Category: Քիմիա

Քիմիայում առավել հաճախ օգտագործվում է  օքսիդացման աստիճան հասկացությունը: Որպեսզի հասկանանք այդ հասկացության իմաստը, համեմատենք լիցքերի առաջացումը նատրիումի քլորիդում` NaCI:

Նատրիումի քլորիդն առաջանալիս տեղի է ունենում էլեկտրոնի անցում նատրիումի ատոմից քլորի ատոմին, և առաջանում են լիցքավորված մասնիկներ`  Na+ևCl− , որոնք էլեկտրաստատիկ ձգողության ուժերով ձգում են միմյանց՝ առաջացնելով իոնային բյուրեղավանդակ:

Բյուրեղավանդակում Na+ևCl− իոնների թվի հարաբերությունը կազմում է  1:1, որի պատճառով նատրիումի քլորիդ նյութի համար ընդունված է  NaCI  բանաձևը, չնայած պինդ վիճակում այդպիսի մոլեկուլ գոյություն չունի:

Բոլոր իոնային միացությունները գրառում են այնպիսի քիմիական բանաձևերով, ինչպիսիք ընդունված են մոլեկուլային միացությունների համար:

Իոնային միացություններում տարրի վալենտականությունը հավասար է իոնի լիցքին:

Էլեկտրաբացասականությամբ միմյանցից տարբերվող ոչ մետաղների ատոմների միջև կովալենտային կապ առաջանալիս կապող վալենտային էլեկտրոնները մեծ մասամբ շեղվում են մի ատոմից դեպի մյուսը:

Մոլեկուլն առաջանալիս տեղի է ունենում ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի շեղում դեպի էլեկտրաբացասական տարրի ատոմը, որի հետևանքով ատոմները ձեռք են բերում մասնակի դրական, կամ մասնակի բացասական լիցք:

Քիմիական միացություններում ատոմների նման վիճակը բնութագրելու համար ընդունված է այդ լիցքերը հաշվել ոչ թե մասնակի, այլ ամբողջական:

Որպեսզի պայմանական լիցքը չշփոթեն իոնի լիցքի հետ, այն անվանել են օքսիդացման աստիճան:

Տարրի օքսիդացման աստիճանը պայմանական այն լիցքն է, որը քիմիական միացության մոլեկուլում վերագրվում է ատոմին` ենթադրելով, թե միացությունը կազմված է միայն իոններից:

Օքսիդացման աստիճանը նշանակվում է արաբական թվանշանով, դրվում է քիմիական նշանի վերևում, ընդ որում սկզբից գրվում է նշանը (+ կամ –), ապա՝ լիցքի թվային արժեքը:

Օրինակ

Քլորաջրածնի մոլեկուլում ջրածին տարրի օքսիդացման աստիճանը +1 է, իսկ քլորինը` –1, որն էլ գրառվում է այսպես՝ H+1Cl−1:

Օքսիդացման աստիճանի մեծությունը որոշվում է միացության մոլեկուլում դեպի տվյալ ատոմը կամ տվյալ ատոմից շեղված էլեկտրոնների թվով:

Ուշադրություն

Օքսիդացման աստիճանը կարող է ունենալ դրական, բացասական և զրոյական արժեքներ:

Եթե քլորաջրածնի մոլեկուլում տեղի ունենար ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի լրիվ տեղաշարժ դեպի քլորի ատոմը, ապա ջրածնի ատոմը կլիցքավորվեր +1 լիցքով, իսկ քլորի ատոմը` –1 լիցքով:

Դրանք պայմանական լիցքեր են և անվանվում են օքսիդացման աստիճան:

Երբեմն օքսիդացման աստիճանը թվապես համընկնում է տվյալ միացության մոլեկուլում տարրի ատոմի վալենտականությանը:

Օրինակ

Ածխածնի (IV) օքսիդի մոլեկուլում CO² բաղադրիչ քիմիական տարրերի` ածխածնի(C) և թթվածնի(O) ատոմների և’ վալենտականությունները, և’ օքսիդացման աստիճանները (բացարձակ արժեքով) համապատասխանաբար հավասար են՝ 4 և 2

Սակայն միշտ չէ, որ նշված մեծությունները համընկնում են: Պարզ նյութերի, օրգանական միացությունների մոլեկուլներում հիմնականում չեն համընկնում: Ազոտի N² մոլեկուլում ազոտի ատոմի վալենտականությունը 3  է (N≡N), մինչդեռ օքսիդացման աստիճանը՝ զրո: 

Միացությունում ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ քիմիական տարրի ատոմի օքսիդացման աստիճանը բացասական է, իսկ կապեր առաջացնող մյուս տարրերի ատոմներինը՝  դրական:

Օքսիդացման աստիճանը, ինչպես և վալենտականությունը կարող են լինել հաստատուն և փոփոխական:

Փոփոխական օքսիդացման աստիճանները միացություններում որոշվում են ըստ բանաձևի:

Տարրերի օքսիդացման աստիճանները որոշելիս անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ սկզբունքները.

1. Պարզ նյութերի մոլեկուլներում տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանները միշտ հավասար են 0.

• Այս պնդումը, ընդհանուր առմամբ, ճիշտ է տարրերի համար իրենց տարրական ձևով: Օրինակ, ( O_2 ), ( H_2 ), ( Cl_2 ) և ( Zn )-ում թթվածնի, ջրածնի, քլորի և ցինկի օքսիդացման վիճակները, համապատասխանաբար, բոլորը 0 են:

1. Ոչմետաղներով առաջացած միացություններում ջրածնի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, ակտիվ մետաղներով առաջացած միացություններում՝ հիդրիդներում՝ −1։։
   -Այս պնդումը մասամբ ճիշտ է։ Ոչ մետաղներով ձևավորված շատ միացություններում ջրածինը ունի +1 օքսիդացման աստիճան (բացառությունները ներառում են մետաղների հիդրիդներ, ինչպիսիք են ( NaH ), որտեղ ջրածինը ունի -1 օքսիդացման աստիճան): Այնուամենայնիվ, ակտիվ մետաղների հիդրիդներում, ինչպիսիք են (LiH), ջրածինը իսկապես ունի -1 օքսիդացման աստիճան:
2. Միացություններում թթվածինը սովորաբար ցուցադրում է օքսիդացման վիճակ, որը հավասար է -2-ի, պերօքսիդներում -1:
   -Այս պնդումն ընդհանուր առմամբ ճիշտ է։ Թթվածինը սովորաբար միացությունների մեծ մասում ունի -2 օքսիդացման վիճակ (բացառություններ են ներառում պերօքսիդները, որտեղ այն -1 է, ինչպես (H_2O_2 )-ում):
3. I, II, III խմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբի թվերին, բացառությամբ I խմբի երկրորդական ենթախմբի։։
   -Այս պնդումն ընդհանուր առմամբ ճիշտ է։ I, II և III խմբերի մետաղները հաճախ ունենում են օքսիդացման վիճակներ, որոնք հավասար են իրենց խմբի թվերին (օրինակ՝ ( Na^{+1} ), (Mg^{+2} ), (Al^{+3): } )). Նշված բացառությունը վերաբերում է I խմբի անցումային մետաղներին, ինչպես պղնձին, որոնք կարող են ունենալ բազմաթիվ օքսիդացման վիճակներ (( Cu^{+1} ) կամ (Cu^{+2} )):
4. Միացություններում բոլոր ատոմների ընդհանուր լիցքը զրո է։

• Այս հայտարարությունը համընդհանուր ճշմարիտ չէ։ Թեև շատ միացություններ չեզոք են, ինչը նշանակում է, որ բոլոր ատոմների ընդհանուր լիցքը զրո է (ինչպես ( H_2O )), կան նաև լիցքավորված միացություններ, որոնք հայտնի են որպես իոններ: Օրինակ, ( NaCl ) (սեղանի աղ), ընդհանուր լիցքը զրոյական չէ. դա ( Na^{+} + Cl^{-} ):

Ընդհանուր առմամբ, այս կանոնները օգտակար շրջանակ են տալիս քիմիական միացություններում օքսիդացման վիճակները հասկանալու համար, սակայն կարող են լինել բացառություններ՝ կապված քիմիական կապի բարդ բնույթի և հատուկ տարրերի վարքագծի հետ:

1. 
   Հաշվե’ք P₂O₅, Li₂O, Fe₃O₄,SO₃ նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները:

P2o5=31×2+5×16=142

Li2o=7×2+16=30

Fe3o4=56×3+16×4=232

So3=32+16×3=80

1. Որքա՞ն է լիթում տարրի զանգվածային բաժինը (%) Li₂SO₃ քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի
2. բաղադրության մեջ.
   1. 7,44
   2. 14,39
   3. 22,33
   4. 29,76

Li2so3=7×2+32+48=94

14×100:94=15

1. Ի՞նչ նյութ է կալցիումի օքսիդը,գրե՛լ բանաձևը.
2. Ո՞ր տարրն է ՙՙապրում՚՚ 20-րդ ՙՙբնակարանում՚՚.
3. Քիմիական տարրերի ատոմների միջուկները պարունակում են 6,12,14,18 պրոտոններ:Անվանե՛ք այդ տարրերը : Նշե՛ք յուրաքանչյուր տարրի պարբերությունը և խմբի համարը: 6-C|V 12-mg|| 14-Si-|V 18-k-|
4. Ո՞ր շարքում է ճիշտ ներկայացված K իզոտոպում առկա պրոտոնների ,էլեկտրոնների և նեյտրոնների թիվը համապատասխանորեն.
   1. 19,19,19
   2. 19,19,20
   3. 19,20,19
   4. 19,19,18
5. Ո՞րքան է պրոտոնի լիցքը:

պրոտոների թիվաը =տարի կարգաթվին

NO2-Կովալենտային կ․, NH4-Կովալենտային կ․, cao-իոնային կ․, Fe2o3-իոնային կ․, Li20-իոնայինկ, Ql207-կկ, Mgo-իոնային կ.

hgo-ի կ․

ZnH3-ի կ․

BaO-ի կ․

Ag2O-ի կ․

H2Mo-ի կ․

I207-կ կ․

Cuh-ի կ․

GeO2-ի կ․

Ne2O7-կ կ․

Br2O7-կ կ․

Tc2O7-ի կ․

MgO-ի կ․

H2O-կ կ․

Դասի թեման՝ Կովալենտային կապ

Փորձենք պատասխանել այն հարցին, թե ինչու և ինչպես է տեղի ունենում մոլեկուլի առաջացումը չեզոք ատոմներից: Ինչպե՞ս են առաջանում ոչ մետաղական պարզ նյութերի երկատոմ մոլեկուլները:Դիտարկենք այդ հարցը ջրածին պարզ նյութի առաջացման օրինակով, որի մոլեկուլային բանաձևն է՝ H2:  Ջրածնի ատոմում առկա է մեկ չզույգված էլեկտրոն՝ H⋅Երկու ատոմներ միմյանց մոտենալիս առաջացնում են ընդհանուր էլեկտրոնային զույգ:

Օրինակ ՝Ջրածնի ատոմները միանում են մեկ ընդհանուր էլեկտրոնային զույգով՝ ըստ հետևյալ ուրվագրի՝
H⋅+⋅H→H:H Նոր առաջացած էլեկտրոնային զույգը, որն անվանվում է նաև ընդհանրացված, միաժամանակ և հավասարաչափ պատկանում է ջրածնի երկու ատոմին: Ընդհանուր էլեկտրոնային զույգը ձգվում է ջրածնի երկու ատոմների  դրական լիցքավորված միջուկների կողմից, «ցեմենտում» դրանք՝ ապահովելով մոլեկուլի կայունությունը:    
Քիմիական կապը, որն առաջանում է երկու ատոմի միջև ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգի միջոցով կոչվում է կովալենտային:
Յուրաքանչյուր էլեկտրոնային զույգ մեկ քիմիական կապ է:
Ջրածնի մոլեկուլում առկա է մեկ ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգ և հետևաբար՝ մեկ քիմիական կապ: Ընդունված է էլեկտրոնային զույգը փոխարինել գծիկով և կստացվի ջրածնի մոլեկուլի գրաֆիկական բանաձևը (գծապատկեր-բանաձև)՝  H–H: Թթվածնի ատոմների միջև առաջանում է երկու ընդհանուր զույգ՝ երկու քիմիական կապ՝ O=O :  Այդպիսի կապը կոչվում է կրկնակի կապ:Ազոտի մոլեկուլում ընդհանուր էլեկտրոնային զույգերը երեքն են՝ 

Ազոտի մոլեկուլում առկա է կովալենտային ոչ բևեռային եռակի կապ` N≡N Այն կապը, որն առաջանում է հավասարաչափ բաշխված ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգերով, որոնց կապված են երկու միջուկները (կենտրոնների) կոչվում է կովալենտային ոչ բևեռային: Հաստատված է, որ ցանկացած քիմիական կապ առաջանում է ատոմների արտաքին էլեկտրոնային շերտի էլեկտրոնների մասնակցությամբ, և կապի բնույթը որոշվում է էլեկտրոնների շարժման օրինաչափություններով:Որակական առումով մոլեկուլն ատոմների փոխազդեցության արդյունք է և ոչ ատոմների պարզ մեխանիկական հավաքածու:Մոլեկուլ առաջանալիս տեղի է ունենում էլեկտրոնային ամպերի վրածածկ:

Եթե էլեկտրոնային ամպերի վրածածկը տեղի է ունենում երկու ատոմների միջուկների միացման գծի ուղղությամբ (կապի առանցքով), ապա  այդ կապն անվանում են սիգմա (σ) կապ: σ− կապը՝ միակի պարզ կապ է:

Եթե կապվող ատոմների միջև մեկից ավելի էլեկտրոնային զույգ է առաջացել, ապա կապն անվանվում է բազմակի՝ կրկնակի (երկու ընդհանուր զույգ) կամ եռակի (երեք ընդհանուր զույգ):Բազմակի  կապերից մեկն անպայման σ -կապ է, իսկ մյուսները՝ π -կապեր,
π -կապն առաջանում է ρ -էլեկտրոնային ամպերի կրկնակի, կողմնային վրածածկից՝ σ -կապի առանցքին ուղղահայաց:

Լրացուցիչ աշխատանք Պատասխանել հարցերին

1.Ո՞ր քիմիական կապն է անվանանվում կովալենտային:Բերե՛ք օրինակներ: C, O, BR, SE, HE, CI, XE, RN, KR.

2.Ո՞ր քիմիական կապն է անվանվում կովալենտային բևեռային:Բերե՛ք օրինակներ: HCl, NH3, H2O, CO2, СН4.

1.Հաշվե՛ք P₂O₅,Li₂O,Fe₃O₄,SO₃ նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը:

P2O5: P = 2 * 31 = 62, O = 5 * 16 = 80 Հարաբերական մոլեկուլային զանգված = 62 + 80 = 142

Li2O: Li = 2 * 7 = 14, O = 1 * 16 = 16 Հարաբերական մոլեկուլային զանգված = 14 + 16 = 30

Fe3O4: Fe = 3 * 56 = 168, O = 4 * 16 = 64 Հարաբերական մոլեկուլային զանգված = 168 + 64 = 232

SO3: S = 32, O = 3 * 16 = 48 Հարաբերական մոլեկուլային զանգված = 32 + 48 = 80

Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը: P2O5: 142 Li2O: 30 Fe3O4: 232 SO3: 80

2.Հաշվե՛ք հետևյալ նյութերը կազմող տարրերի զանգվածային բաժինը (%):
1.Na₂SO₃ 2. AgNO₃ 3. CaC₂ 4. CO

Na2SO3: Na = 2 * 23 = 46, S = 32, O = 3 * 16 = 48 Նյութերի զանգվածային բաժին = (46 + 32 + 48) / 149 * 100 ≈ 72.48%

AgNO3: Ag = 108, N = 14, O = 3 * 16 = 48 Նյութերի զանգվածային բաժին = (108 + 14 + 48) / 169 * 100 ≈ 95.86%

CaC2: Ca = 40, C = 12 * 2 = 24 Նյութերի զանգվածային բաժին = (40 + 24) / 64 * 100 ≈ 93.75%

CO: C = 12, O = 16 Նյութերի զանգվածային բաժին = (12 + 16) / 28 * 100 ≈ 100%

3.Ո՞ր զույգ ներառված նյութերի հավասար զանգվածներն են պարուն ակում նույն թվով թթվածնի ատոմներ.
1. KOH և CaO
2. CO₂ և SO₂
3. Fe(OH)₃ և O₃
4. Na₂O և NaOH

1.KOH և CaO: KOH: K = 39, O = 16, H = 1 Համակարգչային մասը: 39 + 16 + 1 = 56 Տարրերի թվերի գումարը: 56

CaO: Ca = 40, O = 16 Համակարգչային մասը: 40 + 16 = 56 Տարրերի թվերի գումարը: 56

Հավասար են:

2.CO2 և SO2: CO2: C = 12, O = 2 * 16 = 32 Համակարգչային մասը: 12 + 32 = 44 Տարրերի թվերի գումարը: 44

SO2: S = 32, O = 2 * 16 = 32 Համակարգչային մասը: 32 + 32 = 64 Տարրերի թվերի գումարը: 64

Հավասար չեն:

3.Fe(OH)3 և O3: Fe(OH)3: Fe = 56, O = 3 * 16 = 48, H = 3 * 1 = 3 Համակարգչային մասը: 56 + 48 + 3 = 107 Տարրերի թվերի գումարը: 107

O3: O = 3 * 16 = 48 Համակարգչային մասը: 48 Տարրերի թվերի գումարը: 48

Հավասար են:

4.Na2O և NaOH: Na2O: Na = 2 * 23 = 46, O = 16 Համակարգչային մասը: 46 + 16 = 62 Տարրերի թվերի գումարը: 62

NaOH: Na = 23, O = 16, H = 1 Համակարգչային մասը: 23 + 16 + 1 = 40 Տարրերի թվերի գումարը: 40

Հավասար են:

4.ԾԾմբի և թթվածնի առաջացրած միացության մոլեկուլում ω(S)=40%, իսկ ω(O)=60%:Ո՞րն է այդ նյութի բանաձևը.
1.SO
2.SO₂
3.SO₃
4.S₂O

Ծծմբի նյութի բանաձևը կլինի այնպես, որ S կլինի 40% մասսարկյալ, իսկ O-ը՝ 60%:

Ուստի, առաջացված նյութի բանաձևը կլինի SO2:

5.Ինչի՞ է հավասար երկաթի կոլչենդանի (FeS₂) հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը(Mr)
1. 240
2.120
3.64
4.48

Պատասխանն է ընտրած 2. 120:

6.Հետևյալ միցություններից որու՞մ է ծծմբի զանգվածային բաժինն ամենամեծը.
1.MgSO₄
2.CaSO₄
3. BaSO₄
4.SrSO₄

Պատասխանը է 1. MgSO4:

7.Ո՞ր զույգ ներառված նյութերի հավասար զանգվածներն են պարունակում նույն թվով թթվածնի ատոմներ.
1. K₂O և CaO
2.CO₂ և SO₂
3.Fe(OH)₃ և Al₂O₃
4.MgO և NaOH

Պատասխանը է 4. MgO և NaOH:

8.Ո՞ր զույգ ներառված նյութերում է թթվածին տարրի զանգվածային բաժինը նույնը.
1. HNO₃ և HPO₃
2. H₃PO₄ և H₂SO₄
3. Al₂O₃ և CrO₃
4. Al₂O₃ և Cr₂O₃

Պատասխանը է 3. Al2O3 և CrO3:

Մոլեկուլային զանգված, մոլեկուլը բնորոշող մեծություն, որը ցույց է տալիս, թե նրա զանգվածը քանի անգամ է տարբերվում զանգվածի ատոմական միավորից։ Ըստ ժամանակակից մոտեցման, զանգվածը (նաև ատոմական զանգվածը) չափողականություն չունեցող մեծություն է։ Սակայն մոլեկուլային զանգված տերմինը դեռևս լայնորեն օգտագործվում է իր նախկին իմաստով՝ «Մոլեկուլային զանգվածը մոլեկուլի զանգվածն է՝ արտահայտված զանգվածի ատոմական միավորներով (ածխածնային միավորներով)»։ Այդ դեպքում հարկ է լինում բաց թողնել նրա չափողականությունը։
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված, մոլեկուլի հարաբերական զանգվածի ատոմային միավոր։ Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս, թե տվյալ նյութի մոլեկուլի զանգվածը քանի անգամ է մեծ Զանգվածի ատոմային միավորից (ԶԱՄ)։ Այն նշանակում են M_r-ով։ Օրինակ՝ ջրի մոլեկուլի զանգվածը 18 անգամ մեծ է 1 ԶԱՄ-ից։ Ահա օրինակ ջրի (H₂O) մոլեկուլային զանգվածի որոշումը՝:Mr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2+16=18.:

Քիմիական տարրերը համապատասխան նշաններով արտահայտելու անհրաժեշտությունն առաջացել է դեռևս հին ժամանակներում։  Ներկայումս օգտվում են քիմիական տարրերի նշաններից, որոնք առաջարկվել են շվեդ գիտնական Յակոբ Բերցելիուսի կողմից (1814 թ.)։
Որպես քիմիական տարրի նշան ընտրվել է դրա լատիներեն անվանման սկզբնատառը՝ մեծատառով, կամ սկզբնատառը` զուգակցված դրան հաջորդող որևէ այլ տառի հետ։                                                                                                            
Քիմիական տարրերը բաժանվում են մետաղ պարզ նյութ և ոչ մետաղ պարզ նյութ առաջացնողների։
Եթե տվյալ քիմիական տարրին համապատասխանող պարզ նյութը մետաղ է (ունի մետաղական փայլ, բարձր ջերմա- և էլեկտրահաղորդականություն, կռելիություն, կոփելիություն և այլն), ապա դրան համարում են մետաղական տարր։
Օրինակ, երկաթը, ցինկը, ալյումինը, պղինձը, արծաթը, ոսկին մետաղական տարրեր են։ Դրանց համապատասխանում են մետաղ պարզ նյութերը։
Ոչ մետաղական տարրեր են համարվում նրանք, որոնց առաջացրած պարզ նյութերը ոչ մետաղներ են։

Օրինակ

Թթվածինը, ազոտը, ածխածինը, ծծումբը, ֆոսֆորը, քլորը ոչ մետաղական տարրեր են։

Դրանց համապատասխանող պարզ նյութերը ոչ մետաղներ են։

Քիմիական տարրերի բաժանումը մետաղների և ոչ մետաղների պայմանական է։ Կան մետաղներ, որոնց մոտ արտահայտվում են նաև ոչ մետաղական հատկություններ և հակառակը։

Օրինակ

Սովորական պայմաններում սնդիկը գտնվում է հեղուկ վիճակում, որը բնորոշ չէ մետաղներին։ Իսկ բյուրեղային յոդը, որը ոչ մետաղ է, պինդ է և ունի բնորոշ մետաղական փայլ։ 
Տարբերությունը քիմիական տարրի և պարզ նյութի միջև ավելի հստակ է դրսևորվում  ալոտրոպիա (այլակերպություն) երևույթով:

Քիմիական տարրի՝ մի քանի պարզ նյութի ձևով հանդես գալու երևույթն անվանվում է ալոտրոպիա:

Օրինակ

Ածխածին տարրը (C) կարող է առաջացնել գրաֆիտ, ալմաստ և մի քանի այլ պարզ նյութեր, ֆոսֆոր (P) տարրը՝ կարմիր ֆոսֆոր, սպիտակ ֆոսֆոր, ու սև ֆոսֆոր, պարզ նյութերը և այլն:

                                        Ածխածնի  այլակերպությունները

նկ.1 գրաֆիտ  

               նկ.2 ալմաստ

Ֆոսֆորի  այլակերպությունները

կարմիր ֆոսֆոր  

սպիտակ ֆոսֆոր 

սև ֆոսֆոր

Տարրերի կարևորագույն բնութագիր է բնության մեջ տարածվածությունը։
Ընդհանուր առմամբ, բնության մեջ առավել տարածված են թեթև տարրերը, իսկ կենդանի օրգանիզմներում` ամենաթեթևները (ջրածին, ածխածին, ազոտ, թթվածին)։ 
Տիեզերքում տարածված են թեթևագույն տարրերը` ջրածինը և հելիումը։ 
Օրինակ, Արեգակի զանգվածի 3/4-ից ավելին ջրածինն է, իսկ մնացածը` հելիումը։
Երկրակեղևում (որը պայմանականորեն Երկրի մակերևույթի վերին 16 կմ հաստությամբ շերտն է) տարրերի բաշխվածությունը խիստ անհամաչափ է.նրա զանգվածի մոտ 99% -ը  բաժին է ընկնում ընդամենը 8 տարրերի՝ O, Si, Al, Fe, Ca, Na, K, Mg։

Գործնական պարապմունքները սկսելուց առաջ պետք է նախ ծանոթանանք անվտանգության կանոններին և գործնական պարապմունքների նախապատրաստման ու կատարման հրահանգներին:
Բոլոր բնական գիտությոնները փորձարարական են,իսկ փորձ դնելու համար հաճախ անհրաժեշտ է ունենալ հատուկ սարքավորւմներ:Քիմիկոսներն իրենց հետազոտություններում օգտագործում են տաքացնող սարքեր , օրինակ՝ սպիրտայրոց ,տարբեր քիմիական ամանեղեն,կալան և այլն

1.Սպիրտայրոց (սպիրտային լամպ)

Սպիրտայրոցի կառուցված է՝

1. Հեղուկաման (ապակյա կամ մետաղյա անոթ)
2. սկավառակով խողովակ
3. բամբակե պատրույգ
4. թասակ

Հեղուկամանի մեջ ձագարով լցվում է էթիլ (գինու) սպիրտ` ամանի ծավալի 2/3-ից ոչ
ավելի, սկավառակով խողովակի մեջ մտցվում է բամբակե պատրույգ այնպես, որ ծայրը
խողովակից դուրս մնա 5-6 մմ: Երբ սպիրտայրոցը չի օգտագործվում, այն փակում են
թասակով: Վառում են սպիրտայրոցը այրվող լուցկով: Չի կարելի այն վառել մեկ այլ
սպիրտայրոցով. դա կարող է հրդեհի պատճառ դառնալ: Սպիրտայրոցի բոցը չի կարելի
հանգցնել փչելով. դա վտանգավոր է. պարզապես պետք է ծածկել թասակով:

Սպիրտայրոցի բոցի առավելագույն ջերմաստիճանը 360օC է:Մի քանի անգամ վառե՛ք և հանգցրե՛ք սպիրտայրոցը՝ պահպանելով կանոնները:
Հիշե՛ք
Չի կարելի սպիրտայրոցը վառել մեկ այլ սպիրտայրոցով. դա կարող է հրդեհի պատճառ դառնալ:
Չի կարելի սպիրտայրոցի բոցը հանգցնել փչելով. դա վտանգավոր է. պարզապես պետք է ծածկել թասակով:
Մետաղյա կալան(Շտատիվ)
Շտատիվը (ամրակալան) կազմված է թուջե կամ պողպատե տակդիրից, դրան
ամրացված մետաղե ձողից, որին սեղմակներով միացված են թաթը եւ օղը : Թուլացնելիս սեղմակն առանձին կամ թաթի եւ օղակի հետ միասին կարելի է պտտել ձողի շուրջը, տեղաշարժել վերեւ կամ ներքեւ: Այսպիսով, թաթը կամ օղակը ձողին կարելի է ամրացնել տարբեր բարձրությունների վրա եւ տարբեր անկյունների տակ: Ամրակալը ծառայում է փորձերի ընթացքում սարքերն ամրացնելու եւ կայուն դիրքով պահելու համար:

Փորձանոթներ
Նյութերով աշխատելիս քիմիկոսներն օգտագործում են հատուկ ամանեղեն: Պարզագույն փորձերը կատարում են փորձանոթներում` ապակե խողովակում, որի մի ծայրը փակ է : Եթե անհրաժեշտ է տաքացում, ապա օգտագործվում է հատուկ բռնիչ :

 Քիմիական ամանեղեն, տեսակները, անվանումները

Քիմիական լաբորատորիայում առավել հաճախ օգտագործում են ապակե եւ հախճապակե ամանեղեն : Ցանկացած քիմիական փորձասենյակում առկա են քիմիական բաժակներ եւ անոթներ` տարբեր չափերի եւ ձեւերի: