I. Հնչյունաբանություն

Ձայնավորներ

Ձայնավորները հնչյուններ են, որոնք արտասանվում են ազատ, առանց խոչընդոտի։

Ա, Ե, Է, Ի, Ո, ՈՒ, Օ, և

Օրինակ՝
Արամ, տուն, Էջ, Օր

Բաղաձայններ

Բաղաձայնները հնչյուններ են, որոնք արտասանվում են խոսքի օրգանների խոչընդոտով։

Բ, Գ, Դ, Զ, Թ, Ժ, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Փ, Ք, Ֆ

Օրինակ՝
տուն, մարդ, վարդ, քար

II. Բառատեսակներ

Գոյական

Գոյականը ցույց է տալիս անձ, առարկա կամ երևույթ։

Պատասխանում է՝
ով, ովքեր, ինչ, ինչեր

Օրինակ՝
մարդ, աղջիկ, գիրք, քաղաք

Բայ

Բայը ցույց է տալիս գործողություն կամ վիճակ։

Օրինակ՝
գրել, վազել, կարդալ

Օժանդակ բայ

Օժանդակ բայերը օգնում են կազմել բայի ժամանակները։

Օժանդակ բայեր՝
եմ, ես, է, ենք, եք, են

Օրինակ՝
Ես գրել եմ
Նա եկել է
Մենք սովորել ենք

Ածական

Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկությունը։

Պատասխանում է՝
ինչպիսի

Օրինակ՝
գեղեցիկ տուն
ուժեղ տղա

Մակբայ

Մակբայը ցույց է տալիս գործողության հատկանիշը։

Պատասխանում է՝
ինչպես, երբ, որտեղ

Օրինակ՝
արագ վազեց
երեկ եկավ
այստեղ նստեց

Դերանուն

Դերանունը փոխարինում է գոյականին, որպեսզի չկրկնենք այն։

Օրինակ՝
Արամը եկավ։ Նա նստեց։

Դերանունների տեսակներ

Անձնական
ցույց են տալիս անձը

ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք

Օրինակ՝
Ես գալիս եմ

Սեփականական
ցույց են տալիս պատկանելություն

իմ, քո, նրա, մեր, ձեր, նրանց

Օրինակ՝
Սա իմ գիրքն է

Ցուցական
ցույց են տալիս առարկան

այս, այդ, այն

Օրինակ՝
Այս տունը նոր է

Հարցական
օգտագործվում են հարցերում

ով, ինչ, որը

Օրինակ՝
Ո՞վ եկավ

Անորոշ
չեն ցույց տալիս կոնկրետ անձ կամ առարկա

մեկը, ինչ-որ, որևէ

Օրինակ՝
Ինչ-որ մեկը զանգեց

Բացասական
ցույց են տալիս բացասական իմաստ

ոչ ոք, ոչինչ

Օրինակ՝
Ոչ ոք չեկավ

Թվական

Թվականը ցույց է տալիս քանակ կամ հերթականություն։

Օրինակ՝
հինգ աշակերտ
երկրորդ դասարան

Կապ

Կապը միացնում է բառերը նախադասության մեջ։

Օրինակ՝
մայր և հայր

Շաղկապ

Շաղկապը միացնում է նախադասությունները։

Օրինակ՝
Ես եկա, որովհետև նա զանգեց

Հոդ

Հոդը ցույց է տալիս գոյականի որոշակիությունը։

Սահմանական հոդ
-ը, -ն

Օրինակ՝
գիրքը
տունը

Անորոշ հոդ
մի

Օրինակ՝
մի գիրք

III. Գոյական

Թիվ

Եզակի
ցույց է տալիս մեկ առարկա

գիրք

Հոգնակի
ցույց է տալիս մի քանի առարկա

գրքեր

Հոլովներ (օրինակ՝ գիրք)

Ուղղական – գիրք
Սեռական – գրքի
Տրական – գրքին
Հայցական – գիրքը
Գործիական – գրքով
Բացառական – գրքից
Ներգոյական – գրքում

IV. Ածական

Աստիճաններ

Դրական
մեծ

Համեմատական
ավելի մեծ

Գերադրական
ամենամեծ

Օրինակ՝

Այս տունը մեծ է
Այս տունը ավելի մեծ է
Այս տունը ամենամեծն է

V. Բայ

Անորոշ ձև

գրել, կարդալ

Դիմավոր ձև

Ես գրում եմ
Դու գրում ես
Նա գրում է

Ժամանակներ

Ներկա
գրում եմ

Անցյալ
գրեցի, գրում էի

Անցյալ կատարյալ
գրել եմ

Անցյալ վաղակատար
գրել էի

Ապառնի
կգրեմ

Եղանակներ

Հրամայական
գրիր

Պայմանական
կգրեի

Ենթադրական
գրեմ

Ձայն

Ներգործական
ենթական կատարում է գործողությունը

Արամը գրեց նամակը

Կրավորական
գործողությունը կատարվում է ենթակայի վրա

Նամակը գրվեց

Դերբայներ

Գործող
գրող մարդ

Անցյալ
գրած նամակ

Ընթացիկ
գրելով սովորեց

Դիմավոր բայ

Պարտադրական բայ է, ցույց է տալիս գործողություն, որը ուղղված է մեկ ուրիշին։

Օրինակներ՝

արա — կատարիր

գրիր — գրի՛ր

արի — գամ

Օգտագործվում է՝ երբ ուզում ենք ինչ-որ մեկին ինչ-որ բան անել պարտադրել կամ խորհուրդ տալ։

Կարող է լինել միավոր կամ բազմական։

Դու արա
Դուք արեք

Անդեմ բայ

Ինֆինիտիվ, անուղղված գործողություն, կատարվում է ինքնուրույն, առանց ուղղման մեկ ուրիշին։

Օրինակներ՝

գրել — գրել

կարդալ — կարդալ

անել — անել

Օգտագործվում է՝ ընդհանուր գործողությունների, սովորությունների, մտքերի և ընթացքի համար։

Կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով, օրինակ՝ ներկա, անցյալ կամ ապառնի ժամանակներում։

գրել եմ
գրեցի
կգրեմ

Ածական

Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշը։ Պատասխանում է՝ ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր։
Տեսակներ՝ որակական (ամուր պատ, պայծառ աստղ) և հարաբերական (փայտե դուռ, գիշերային զովություն)։
Որակականներն ունեն աստիճաններ՝

Դրական – լավ մարդ

Բաղդատական – ավելի լավ մարդ

Գերադրական – ամենալավ, լավագույն մարդ

Հարաբերականները չեն համեմատվում՝ չի ասում ավելի փայտե դուռ։

Բայ

Բայը ցույց է տալիս գործողություն կամ եղելություն։ Պատասխանում է՝ ինչ անել, ինչ լինել։
Օրինակ՝ գրել, գնալ, խմել։
Բայը փոխվում է՝ ըստ դեմքի, թվի, ժամանակի, եղանակի (սա կոչվում է խոնարհում)։
Բայերը ունեն նաև ժխտական ձևեր՝ գրել → չգրել, գրիր → մի՛ գրիր։

Բայերը ունեն –ել, –ալ վերջավորություն։
Օրինակ՝ խաղալ, գրել։
Ե խոնարհման բայեր ունեն ե, ա խոնարհմանները՝ ա։
Օր.՝ գրել (ե խոն.), խաղալ (ա խոն.)։

Ածանցավոր բայեր

Բայերը կազմվում են տարբեր ածանցներով.

Սոսկածանցավոր – առանց հատուկ իմաստի՝ մտնել, թռչել, կորցնել։

Բազմապատկական – ցույց է տալիս կրկնվող գործողություն՝ կտրատել, թռչկոտել, ծեծկռտել։

Պատճառական – ցույց է տալիս, որ ինչ-որ մեկը մեկ ուրիշին է ստիպում անել բան՝
խաղալ → խաղացնել, մտնել → մտցնել, թռչել → թռցնել։

կրավորական: կոչվում են այն բայերը, որոնց կազմում կա կրավորական ածանց:

Կրավորական ածանցն է վ -ն` գրել-գրվել, կառուցել-կառուցվել, հեռանալ-հեռացվել, կարդալ-կարդացվել:

Հիշիր կարճ.

Ածական՝ ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր։

Բայ՝ ինչ անել, ինչ լինել։

Ածական՝ որակական, հարաբերական։

Բայ՝ խոնարհում ունի, կարող է լինել ժխտական։

Ածանցավոր բայեր՝ սոսկածանցավոր, բազմապատկական, պատճառական, կրավորական:։

VI. Նախադասության անդամներ

Ենթակա

Նախադասության այն անդամն է, որը կատարում է գործողությունը։

Պատասխանում է՝
ով, ինչ

Օրինակ՝
Արամը կարդում է

Ստորոգյալ

Ցույց է տալիս, թե ինչ է անում ենթական։

Օրինակ՝
Արամը կարդում է

Ուղղակի խնդիր

Գործողության անմիջական առարկան է։

Պատասխանում է՝
ում, ինչ

Օրինակ՝
Արամը կարդում է գիրքը

Անուղղակի խնդիր

Ցույց է տալիս այն անձը կամ առարկան, որին ուղղված է գործողությունը։

Պատասխանում է՝
ում, ինչին

Օրինակ՝
Արամը նամակ գրեց ընկերոջը

Ներգործող խնդիր

Ցույց է տալիս այն միջոցը կամ առարկան, որով կատարվում է գործողությունը։

Օրինակ՝
Նա կտրեց հացը դանակով

Որոշիչ

Բնութագրում է գոյականը։

Պատասխանում է՝
ինչպիսի, որ, որքան

Օրինակ՝
գեղեցիկ աղջիկ

Հատկացուցիչ

Ցույց է տալիս պատկանելություն։

Պատասխանում է՝
ում, ինչի

Օրինակ՝
Արամի գիրքը

Բացահայտիչ

Բացատրում կամ հստակեցնում է բառը։

Օրինակ՝
Արամը՝ մեր դասարանի լավագույն աշակերտը, հաղթեց

VII. Կապային բառեր

Մինչև – Կսպասեմ մինչև երեկո
Մինչ – Մինչ ես եկա, նա գնաց
Ներքո – Սեղանի ներքո գնդակ կար
Չնայած – Չնայած անձրևին, գնացինք
Հանուն – Պայքարում է հանուն արդարության

VIII. Նախադասության տեսակներ

Պարզ
մեկ ստորոգյալ ունի

Արամը կարդում է

Բարդ
երկու կամ ավելի նախադասություն ունի

Երբ եկա, նա գնացել էր

Ըստ նպատակի

Հաստատական
Նա եկավ

Հարցական
Նա եկա՞վ

Բացականչական
Ինչ գեղեցիկ օր է

IX. Բառակազմություն

Բառերը կազմվում են տարբեր ձևերով։

Արմատ
բառի հիմնական մասը

գր

Նախածանց
ավելանում է բառի սկզբում

վերագրել

Վերջածանց
ավելանում է բառի վերջում

գրություն

Բարդ բառ
կազմված է երկու արմատից

գրասեղան

1. У кого гостили мальчики в Москве? у мамы и тёти оля 2. Что делали мальчики дома,

когда мама с тётей пошли в магазин? Смотрели фотографий в албоме 3. Почему мальчики решили пойти в метро? Потому- что им надоело смотреть фотографий в албоме 4. Что мальчики делали в метро? Сначало они спустились по лестнице и пошли на метро далее они сели и сначало им было страшно а потом уже всо затихло. 5. Как они потерялись? сели на поезд и поехали обратно. Слезли

через две остановки, смотрим – не наша станция!

– Наверно, мы не в ту сторону поехали, – говорит Вовка.

Сели мы на другой поезд, поехали в обратную сторону. Приезжаем –

опять не наша станция! Тут мы испугались…

– Надо спросить кого-нибудь, – говорит Вовка.

5. Выпишите из текста синонимы данных слов и словосочетаний.

Гостили, весь – были в гостях (день), найдём -увидим, нам стало страшно-показалось

страшно, плакать- хныкать.

6.Составьте и запишите предложения из данных слов.

1. в, день, мама, ушли, тётя, первый, и, магазин, в.В первый день мама и тётя ушли в магазин 2. пришли, на,станцию, мы, по, спустились, лестнице, и, под, землёй, поехали. Пришли мы на станцию,

спустились по лестнице и поехали

под землёй. 3. стали, ездить, мы, станциям, по.мыстали ездить по станциям.

7. Прочитайте предложения. Выпишите выделенные слова. Определите

вид глаголов, обратите внимание на форму глаголов в будущем времени.

Так мы и Москву не увидим,(сов. вид) если будем сидеть(несов вид) дома.

Вечером я быстро сделаю(сов вид) уроки и буду читать(совершеный) книгу.