իշխանություն, գործադիր իշխանությունն և դատական իշխանություն։

Թեմա՝ Ֆունկցիայի մոնոտոնության և նշանապահպանման միջակայքերը, մեծագույն և փոքրագույն արժեքները։

1․ Գտնել ֆունկցիայի մեծագույն և փոքրագույն արժեքները: Ո՞ր կետերում է ընդունում այդ արժեքը։

Ա) մեծագույն 8 (x≈–2), փոքրագույն –8 (x≈9)
Բ) մեծագույն 6 (x≈–9, 9), փոքրագույն –8 (x=0)
Գ) մեծագույն 2 (x≈0), փոքրագույն –6 (x≈8)
Դ) մեծագույն 5 (x≈8), փոքրագույն –3 (x≈–8)
Ե) մեծագույն 5 (x≈–2), փոքրագույն –6 (x≈2)
Զ) մեծագույն 2 (x≈–6, 6), փոքրագույն –5 (x≈0)
Է) մեծագույն 9 (x≈10), փոքրագույն 0 (x≈–2)
Ը) մեծագույն 6 (x≈4), փոքրագույն –6 (x≈0)

2․ Տրված f(x) ֆունկցիայի որոշման տիրույթն է D = [- 5, 5] Հայտնի է, որ f(- 3) = 4 և f(1) = 2 Կարո՞ղ է f(x) ֆունկցիան լինել
ա) աճող
բ) նվազող։

3․ f(x) ֆունկցիայի որոշման տիրույթը (−∞, +∞) միջակայքն է։ Ֆունկցիայի մասին հայտնի է, որ f(0) = 8, f(5) = 8 և f(- 1) = — 2 Կարո՞ղ է արդյոք f(x) ֆունկցիան լինել
ա) նվազող
բ) չնվազող

4․ Տրված f(x) ֆունկցիայի համար հայտնի է, որ այն աճող է [1, 6] միջակայքում և f(1) = 5 f(6) = 11 : Հնարավո՞ր է արդյոք, որ
ա) f(4) = 10 — հնարավոր է
բ) f(4) = 14 — անհնար է չի կարող անցնել 11-ից ավել
գ) f(4) = 5 — անհնար է չի կարող մնալ նույնը, պետք է աճի

Պատրասվե՛ք ներկայացնելու․
Թեմա 1․ Պետության հատկանիշները
ա.Պետություն

բ․Քաղաքացի

գ․Ինքնիշխան պետություն

դ․Միջազգային իրավունք

Դասագիրք՝ Հասարակագիտություն 9, էջ 5-15

Առաջադրանքներ՝
1․ Ինչպե՞ս են ձևավորվել  առաջին պետությունները մարդկության պատմության ընթացքում։

երբ մարդիկ սկսեցին ապրել միասին, ունենալ ղեկավար և օրենքներ։
2․ Հույն փիլիսոփա Պլատոնը ինչպե՞ս էր պատկերացնում իրական պետությունը։

Պլատոնը կարծում էր, որ իրական պետությունը պետք է ղեկավարեն խելացի և արդար փիլիսոփա-թագավորները։
3․ Ներկայացրե՛ք «Հանրապետություն» բառի ծագումն ըստ Ցիցերոնի։

Ցիցերոնը ասում էր, որ «Հանրապետություն» նշանակում է «ժողովրդի գործ»՝ պետություն, որը ծառայում է ժողովրդին։
4․ Համեմատե՛ք Եվրոպայի ու Արաբական Արևելքի երկրների պետականությունների վերաբերյալ պատկերացումները։

Եվրոպայում պետությունը հիմնվում էր օրենքների և ազատության վրա, իսկ Արաբական Արևելքում՝ կրոնի և իշխանի իշխանության վրա։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման /շարունակություն/՝
Թեմա 3․Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Սահմանադրությունը երկրի գլխավոր օրենքն է։
Այն պաշտպանում է մարդու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝
կյանքի, խոսքի, հավասարության, հավատքի և սեփականության իրավունքները։
Նաև սահմանափակում է իշխանությունը, որպեսզի չխախտվեն մարդու իրավունքները։
Եթե մարդու իրավունքները խախտվում են, նա կարող է դիմել դատարան։
ՀՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995թ․ և հանդիսանում է մարդու ազատության ու արդարության հիմքը։

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք ՀՀ Սահմանադրության գլուխ 2-ը /հոդված 23-81/ և առանձնացրե՛ք բացառապես ձեզ վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 23. Մարդու արժանապատվությունը
Մարդու արժանապատվությունը անխախտելի է։ Պետությունը պարտավոր է հարգել և պաշտպանել այն։

Հոդված 24. Կյանքի իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից։

Հոդված 25. Անձնական ազատության իրավունք
Բոլորը ազատ են։ Ոչ ոք չի կարող ազատությունից զրկվել առանց դատարանի որոշման։

Հոդված 26. Խղճի, կրոնի և հավատքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր համոզմունքների և կրոնի ազատությունը։

Հոդված 27. Խոսքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի կարծիքի և խոսքի ազատություն։ Պետ censorship չի կարող լինել։

Հոդված 28. Հավասարություն օրենքի առաջ
Բոլորը հավասար են օրենքի առաջ՝ անկախ սեռից, լեզվից, կրոնից, ծագումից կամ սոցիալական վիճակից։

Հոդված 31. Բնակարանի անձեռնմխելիություն
Ոչ ոք չի կարող ներս մտնել բնակարան առանց դատարանի թույլտվության։

Հոդված 35. Կրթության իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթություն ստանալու իրավունք։ Հիմնական կրթությունը պարտադիր է։

Հոդված 48. Քաղաքացու պարտականությունները
Յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է հարգել օրենքը, ուրիշների իրավունքները և հայրենիքը։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 3․Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Սահմանադրությունը երկրի գլխավոր օրենքն է։
Այն պաշտպանում է մարդու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները՝
կյանքի, խոսքի, հավասարության, հավատքի և սեփականության իրավունքները։
Նաև սահմանափակում է իշխանությունը, որպեսզի չխախտվեն մարդու իրավունքները։
Եթե մարդու իրավունքները խախտվում են, նա կարող է դիմել դատարան։
ՀՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995թ․ և հանդիսանում է մարդու ազատության ու արդարության հիմքը։

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք ՀՀ Սահմանադրության գլուխ 2-ը /հոդված 23-81/ և առանձնացրե՛ք բացառապես ձեզ վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 23. Մարդու արժանապատվությունը
Մարդու արժանապատվությունը անխախտելի է։ Պետությունը պարտավոր է հարգել և պաշտպանել այն։

Հոդված 24. Կյանքի իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից։

Հոդված 25. Անձնական ազատության իրավունք
Բոլորը ազատ են։ Ոչ ոք չի կարող ազատությունից զրկվել առանց դատարանի որոշման։

Հոդված 26. Խղճի, կրոնի և հավատքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր համոզմունքների և կրոնի ազատությունը։

Հոդված 27. Խոսքի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի կարծիքի և խոսքի ազատություն։ Պետ censorship չի կարող լինել։

Հոդված 28. Հավասարություն օրենքի առաջ
Բոլորը հավասար են օրենքի առաջ՝ անկախ սեռից, լեզվից, կրոնից, ծագումից կամ սոցիալական վիճակից։

Հոդված 31. Բնակարանի անձեռնմխելիություն
Ոչ ոք չի կարող ներս մտնել բնակարան առանց դատարանի թույլտվության։

Հոդված 35. Կրթության իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթություն ստանալու իրավունք։ Հիմնական կրթությունը պարտադիր է։

Հոդված 48. Քաղաքացու պարտականությունները
Յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է հարգել օրենքը, ուրիշների իրավունքները և հայրենիքը։

Ջրային ցանցը ներառում է գետեր, լճեր և ջրամբարներ։ Նրա խտությունը կախված է կլիմայից, ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից։ Հայաստանում ջրային ցանցը անհավասար է․ ամենախիտը Կուրի ավազանում և Սյունիքում է

Հայաստանի ջրային պաշարները կազմում են մոտ 8.5 մլրդ մ³, որոնց մեծ մասը գալիս է տեղումներից։ Գետերը պատկանում են Կուրի և Արաքսի ավազաններին։ Արաքսի ավազանը զբաղեցնում է երկրի 76%-ը, իսկ Կուրինը՝ 24%։

Գետերը հիմնականում լեռնային են, հոսում են արագ և ունեն ջրվեժներ (Շաքի, Ջերմուկ, Թռչկան)։ Ամենախոշոր գետերն են՝ Արաքսը, Ախուրյանը, Հրազդանը, Արփան, Որոտանը և Դեբեդը։ Գետերի ջրերը օգտագործվում են ոռոգման, էներգետիկայի և ջրամատակարարման համար։

Ոսկի-Դեղին

Պղինձ-Կարմիր

Մոլիբդեն-Մանուշականակագույն

Երկաթ-Կանաչ

Տուֆ-Նարեջագույն

Հանքային ջրեր-Կապույտ

Առաջադրանքներ․

1. Գտնել ֆունկցիայի մոնոտոնության միջակայքերը․

Ա)

Մեծանում է՝ (−10, −3) և (0, 5)

Նվազում է՝ (−3, 0) և (5, 10)

Բ)

Նվազում է՝ (−10, 0)

Մեծանում է՝ (0, 10)

Գ)

Ֆունկցիան նվազում է ամբողջ միջակայքում՝
x∈(0, 8)

Դ)

Ֆունկցիան մեծանում է ամբողջ միջակայքում՝

x∈(−8, 0)

Ե)

Մեծանում է՝ (−10, −2) և (2, 10)

Նվազում է՝ (−2, 2)

Զ)

Մեծանում է՝ (−10, −6) և (0, 6)

Նվազում է՝ (−6, 0) և (6, 10)

Է)

Նվազում է՝ (−10, −2)

Մեծանում է՝ (−2, 4)

Ը)

Մեծանում է՝ (−10, −6) և (−2, 4)

Նվազում է՝ (−6, −2) և (4, 10)

2․ Գտնել ֆունկցիայի մոնոտոնության միջակայքերը․

ա)

Նվազում է՝ x∈(−6, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Կայուն է՝ x∈(2, 4)

բ)

Նվազում է՝ x∈(−6, −2)

Մեծանում է՝ x∈(−2, 2)

Կայուն է՝ x∈(2, 6)

գ)

Մեծանում է՝ x∈(−6, 4)

Նվազում է՝ x∈(4, 6)

դ)

Նվազում է՝ x∈(−6, −2)

Մեծանում է՝ x∈(−2, 4)

Նվազում է՝ x∈(4, 6)

ե)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −3)

Նվազում է՝ x∈(−3, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Նվազում է՝ x∈(2, 4)

Մեծանում է՝ x∈(4, 6)

զ)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −2)

Նվազում է՝ x∈(−2, 2)

Մեծանում է՝ x∈(2, 6)

է)

Մեծանում է՝ x∈(−6, −2)

Կայուն է՝ x∈(−2, 2)

Մեծանում է՝ x∈(2, 6)

ը)

Նվազում է՝ x∈(−6, 0)

Մեծանում է՝ x∈(0, 2)

Նվազում է՝ x∈(2, 6)

3․ Մոնոտո՞ն է առ․ 2-ում ներկայացված ֆունկցիան: Եթե այո, ապա նշել մոնոտոնության բնույթը․

Հնարավոր է, որ ֆունկցիայի որոշման տիրույթն ամբողջությամբ լինի մոնոտոնության միջակայք: Այդպիսի ֆունկցիաներն անվանում են մոնոտոն: Մոնոտոն ֆունկցիաները լինում են աճող, նվազող, չաճող ու չնվազող:

4․ Մոնոտո՞ն է արդյոք ֆունկցիան: Եթե այո, ապա որոշել մոնոտոնության բնույթը.

մոնոտոն է, և ֆունկցիան մեծացող է

5․ Գտնել 5 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը։

5+(−5)=0

6․ Գտնել -8 թվի և նրա հակադիր թվի տարբերությունը։

(−8)−8=−16

7․ Գտնել 3 թվի և նրա հակադիր թվի արտադրյալը։

3×(−3)=−9

8․ Գտնել 12 թվի և նրա հակադիր թվի քանորդը։

12:(−12)=−1

9․ Գտնել -14 թվի և նրա հակադիր թվի քանորդը։

(−14):14=−1

Հայաստանի ջրագրական ցանցը ներառում է գետեր, լճեր, ջրամբարներ և ստորերկրյա ջրեր։ Ցանցի խտությունը կախված է կլիմայից, ռելիեֆից և երկրաբանական կառուցվածքից։

Ամենախիտ ցանցը Կուրի և Սյունիքի լեռնային շրջաններում է՝ խոնավ կլիմայի պայմաններում, իսկ Արարատյան դաշտում այն նոսր է՝ հողի ճեղքոտվածության և գոլորշացման պատճառով։

Գետերը հիմնականում սնվում են ձնհալքից, անձրևներից և ստորերկրյա ջրերից։ Դրանք ունեն հոսքի անընդհատ փոփոխվող ռեժիմ՝ գարնանը առավել հորդ, ամռանը և ձմռանը՝ թույլ։

Հայաստանում գետերը լեռնային են, արագահոս, հաճախ անցնում են կիրճերով՝ ձևավորելով ջրվեժներ։ Հայտնի են Ջերմուկի, Շաքիի և Թռչկան ջրվեժները։

Հայաստանի գետերը պատկանում են Կուրի (24%) և Արաքսի (76%) ավազաններին։ Ամենաերկարն Արաքսն է՝ բազմաթիվ վտակներով՝ Ախուրյան, Մեծամոր, Հրազդան, Արփա, Որոտան, Ազատ և այլք։

Գետերը էներգետիկ և ոռոգման մեծ նշանակություն ունեն։ Ամենաշատ ջուրը տալիս են Արաքսի և Դեբեդի ավազանները։