Author: Ալեքս Մելիքյան

XX(20) դարի սկզբին Հայ ժողովուրդը կանգնած էր պատմության իր ամենածանր ճակատագրերի առջև։ Հայերի բնակությունը Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների միջև՝ ռազմավարական և մշակութային սահմանների վրա, դարձրել էր նրանց ուշադրության կենտրոն՝ ինչպես ներքին քաղաքականության, այնպես էլ միջազգային հետաքրքրությունների համատեքստում։ Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության պատճառներն ու ընթացքը հնարավոր չէ հասկանալ առանց այդ երկու կայսրությունների դերը դիտարկելու:

Ծագում և քաղաքական նախադրյալներ

Օսմանյան կայսրությունում XIX(19) դարի կեսերից սկսած ազգային շարժումները, ներառյալ քրիստոնյա ժողովուրդների ինքնորոշման փորձերը, սպառնալիք էին հանդիսանում կայսրության ամբողջականությանը։ Հայերը, շնորհիվ կրթության, առևտրային կապերի և հասարակական կազմակերպվածության, համարվում էին հասարակության մտավոր և տնտեսական հենասյուներից մեկը։ Սակայն հենց այդ հանգամանքը նրանց դարձնում էր «կասկածելի» խմբի մաս՝ Օսմանյան իշխանությունների աչքում։

Ռազմական պարտություններն ու տարածքների կորուստը Օսմանյան կայսրության՝ Բալկանյան պատերազմների և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ խորացրին թուրքական ազգային-պետական գաղափարախոսությունը։ Պանթուրքիզմի և ջենդերիզմի համադրությամբ, հայերի հարցը դիտվեց որպես ներքին անվտանգության խնդրագիծ։ Ներքին քաղաքականության այս տրամաբանությունը հանգեցրեց հայերի նկատմամբ բռնությունների և հարկադիր տեղահանությունների գաղափարի մշակմանը։

Ռուսական կայսրության ազդեցությունը նույնպես կարեւոր էր։ Արևելյան Հայաստանի հայերը հաճախ ունեին կապեր ռուսական իշխանությունների հետ, մասնակցում էին ռազմական և սոցիալ-տնտեսական ծրագրերին։ Օսմանյան իշխանությունները այս կապերը դիտարկում էին որպես ապստամբության պոտենցիալ և որպես արտաքին ոտնձգություն իրենց ներքին գործերին։ Այս երկակի ազդեցությունը՝ ներքին ու արտաքին գործոնները միասին, ստեղծեց այն պայմանները, որոնք դարձան 1915 թվականի ցեղասպանության հիմնակետը։

Ընթացք

1915 թվականի ապրիլից սկսած Օսմանյան կառավարությունը նախաձեռնում է կազմակերպված ջարդեր և հարկադիր տեղահանություններ հայերի շրջանում։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ սպանվեցին, ուրիշները տարհանվեցին անապատներ, որտեղ մահացությունը հսկայական էր։ Ցեղասպանության գործընթացն իրականացվեց փուլային՝ սկզբում ինտելիգենցիայի ոչնչացում, ապա գյուղական բնակչության բռնագաղթ և զանգվածային սպանություններ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ներքին լարվածությունը օգտագործվեց որպես պատրվակ՝ «ներքին խնդիրները լուծելու» համար։

Հետևանքներ

Հայոց ցեղասպանության հետևանքով Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջաններում ավերվեցին հազարավոր գյուղեր և քաղաքներ, հազարավոր մարդիկ մահվան մատնվեցին կամ փախուստ գտան: Հոգևոր, մշակութային և տնտեսական կյանքը լրջորեն տուժեց։ Օսմանյան կայսրության քայքայումն ու Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումը ստեղծեցին նոր քաղաքական ու սոցիալական իրականություն՝ որտեղ հայերի վերադարձը նախկին տարածքներ անհնար դարձավ։

Ռուսական կայսրության ազդեցությունն էլ զգալի էր։ Հայերի փախուստները, գաղթը դեպի Կովկաս և Ռուսական կայսրության տարածքներ ստեղծեցին հայ սփյուռք, որը մինչև այսօր պահպանում է հայկական ինքնությունը և հիշողությունը ցեղասպանության մասին։

Եզրափակում

Հայոց ցեղասպանությունը XX(20) դարի սկզբի ողբերգական իրադարձություն էր, որը ոչ միայն մարդկային մեծ կորուստներ և նյութական վնասներ բերեց, այլ նաև ձևավորեց հայ ժողովրդի ազգային հիշողությունը և սփյուռքի ձևավորման հիմնական հենքը։ Ցեղասպանության պատճառներն ու ընթացքը կապված են Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների քաղաքական, ռազմական ու սոցիալ-տնտեսական մարտահրավերների հետ, ինչը ցույց է տալիս, որ նման զանգվածային հանցագործությունները հաճախ ունենում են թե ներքին, թե տարածաշրջանային բազմաշերտ պատճառներ:

Թեմա՝ Շրջանագծի հավասարումը։

Դուրս բերենք տրված կենտրոնով և տրված շառավղով շրջանագծի հավասարումը:

1. Շրջանագծի բոլոր կետերը գտնվում են միևնույն կետից (կենտրոն) միևնույն հեռավորության վրա (շառավիղ):

2. Մենք ունենք երկու կետերի միջև հեռավորության հաշվման բանաձևը՝ 

Բարձրացնելով քառակուսի, ստանում ենք՝

Դիցուք շրջանագծի կենտրոնը C(x_C;y_C) կետն է, իսկ շառավիղը՝ R-ն է: 

Շրջանագծի ցանկացած P(x;y) կետ գտնվում է C կենտրոնից R հեռավորության վրա:

Հետևաբար, տեղի ունի հետևյալ հավասարությունը՝ 

(x−x_O)²+(y−y_O)²=R²

Սա հենց C կենտրոնով և R շառավղով շրջանագծի հավասարումն է:

Եթե շրջանագծի կենտրոնը կոորդինատների (0;0) սկզբնակետն է, ապա հավասարումը ստանում է հետևյալ տեսքը՝ x²+y²=R² ։

Առաջադրանքներ․

1․ A(2; 3), B(3; 4), C(5; 0), D(-4; 5), E(-3; 4) կետերից որո՞նք են գտնվում x²+ y² = 25 հավասարմամբ որոշվող շրջանագծի վրա:

B, C, E

2․ Գտնել շրջանագծի շառավիղը և կենտրոնի կոորդինատները, որը տրված է հետևյալ հավասարումով․ ա) x²+y²=9, բ) (x-1)²+(y+2)²=4, գ) (x+3)²+y² =16

ա) Կենտրոն (0,0), R=3
բ) Կենտրոն (1,−2), R=2
գ) Կենտրոն (−3,0), R=4

3․ Գրել 7 շառավղով շրջանագծի հավասարումը, եթե դրա կենտրոնը կոորդինատների սկզբնակետն է:

x2+y2=49

4․ Գրել O (-2; 3) կենտրոնով շրջանագծի հավասարումը, որն անցնում է B(1; 2) կետով:

(x+2)2+(y−3)2=10

5․ Գտնել O(3;1) կենտրոնով և A (6; -3) կետով անցնող շրջանագծի շառավիղը:

R=5

6․ Ինչի՞ է հավասար (x — 11)² + (y + 24)² = 36 հավասարմամբ որոշվող շրջանագծի տրամագիծը:

Տրամագիծ = 12

7. Գրել A(3; — 4) կենտրոնով և R = 7 շառավղով շրջանագծի հավասարումը:

(x−3)2+(y+4)2=49

8․ Գրել AB տրամագծով շրջանագծի հավասարումը, եթե A(2; -1), B(4; 3):

(x−3)²+(y−1)²=5

Պատասխանիր հետևյալ հարցերին․

1.Թվարկի՜ր խոսքի մասերը։

Ինքնուրույն խոսքի մասեր – գոյական, ածական, թվաբան, դերանուն, բայ, մակբայ:

Օժանդակ խոսքի մասեր – նախդիր, հետդիր, շաղկապ, ընդօրինակ, մասնիկ, բացականչություն:

2.Ի՜նչ է ցույց տալիս Գոյական անունը։

առարկաների, երևույթների, անձանց, կենդանիների, տեղերի և այլնի անունները: Պատասխանում է հարցերին՝ ո՞վ, ի՞նչ։

3.Գոյականի տեսակները։

Սեփական անուններ Օրինակ Անի, Հայաստան, Արարատ

Ընդհանուր անուններ Օրինակ սեղան, քաղաք, աշակերտ

4.Գոյականի թիվը։

Միավոր Օրինակ գիրք

Բազմավոր Օրինակ գրքեր

5.Թվի՜ր գոյականի հոլովները, ներկայացրո՜ւ վերջավորությունները։

Ուղղական – վերջավորություն չունի (գիրք)

Սեռական – ի, -ի/-իի/-ու (գրքի)

Տվական – ին (գրքին)

Հայցական – ի, ին (գրքի, գրքին)

Գործիական – ով (գրքով)

Դերական – ում (գրքում)

Բացառական – ից (գրքից)

6.Լրացրու բաց թողնված տառերը․

Միջօր- էր, աներևակայելի շոգ: Վարդգ-սը, որ երկար տարիներ  չ-ր եղել հայրենի  գյուղում, նոր-կի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:  Վեր-լքներով ու վայր-ջքներով ելև-ջող  ճանապարհը ծանոթ էր նրան: Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմ-շների նախիրները, Սևանհ-կը, որ առատ  էլեկտրա-ներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առ-ջներից  նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը: Ճանապարհից աջ` գետ-զրին, հն-աբաններ են աշխատում, որոնք մանր-աբանի բծախնդրությամբ զննում են  ինչ-որ պեղված բեկորներ: Առօր-ական հոգսերով, կարևոր և ան-ական հարցերով տարված  տասը տարի չ-ր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դող-րոցքով բռնվածի պես տենդագին  դիտում էր շուրջբոլորը: Երբև- մտածե՞լ էր, թ- այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևից- անդրադարձե՞լ  էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:  Ինչևից-, կտրելով բազմ-րանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

Միջօրեր էր, աներևակայելի շոգ:
Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չիր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:
Վերելքներով ու վայրիջքներով ելևեջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան:
Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհովը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առջևից նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը:
Ճանապարհից աջ` գետեզրին, հնաբաններ են աշխատում, որոնք մանրամասնի բծախնդրությամբ զննում են ինչ-որ պեղված բեկորներ:
Առօրեական հոգսերով, կարևոր և անհանգստացնող հարցերով տարված տասը տարի չիր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դողարոցքով բռնվածի պես տենդագին դիտում էր շուրջբոլորը:
Երբևիցե մտածե՞լ էր, թե այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևիցե անդրադարձե՞լ էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:
Ինչևիցե, կտրելով բազմերանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

Թեմա՝ ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ ԵՌԱՆԴԱՄԻ ՆՇԱՆԸ

Եթե քառակուսային եռանդամի տարբերիչը բացասական չէ (D ≥ 0), ապա եռանդամը վերլուծվում է գծային արտադրիչների. ax² + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂):
Այս ձևափոխությամբ կարող ենք գտնել եռանդամի նշանապահպանման միջակայքերը։ Դիտարկենք մեկական օրինակ, երբ D > 0 և D = 0:
Օրինակ 1
Պարզենք ա) 2x² − 8x + 6, բ) −2x² − 6x − 4.5 արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։
Լուծում։ ա) 2x² − 8x + 6 եռանդամը վերլուծենք արտադրիչների։Դրա համար լուծենք 2x² −8x + 6=0
հավասարումը.
D = (−8)² − 4 ⋅ 2 ⋅ 6 = 16,
x₁=(8 +√16 )/2 ⋅ 2  = 3, x₂=(8 −√16 )/2 ⋅ 2  = 1:
Այսպիսով՝ 2x₂ − 8x + 6 = 2(x − 1)(x − 3):Ստացված արտահայտությունը դրական է (−∞, 1) ու (3, +∞)
միջակայքերում և բացասական՝ (1, 3)-ում։
բ) −2x² − 6x − 4.5 D = (−6)² − 4 ⋅ (−2) ⋅ (−4.5) = 0,
x₁= x₂= −  6/2 ⋅ (−2)  = −1.5:
Ուրեմն՝ −2x² − 6x − 4.5 = −2(x + 1.5)²:
Այս արտահայտությունն ունի երկու նշա­­նապահպանման­­ միջակայք՝ (−∞, −1.5) և (−1.5, +∞)-ը։ Այդ միջակայքերում արտահայտությունը բացասական է։
Իսկ ինչպե՞ս որոշենք քառակուսային եռանդամի նշանը, երբ տարբերիչը բացասական է։ Այդ դեպքում եռանդամը չի վերլուծվում արտադրիչների։ Պարզվում է, որ այդ դեպքում քառակուսային եռանդամը բոլոր կետերում ունի իր ավագ անդամի՝ a-ի նշանը։
Օրինակ 2 Պարզենք ա) − x² + 3x − 7, բ) 3 x² − x + 1 քառակուսային եռանդամի նշանապահպանման միջակայքերը։
Լուծում: ա) Գտնենք − x² + 3x − 7 եռանդամի արմատները.
− x² + 3x − 7 = 0,
D = 3² − 4 ⋅ (−1) ⋅ (−7) = −19 < 0:
Քանի որ D < 0, ուրեմն հավասարումն արմատ չունի։ x-ի բոլոր արժեքների դեպքում եռանդամն ունի իր ավագ անդամի նշանը։ Քանի որ a = −1, ուրեմն (−∞, +∞) միջակայքում եռանդամը բացասական է։
բ) 3x² − x + 1 = 0,
D = (−1)² − 4 ⋅ 3 ⋅ 1 = −11 < 0:
Այսպիսով, եռանդամի տարբերիչը բացասական է։ Քանի որ ավագ անդամի գործակիցը դրական է, ուրեմն եռանդամը դրական է x-ի բոլոր արժեքների դեպքում՝ (−∞, +∞) միջակայքում։
Առաջադրանքներ։

1․ Որոշել քառակուսային եռանդամի նշանը տրված կետում․
ա) x² + 4x − 8, x = 2, բ) 3 x² − 10x + 2, x = −1, գ) −2 x² + 7x + 11, x = 1.5, դ) 2  x² + 5x − 20, x = 4:

ա) x2+4x−8, x=2
f(2)=4+8−8=4>0 դրական

բ) 3x²−10x+2, x=−1
f(−1)=3⋅1+10+2=15>0 դրական

գ) −2x²+7x+11, x=1.5
f(1.5)=−2⋅2.25+7⋅1.5+11=−4.5+10.5+11=17 դրական

դ) 2x²+5x−20, x=4
f(4)=2×16+20−20=32 դրական

2․ Հաշվել քառակուսային եռանդամի դիսկրիմինանտը (տարբերիչ)։ Եռանդամի նշանը կախվա՞ծ
է արդյոք x-ի արժեքից: Եթե կախված չէ, ապա նշել նշանը։
ա) 2x² + 7x − 1, բ) −x² + 3x − 9, գ) − x² − 6x − 9։

ա) 2x²+7x−1
D=7²−4⋅2⋅(−1)=49+8=57>0 D>0, եղած արմատներ, նշանը կախված է x-ից (չի պահպանվում ամբողջ R-ում)։

բ) −x²+3x−9
D=3²−4⋅(−1)⋅(−9)=9−36=−27<0, ունի ոչինչ արմատներ, նշանը նույնն է բոլոր x-երի համար։ a=−1 բոլոր x-երում բացասական։

գ) −x²−6x−9
D=(−6)2−4⋅(−1)⋅(−9)=36−36=0 D=0, կրկնակի արմատ՝ x=−3x. Քառակուսագետը = −(x+3)² Նշանը՝ ոչ դրական՝ բոլոր x-երի համար (բացասական բոլոր տեղերում, և =0՝ -3x ում)։

3․ Գտնել քառակուսային եռանդամի նշանապահպանման միջակայքերը․
ա) 2x² − 6x + 4, բ) 3x² + 2x + 1, գ) − x² + 3x − 2։

ա) 2×2−6x+4
D=(−6)2−4⋅2⋅4=36−32=4>0 արմատներ՝ x=1և x=2. a=2>0 դրական՝ (−∞,1) և (2,+∞) բացասական՝ (1,2).

բ) 3x²+2x+1
D=2²−4⋅3⋅1=4−12=−8<0 a=3>0 դրական բոլոր x-երում (−∞,+∞)

գ) −x2+3x−2
D=32−4⋅(−1)⋅(−2)=9−8=1>0 արմատներ՝ x=1 և x=2. a=−1<0a=-1<0a=−1<0 ⇒ դրական՝ (1,2)բացասական՝ (−∞,1)և (2,+∞)

4․ Գտնել արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը և պարզե՛ք նշանը տրված կետում․ ա) − x² − 5x − 6, x = −1, բ) 3 x² − 7x + 4, x = 5,   գ) 2x² − 9x + 10, x = 3։

ա) −x²−5x−6-x x=−1
Ֆակտորացվում է՝ −(x+2)(x+3)-. արմատներ −3,−2-3, a=−1 դրական՝ (−3,−2) բացասական՝ (−∞,−3) և (−2,∞).
x=−1∈(−2,∞) բացասական (քանի որ f(−1)=−2).

բ) 3x²−7x+4x=5
D=49−48=1. արմատներ x=1 և x=4|3. a=3>0 դրական՝ (−∞,1) և (4|3,+∞) (3|4​,+∞), բացասական՝ (1,4|3)
x=5 դրական.

գ) 2x²−9x+10 x=3
D=81−80. արմատներ x=2և x=2.5 a=2>0 դրական՝ (−∞,2) և (2.5,+∞) բացասական՝ (2,2.5)
x=3∈(2.5,+∞) դրական (և մշակելով՝ f(3)=1).

5․ m-ի փոխարեն գրել թիվ, որ ստացված քառակուսային եռանդամն ունենա մեկ նշանապահպանման միջակայք․
ա) x² + 5x + m, բ) −2 x² + 15x − m, գ) 3 x² − 7x + m,
դ) mx² − 14x + 30, ե) mx² + 12x + 34, զ) mx² − 4x + 8:
ԼՈՒԾՈՒՄ։ դ) Եթե քառակուսային եռանդամն ունի մեկ նշանապահպանման միջակայք, ուրեմն այդ միջակայքն է (−∞, +∞): Դա հնարավոր է, երբ եռանդամն արմատ չունի, այսինքն՝ D < 0: Ուրեմն՝ D = (−14)2 − 4 ⋅ 30 ⋅ m < 0: Լուծելով անհավասարումը՝ ստանում ենք m >49/30 : Օրինակ՝ m = 12 բավարարում է այս պայմանին։

5ա) x2+5x+m
Դիսկրիմինանտը՝ D=5²−4⋅1⋅m=25−4m
Պայման՝ D<0⇒25−4m<0⇒m>25|4=6.25{4}

Մեծագույն պարզ: m>6.25 (օրինակ՝ m=7).

Պատրանք. Ավետիք Իսահակյան

Կարդա՜ պատմվածքները։

Վերլուծ՜իր։

Ի՞նչ նմանություն գտար երկու տեքստերում, համեմատիր։

Ավ.Իսահակյան

Երանի՜ նրան, ով պատրանք ունի, որովհետև նրա համար աշխարհը հայրենի հարկ է դառնում՝ քաղցր ու ջերմագին:

Երանի՜ նրան, ով կարող է գեղեցիկ ստով խաբվել, որովհետև իրական աշխարհը դառն է ու դաժան, և մարդկանց կամքը՝ չար ու անիրավ:

Եվ, վերջապես երանի՜ նրան, ով երազ ունի, որովհետև երազն է, որ սփռում է իր ծաղկաբույր պարտեները՝ օձուտ ու տատասկոտ անապատների վրա:

Մի գուսան է եղել՝ անտուն ու թափառական: Գյուղից գյուղ շրջում էր նա պատմելու համար հինավուրց զրույցները բարի և ազնիվ գործերի մասին. Հյուսում էր խոնարհ խրճիթների մեջ իր տեսիլները մի արդար ապագայի մասին, և վառում էր պատանիների սրտերը ճշմարտի սիրով, ու քարացածների քնած խիղճը վրդովում մի պահ:

Եվ այսպես վաստակում էր այն պատառ հացը, որ ստիպված է մարդ ունենալ ամեն օր:

Աշնան մի օր, երբ մի գյուղից մյուս գյուղն էր գնում նա, մշուշը ծածկեց նեղ արահետը. մոլորվեց գուսանը մացառների մեջ, գիշերվա մութը վրա հասավ, և զայրագին փչեց հյուսիսի հողմը, որ անպարտելի ցրտով այրում էր անպատըսպար գուսանի մարմինը:

Դեգերում էր նա մի խորշ, մի խոռոչ գտնելու համար՝ պաշտպանվելու կատաղի հողմից. և հանկարծ հանդիպեց մի լքված հյուղակի, որի բաց դռնից տեսավ բուխարիկի մեջ երկու մեծ, բոցավառ կայծեր՝ երկու մեծ, բոցավառ ածուխի նման. շտապ ներս մտավ գուսանը, նստեց բուխարիկի մոտ և սառած ձեռները տարածեց ածուխի վրա. ջերմությունը ձեռքերից տարածվեց ողջ մարմնի մեջ. տաքացավ գուսանը, և ձեռքերը անընդհատ բռնած մշտավառ ածուխի վրա՝ գլուխը հենեց պատին և ննջեց երջանիկ մանուկների պես:

  Երբ հողմը դադար առավ, պարզվեց երկինքը և նշույլող լույսը շողաց լքված խրճիթում, գուսանը զարթնեց և տեսավ, որ բուխարիկի մեջ կրակի փոխարեն մի կատու է ծվարել՝ ոսկեղեն աչքերը երկու ածուխի պես բոցավառ, որ, սակայն, դաժան գիշերին փրկեցին նրա կյանքը:

   Երանի՜ նրան, ով պատրանք ունի, որովհետև նրա համար աշխարհը հայրենի հարկ է դառնում՝ քաղցր ու ջերմագին:

Երանի՜ նրան, ով կարող է գեղեցիկ ստով խաբվել, որովհետև իրական աշխարհը դառն է ու դաժան, և մարդկանց կամքը՝ չար ու անիրավ:

Եվ, վերջապես երանի՜ նրան, ով երազ ունի, որովհետև երազն է, որ սփռում է իր ծաղկաբույր պարտեները՝ օձուտ ու տատասկոտ անապատների վրա

Երջանկության իմաստը

Ավետիք Իսահակյան

Ծերունի մի դերվիշ՝ ճակատն արևառ, եկավ եգիպտական անապատը, որ մեծ Սֆինքսից հարցումներ անե՝ երջանկության խորհուրդը իմանալու համար:
Անապատի դեղին լռության մեջ բազմել էր հինավուրց Սֆինքսը՝ անդորր ու աներեր. նրա անթարթ աչքերը ժամանակի խորքերից նայում էին խորհրդավոր հեռուները:
Եկավ դերվիշը, արձանացավ Սֆինքսի առջև, եղեգնի երկարուն ցուպը խրեց այրվող ավազի մեջ. խոհուն աչքերը մռայլ ճակատի տակից հառեց նրա աչքերին ու ասաց.
-Եկել եմ մոտդ համայն աշխարհի բոլոր ծայրերից. բոլոր ծայրերից հարցումն եմ արել իմանալու թե՝ ի՞նչ է երջանկությունը, ո՞րն է նրա իմաստը… Եվ մնացել եմ անպատասխան: Գալիս եմ այժմ նվիրական Սինայի ժայռեղեն գագաթից, ուր Մովսեսը պատգամներ առավ, հարցումն եմ արել անխոս բարձունքից… Եվ մնացել եմ անպատասխան:
Քայլել եմ Նեղոսն ի վեր, տատասկները խոցել են սրունքներս, և արևը կիզել է ալեհեր ճակատս. և հասել եմ քո դռանը: Ա՛րդ, բա՜ց քո շրթունքը՝ հավիտյան գոցված աշխարհի համար, և քո իմաստուն, քո անվրդով աչքերով, ինչ որ տեսել ես դարերի շեղջում, ասա՛, հայտնի՛ր, հարցնում եմ՝ ի՞նչ է մարդկային կյանքի երջանկությունը:
Մարդս խանձարուրներից մինչև գերեզման անպարտելի հույսերով ձգտում է երջանկության, սակայն առանց իմանալու, թե ինչ է այն: Ասա՛, հայտնի՛ր ինձ, և ես կմտնեմ խրճիթից խրճիթ, ապարանքից ապարանք. և հարավին, նույնպես հյուսիսին, և արևելքին, նույնպես արևմուտքին բարձրաբարբառ կպատգամեմ քո հայտնությունը երջանկության իմաստի մասին…
Եվ լռությունը մեծ անապատի ծերուկ դերվիշի հարցումից հետո նորից ծանրացավ, և հինավուրց Սֆինքսը նորից նայում էր անթարթ՝ անեզր հեռուն: Անցան օրեր, անցան գիշերներ, և դերվիշը՝ անքուն ու կանգուն, արձանացած նրա առջև, ակնապիշ սպասում էր պատասխանի, և պատասխան չկար:
Եվ երբ անցան օրեր ու գիշերներ, դերվիշը դարձյալ հարցում արավ, և նորից լռությունը մեծ անապատի ծերուկ դերվիշի հարցումից հետո թանձրացավ ու ծանրացավ:
Ճերմակ ալիքները բարկ հովին տված՝ նորից հարցում արավ դերվիշը, և նրա աղաչող ձայնը հնչում էր ամբողջ մարդկության հոգու խորքերից: Եվ երբ լռեց դերվիշը, Սֆինքսը աչքերը բևեռեց դերվիշի աչքերին, և ահա՛ շարժվեցին նրա հավերժալուռ շրթունքները, և անապատի ձայնով պատասխանեց նա.
«Ո՛վ մարդ, արյունի ծնունդ և կրքի ծարավ, քո անմիտ ոգին անհագ տարփում է հավերժ գրգիռի: Երջանկության իմաստը դու անկարող ես ըմբռնել, քո զգացող գոյությունը չարժե իր ձգտումին, և ո՛չ մի նպատակ չարժե, որ նրան ըղձաս:
Սակայն ես ասում եմ քեզ և հավիտյան լռում, գնա՛ և այսուհետ մի՛ վրդովիր իմ երջանկավետ անդորրը:
Գնա՛ և պատգամիր աշխարհին հանուր՝ հարավին, նույնպես հյուսիսին, արևելքին, նո՛ւյնպես արևմուտքին՝ երջանկության իմաստը — չպետք է զգալ, չպետք է խորհել, չպետք է կամենալ, այլ միայն քարանա՜լ, քարանա՜լ, քարանա՜լ…»:
Եվ նորից քարացան հինավուրց Սֆինքսի շրթունքները, և նա՝ հավերժորեն անխռով և անվրդով սևեռեց իր անքթիթ աչքերը դեպի անծայրածիր հեռուները, և նորից խորասուզվեց ծով-հանգստի մեջ:
Եվ անապատի անհուն լռությունը թանձրացավ ու ծանրացավ նորից…

Իմ միտքը։

1. Երկուսն էլ ցույց են տալիս, որ մարդը փնտրում է երջանկություն և իմաստ կյանքում։
2. Երկուսն էլ ունեն մեկակ հերոս, ով անցնում է դժվարությունների միջով։
3. Երկուսն էլ օգտագործում են խորհրդավոր առարկաներ (բուխարիկի մեջ կատու, Սֆինքս), որոնք տալիս են իմաստ կամ թեստում են մարդու ըմբռնումը։
4. Երկուսն էլ ընդգծում են, որ աշխարհը դժվար է, իսկ մարդը պետք է պահի իր երազանքներն ու հույսերը։

Կարճ տարբերություն:

Պատրանք- դրական, երազն օգնում է մարդուն։

Երջանկության- իմաստը փիլիսոփայական, երջանկությունը հաճախ հասանելի չէ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը

1914 թ. հուլիսի 19-ին (նոր տոմարով օգոստոսի 1-ին) սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը՝ մեծ տերությունների և ներգրավված ազգերի միջև, որը ցնցեց աշխարհը։ Պատերազմը ընդգրկեց Եվրոպայի, Ասիայի ու Աֆրիկայի հարյուրավոր փոքր ու մեծ պետություններ:
Մեկ կողմում էին Գերմանիան, Ավստրո-Հունգարիան, Իտալիան, Օսմանյան կայսրությունը, Բուլղարիան, մյուսում՝ Մեծ Բրիտանիա, Ռուսաստան, Ֆրանսիա: Կովկասում ռուսական և օսմանյան զորքերը բախվեցին 1914–1916 թթ., գրավելով Էրզրում, Վան, Մուշ, Խնուս և այլ շրջաններ։
Հայերը մասնակցեցին ինքնապաշտպանությանը: Կազմավորվեցին 4 հիմնական ջոկատներ՝ Անդրանիկի գլխավորությամբ, և հետագայում ևս 4 նոր՝ Վարդան, Ա. Ջանփոլադյան և այլք: 1915 թ. ապրիլի–մայիսին տեղի ունեցավ Դիլման, Վան, Մուշ, Խնուս և Բիթլիս գնդակոծությունները, որտեղ հայ մարտիկներն ու զինվորականները մեծ զոհողություններ ունեցան՝ մարտի ու պաշտպանության ընթացքում։

Համաշխարհային պատերազմի և օսմանյան իշխանությունների քաղաքականության համատեքստում սկսվեց հայերի զանգվածային ոչնչացումը՝ Մեծ եղեռնը: 1915 թ. ապրիլի 24-ին Կ. Պոլսում սկսվեցին հայ մտավորականների ձերբակալություններ, որոնք տարածվեցին ողջ Արևմտյան Հայաստանում։ Հաջորդ փուլերում իրականացվեցին զանգվածային տեղահանումներ և սպանություններ, երեխաներին բռնի կերպով տարան որբանոցներ կամ բաժանեցին օտարներին՝ նպատակ ունենալով դադարեցնել հայ ժողովրդի գոյությունը։

Մեծ եղեռնը իրականացվեց հստակ ծրագրով՝ հայրենական, կրոնական ու մշակութային տարբերությունների պատճառով հայերին ոչնչացնելու համար: Օսմանյան կայսրությունում մեծ դեր ունեին ներքին գործերի նախարար Մեհմեդ Թալեաթը և ռազմական գործերի նախարար Իսմայիլ Էնվերը: Հայերին խոցում էին թե զինվորական, թե խաղաղ բնակչության շրջանում, ինչպես նաև երեխաների։

Հայկական ինքնապաշտպանությունը շեշտակի դարձավ Վան, Մուսալեռ, Ուրֆա և այլ քաղաքներում: Ինքնապաշտպանները, փոքրաթիվ և լավ կազմակերպված, հաջողությամբ հակադրվեցին թուրքական հարձակումներին, ապահովեցին ժամանակավոր պաշտպանություն և փրկություն հայ բնակչության համար։

1916 թ. ավարտվեց Կովկասի ճակատում ակտիվ ռազմական գործողությունների փուլը։ Հայկական լեգեոնները շարունակեցին ծառայել դաշնակիցների կազմում Ֆրանսիայում, Պաղեստինում և Կիպրոսում, մասնակցելով ռազմագործողություններին մինչև 1920 թ.։

Մեծ եղեռնը, որպես հանցագործություն, մնաց պատմության մեջ որպես հայ ժողովրդի զանգվածային ոչնչացման և կոտորածի օրեր, որտեղ թուրքական իշխանությունները ծրագրային կերպով փորձեցին ոչնչացնել ազգային, մշակութային և կրոնական ինքնությունը։

Ա1. Անուններ ու նշանակություն
Կովկասյան ճակատ, Սարիղամիշ, Էրզրում – ռազմավարական վայրեր, որտեղ հայերը պաշտպանեցին իրենց։
Կամավորական ջոկատներ, Անդրանիկ, Դրո, Արմենակ Եկարյան, Արամ Մանուկյան – հայ հերոսներ ու առաջնորդներ։
Մեծ եղեռն – հայերի կազմակերպված ոչնչացում Օսմանյան կայսրությունում։
Վան, Մուսալեռ, Ուրֆա – պաշտպանված քաղաքներ։

Ա2. Հիմնական գաղափարներ

Կովկասյան ճակատը կարևոր էր հայերի պաշտպանության համար։

Մեծ եղեռնը տեղի ունեցավ թուրքական ազգայնական քաղաքականության և հայերի ուժեղ ինքնագիտակցության պատճառով։

Վանում հաջողվեց պաշտպանվել համախմբվածությամբ ու ռազմավարական մարտերով։

Ա3. Պատճառ և հետևանք

Հայ մարտիկները պաշտպանել են իրենց ազգը և տարածքը։

Կամավորական ջոկատները պաշտպանեցին բնակչությունը և տարածքները։

Քեմալական շարժումները նպատակ ունեին ոչնչացնել հայերին և գրավել հողերը։

Ա4. Հիտլերի հայտարարություն

1939 թ. Հիտլերը հիշեց հայերի բնաջնջումը՝ որպես նախադեպ։

Նպատակ՝ վերահսկողություն, քաղաքական և ռազմական առավելություն, «ազգային մաքրություն»։

Դասարանում դասը պատմելուց հետո պատասխանել հարցերին․

1․ Որո՞նք են բջջի օրգանական հիմնական նյութերը։
ա) Ածխաջրեր, ճարպեր, սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ
բ) Ածխաթթու գազ, ջուր, աղեր
գ) Կալցիում, նատրիում, մագնեզիում
դ) Ածխածին, ջրածին, թթվածին

2․ Ո՞ր գործառույթն է բնորոշ սպիտակուցներին։
ա) Էներգիայի պահեստավորում
բ) Կատալիտիկ և կառուցվածքային
գ) Իոնների հավասարակշռության պահպանում
դ) Ժառանգական ինֆորմացիայի պահպանություն

3․ Սպիտակուցի առաջնային կառուցվածքը որոշվում է․
ա) Պոլիպեպտիդային շղթայի ամինաթթուների հաջորդականությամբ
բ) Ալֆա-պարույրի և բետա-թերթիկի գոյությամբ
գ) Տարածական ամբողջական ծալքով
դ) Մի քանի պոլիպեպտիդային շղթաների միավորմամբ

4․ Սպիտակուցի երկրորդային կառուցվածքը պայմանավորված է․
ա) Ամինաթթուների հերթականությամբ
բ) Ջրածնային կապերով՝ ալֆա-պարույր և բետա-թերթիկ ձևավորմամբ
գ) Դիսուլֆիդային կամ իոնային կապերով
դ) Մի քանի շղթաների միավորմամբ

5․ Ի՞նչ է սպիտակուցի բնափոխումը (դենատուրացիան)։
ա) Սպիտակուցի ամբողջական քայքայում մինչև ամինաթթուներ
բ) Սպիտակուցի կառուցվածքի փոփոխություն՝ առանց առաջնային հաջորդականության խանգարման
գ) Սպիտակուցի ամբողջական սինթեզ
դ) Սպիտակուցի էներգետիկ քայքայում

6․ Ո՞ր նյութերն են դասվում որպես մոնոսախարիդներ։
ա) Գլյուկոզա, ֆրուկտոզա, գալակտոզա
բ) Օսլա, գլիկոգեն
գ) Ցելյուլոզ, խիտին
դ) Ճարպաթթուներ

7․ Ո՞ր ածխաջրերն են պահեստային ֆունկցիա իրականացնում կենդանական բջիջներում։
ա) Ցելյուլոզ
բ) Օսլա
գ) Գլիկոգեն
դ) Խիտին

8․ Ճարպերի հիմնական կառուցվածքային միավորը որն է։
ա) Գլյուկոզայի մոլեկուլը
բ) Գլիցերին և ճարպաթթուներ
գ) Ամինաթթուներ
դ) Նուկլեոտիդներ

9․ Որո՞նք են ճարպերի ֆունկցիաները բջջում։
ա) Տեղեկատվության պահպանում
բ) Էներգիայի պահեստավորում և ջերմամեկուսացում
գ) Կատալիզ
դ) Իոնների փոխադրում

10․ Սպիտակուցի չորրորդային կառուցվածքը բնորոշ է․
ա) Միակ շղթայից կազմված սպիտակուցներին
բ) Մի քանի պոլիպեպտիդային շղթաների միավորմամբ առաջացած սպիտակուցներին
գ) Ջրածնային կապերով պայմանավորված ծալքին
դ) Ամինաթթուների հաջորդականությանը

22.09

1. Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը, երկհնչյունը և կրկնակ բաղաձայնը:
Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպ. կան խաղերը, հին հույների գլխավոր սր.ավայրերից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր ու.տագնաց էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ող. գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալ. յից, Սիցիլ. յից, Փոքր Աս.այի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սր.ությունը գերագույն աստծո` Զ.սի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի ար.անը` փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժբախտ էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թա.ավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զար.արված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներք.ի մասը` փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու ար.անը, մյուսում` գավազանը, որը պսակված էր նրա սր.ազան թ.չունի` արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զար.արում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական ար.անի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին ար.անի ահռելի չափերը: Ար.անը տաճարի ներքին տարածության մեկ ե.որդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:
Նրա հա.ուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հա.ուստն ու հա.թական պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբո.ջ կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կեն.անություն էր տալիս:
Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար` խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևնույն ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ող. կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե ար.ան, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպիական խաղերը, հին հույների գլխավոր սրահներից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր զբոսաշրջիկ էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ողջ գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալիայից, Սիցիլիայից, Փոքր Ասիայի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սրահը գերագույն աստծո՝ Զևսի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի արձանը՝ փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժոխք էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թագավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զարդարված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներքևի մասը՝ փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու արձանը, մյուսում՝ գավազանը, որը պսակված էր նրա սրահային թռչունի՝ արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զարդարում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական արձանի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին արձանի ահռելի չափերը: Արձանը տաճարի ներքին տարածության մեկ երրորդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:

Նրա հագուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հագուստն ու հագնված պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբոխային կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կենդանություն էր տալիս:

Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար՝ խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևին ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ամբողջ կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե արձանը, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

2. .Լրացրու’ բաց թողնված տառերը,  երկհնչյունները, կրկնակ բաղաձայնները:

Դժո.ք, ա.բողջ, վար.ավճար, կար.ապահ, անօ.ևան, անջր.ի, բամ.. տա.տակամած, բացօ.յա, անդո..ավետ, առ..ծ, անդրավարտի-, մ..կահողմ, սիգապան.,  խոր.ուբոր.,  կմա.ք, կ.կտուր,  ճեպ.նթաց, սանդու.ք, օր.րդ :

դժոխք, ամբողջ, վառավճար, կարապետ, անօթևան, անջրի, բամբակատակամած, բացօթյա, անդոստավետ, առաստծ, անդրավարտի, մերձկահողմ, սիգապանիկ, խորոբորիկ, կմախք, կոկտուր, ճեպանցթոաց, սանդուկ, երկրորդ

3. Կազմի’ր   6 բառ`   սյունակներից    ընտրելով  մեկական  արմատ.
դրախտ                կեր
խոտ                    բաժին
մաս              դիմակ
խոժոռ                հավ
մրջյուն               խցիկ
բեռ                     բույն

դրախտկեր

խոտաբաժին

մասդիմակ

խոժորահավ

մրջյունխցիկ

բեռնբույն

4..Յուրաքանչյուր   սյունակից   ընտրելով մեկական  նախածանց  և արմատ` կազմի’ր  6  նախածանցավոր   բառ.

ենթ         սրահ

նախ       դարձյալ

հար        բաժին

արտ       տևել

վեր         ձեռք

առ          սահման

ներսրահ

նախադարձյալ

աբարաժին

արտատևել

վերահեղ

առասահման

5.. Յուրաքանչյուր սյունակից  ընտրելով մեկական վերջածանց և արմատ` կազմի’ր  6 վերջածանցավոր բառ.      ‘

պահել       ոտ

խաչագող               ան

կալվածատեր         ոն

յուղել                  յալ

հավելավճար         ածո

իշխել                   ություն

պահելոտ

խաչագողան

կալվածատերոն

յուղելյալ

հավելավճարածո

իշխելություն

Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը՝ ըստ Ռեզերֆորդի:
Ատոմը կազմված է փոքր, դրական լիցքավորված միջուկից և նրա շուրջը պտտվող էլեկտրոններից։

Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները:
Տարբերվում են միջուկում գտնվող պրոտոնների քանակով։

Ո՞րն է տվյալ քիմիական տարրի գլխավոր բնութագիրը։
Պրոտոնների (կամ միջուկային լիցքի) քանակը։

Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում:
Պրոտոններ և նեյտրոններ։

Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը:

• Ջրածին՝ 1 պրոտոն, 1 էլեկտրոն
• Հելիում՝ 2 պրոտոն, 2 նեյտրոն, 2 էլեկտրոն
• Բերիլիում՝ 4 պրոտոն, 5 նեյտրոն, 4 էլեկտրոն

6. Ինչպե՞ս են առաջանում դրական իոնները, բացասական իոնները:

• Դրական՝ երբ ատոմը կորցնում է էլեկտրոն
• Բացասական՝ երբ ատոմը ստանում է էլեկտրոն

Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը:
Ընդհանուր լիցքը չի փոխվում՝ միայն բաշխվում է մարմինների միջև։

Ո՞վ և ե՞րբ է հայտնագործել էլեկտրոնը։
Ջոզեֆ Թոմսոնը, 1897 թվականին։

Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված էլեկտրոնը:
Բացասական լիցքով։

Ատոմի ներսում ինչի՞ շուրջն են պտտվում էլեկտրոնները։
Միջուկի շուրջը։

Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված ատոմի միջուկը։
Դրական լիցքով։

Քիմիական տարբեր տարրերի ատոմներն ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից։
Պրոտոնների քանակով։

Ինչու՞ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի:
Քանի որ դրական և բացասական լիցքերը հավասար են։

Բացատրեք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:
Երբ երկու մարմին շփվում են, էլեկտրոնները անցնում են մեկից մյուսը, առաջացնելով լիցքեր։

Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:
Նույնն է՝ շփման արդյունքում էլեկտրոնների փոխանակությամբ առաջանում են լիցքեր։

Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր:
Քանի որ էլեկտրոնները պարզապես փոխանակվում են, ընդհանուր լիցքը պահպանվում է։

1. Բառաշարքում ընդգծիր ի հոլովման պատականող 6 բառ:

Ուղղական հոլովը փոփոխություն չունի, պատասխանում է ով, ովքե՞ր, ի՞նչ(ը), ինչե՞ր(ը)։
Տեքստում ուղղական հոլով են․

Սևանը, մարգարիտն, հպարտությունը, Սևանա լիճը, լիճը, լեռնաշղթաներով, անտառներով, տեսարան, գետեր, գետը, տեսքը, երկնքի կապույտի հետ, ափը, ամպերը, լեռնաշխարհից, հայելին, օր, լիճը, ջուրը, օրերին, օրերին, գիշերները, լույսի ներքո։

2. Բառաշարքում ընդգծիր ու հոլովման պատկանող 6 բառ:

Բանաստեղծ

Ուղղ․ բանաստեղծ

Սեռ․ բանաստեղծի

Տրակ․ բանաստեղծին

Հա․ բանաստեղծը

Բացառ․ բանաստեղծից

Գործ․ բանաստեղծով

Ներգոյ․ բանաստեղծում

Փողոց

Ուղղ․ փողոց

Սեռ․ փողոցի

Տրակ․ փողոցին

Հա․ փողոցը

Բացառ․ փողոցից

Գործ․ փողոցով

Ներգոյ․ փողոցում

Նավ

Ուղղ․ նավ

Սեռ․ նավի

Տրակ․ նավին

Հա․ նավը

Բացառ․ նավից

Գործ․ նավով

Ներգոյ․ նավում

Ծերունի

Ուղղ․ ծերունի

Սեռ․ ծերունու

Տրակ․ ծերունուն

Հա․ ծերունին

Բացառ․ ծերունուց

Գործ․ ծերունով

Ներգոյ․ ծերունու մեջ

3.Բառաշարքում ընդգծիր վա հոլովման պատկանող 6 բառ:

Ծառ – ծառի

Գիրք – գրքի

Ուտելիք – ուտելիքի

Մայր – մոր (ո հոլովում)

Շուն – շան (ա հոլովում)

Աղջիկ – աղջկա (արտաքին ա հոլովում)

Աշուն – աշնան (ան հոլովում)

Ուսում – ուսման (ան հոլովում)

Ապակի – ապակու (ու հոլովում)

Հորեղբայր – հորեղբոր (ո հոլովում)

4.Բառաշարքում ընդգծիր ան հոլովման պատկանող 6 բառ:

Հրավեր – հրավերի
Երեկոյան ստացա ընկերոջս հրավերի նամակը։

Ստորոտ – ստորոտի
Գյուղը տարածվել էր լեռան ստորոտի մոտ։

Բարձունք – բարձունքի
Զորքը շարժվում էր դեպի լեռան բարձունքի կողմ։

Ճանապարհ – ճանապարհի
Մեր մեքենան կանգնած էր գյուղի ճանապարհի վրա։

Այգի – այգու
Մեր տունը թաքնված էր ծիրանի այգու խորքում։