Ալեքս Մելիքյանի բլոգ

1.ինչ է նշանակում «ֆիզիկա» բառը

Ֆիզիկա բարը առաջացել է հունարեն <<ֆյուզիա>> բարից։

2.որն է ֆիզիկայի հիմնական խնդիրը

Ֆիզիկայի հիմնական խնդիրը շրջակա աշխարհը և այնտեղ տեղի ունեցող երևույթները բացատրելն է։

3.ինչ է ուսումնասիրում ֆիզիկան

Ֆիզիկան ուսումնասիրում է մեխանիկական, ջերմային, էլեկրական, մագնիսական, լուսային, ատոմային երևույթներ։

4.քննարկել  ինչ է բնությունը

Բնության այն ամենի ամբջողջությունն է ինչը շրջապատում է մարդուն։ Մարդը նույնպես բնության մաս է։

5.ինչ ես հասկանում բնության երևույթ ասելով

Բնության մեջ տեղի ունեցող փոփոխություններն անվանում են բնության երևույթներ։

6.ինչ է նյութը։

Այն ինչից բաղկացած են ֆիզիկական մարմիները կոչվում է նյութ։

7.թվարկել ֆիզիկական երևույթների տեսակները

Կան մեխանիկական, ջերմային, էլեկրական, մագնիսական, լուսային, ատոմային երևույթներ։

8.ինչ է ֆիզիկական մարմինը:

Մեզ շրջապատող յուրաքանչյու առարկա ընդունված է անվանել ֆիզիկական մարմին։

9.:Բերեք օրինակներ:

Այն ինչից բաղկացած են ֆիզիկական մարմիները կոչվում է նյութ։

10.ինչ է մատերիան

Այն ամենը ինչ գոյություն ունի տիեզերքում՝ երկնային մարմիններ, բույսեր, կենդանիներ և այլն, գիտության մեջ անվանում են մատերիա։

11.ինչպես ենք գիտելիքներ ձեռք բերում բնության երևույթների մասին

Բնության մեջ երևույթների մասին տեղեկությունները ձերք ենք բերում փորձերով և դիտումներով։

12.ինչ է փորձը և ինչով է այն տարբերվում դիտումից

Փորձը վերահսկվող և կրկնվող փորձ է, մինչդեռ դիտարկումը պարզապես երևույթի դիտարկումն է՝ առանց միջամտության։

13Ինչ է վարկածը։Ինչ է օրենքը։

Վարկածը երևույթի փորձնական բացատրությունն է, որը պահանջում է փորձարկում, մինչդեռ օրենքը երևույթի ստուգված և լայնորեն ընդունված նկարագրությունն է՝ արտահայտված մաթեմատիկորեն։

14..Ինչ է նշանակում չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն:

Ֆիզիկական մեծության չափումը նշանակում է այդ մարմնի չափման միավորը համեմատել ավելի փոքր չափման միավորին։

15.Երկարության հիմնական և այլ  միավորները:Չափման գործիք

Լուսային տարի, կիլոմետր, մետր, սանտիմետր։ Չափման գործիքներից են քանոնը, ռուլետկա։

16․Երկարության հիմնական և այլ  միավորները:Չափման գործիք

Լուսային տարի, կիլոմետր, մետր, սանտիմետր։ Չափման գործիքներից են քանոնը, ռուլետկա։

17.Ինչ է չափիչ սարքի սանդղակ

Գործիքի վրա գրված նրփագծերը և որոշ նրփագծերի դիմաց գրված թևային ամբողջականությունը անվանում են սանդղակ

18․Որն է չափիչ սարքի չափման սահմանը

Չափիչ սարքի չափման սահմանը մեծության առավելագույն և նվազագույն արժեքն է, որը տվյալ սարքը կարող է չափել:

19․Ինչն են անվանում սանդղակի բաժամնման արժեք

Բաժանման արժեքը նման է չափման սահմանին – չափիչ սարքի մեծության առավելագույն արժեքն է։

20.Ինչից է կախված չափման սխալը

(Ես չգիտեմ պատասխան այս հարցին․․․)

21.Ինչն են անվանում մեխանիկական շարժում

Եթե մի մարմին երկրորդ մարմնի նկատմամբ փոխում է իր դիրքը այդ երևույթը կոչվում է մեխանիկական շարժում։

22.որ մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին

Այն մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկվում է այլ մարմինների շարժումը, կոչվում է հաշվարկման մարմին։

23.Ինչն են անվանում նյութական կետ

Այն մարմինը որի չափերը տվյալ պայմանում կարելի է անտեսել, կոչվում է նյութական կետ։ Իրականում նյութական կեթ բնության մեջ գոյություն չունի և այն մենք օգտագործում ենք՝ պարզեցնելու համար մարմնի շարժման ուսումնասիրմանը։

24.Ինչն են անվանում շարժման հետագիծ

Հետագիծը դա այն գիծն է որով շարժվում է մարմինը իսկ անցած ճանապարհը դա այն ճանապարհն է որով արդեն անցել է մարմինը։

25.Ինչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ

Դա հետագծի այն մասն է որը մարմինը արդեն հասցրել է անցնել։

26.Ինչով է տարբերվում հետագիծն անցած ճանապարհից:

Հետագիծը դա այն գիծն է որով շարժվում է մարմինը իսկ անցած ճանապարհը դա այն ճանապարհն է որով արդեն անցել է մարմինը։

27.Ո՞ր շարժումն է կոչվում հավասարաչափ:

Երբ մարմինը ինչ որ ժամանակի ընթացքում անցնում է ճանապարհ և չի փոխում իր արագությունը այդ շարժումը կոչվում է հավասարաչափ։ Հավասարաչափ շարժման ամենա պարզ օրինակներից մեկն է ժամացույցի սլաքի շարժումը։ Իրենք կոնկրետ ժամանակի ընթացքում փոխում են իրենց դիրքը։

28․Ո՞ր մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ շարժման արագություն ՝գրել բանաձևը

Հավասարաչափ շարժման արագությունը ֆիզիկական մեծություն է, որը հավասար է մարմնի անցած ճանապարհի հարաբերությանն այն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում մարմինն անցել է այդ ճանապարհը։

29.Ի՞նչ միավորներով է չափվում արագությունը՝ՄՀ-ում

(Կմ, մ, սմ)/(ժ, ր, վ)

30.Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը,եթե հայտնի է նրա արագությունը ու շարժման ժամանակը,գրել բանաձևը

v*t: Այսինքն արագություն անգամ ժամանակ։

31.Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժման ժամանակը,եթե հայտնի են մարմնի արագությունն ու ճանապարհը,գրել բանաձևը:

T(ժամանակ)=V(արագություն)*S(ճանապարհ)

32․Ինչպե՞ս է շարժվում մարմինը,եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում

Եթե ​​մարմնի վրա չեն ազդում այլ մարմիններ, այն կշարժվի միատեսակ և ուղիղ գծով կամ կմնա հանգստի վիճակում:

33․Ո՞ր երևույթն  է կոչվում իներցիա

Իներցիան այն երևույթն է, երբ մարմինը փորցում է պահպանել իր հանգստի վիճակը կամ միատեսակ շարժումը և ինչպես հիշում ենք՝ Ինչքան մարմինը ավելի դանդաղ է հավաքում կամ կորցնում իր արագությունը այնքան էլ այն իներտություն է։

34․Մարմնի ո՞ր հատկությունն է կոչվում իներտություն

Այն կարելի է նշանակել M տարով այսինքն զանգվածով։ Ինչքան մարմինը ավելի դանդաղ է հավաքում կամ կորցնում իր արագությունը այնքան էլ այն իներտություն է։

35.Ո՞ր մեծությունն են անվանում մարմնի զանգված

Դա մարմնի քաշն է։ Այն մենք կարող ենք նշանակել կգ, գ, մգ և այլ ավելի փոքր չափելու միավորներով։

36.Ինչպե՞ս կարելի է չափել մարմնի զանգվածը

Այն մենք կարող ենք չափել կշեռքով։

37.Ի՞նչ միավորներով է արտահայտվում զանգվածը

Այն մենք կարող ենք արտահայտել շատ տարբեր միավորներով։ Կգ, գ, մգ(կիլոգրամ, գրամ, միլիգրամ) ու նաև կարատ։

38.Ի՞նչն է զանգվածի չափանմուշը, միավորների ՄՀ-ում

Կիլոգրամ, գրամ, միլիգրամ։

39.Ո՞ր մեծությունն է կոչվում նյութի խտություն

Նյութի խտություն կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի զանգվածի և ծավալի հարաբերությանը, այսինքն՝

Խտությունը(P)=զանգված(m)/ծավալ(V)

40.Ինչպե՞ս է որոշվում նյութի խտությունը(բանաձևը)

Խտությունը(P)=զանգված(m)/ծավալ(V)

41.Ի՞նչ միավորներով  է արտահայտվում նյութի խտությունը

42.Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի ծավալը,եթե հայտնի են նրա զանգվածը և նրա խտությունը(բանաձևը)

V(ծավալ)=m(զանգված)/p(խտությունը)

43.Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի զանգվածը,եթե հայտնի են նրա ծավալը և նյութի խտությունը(բանաձևը):

m(զանգված)=ρ(խտությունը)*V(ծավալ)

43.2Ինչն են անվանում մեխանիկական շարժում

Եթե մի մարմին երկրորդ մարմնի նկատմամբ փոխում է իր դիրքը այդ երևույթը կոչվում է մեխանիկական շարժում։

44.բերել մեխանիկական շարժման օրինակներ

Առվակի ջրի շարժվելը իր մոտ գտնվող քարերի նկատմամբ, մեքենայի շարժվելը իր մոտակա ծառերի կամ շենքերի նկատմամբ։

45.որ մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին

Այն մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկվում է այլ մարմինների շարժումը, կոչվում է հաշվարկման մարմին։

46.Ինչն են անվանում նյութական կետ

Այն մարմինը որի չափերը տվյալ պայմանում կարելի է անտեսել, կոչվում է նյութական կետ։ Իրականում նյութական կեթ բնության մեջ գոյություն չունի և այն մենք օգտագործում ենք՝ պարզեցնելու համար մարմնի շարժման ուսումնասիրմանը։

47.Որ դեպքում մարմինը կարելի է համարել նյութական կետ,.որ դեպքում՝ոչ

Դա կախված է կոնկրետ խնդրի պայմաննից։ Եթե օրինակ մենք դիտարկում ենք Փարիզից Երևան թռչող ինքնաթիռի արագությունը ապա իր չափերը մեզ պետք չեն որովհետև իր չափերը շատ փոքր են Փարիզի և Երևանի չափերի նկատմամբ։ Հիմա բերենք ուրիշ օրինակ՝ եթե ուսումնասիրում ենք մարմնի կառուցվածքը ապա այդ մարմինը չի կարելի անվանել նյութական կետ քանի որ այդ խնդիրի դեպքում մարմնի չափերը շատ կարևոր են։

48.Ինչն են անվանում շարժման հետագիծ

Հետագիծը դա այն գիծն է որով շարժվում է մարմինը իսկ անցած ճանապարհը դա այն ճանապարհն է որով արդեն անցել է մարմինը։

49.Ինչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ

Դա հետագծի այն մասն է որը մարմինը արդեն հասցրել է անցնել։

50.Ինչով է տարբերվում հետագիծն անցած ճանապարհից:

Հետագիծը դա այն գիծն է որով շարժվում է մարմինը իսկ անցած ճանապարհը դա այն ճանապարհն է որով արդեն անցել է մարմինը։

51.Ո՞ր շարժումն է կոչվում հավասաաչափ:

Երբ մարմինը ինչ որ ժամանակի ընթացքում անցնում է ճանապարհ և չի փոխում իր արագությունը այդ շարժումը կոչվում է հավասարաչափ։ Հավասարաչափ շարժման ամենա պարզ օրինակներից մեկն է ժամացույցի սլաքի շարժումը։ Իրենք կոնկրետ ժամանակի ընթացքում փոխում են իրենց դիրքը։

52.Ո՞ր մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ շարժման արագություն ՝գրել բանաձևը

Հավասարաչափ շարժման արագությունը ֆիզիկական մեծություն է, որը հավասար է մարմնի անցած ճանապարհի հարաբերությանն այն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում մարմինն անցել է այդ ճանապարհը։

Այսինքն արագությունը հավասար է ճանապարհին բաժանած ժամանակ։

53․Ի՞նչ միավորներով է չափվում արագությունը՝ՄՀ-ում

մ/վ-մեկ մետր մի վարկյաննում։

54․Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը,եթե հայտնի է նրա արագությունը ու շարժման ժամանակը,գրել բանաձևը

v*t: Այսինքն արագություն անգամ ժամանակ։

55.Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժման ժամանակը,եթե հայտնի են մարմնի արագությունն ու ճանապարհը,գրել բանաձևը:

s/v։ Այսինքն ճանապարհ բաժանած արագության։

56.Ի՞նչ է բնութագրում ուժը:

Ուժը նշանակում են F տարով այսինքն մեկ նյուտոն։

Մեկ նյուտոնը այն ուժն է, որի ազդեցությամբ 1կգ զանգվածով մարմինը 1 վարկյանում փոխում է իր արագությունը 1մ/վ։

Օգտագործում են նաև մեգանյուտոն(1000000ն), կիլոնյուտոն(1000ն), միլինյուտոն(0,001ն), միկրոնյուտոն(0,000001ն)։

57.Ո՞ր ուժն է կոչվում 1նյուտոն(1Ն):

Մեկ նյուտոնը այն ուժն է, որի ազդեցությամբ 1կգ զանգվածով մարմինը 1 վարկյանում փոխում է իր արագությունը 1մ/վ։

58.Ինչպիսի՞ մեծություն է ուժը:

Ուժը վեկտորային մեծությունը, այսինքն ուժը ունի ուղղություն(կամ հետաձիգ)

59.Ո՞ր ֆիզիկական  մեծություններն են վեկտորական,և որոնք՝սկալյար

Վեկտորական մեծությունն է որը ունի ուղղություն, ցանկացած վեկտորական ուժ ունի սլաք որը դդրվում է ուժի կիրառման կետում այսինքն այն կետում որտեղ ազդում է ուժը։

Սկալյար մեծությունը ֆիզիկայում այն ​​մեծությունն է, որի յուրաքանչյուր արժեք կարող է արտահայտվել մեկ թվով:

60․Ի՞նչ բանաձևով է որոշվում ծանրության ուժը

Այն ուժը, որով Երկիրը ձգում է մարմիննռրը, կոչվում է ծանրության ուժ։

Ինչքան ավելի ծանր է մարմինը այնքանել շատ է իր ծանրության ուժը:

61.Ո՞ր երևույթն է կոչվում դեֆորմացիա

Արտաքին ազդեցության հետևանքով մարմնի ձևի չափերի փոփոխությունը կոչվում է դեֆորմացիա։

62.Դեֆորմացիայի  օրինակների քննարկում

Դեֆորմացիան լինում է երկու տեսակի՝ առաձգական և պլաստիկ։

Առաձգական դեֆորմացիայի օրինակ՝

Ուժի ազդեցությունը գնդակի վրա։
Ուժի ազդեցությունը զսպանակի վրա։
Ուժի ազդեցությունը ռետինե ժապավենի վրա։
Ուժի ազդեցությունը ռետինե գորգի վրա։
Ուժի ազդեցությունը ռետինե լարի վրա:

Պլաստիկ դեֆորմացիայի օրինակ՝

Ուժի ազդեցությունը փափուկ կավի վրա:
Ուժի ազդեցությունը տաք պլաստիկի վրա։
Ուժի ազդեցությունը տաք մոմի վրա։
Ուժի ազդեցությունը տաք մետաղի վրա:
Ուժի ազդեցությունը ռետինե խաղալիքի վրա։

63.Ո՞ր դեֆորմացիան է կոչվում առաձգական ,որը՝պլաստիկ:Բերել օրինակներ

Ըստ օրենքի՝ երբ արտաքին ազդեցությունը վերացնելուց հետո մարմինը լրիվ վերականգնում է իր նախկին ձևն ու չափերը, դեֆորմացիան կոչվում է առաձգական, հակարակ դեպքում՝ պլաստիկ։

64.Ո՞ր ուժն են անվանում ծանրության ուժ

Ըստ օրեքնքի՝ այն ուժը, որով Երկիրը ձգում է մարմիննռրը, կոչվում է ծանրության ուժ։

65.Ինչպե՞ս է կախված ծանրության ուժը  մարմնի զանգվածից

Եթե մենք վերցնենք որևէ մարմին ու դնենք իր զանգվածը x իսկ մարմնի ծանրության ուժը F ապա եթե մեծացնենք այդ մարմնի զանգվածը – 2x ապա մարմնի ծանրության ուժը ևս նույնքան կմեծանա՝ 3*F:

66.Ո՞ր ուժն են անվանում առաձգական ուժ,և ինչպե՞ս է այն ուղղված:

Երբ մարմնի վրա ազդում է ուժ, և այդ մարմնի մեջ առաջանում է ուժ որի պատճարով մարմինը փոխում է իր չափսը և մնում նույնը ապա այդ ուժը կոչվում է առաձգական ուժ։

67.Հուկի օրենքի ձևակերպում

Ըստ Հոկի օրենքի՝ Առաձգական դեֆորմացիայի ժամանակ մարմնում առաջացած առաձգականության ուժն ուղիղ համեմատական է դեֆորմացիայի հետ։

68.Հուկի օրենքն արտահայտող բանաձևը

Fառ=kx, x դեֆորմացիայի չափ, k կոշտություն։

69.Ի՞նչ կառուցվածք ունի ուժաչափը

Ուժը կարելի է չափել մի քնաի ձևով, դրանցից է՝ չափելով նրա ազդեցությամբ մարմնի դեֆորմացիայի մեծությունը։

Պարզագույն ուժաչափի հիմնական մասը զսպանակն է, որի ստորին ծայրը վերջանում է կերիկով։

70.Ո՞ր օրենքի վրա է հիմնված ուժաչափի աշխատանքը

Հոկի օրենքի։ Առաձգական դեֆորմացիայի ժամանակ մարմնում առաջացած առաձգականության ուժն ուղիղ համեմատական է դեֆորմացիայի հետ։

71.Բերել շփման առկայությունը հաստատող օրինակներ:

1. Քայլելը
2. Ջրի հոսք
3. Մեքենայի շարժում
4. Գնդակի շարժում
5. Չմուշկների շփում սարույցի հետ

72.Ինչո՞վ է պայմանավորված շփումը

Ըստ օրենքի՝ “հպվող մարմինների մակերևույթների միջև առաջացած և իրար նկատմամբ նրանց շարժումը խոչընդոտվող ուժը կոչվում է շփման ուժ”

Այսինքն երկու մարմինների շփման ժամանակ այն ուժը որը դանդաղացնում է իրենց շարժումը կոչվում է շփման ուժ։

73.Թվարկել շփման տեսակները:

Դադարի շփման ուժ, սահքի շփման ուժ, գլորման ուժ

Դադարի շփման ուժի օրինակ՝ պահարան, որը չի շարժվում այնքան ժամանակ, քանի դեռ բավականաչափ ուժ չեք կիրառել:

Սահքի շփման ուժի օրինակ՝ ճանապարհի վրա գլորվող հեծանիվ:

Գլորման ուժի օրինակ՝ ծանր տուփ, որը դուք մղում եք հատակին:

74.Ինչպես կարելի է մեծացնել շփումը

Օրինակ՝ մարմինների համար կոպիտ մակերես օգտագործելը(ավելի անհարթ մակերես):

75.Ինչպես կարելի է փոքրացնել շփումը

Oգտագործել ավելի հարթ մակերես:

76.Որ ուժն է կոչվում համազոր:

Այն ուժը, որը գործում է այնպես, որ այն կարող է ներկայացվել որպես մեկ ուժ կամ մի քանի այլ ուժերի վեկտորային գումար, կոչվում է համարժեք ուժ:

77.Ե՞րբ է ֆիզիկայում օգտագործվում <<աշխատանք>> հասկացողությունը

Ըստ օրենքի՝ մեխանիկական աշխատանք կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի վրա ազդող ուժի և նրա ուղղությամբ մարմնի անցած ճանապարհի արտադրյալին։

78.Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը:Ո՞րն է աշխատանքի բանաձևը

A=F*s(Աշխատանք=ուժի չափման միավոր/երկարության չափման միավոր)

79.Ի՞նչ միավորով է արտահայտվում աշխատանքը, միավորների ՄՀ-ում

Այն նշանակում են ջոուլ(Ջ)՝ 1նյուտոն/1մետր բայց կան նաև ավելի մեծ չափման միավորներ օրինակ՝ կիլոջոուլ(կՋ), մեգաջոուլ(ՄՋ), միլիջոուլ(մՋ), միկրոջոուլ(մՋ)

1կՋ-1000Ջ, 1մՋ-0,001Ջ

1ՄՋ-1000000Ջ, 1մկ-0,000001Ջ

80.Ի՞նչն է կոչվում հզորություն

Ըստ օրենքի՝ հզորություն կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը որը հավասար է աշխատանքի հարաբերությանն այն ժամանամիջոցին, որի ընտացքում կատարվել է այդ աշխատանքը։

81.Ինչպե՞ս հաշվել հզորությունը:Ո՞րն է հզորության բանաձևը և միավորը

Ըստ օրենքի 1 վատտը (Վտ) այն հզորությունն է, որի դեպքում 1 վարկյանում կատարվում է 1 ջոուլ(ջ) աշխատանք՝ 1Վտ=1 Ջ/վ։

N=A/t(Հզորություն=Աշխատանքի չափման միավոր/ժամանակի չափման միավոր)

Նաև օգտագործում ենք՝

1ՄՎտ = 100000Վտ, 1մՎտ-0,001Վտ

1կՎտ = 1000Վտ, 1մկՎտ-0,000001Վտ

82.Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը՝իմանալով հզորությունը և աշխատանքը կատարելու ժամանակամիջոցը

A(աշխատանք)=N(ուժ)/t(ժամանակ)

83.Որո՞նք են պարզ մեխանիզմները

Սկսենք նրանից թե ինչ է մեխանիզմը՝

Այն մեխանիկական սարքերը, որոնք ծառայում են ուժերի մոդուլները կամ ուղղությունները փոփոխելու համար, կոչվում են մեխանիզմներ:

Պարզ մեխանիզմներից են՝ լծակ, ճախարակ, թեք հարթություն, ոլորան, պտուտակ։

84.Ի՞նչ է լծակը:

Լծակը մի ձող է, որը կարող է պտտվել անշարժ առանցքի շուրջը։ Լծակի պարզ օրինակ է՝ լինգը։

85.Ի՞նչն են անվանում ուժի բազուկ

Հենման կետից մինչև ուժի ազդման գիծ հեռավորությունը կոչվում է ուժի բազուկ։

86.Ճախարակի ՞ինչ տեսակներ գիտենք:

Գրքից մենք իմանում ենք ճախարակի երկու տեսակ՝ անշարժ և շարժական ճախարակներ։

87.Ո՞ր ճախարակն է կոչվում անշարժ:

Եթե բերը բարձրացնելիս ճախարակի առանցքը մնում է անշարժ, ուստի այն կոչվում է անշարժ ճախարակ։

88.Ո՞ր ճախարակն է կոչվում շարժական:

Այն անշարժ ճախարակի հակարակն է՝ եթե բերը բարձրացնելիս ճախարակի առանցքը չի մնում անշարժ, ուստի այն կոչվում է շարժական ճախարակ։

89․Ո՞ր մեծոթւյունն է կոչվում մեքենայի կամ մեխանիզմի օգտակար գործողության գործակից,բանաձևը

Այն կոչվում է ՕԳԳ և ՕԳԳ-ն նշում ենք η ու այն կարդացվում է “էտտա”։

90.Ձևակերպել մեխանիկայի <<ոսկե կանոնը>>

Մեխանիզմի օգնությամբ քանի անգամ շահում ենք ուժի մեջ, այնքան անգամ կորցնում ենք ճանապարհի մեջ և հակառակը։

91.Ի՞նչն են անվանում մարմնի կշիռ:

Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է անշարժ հորիզոնական հենարանի կամ ուղղաձիգ կախոցի վրա, կոչվում է մարմնի կշիռ։

92.Ի՞նչ բնույթի ուժ է մարմնի կշիռը:

Այն առաձգականության ուժ է, որը կիրառված է հենարանի կամ կախոցի վրա։

93.Ինչպե՞ս է ուղղված մարմնի կշիռը,և որտեղ է այն կիրառված

Մարմնի կշիռը ուղղված է դեպի ներքև՝ դեպի Երկրի կենտրոն։ Իսկ մարմնի կշիռը կիրառվում է մարմնի և այն մակերեսի շփման կետի վրա, որի վրա այն գտնվում է: Օրինակ, եթե մարմինը սեղանի վրա է, մարմնի կշիռը կիրառվում է սեղանի մակերեսի վրա, որի հետ այն շփվում է:

94.Ի՞նչ բանաձևով է որոշվում մարմնի կշիռը:

P(մարմնի կշիռը)=mg(ծանրության ուժ)
Օրինակ՝ P = mg = 10կգ*9.8 Ն/կգ = 98Ն

95.Պարզաբանել մարմնի կշռի և ծանրության ուժի

Ըստ օրեքնի՝ Այն ուժը, որով մարմինը Երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է անշարժ հորիզոնական հենարանի կամ ուղղաձիգ կախոցի վրա, կոչվում է մարմնի կշիռ։

Այսինքն մարմնի կշիռը դա այն ուժն է, որը Երկրի ձգողության հետևանքով քաշում է իր հետ ուրիշ մարմիններ, օրինակ կախոց։

Իսկ ծանրության ուժը ըստ օրենքի՝ այն ուժը, որով Երկիրը ձգում է մարմինները, կոչվում է ծանրության ուժ։

Այսինքն ծանրության ուժը դա այն ուժն է, որով մոլորակները ձգում են ցանկացած մարմիններ։

96.Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում ճնշում:

Ըստ օրենքի՝ ճնշումը բնութագրում է երկու հպվող մարմինների փոխազեցությունը և հավասար է հպման մակերևույթին ուղղահայաց ազդող ուժի (ճնշման ուժի) հարաբերությանը մարմինների հպման մակերևույթի մակերեսին:

Ճնշում = Ճնշման ուժ/հպման մակերևույթի մակերես

97.Գրել ճնշումը   սահմանող  բանաձևը:

P(պե)=F/S

S-Տեղամասի մակերես

F-Այդ տեղամասի վրա ազդող հեղուկի ճնշման ուժը։

Ճնշման բանաձևից կարելի է որոշել ճնշման ուժը, եթե հայտնի են ճնշումը և այն մակերեսի մեծությունը, որի վրա կիրառված է այդ ուժը՝

F=pS

S-Տեղամասի մակերես

F-Այդ տեղամասի վրա ազդող հեղուկի ճնշման ուժը։

98․1․Ինչո՞վ է պայմանավորված գազում ճնշումը:

Ինչպես մենք գիտենք, գազը կազմված է փոքրիկ մոլեկուլներից։ Ինչքան քիչ է հպման մակերևույթի մակերեսը, այնքան շատանում են այդ փոքրիկ մոլեկուլները, ինչից շատանում է գազի ճնշումը։

99․Ինչո՞ւ են գազերը ճնշում գործադրում անոթի պատերին։

Գազի փոքրիկ մոլեկուլները իրարից հեռանալով հպվում են իրար և անոթի պատերին, ինչից էլ կարող է առաջանալ ճնշում։

100․Ճնշման բնույթը հեղուկներում:Հեղուկի ճնշում:Ճնշման հաղորդումը հեղուկներում և գազերում:

Հեղուկների ու գազերի ճնշումները շատ նման են, և դա կարող ենք իմանալ այս այս դատավճռից`

Հեղուկի ճնշումը հեղուկի հետ պինդ մարմնի հպման մակերևույթի (օրինակ՝ պատերի, հատակի) որևե տեղամասի վրա ազդող ճնշման ուժի հարաբերությունն է այն տեղամասի մակերևույթի մակերեսին։

Նաև կարող ենք դա իմանալ Պասկալի օրենքից՝

Հեղուկի կամ գազի վրա գործադրված ճնշումը հեղուկով կամ գազով հաղորդվում է բոլոր ուղություններով, առանց փոփոխության։

101Ձևակերպիր Պասկալի օրենքը:

Հեղուկի կամ գազի վրա գործադրված ճնշումը հեղուկով կամ գազով հաղորդվում է բոլոր ուղություններով, առանց փոփոխության։

102Ի՞նչ է հիդրոստատիկ ճնշում,գրիր բանաձևը 

Հեղուկն իր կշռով ստեղծում է ճնշում, որը կոչվում է հիդրոստատիկ ճնշում․ հեղուկի մեջ խորանալուն զուգընթաց հիդրոստատիկ ճնշումն աճում է։

Անշարժ հեղուկի հիդրոստատիկ ճնշումը որոշվում է այս բանաձևով՝

p=ρgh

ρ–(հեղուկի խտություն)(հեղուկի շերտի հաստություն)

Բայց այս բանաձևը ճիշտ է միայն այն դեպքում եթե հաշվի չենք առնում արտաքին մարմիների, իսկ եթե ուզում ենք իրենց հաշվի առնել, ապա բանաձևը կփոխվի ու կդառնա

p=p₀+ρgh

(04.01.1643-31.03.1727)

Իսահակ Նյուտոնը և նրա ներդրումը ֆիզիկայի զարգացման գործում

Իսահակ Նյուտոնը գիտության պատմության ամենանշանավոր ուղեղներից մեկն է։ Նրա ներդրումը ֆիզիկայի զարգացման գործում հսկայական է և անգնահատելի: Նյուտոնը ծնվել է 1643 թվականին Անգլիայում և մանկուց ցուցաբերել զարմանալի մաթեմատիկական ունակություններ: Նա ձևակերպեց շարժման երեք օրենք, որոնք դրեցին դասական մեխանիկայի հիմքը և փոխեցին աշխարհի ըմբռնումը:

Նյուտոնի երեք օրենքներ

Նյուտոնի առաջին օրենքը ասում է, որ մարմինը մնում է հանգստի վիճակում կամ շարժվում է միատեսակ ուղիղ գծով, եթե դրա վրա արտաքին ուժ չի գործում։ Երկրորդ օրենքը սահմանում է ուժի, մարմնի զանգվածի և դրա արագացման հարաբերությունները. (F = ma): Նյուտոնի երրորդ օրենքը ձևակերպում է գործողության և ռեակցիայի սկզբունքը, ըստ որի փոխազդող մարմինները միմյանց վրա գործադրում են հավասար, բայց հակադիր ուժեր:

Ձգողության օրենքը

Նյուտոնի ամենակարևոր հայտնագործություններից մեկը համընդհանուր ձգողականության օրենքն է: Համաձայն այս օրենքի՝ ցանկացած երկու նյութական առարկաներ փոխազդում են միմյանց հետ իրենց զանգվածների արտադրյալին համաչափ և նրանց միջև հեռավորության քառակուսուն հակադարձ համեմատական ուժով: Այս օրենքը բացատրում է Արեգակի շուրջ մոլորակների շարժումը, ինչպես նաև Երկրի վրա մարմինների անկումը:

Իսահակ Նյուտոնի ժառանգությունը

Նյուտոնի հետազոտությունները հսկայական ազդեցություն ունեցան ֆիզիկայի և այլ գիտական առարկաների զարգացման վրա: Նրա աշխատանքը հիմք դրեց դասական մեխանիկայի և դարձավ ֆիզիկայի ոլորտում հետագա բազմաթիվ հայտնագործությունների մեկնարկային կետը: Նյուտոնը զգալի ներդրում է ունեցել նաև մաթեմատիկայի մեջ՝ հրատարակելով դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշվարկի մեթոդները:

Իսահակ Նյուտոնը պարզապես գիտնական չէ, նա գիտական հանճարի և գիտելիքի ձգտման խորհրդանիշ է: Նրա հայտնագործությունները փոխեցին աշխարհը և ազդեցին նրանից հետո շատ գիտնականների վրա: Նյուտոնը ցույց տվեց, որ բանականության և գիտական մեթոդի կիրառմամբ հնարավոր է բացել բնության առեղծվածները և բացահայտումներ անել, որոնք փոխեցին աշխարհի մասին մեր պատկերացումները:

(15.04.1452-02.07.2024)

Լեոնարդո դա Վինչին և նրա ներդրումը ֆիզիկայում

Լեոնարդո դա Վինչին` Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի մեծ նկարիչ, գյուտարար և գիտնական, հայտնի է աշխարհի նկատմամբ իր յուրահատուկ հայացքով և իր բազմաթիվ տաղանդներով: Նա ոչ միայն ստեղծել է արվեստի եզակի գործեր, այլեւ նշանակալի ներդրում է ունեցել գիտական ​​տարբեր բնագավառներում, այդ թվում՝ ֆիզիկայում։ Տեսնենք, թե ինչ գաղափարներ և հայտնագործություններ է Լեոնարդոն նպաստել ֆիզիկայի զարգացմանը։

Լեոնարդո դա Վինչին և աերոդինամիկան

Ֆիզիկայի բնագավառում Լեոնարդոյի ամենահայտնի ներդրումներից մեկը նրա աերոդինամիկայի ուսումնասիրությունն է։ Նա բազմաթիվ փորձեր և ուսումնասիրություններ է անցկացրել՝ հասկանալու համար օդի շարժման օրենքները և դրանց ազդեցությունը մարմինների թռիչքի վրա։ Իր դիտարկումների շնորհիվ Լեոնարդոն մշակեց թևի պրոֆիլի հայեցակարգը, որը հիմք հանդիսացավ.
ժամանակակից ինքնաթիռների ստեղծում.

Լեոնարդոյի տեսությունները լույսի և ստվերի մասին

Լեոնարդոն ուշադրություն է դարձրել նաև լույսի և ստվերների ուսումնասիրությանը, ինչը մեծ նշանակություն է ունեցել օպտիկայի ֆիզիկայի համար։ Նա փորձեր է անցկացրել լույսի արտացոլման հետ, ուսումնասիրել է արևի ճառագայթները և դրանց ազդեցությունը տարբեր առարկաների մակերեսների վրա։ Նրա աշխատանքը այս ոլորտում օգնեց ավելի լավ հասկանալ լույսի էությունը և հիմք ստեղծել ապագա օպտիկական հետազոտությունների համար:

Մեխանիկա և մեքենաներ Լեոնարդո դա Վինչիի կողմից

Լեոնարդոյի գիտական ​​ժառանգության անբաժանելի մասն են կազմում նրա աշխատանքը մեխանիկայի ոլորտում և տարբեր մեխանիզմների ստեղծումը։ Նա ուսումնասիրել է շարժման օրենքները և մշակել մեքենաների, այդ թվում՝ օդանավերի, հիդրավլիկ սարքերի և շարժումների փոխանցման մեխանիզմների նախագծեր։ Նրա գաղափարներն ու գյուտերը կարևոր ներդրում ունեցան մեխանիկայի և տեխնիկայի զարգացման գործում։

Եզրակացություն

Լեոնարդո դա Վինչին ոչ միայն մեծ նկարիչ է, այլև զարմանալի միտք, ում հետազոտություններն ու հայտնագործությունները ազդել են գիտության տարբեր ոլորտների վրա, այդ թվում՝ ֆիզիկայի։ Նրա աշխատանքը աերոդինամիկայի, օպտիկայի և մեխանիկայի վերաբերյալ դարձավ ելակետ բազմաթիվ հետագա հայտնագործությունների և գյուտերի համար։ Ֆիզիկայի զարգացման մեջ նրա ունեցած ներդրման շնորհիվ մենք այսօր ավելի լավ ենք հասկանում աշխարհը և նոր տեխնոլոգիաները:

1. Ներկայացրե՛ք ջրասամույրների բնութագրերը՝ համեմատելով այլ կենդանիների հետ

Ջրասամույրները կիսաջրային կաթնասուններ են, որոնք հայտնի են իրենց խաղային վարքով և խելքով: Ահա մի քանի հիմնական հատկանիշներ, համեմատած այլ կենդանիների հետ.

• Բնակավայր. Ջրասամույրները ապրում են ինչպես ծովային, այնպես էլ քաղցրահամ ջրերում: Սա տարբերվում է շատ կաթնասուններից, որոնք սովորաբար ցամաքային են (օրինակ՝ առյուծներ) կամ ամբողջովին ջրային (օրինակ՝ դելֆիններ):
• Դիետա. ջրասամույրները հիմնականում սնվում են ձկներով և անողնաշարավորներով: Ի հակադրություն, գայլերը (ցամաքային կաթնասունները) մսակեր են և որսում են ավելի մեծ ցամաքային կենդանիներ, մինչդեռ եղջերուների նման խոտակերները բույսեր են ուտում:
• Վարք. ջրասամույրները հայտնի են նրանով, որ օգտագործում են գործիքներ, ինչպիսիք են ժայռերը, բաց պատյանները կոտրելու համար: Այս գործիքի օգտագործումն ավելի բարդ է, համեմատած շատ այլ կենդանիների հետ, բայց նման է պրիմատներին և թռչունների որոշ տեսակների, ինչպիսիք են ագռավները:
• Ֆիզիկական բնութագրեր. Ջրասամույրները ունեն ցանցավոր ոտքեր և լողալու համար պարզ մարմին, ի տարբերություն ցամաքային կաթնասունների, որոնք սովորաբար ունեն թաթեր կամ սմբակներ: Համեմատած այլ ջրային կենդանիների, ինչպիսիք են փոկերը, ջրասամույրներն ավելի ճկուն մարմիններ ունեն և կարող են ավելի լավ մանևրել ջրի մեջ:

2. Ինչպե՞ս են շնչում երկկենցաղները:

Երկկենցաղներն ունեն յուրահատուկ շնչառական համակարգ, որը թույլ է տալիս նրանց շնչել մի քանի եղանակներով.

• Մաշկի շնչառություն. երկկենցաղները կարող են թթվածին կլանել և ածխաթթու գազ արտազատել իրենց մաշկի միջոցով, որը պետք է խոնավ մնա՝ գազի արդյունավետ փոխանակման համար:
• Թոքեր. հասուն տարիքում երկկենցաղների մեծ մասն ունի թոքեր, որոնք օգտագործում են օդը շնչելու համար: Այնուամենայնիվ, նրանց թոքերը ավելի քիչ արդյունավետ են կաթնասունների համեմատ:
• Gills. Իրենց թրթուրային փուլում (օրինակ՝ շերեփուկները) երկկենցաղները շնչում են մաղձով, ինչպես ձկները:

3. Մրջյունների սրտի կառուցվածքը և արյունաբանական համակարգը

Մրջյուններն ունեն համեմատաբար պարզ շրջանառու համակարգ.

• Սրտի կառուցվածքը. մրջյուններն ունեն երկար խողովակի նման սիրտ, որն անցնում է նրանց մարմնի մեջքային մասի երկայնքով: Այս սիրտը հեմոլիմֆ (միջատների արյուն) մղում է նրանց ամբողջ մարմնով։
• Արյունաբանական համակարգ. մրջյունները արյունատար անոթներ չունեն: Փոխարենը, հեմոլիմֆը ազատորեն հոսում է մարմնի խոռոչի մեջ՝ ուղղակիորեն լողացնելով օրգանները: Հեմոլիմֆը կրում է սննդանյութեր և թափոններ, բայց չի տեղափոխում թթվածին. թթվածինը բաշխվում է շնչափողերի ցանցի միջոցով (փոքր օդային խողովակներ):

4. Ինչպե՞ս են բազմանում նիմֆերը:

Նիմֆերը որոշ միջատների անչափահաս ձևն են, ինչպիսիք են մորեխները և ճպուռները.

• Զարգացում. Նիմֆերը չեն բազմանում; նրանք հասունանում են չափահասների մի գործընթացի միջոցով, որը կոչվում է թերի կերպարանափոխություն: Նրանք մի քանի անգամ ձուլվում են՝ աստիճանաբար վերածվելով չափահաս ձևի։
• Բազմացում. միայն մեծահասակ միջատներն են բազմանում: Չափահաս դառնալուց հետո նրանք զուգավորում են, իսկ էգերը ձվեր են դնում, որոնք հետո դուրս են գալիս նոր նիմֆեր։

5. Կառուցեք թաց ձու

«Թաց ձու» տերմինը ստանդարտ չէ, բայց այն կարող է վերաբերել փափուկ կամ թափանցելի կեղևով ձվի, որը բնորոշ է երկկենցաղներին կամ որոշ սողուններին.

• Կառուցվածք. թաց ձուն սովորաբար ունի ժելատինե ծածկույթ կամ փափուկ, կաշվե կեղև, որը պահպանում է խոնավությունը:
• Գործառույթ. այս տեսակի ձվերը թույլ են տալիս գազի փոխանակում և խոնավեցնում զարգացող սաղմը, ինչը կարևոր է խոնավ կամ ջրային միջավայրում ձու ածող տեսակների համար:

6. Կաթնասունների բնութագրերի համեմատությունը այլ կենդանիների հետ

Կաթնասուններն ընդդեմ սողունների.

• Մարմնի ջերմաստիճան. Կաթնասունները էնդոթերմ են (տաք արյունով), իսկ սողունները՝ էկտոթերմիկ (սառը արյունով):
• Մաշկի ծածկոց. կաթնասուններն ունեն մազ կամ մորթի, մինչդեռ սողունները թեփուկներ ունեն:
• Բազմացում. կաթնասունների մեծ մասը ծնում է կենդանի երիտասարդ և ունեն կաթնագեղձեր՝ իրենց ձագերին կերակրելու համար, մինչդեռ սողունները հիմնականում ձու են ածում:

Կաթնասուններն ընդդեմ թռչունների.

• Մարմնի ջերմաստիճան. երկուսն էլ էնդոթերմիկ են:
• Մաշկի ծածկոց. կաթնասուններն ունեն մորթի կամ մազ, թռչունները` փետուրներ:
• Բազմացում. կաթնասունները ծնում են կենդանի երիտասարդ կամ ձու ածում (մոնոտրեմներ), իսկ թռչունները ձու են ածում:

7. Կաթնասունների շնչառական և արյունաբանական համակարգ

• Շնչառություն. կաթնասունները շնչում են թոքերի միջոցով: Դիֆրագմայի մկանը առանցքային դեր է խաղում կրծքավանդակի խոռոչի ընդլայնման գործում՝ օդը թոքեր քաշելու համար:
• Արյունաբանական համակարգ. Կաթնասուններն ունեն փակ շրջանառության համակարգ` չորս խցիկ սրտով, որն ապահովում է թթվածնով և թթվածնազերծված արյան արդյունավետ տարանջատումը: Կաթնասունների կարմիր արյան բջիջները թթվածին են տեղափոխում հեմոգլոբինի միջոցով:

8. Կաթնասունների բազմացում. Ինչպե՞ս են կաթնասունները խնամում իրենց ձագերին:

• Բազմացում. կաթնասունները բազմանում են սեռական ճանապարհով, ներքին բեղմնավորմամբ: Կաթնասունների մեծ մասը ծնում է կենդանի երիտասարդ (կենսատու), բացառությամբ այն մոնոտրեմների, ինչպիսին է պլատիպուսը, որը ձու է ածում։
• Ծնողների խնամք. Կաթնասունները սովորաբար մեծ խնամք են ապահովում իրենց ձագերի համար: Սա ներառում է.
• Սնուցում. մայրերը կերակրում են իրենց ձագերին կաթնագեղձերի արտադրած կաթով:
• Պաշտպանություն. ծնողները պաշտպանում են իրենց սերունդներին գիշատիչներից և շրջակա միջավայրի վտանգներից:
• Ուսուցում. Շատ կաթնասուններ սովորեցնում են իրենց երիտասարդներին կենսական գոյատևման հմտություններ, ինչպիսիք են որսը կամ կեր փնտրելը:

Այս համապարփակ ակնարկն ընդգրկում է կենդանիների տարբեր խմբերի բնութագրերն ու համեմատությունները՝ տրամադրելով պատկերացումներ նրանց յուրահատուկ հարմարվողականությունների և կյանքի մասին:

445.

ա) աղջիկները՝ 15 հոգի, տղաները՝ 12 հոգի
բ) աղջիկները՝ 11 հոգի, տղաները՝ 16 հոգի
գ) 12+18=28
դ) 15+11=26
ե) 28+26=54

446.

447.

3 րոպեին ջերմաստիճանի 30 աստիճան էր։
5 րոպեին ջերմաստիճանի 75 աստիճան էր։
7 րոպեին ջերմաստիճանի 100 աստիճան էր։
7-րդ րոպեին են անջատել
Այ եռացել 7 րոպե։

448.

ա) Ժամը 7 նրանք հասել են լիճ։
բ) Նրանք այդ ընթացքում թկնորսում էին։
գ) 5 րոպե։
դ) V=5:60=1/12 կմ/ր
ե) V=5:5=1 կմ/ր

449.

ա) Ժամը 4=2 աստիճան
Ժամը 8=0 աստիճան
Ժամը 12=3աստիճան
Ժամը 21=1 աստիճան
Ժամը 23=-2աստիճան
բ) Ժամը 8-ից մինչև 22
գ) Ժամը 24-ից մինչև 8 և Ժամը 22-ից մինչև 24

Ժամը 8-ից մինչև 22

450.

ա) 5 ժամ հետո։
բ) ժամ հետո։

ա․672:42+21*39=835
բ․989:43-912:48=4
գ․(720-695)*(975:25)=975
դ․(109+839):(312-233)=12
ե․65254:79-45563:97=47
զ․37115:65+72675:85=1426
է․407*720-350*509-43272:72=114289
ը․564*702-164*756+148*916-48762:86=406945
թ․8694:(4096-(1458+2316))=27
ժ․8072:(6013-23*65)=2

ա․756-79+79=756
բ․213+395+187=795
գ․25*178*4=17800
դ․8*53*125=53000

ա․68*48+68*52=6800
բ․59*37+59*63=5900
գ․87*29+87*71=8700
դ․17*73-63*17=170
ե․382*500-400*382=38200
զ․756*350+756*650=756000
է․352*18։9=704
ը․748*36։18=1496
թ․126*96։32=378
ժ․172*256։128=344

ա․2*4*5 2*3*4
բ․
գ․
դ․

ա․
պարզ 89
բաղադրյալ 123 279
բ․
պարզ 335 601
բաղադրյալ 642

ա․(2³)²=2^3*2 2³*2²=2³⁺²
բ․(2²)³=2^2*3 2²*2³=2²⁺³
գ․(3²-2³)⁵=1⁵=1
դ․ (3³-2²)²=5²=10

ա․2³
բ․2⁵
գ․3³
դ․2¹⁰

522.

ա) 24/36=2/3
բ)108/252=39/84=13/28
գ)144/216=2/3
դ)1800/4500=18/45=2/5

523.
ա)6/9=2/3
բ)28/40=7/10
գ)12/32=3/8
դ)15/75=1/5
ե)64/36=1 7/9
զ)276/108=2 5/9
է)7=14/2
ը)1 1/3=4/3

524.
ա)171717/252525=1717/2525=17/25
բ)313131/757575=3131/7575=31/75

525.
ա)2/1=1/2
բ)1/5=5
գ)2 1/3=7/3=3/7
դ)1,3=1 3/10=13/10=10/13

526.
ա)7/8>5/8
բ) 1 1/7=8/7
գ)1/2>1/3
դ)3/5 <3/4
12/20 <15/20
ե) 1 2/3 > 3/4
5/3 >3/4
20/12 >15/12
զ)10/7 1 3/6
10/7 9/6
50/42 < 63/42

527.
ա)1/2+1/2=2/2=1
բ)1/7+1/7=2/7
գ)3/5+4/5=7/5=1 2/5
դ)1 1/3+2/3=4/3+2/3=6/3=2
ե)2 7/9+4/9=25/9+4/9=29/9=3 2/9
զ)3 2/5+12 4/5=3+2/5+12+4/5=15 6/5=16 1/5

529/118.
ա)9/11-8/11=1/11
բ)6/7-2/7=4/7
գ)1-1/9=(9-1)/9=8/9
դ)12-1/3=(36-1)/3=35/3=11 2/3
ե)127-2/5=(635-2)/5=633/5=126 3/5
զ)193-4/9=1733/9= 192 5/9
է)13 3/4-1/2=13+3/4-1/2=13+1/4=13 1/4
ը)13 1/2-1/3=13+1/2-1/3=13+1/6=13 1/6
թ)15 4/5-8 2/5=15+4/5-8-2/5=7 2/5
ժ)20 3/8 -16 1/4=20+3/8-16-1/4=4 1/8
ի)3 1/6-1/3=3+1/6-1/3=3+(1-2)/3=2 1/6
լ)2 1/3-1/2=2+1/3-1/2=2+(2-3)/6=1 1/6
խ)10 1/5-2/5=10-1/5=9 1/5
ծ)3/7-2/5=(15-14)/35=1/35
կ)3 1/2-2 2/3=7/3 -8/3=-1/3

529.
ա)1/2∙1/3=1/6
բ)2/6∙6/7=2/7
գ)7/8∙24/49=3/7
դ)100/121∙55/144=(25∙5)/(11∙36)=125/396
ե)3/8∙2=3/4
զ)4/5∙6=24/5=4 4/5
է)3 ∙1 1/8=3 ∙9/8=27/8=3 3/8
ը)0∙1/4=0
թ)4 ∙2 1/12=4∙25/12=25/3=8 1/3

530.
ա) 4 2/3 9/14=14/3∙9/14=3
բ)2 1/4∙1/14=9/4∙1/14=
գ)7/8∙24/49=3/7
ե)4/7∙3 1/16=4/7∙49/16=1/4
զ)1 1/2∙2 2/3=3/2∙8/3=4
է)2 1/7∙1 13/15=15/7∙28/15=4
ը)10 1/2∙1 1/2=21/2∙3/2=63/4=15 3/4

531.
ա)1/2:1/3=1/2∙3/1=3/2=1 1/2
բ)2/5:15/18=2/5∙18/15=36/30=1 6/30=1 2/15
գ)14/15:18/25=14/15∙25/18=(7∙5)/(3∙9)=35/27=1 8/27
դ)3/7:63/84=3/7∙84/63=12/21
ե)2/3:2=2/3∙1/2=3
զ)6/7:3=6/7∙1/3=2/7
է)10:5/10=10∙10/5=20
ը)9/3:13=3∙1/13=3/13
թ)1 1/2:8=3/2∙1/8=3/16
ժ)10:2 1/2=10∙2/5=4
ի)3 2/5:34=17/5∙1/34=1/10
լ)18:7 1/5=18∙5/36=5/2=2 1/2

532.
ա)(4 2/8+5 1/2)∙6=(4+2/8+5+1/2)∙6=(9+(2+4)/8)∙6=9 2/3∙6=29/2∙6=29∙3=87
բ)(4-1 1/3∙2)∙1/2=(4-4/3∙2)∙1/2=(4-2/3)∙1/2=10/3∙1/2=5/3=1 2/3
գ)6 3/5∙7 1/6-2 1/6∙6 3/5=6 3/5(7 1/6-2 1/6)=6 3/5(7+1/6-2-1/6)=6 3/5∙5=33/5∙5=33
դ)3 3/4∙3 3/4+3 3/4∙1/2=3 3/4(3 3/4+1/2)=3 3/4(15/4+1/2)=3 3/4∙(15+2)/4=15/4∙17/4=255/16= 15 15/16

1. Վերլուծի՛ր արտադրիչների.

1) p³ + q³ = (p + q)(p² — pq + q²)

2) p³ — q³ = (p — q)(p² + pq + q²)

3) a³ + 8 = (a + 2)(a² — 2a + 4)

4) b³ — 27 = (b — 3)(b² + 3b + 9)

5) y³ + 1 = (y + 1)(y² — y + 1)

6) x³ — 8 = (x — 2)(x² + 2x + 4)

7) p³ — 1 = (p — 1)(y² + y + 1)

8) m³ + 64 = (m + 4)(m² — 4m + 16)

9) 1 — q³ = (1 — q)(1 + q + q²)

10) 1 + c³ = (1 + c)(1 — c + c²)

11) 1 — 8a³ = (1 — 2a)(1 + 2a + 4a²)

12) 27 — 8x³ = (3 — 2x)(9 + 6x + 4x)

13) 8a³ + b³ = (2a + b)(4a² — 2ab + b²)

14) 27x³ — 8y³ = (3x — 2y)(9x² + 6xy + 4y²)

15) 125b⁶ + 216 = (5b² + 6)(25b⁴ — 30b² + 36)

16) 343a⁶ — 64b³ = (7a² — 4b)(49a⁴ + 28a²b + 16b)

17) 1/64x³ — 1/27 = (1/4x — 1/3)(1/16x + 1/12x + 1/9)

18) 0,008m⁶ — 0,027n⁶ = (0,2m² — 0,3n²)(0,04m⁴ + 0,06m²n² + 0,9n⁴)

2. Բազմանդամը վերլուծիր արտադրիչների.

1) 25 — x² = (5 — x)(5 + x)

2) c² — 36 = (c — 6)(c + 6)

3) a² — 1 = (a — 1)(a + 1)

4) 1 — m² = (1 — m)(1 + m)

5) 4x² — 9 = (2x — 3)(2x + 3)

6) m² — 4n² = (m — 2n)(m + 2n)

7) 36p² — 25 = (6p — 5)(6p + 5)

8) 1 — 81x² = (1 — 9x)(1 + 9x)

9) 1/4a² — b² = (1/2a — b)(1/2a + b)

10) 1/9x² — 1/4y² = (1/3x — 1/2y)(1/3x + 1/2y)

11) a²b² — 4 = (ab — 2)(ab + 2)

12) x²y² — 9 = (xy — 3)(xy + 3)

Հավելյալ խնդիրներ

3. Կատարի՛ր բազմապատկում

1) (m + n)(m — n) = m² — mn + mn — n² = m² — n²

2) (p — q)(p + q) = p² + pq + qp — q² = p² — q²

3) (c + d)(d — c) = cd — c² + d² — cd = c² + d²

4) (a — b)(b + a) = ab + a² — b² — ab = a² — b²

5) (x + 1)(x — 1) = x² — x + x — 1 = x² — 1

6) (a + 2)(2 — a) = a2 — a² + 2² — a2 = a² + 4

7) (2a + b)(2a — b) = 4a² — 2ab + 2ab — b² = 4a² — b²

8) (5x + y)(y — 5x) = 5xy — 25x² + y² — 5xy = — 25x² + y²

9) (2m — 3n)(3n + 2m) = 6mn + 4m² — 9n² — 6mn = 4m² — 9n²

10) (1/3x — 1/2y)(1/3x + 1/2y) = 1/9x² + 1/6xy — 1/6xy — 1/4y² = 1/9x² — 1/4y²

11) (2/3a + 3/4b)(2/3a — 3/4b) = 4/9a² — 6/12ab + 6/12ab — 9/16b = 4/9a² — 9/16b

12)(2xy + 1)(1 — 2xy) = 2xy — 4x²y² + 1 — 2xy = — 4x²y² + 1

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները ( քննարկել ենք դասարանում)․

• Հոդվածոտանիների տիպ-հին դասագիրք, էջ՝ 144-145
• Միջատների տիպ-հին դասագիրք, էջ՝ 146-148
• Միջատների բազմացումը, թերի և լրիվ կերպարանափոխություն

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

1․ Ի՞նչ  բնորոշ հատկանիշներ ունեն հոդվածոտանիների տիպի ներկայացուցիչները։ Հոդվածոտանիները երկկողմանի համաչափությամբ, հատվածավորված վերջույթներով և խիտինային ամուր ծածկույթով պատված հատվածավոր կենդանիներ են:

2․ Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջատների շնչառական համակարգը։

Բոլոր միջատների շնչառության օրգանները տրախեաներն են:

3․ Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջատների աչքերը։

Միջատներին հիմնականում բնորոշ են մեկ զույգ բարդ աչքեր: Որոշ միջատներ, օրինակ՝ մեղուները, բացի պարզ աչքերից ունեն նաև բարդ աչքեր: Բարդ աչքը կազմված է մոտ 3000 փոքր, պարզ աչիկներից, որոնք գունանյութով մեկուսացած են: Այդ պատճառով դրանցից յուրաքանչյուրը տեսնում է առարկայի մի մասը, իսկ բոլոր աչիկները միասին ստեղծում են ողջ պատկերը:

4․ Ինչպե՞ս է ընթանում միջնատների թերի կերպարնափոխությունը։

Այս դեպքում ձվից դուրս եկած թրթուրն արտաքին կառուցվածքով, կենսակերպով, սնման եղանակով նման է հասուն ձևին, սակայն տարբերվում է չափսերով: Մի քանի մաշկափոխությունից հետո միջատն ի վերջո հասունանում է և վերածվում հասուն ձևի:

5․ Ինչպե՞ս է ընթանում Միջատների լրիվ կերպարանափոխությունը։

Այս դեպքում հետսաղմնային զարգացումը կապված է օրգանիզմի արտաքին և ներքին կառուցվածքի շատ խոր փոփոխությունների հետ: Ձվից դուրս եկած թրթուրը շատ նման է օղակավոր որդի: Նրա մարմինը տարբերակված չէ, չունի թևեր, բերանային ապարատն այլ տիպի է, ճանճի թրթուրներն ընդհանրապես անոտ են: Օրինակ՝ թիթեռը ունի ծծող, իսկ նրա թրթուրը՝ կրծող բերանային ապարատ: Թրթուրը որպես առանձնյակ սնվում է, աճում, տեղաշարժվում, զարգանում, որից հետո հասնելով հասունության հստակ մակարդակի՝ անցնում է կերպարանափոխության: Թրթուրը դադարում է սնվել, տեղաշարժվել, ամրանում է ծառի ճյուղին և տեղափոխվում հանգստի շրջան, որը կոչվում է հարսնյակային:

Ընկերներ ջան, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները․

• Սողունների արտաքին կառուցվածքը և առանձնահատկությունները-նոր դասագրիքից էջ՝ 118-120
• Սողունների բազմացում և զարգացում
• Բնագիտության ֆլեշմոբ

Լրացուցիչ աշխատանք ( աշխատանքը նախատեսված է դասարանում իրականացնելու համար)

1. Համացանցից գտնել  10 հետաքրքիր փաստեր սողունների մասին։

1.Առաջին մողեսները հայտնվել են Երկրի վրա մի քանի հարյուր միլիոն տարի առաջ: Դրանք մոտավորապես հասնում են կոկորդիլոսների նույն տարիքին:

2.Բազիլիսիկները կարող են քայլել ջրի վրա, ավելի ճիշտ ՝ վազել: Այս մողեսներն այնքան արագ են դասավորում իրենց հետևի ոտքերը և այնքան հորիզոնական քայլում, որ ջրի մակերևույթի վրա գտնվող թաղանթը չի հասցնում ներթափանցել իրենց ծանրության տակ:

3.Մոլոխոն հետաքրքիր է իր մի քանի հատկանիշներով. այն հավաքում է եղյամը և անձրևի ցողը իր մարմնի ամբողջ մակերևույթից և չի խմում բառի սովորական իմաստով: Այնուհետև հեղուկի կաթիլները հատուկ խողովակներով ուղղակիորեն ընկնում են մոլոխի երախի մեջ: Բացի այդ, այս սողունները կարող են փոխել իրենց գույնը ՝ կախված ջերմաստիճանից, լուսավորությունից և նրանց վիճակից:

4.Գեկոնները ունակ են պահել իրենց թաթերի վրա այն զանգվածը, որը իրենց քաշից զգալիորեն ավելի ծանր է. 50 գրամ քաշով մողեսը կարող է պահել երկու կիլոգրամ առարկա: Այդ տեսակի ներկայացուցիչները երաշտի ժամանակ կարողանում են օդի խոնավություն կուտակել աչքերի մեջ, այնուհետև լիզել այն, որպեսզի չմեռնեն ծարավից:

5.Մողեսները ապրում են աշխարհի բոլոր մայրցամաքներում և կղզիներում, բացառությամբ Անտարկտիդայի։

6.Մողեսի շատ տեսակներ վտանգի դեպքում կարող են պոչի մի մասը գցել, որպեսզի թշնամուց թաքնվեն: Եթե թշնամին նահանջեց, մողեսը կարող է վերադառնալ և ուտել իր պոչը, քանի որ պարունակում է սննդանյութերի զանգված: Ժամանակի ընթացքում պոչը կրկին կաճի, բայց կորածից այն կարճ կլինի:

7.Սողունների ամենամեծ ներկայացուցիչը ծովի կոկորդիլոսն է, որի երկարությունը գալիս է 7 մետր:

8.Սողունների մեծ մասը գիշատիչներ են, սնվում են միջատներով, փափկամարմիններով, ձկներով, երկկենցաղներով, թռչուններով և մանր կաթնասուններով:

9.Սողունները միջավայրում կողմնորոշվում են տեսողական, լսողական, շոշափելիքի և հոտառական զգայարաններով։ Որոշ ցերեկային օձեր օժտված են գունավոր տեսողությամբ։ Հոտառությունը, համեմատ երկկենցաղների հետ, ավելի լավ է զարգացած։ Շոշափելիքի օրգանը երկատված լեզուն է։ Լսողության օրգանը կազմված է ներքին և միջին ականջներից։ Մողեսները լավ են լսում, իսկ օձերը՝ ոչ, սակայն օձերը զգում են գետնի տատանումները, իսկ որոշ տեսակներ գլխի առջևի մասում ունեն ջերմաընկալիչ օրգան։

Մողեսը թշնամուց փրկվում է պոչի հատումով։ Երբ թշնամիները բռնում են պոչից, ողերից մեկի մեջտեղից պոչը կտրվում է, որը ցավը նկատմամբ պատասխան ռեֆլեքսն է։ Մկանների կծկման շնորհիվ հատած պոչից արյունահոսություն չի լինում։ Պոչը հետագայում վերականգնվում է։

10.Անհետացած սողունների տեսակներ՝ դինոզավրեր. 180 մլն տարի առաջ սողունները հասել էին ծաղկման գագաթնակետին և գրավելով երկրագունդը՝ տարածվել էին բոլոր կենսամիջավայրերում: Արդյունքում անհետացած սողունները՝ հայտնի որպես դինոզավրեր, տիրապետում էին տեղաշարժման բոլոր ձևերին և օգտագործում էին կերի բոլոր տեսակները:

1. Հայաստանում տարածված ի՞նչ սողուններ են ձեզ հայտնի, ներկայացնել մի քանի օրինակ։

Հայաստանում հանդիպում են սողունների 53 տեսակ, որոնցից 27-ը մողեսներ են, 23-ը օձեր, 3-ը կրիաներ, դրանցից 19 տեսակը գրանցված են կարմիր գրքում

1. Ներկայացնել սողունների բազմացումը

Բազմանում են ցամաքում։Բեղմնավորումը ներքին է: Սողունների բեղմնավորումը ներքին է։ Արուները սերմնաբջիջներ պարունակող սերմնահեղուկը տեղափոխվում է կոյանոցի մեջ։ Սերմնաբջիջները բարձրանում են ձվատարով և թափանցում ձվաբջջի մեջ. տեղի է ունենում բեղմնավորում։ Բեղմնավորումից հետո զարգանում են ձվերը։