Category: Հայոց Լեզու

1. Բառաշարքում ընդգծիր ի հոլովման պատականող 6 բառ:

Ուղղական հոլովը փոփոխություն չունի, պատասխանում է ով, ովքե՞ր, ի՞նչ(ը), ինչե՞ր(ը)։
Տեքստում ուղղական հոլով են․

Սևանը, մարգարիտն, հպարտությունը, Սևանա լիճը, լիճը, լեռնաշղթաներով, անտառներով, տեսարան, գետեր, գետը, տեսքը, երկնքի կապույտի հետ, ափը, ամպերը, լեռնաշխարհից, հայելին, օր, լիճը, ջուրը, օրերին, օրերին, գիշերները, լույսի ներքո։

2. Բառաշարքում ընդգծիր ու հոլովման պատկանող 6 բառ:

Բանաստեղծ

Ուղղ․ բանաստեղծ

Սեռ․ բանաստեղծի

Տրակ․ բանաստեղծին

Հա․ բանաստեղծը

Բացառ․ բանաստեղծից

Գործ․ բանաստեղծով

Ներգոյ․ բանաստեղծում

Փողոց

Ուղղ․ փողոց

Սեռ․ փողոցի

Տրակ․ փողոցին

Հա․ փողոցը

Բացառ․ փողոցից

Գործ․ փողոցով

Ներգոյ․ փողոցում

Նավ

Ուղղ․ նավ

Սեռ․ նավի

Տրակ․ նավին

Հա․ նավը

Բացառ․ նավից

Գործ․ նավով

Ներգոյ․ նավում

Ծերունի

Ուղղ․ ծերունի

Սեռ․ ծերունու

Տրակ․ ծերունուն

Հա․ ծերունին

Բացառ․ ծերունուց

Գործ․ ծերունով

Ներգոյ․ ծերունու մեջ

3.Բառաշարքում ընդգծիր վա հոլովման պատկանող 6 բառ:

Ծառ – ծառի

Գիրք – գրքի

Ուտելիք – ուտելիքի

Մայր – մոր (ո հոլովում)

Շուն – շան (ա հոլովում)

Աղջիկ – աղջկա (արտաքին ա հոլովում)

Աշուն – աշնան (ան հոլովում)

Ուսում – ուսման (ան հոլովում)

Ապակի – ապակու (ու հոլովում)

Հորեղբայր – հորեղբոր (ո հոլովում)

4.Բառաշարքում ընդգծիր ան հոլովման պատկանող 6 բառ:

Հրավեր – հրավերի
Երեկոյան ստացա ընկերոջս հրավերի նամակը։

Ստորոտ – ստորոտի
Գյուղը տարածվել էր լեռան ստորոտի մոտ։

Բարձունք – բարձունքի
Զորքը շարժվում էր դեպի լեռան բարձունքի կողմ։

Ճանապարհ – ճանապարհի
Մեր մեքենան կանգնած էր գյուղի ճանապարհի վրա։

Այգի – այգու
Մեր տունը թաքնված էր ծիրանի այգու խորքում

1․ Կետերի փոխարեն գրիր «զ» կամ «ս»

Կենտրոնախույզ, քննախույզ, ծաղկահույզ, մտասույզ, խելակորույս, Թիֆլիս, արևակես, բազկաթոռ, Վարդգես, գույնզգույն, մզկիթ, որպեսզի, ընկույզ, Երազխ, Մարզպետունի, մարդախույզ, հարզախույզ։

2․ Անհրաժեշտության դեպքում գրիր «հ» տառը

ընդհանուր, հովհար, հայթհայթել, հայհոյել, Հովհաննես,

հեղհեղուկ, խորհին, խորհել, օրհներգ, հերթապահ, սուրհանդակ, դազգահ, ընդհավառակը, աշխարհ, համաշխարհային, ընդհուպ, ընդհառաջ, արհամարհել, թիկնապահ, քամահրել, ապաշխարհել, խորհուրդ, ընդհամենը,
աշխարհասփյուռ, ճանապարհային, շնորհալի, նիրհել,
առհավատչյա, չնաշխարհիկ, չմշկասահք, հազիվհազ,
աշխարհ, խորհրդածություն, մահճակալ, ընդհարձակ, որովհեւ,
ամպհովանի, ողջախոհ, օրհնանք, հրդեհ, անգահատելի, արհավիրհք, Բեթհովեն, խոնարհվել, հեղհեղել, օրհասական, թոհուբոհ, հաղթահարել, աշխարհակալ, մենա–շնորհ, շնորհնդես։

3․ Կազմիր բառեր հետևյալ նախածանցներով

ան — անօրինական

անդր — անդրադարձ

ապ — ապօրինի

առ — առաքել

արտ — արտագաղթ

բաղ — բաղադրիչ

գեր — գերազանց

դեր — դերասան

դժ — դժբախտ

ենթ — ենթակայություն

թեր — թերարժեք

հակ — հակամարտություն

համ — համագործակցություն

հար — հարևան

4․ Բառակազմական վերլուծություն

Զարթոնք — արմատ «զարթ» + վերջավորություն «ոնք» Վախարեն — արմատ «վախ» + ածանց «ար» + վերջավորություն «են» Հողմահար — արմատ «հողմ» + ածանց «ահար» Մատուցարան — արմատ «մատուց» + ածանց «արան» Ահարկու — արմատ «ահ» + ածանց «արկու» Շողշողան — կրկնությամբ՝ «շող» + ածանց «ան» Հոգևորական — արմատ «հոգի» + ածանց «վոր» + ածանց «ական» Գիտակցական — արմատ «գիտ» + ածանց «ակց» + ածանց «ական» Ցնցոտիավոր — արմատ «ցնցոտի» + ածանց «ավոր» Շրջադարձային — արմատ «շրջադարձ» + ածանց «ային» Հեռադիտակ — արմատներ «հեռու» + «դիտ» + ածանց «ակ» Դաշնակահար — արմատ «դաշնակ» + ածանց «ահար» Դաշնակցություն — արմատ «դաշնակ» + ածանց «ցություն»

5․ Կետադրիր ճիշտ ձևով

Թե քաղաքներում, թե գյուղերում, թե հեռավոր շեներում իշխում էին պարսիկները։

Անակնկալ մտնում էին տները, գոմ ու մարագ, պարտեզ ու հնձան, պահանջում՝ ոսկի, արծաթ, ուտելիք, հարս ու աղջիկ։

Մեծամեծ խմբերով մտնելով այգիները՝ ոչ այնքան ուտում, որքան ջարդում էին, տրորում, քանդում, ավերում։

Ամայություն, չարագուշակ լռություն, ահ ու սարսափ էր տիրում ամենուր։

Գուսաններն այժմ անցնում էին այգիների արանքով, լքված փողոցներով, ուր չէր երևում ոչ մարդ, ոչ կենդանի։

Թվում էր, թե այս վայրերում կամ երբևէ ոչ ոք չէր ապրել, կամ մի չար շունչ դաժանաբար քշել տարել էր ամենքին և ամեն ինչ։

6․ Գրիր հոմանիշները

անբերրի — անպտուղ

անբիծ — մաքուր

անպաճույճ — պարզ

անպայման — պարտադիր

անպատճառ — անվիճելի / անխուսափելի

անփույթ — անզգույշ

բազում — շատ

բամբ — բամբակե թել / թեթև նյութ

բամբակ — փափուկ բույսի մազիկներ

բամբասել — խոսալ ուրիշների մասին / լեզվալարել

7․ Կազմիր բառեր վերջածանցներով

ալի — զարթոնքալի (կամ հնչալի)

ալիք — ձայնալիք

ած — գրած, արած

ածո — խառնածո, երկածո

ածու — մեղրածու, ձիածու

ակ — լեռնակ, քարակ

ական — երկաթական, հողային

ակի — մատիտի, ջրակի

ային — դպրոցի՝ դպրոցային

այն — մանկական՝ մանկականայն (կամ այլընտրանք՝ բարեկամականայն)

ան — անուշան, գեղեցկան

անի — քարանի, երկնանի

Համանուն և հարանուն բառեր

• Գտի՛ր համանուն բառերը և մեկնաբանի՛ր նրանց իմաստները։

1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։
2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։
3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։
4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։
5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով
6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։
7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։
8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։
9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։
10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։

2. Մեկնաբանե՛լ, թե ինչ իմաստներով կարող են ընկալվել
տրված բառակապակցություններն ու նախադասությունները։
1. բարձր հարկ

Շենքի վերին (բարձր) հարկը՝ օրինակ՝ «Նրանք ապրում են բարձր հարկում
2. ավել գնել

Որինակ Ավելի շատ քանակությամբ գնել քան պետկ էր
3. ոչխարի հոտ

Վատ հոտ
4. մետաքսի կտոր

Մետաքսից պատրաստված կտոր՝ «Նա մետաքսի կտոր գնեց զգեստի համար
5. Նա ջրում է։

Բույսերին ջուր է տալիս՝ «Նա ծաղիկները ջրում է
6. Նա գնում է։

Շարժվում է, հեռանում է ինչ-որ տեղից՝ «Նա գնում է դպրոց
7. Խավարում է։

Գիշերը մոտենում է, մթնում

3. Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)

Նա մոր հանդեպ անկեղծ սեր էր տածում
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)

կետը ամենամեծ ծովային կենդանին է։
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական
գործիք)

Երաժիշտը հնչեցրեց հին հայկական քանոնը։
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)

Մեքենայի դողը պոկվել էր ճանապարհին։
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
հանդիսավոր օր)

Այսօր մեր քաղաքի անկախության տոնն է

4.Արտագրե՛լ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով
նախադասությանը համապատասխանողը։
1. Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ (հրատարակությունը,
հրատարակչությունը)։
2. Այդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը) լույս է ընծայել գրքի
վերջին հատորը։
3. Նա այդ գործում մեծ (երախտիք, երախտագիտություն) ունի։
4. Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների (տեղիք տվեց, տեղի տվեց)։
5. Ամենուրեք (փտում, փթթում) էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։

6. Բակում խաղացող երեխան (հովարով, հովհարով) գլխարկ էր դրել։
7. Զարմացած երեխան (թոթովեց, թոթվեց) ուսերը։
8. Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու (հրավերք, հրավեր) էին ստացել։
9. Ջրատար խողովակի (փականը, փականքը) նորոգեցին։
10. Վարպետը (պատրաստականությամբ, պատրաստակամությամբ) օգնեց մեզ։

Հոմանիշ և հականիշ բառեր

1.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հոմանշային 10 զույգ։
ա.Հսկայական, ողորկ, համեստ, վիթխարի, դժվար, հավաքել, դյութիչ, հուզիչ,
հմայիչ, ծավի, ստերջ, բիլ, դրվատել, դեղձան, գովել, դատարկել, սնապարծ,
անպտուղ, պարպել, խոնավ, ժողովել, տամուկ, խրթին, հարթ:

բ. Դժվար, հմայիչ, դատարկել, տամուկ, ողորկ, դյութիչ, վիթխարի, գովել, դրվատել, հսկայական, հարթ, խրթին, ժողովել, խոնավ, ստերջ, հավաքել, բիլ, պարպել, անպտուղ, ծավի։

2.Յուրաքանչյուր տողում գտնե՛լ տրված բառի մեկ հոմանիշ։

ա) Լուռ
1. ակնդետ, անխոս, անթարթ
2. մշտապես, հանապազորդ, լռելյայն
3. անձայն, անքթիթ, անշեղ
բ) Գեղեցիկ
1. անբարետես, դեղձան, չքնաղ
2. գեղանի, կախարդական, լուսավոր
3. բյուրեղյա, չնաշխարհիկ, պատկերավոր
գ) Գովել
1. նախատել, բաղդատել, դրվատել
2. հարատևել, պարսավել, ներբողել
3. փառաբանել, ըմբոշխնել, կենսագործել
դ) Երեկո
1. արշալույս, վերջալույս, աստղալույս
2. տիվանդորր, արևամուտ, արեգնափայլ
3. ծեգ, իրիկնամուտ, ցայգ
ե) Ցանկալի
1. հանդուրժելի, զմայլելի, բաղձալի
2. տենչալի, պատկառելի, անհերքելի
3. նշմարելի, անդրդվելի, ըղձալի

3. Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Փութաջան, ամպոտ, դալար, ծույլ, ուսյալ, երկչոտ, հինավուրց, գագաթ,
օրինական, անջրդի, ապօրինի, ինքնահավան, նոսր, ողորկ, հեռավոր,
արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, հմուտ, ստորոտ,
թանձր, անբասիր:
4. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ հականշային տարարմատ
զույգը և յուրաքանչյուր բառով կազմե՛լ մեկական նախադասություն։
1. մոտ-հեռու, արագ-դանդաղ, տգետ-գիտուն
2. շոգ-ցուրտ, մարդկային-տմարդի, հին-նոր
3. սառը-տաք, երկար-կարճ, վախկոտ-անվախ
4. վճարովի-անվճար, վախկոտ-արի, մաքուր-կեղտոտ
5. ամառ-ձմեռ, մուտք-ելք, հաճելի-տհաճ
6. թեք-ուղիղ, հասուն-տհաս, կայուն-խախուտ

Լրացուցիչ աշխատանք

Բառակապակցություն և դարձվածք

   Առարկաները կամ գործողություններն անվանելիս խոսքում հաճախ հարկ է լինում դրանք տարբերակել՝ նշելով այս կամ այն հատկանիշը:

Օրինակ՝  քարե տուն, երկհարկանի տուն

              շտապ ուղարկել, այսօր ուղարկել

փոստով  ուղարկել, գյուղ ուղարկել:

Երկու և ավելի բառերի կապակցությունները, կոչվում են բառակապակցություններ:

  Բառակապակցությունների մեծ մասում բառերը հասկացվում են իրենց սովորական՝ ուղիղ իմաստներով:

      Կան նաև այնպիսի բառակապակցություններ, որոնցում բառերն իրենց ուղիղ իմաստներով չեն հասկացվում, այլ միասին նոր՝ փոխաբերական իմաստ են արտահայտում: Այդպիսի բառակապակցությունները կոչվում են դարձվածքներ:

Գլուխ կոտրել-ը դարձվածք է և նշանակում է «մի բանի համար շատ չարչարվել, ճիգ գործադրել» կամ «մի բանի վրա շատ մտածել»: Օրինակ՝  Նրանք շատ չարչարվեցին, շատ գլուխ կոտրեցին, շատ գրքեր թերթեցին, բայց ոչ ոք չկարողացավ իմանալ, թե իրականում ի՛նչ է գտնված իրը:

Գտի՛ր տրված դարձվածքների իմաստները և օգտագործի՛ր նախադասության մեջ.

ձախորդ Փանոս,  ձեռնոց նետել, հացը կիսել
հրի ու սրի մատնել, կոկորդիլոսի արցունքներ, կրակի կտոր
կյանքի գնով, կրիայի քայլերով, գլուխ(ը) գովել
գույնը գցել, դարն անցնել, դանակը ոսկորին հասնել

 Անպայման դիտի՛ր տեսանյութը: Հուսով եմ՝ ձեզ դուր կգա բառակապակցությունների և դարձվածքների մասին փոքրիկ հեքիաթը:

Ամենամսյա առաջադրանքներ (ֆլեշմոբ)

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

Ֆրենսիս  Սքոթ  Ֆիցջերալդ«Նամակ դստերը»

Սիրելի  ճուտիկ.  շատ  լավ  է,  որ  դու  քեզ  լիովին  երջանիկ  ես  զգում,  բայց  դու  գիտես  նաև,  որ  ես  առանձնապես  չեմ  հավատում  երջանկությանը:  Դժբախտությանը՝  նույնպես:  Թե  մեկը,  թե  մյուսը  լինում  են  ներկայացումներում,  կինոներում  և  գրքերում,  իսկ  կյանքում  իրականում  դա  գոյություն  չունի:
Ես  հավատում  եմ  այն  բանին,  որ  ապրում  ես  այնպես,  որքան  դրան  արժանի  ես  (քո  տաղանդով  ու  մարդկային  հատկություններով),  իսկ  երբ  չես  անում  այն,  ինչ  պետք  է,  ապա  դրա  համար  հատուցում  ես  կրկնակի…
Եվ  այսպես,  ահա  քո  խենթ  հոր  խորհուրդները:  Ինչի  պետք  է  հասնել.  աշխատիր  համարձակ  լինել,  ողջախոհ,  կարողացիր  լավ  աշխատել  և  ձիու  թամբին  ամուր  մնալ:  Եվ  այսպես  շարունակ:

Ինչ  պետք  է  չանել.  մի  ձգտիր  դուր  գալ  ամենքին:  Անցյալի  մասին  մի  մտածիր,  ապագայի  մասին՝  նույնպես:  Եվ  այն  մասին,  թե  ինչ  կպատահի  քեզ,  երբ  հասունանաս:  Եվ  այն  մասին,  թե  ինչ-որ  մեկը  քեզ  ինչպես  կբնորոշի:  Հաջողությունների  և  անհաջողությունների  մասին՝  նույնպես,  եթե  դրանք  քո  մեղքով  չեն  կատարվում:  Ծնողներիդ  մասին  մի  մտածիր,  տղաների,  քո  հիասթափութունների  մասին՝  ևս:
Ինչի  մասին  պետք  է  մտածել.  Կյանքում  ի՞նչ  ձգտումներ  ունեմ,  ուրիշներից  լավն  եմ,  թե՞  վատը`  ա)  ուսման  մեջ,  բ)  մարդկանց  հասկանալու  և  նրանց  հետ  հաղորդակցվելու  հարցերում,  գ)  սեփական  մարմինը  տիրապետելու  ընդունակության  մեջ:
Սիրում  եմ  քեզ՝  Հայրիկ:

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա)  Ներկայացրե՛ք   պատմվածքի հերոսներին:

բ)  Ո՞րն է պատմվածքի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք.

• անմիջականությունը, անկեղծությունը,
• սյուժեն հետաքրքիր է ,
• լարված դեպքեր են նկարագրված,
• հումորային է պատումը,
• ստեղծագործության մեջ կարևոր գաղափար է ներկայացված,
• արժանիք չունի:

1․Յուրաքանչուր եռյակից կազմի՛ր երեքական բարդ բառ: 

Սենյակ, հյուր, խաղ- հյուրասենյակ, խաղասենյակ, հյուրախաղ

Ձյուն, ծաղիկ, շատ

Սեր, ընկեր, զրույց

Գիծ, ուղիղ, անկյուն

Երգ, պար, խումբ

Քաղաք, պետ, գյուղ

Ձյուն, ծաղիկ, շատ — ձնծաղիկ, շատձյուն, ձյունածաղիկ
Սեր, ընկեր, զրույց — սիրալիր, ընկերասեր, զրուցասեր
Գիծ, ուղիղ, անկյուն — ուղիղգիծ, անկյունագիծ, գծանկյուն
Երգ, պար, խումբ — երգախումբ, պարախումբ, երգապար
Քաղաք, պետ, գյուղ — քաղաքապետ, պետգյուղ, գյուղապետ

2․Բառաշարքում ընդգծել —ուկ վերջածանց ունեցող բառերը:

Արդուկ, օձաձուկ, շուտասելուկ, ավելուկ, թզուկ, հայդուկ, սնդուկ, մածուկ, խղճուկ, արջամուկ, հեղուկ, թևանցուկ, շնաձուկ, պոչուկ, կաուչուկ, մժղուկ, շիկամուկ, դիպուկ, ջերմուկ, խենթուկ:

Արդուկ, օձաձուկ, ավելուկ, թզուկ, սնդուկ, մածուկ, հեղուկ, ջերմուկ։

3․Բառաշարքում ընդգծել —ոց վերջածանց ունեցող բառերը:

Փողոց, սփռոց, դմբդմբոց, զնգոց, կրակոց, լիտրանոց, ծածկոց, դեղնաբոց, հյուրանոց, թրջոց, ջնջոց, արտառոց, դեղնաբոց, միջոց, մթերանոց, ծովածոց, արգելոց, հյուրանոց, սղոց, ծերանոց:

Փողոց, սփռոց, դմբդմբոց, զնգոց, կրակոց, ծածկոց, հյուրանոց, արտառոց, միջոց, ծովածոց, արգելոց, սղոց։

Ընդգծել: փողոց, սփռոց, ծածկոց, կրակոց, զնգոց, արտառոց, հյուրանոց, սղոց։

4․Բառաշարքում ընդգծել –ոտ վերջածանց ունեցող բառերը:

Ժանգոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, կարճաոտ, կորիզոտ, ստորոտ, նավթոտ, արոտ, կրքոտ, առավոտ, աղմկոտ, բամբասկոտ, յուղոտ, սրտամոտ, թախծոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ:

Բառաշարքում ընդգծել —որդ վերջածանց ունեցող բառերը:

Ժառանգորդ, ավելորդ, երիզորդ, հաճախորդ, խորդուբորդ, յոթերորդ, դահուկորդ, գնորդ, ակորդ, անձրևորդ, առաջնորդ, միջնորդ, ռեկորդ, պակասորդ, որսորդ, գարնանահորդ, վարորդ, երրորդ:

Ժանգոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, ստորոտ, նավթոտ, կրքոտ, առավոտ, աղմկոտ, յուղոտ, սրտամոտ, թախծոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ։

Ընդգծել: ժանգոտ, եռանդոտ, կրքոտ, յուղոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ։

որդ վերջածանցով բառեր.
Ժառանգորդ, ավելորդ, հաճախորդ, առաջնորդ, վարորդ, որսորդ, գնորդ, երրորդ։
Ընդգծել: ժառանգորդ, ավելորդ, հաճախորդ, առաջնորդ, վարորդ, որսորդ, երրորդ։

5․Բառաշարքում ընդգծել —ակ վերջածանցն ունեցող բառերը:

Բանակ, սահնակ, դռնակ, բամբակ, պահակ, ամբարտակ, գնդակ, զսպանակ, կատակ, կայծակ, վրիպակ, մանկասայլակ, մշակ, սոխակ, ելակ, վահանակ, բռնակ, բարակ:

Բանակ, բամբակ, գնդակ, կատակ, կայծակ, բռնակ, սոխակ, ելակ։
Ընդգծել: բանակ, բամբակ, գնդակ, կայծակ, սոխակ, ելակ։

6․Գրել  -գույն բաղադրիչով երեքական գունանուն`  բույսերի անուններից, տարբեր առարկաների անուններից,  մետաղների անուններից:

Բույսերից՝ վարդագույն, ծաղկագույն, խոտագույն։
Առարկաներից՝ երկաթագույն, քարագույն, փայտագույն։
Մետաղներից՝ ոսկեգույն, արծաթագույն, պղնձագույն։

7․Տրված բայերից ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

Նկարել, գրել, զարթնել, թափել, ուսուցանել, քերել, վարել, հաճախել, բախել, հնչել, վազել, հանել, շարժել, մոտենալ, կոշտանալ:

Նկարել — նկարչություն, նկարչական
Գրել — գրություն, գրիչ
Զարթնել — զարթոնք
Թափել — թափոն
Ուսուցանել — ուսուցանություն
Քերել — քերուկ
Վարել — վարորդ
Հաճախել — հաճախորդ
Բախել — բախում
Հնչել — հնչյուն
Վազել — վազք
Հանել — հանույթ
Շարժել — շարժում
Մոտենալ — մոտեցում
Կոշտանալ — կոշտություն

8.Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական կազմի՛ր և գրի՛ր, թե ո՛ր բառերից կազմեցիր:

դնել (դիր) — դրածո, պարսավել — պարսավանք:

Անք, ցի, ածո, ք, ուկ, իք, իչ, ուտ, ան, իկ, պան, ստան, ուհի:

Անք – հնչանք, զարմանք
Ցի – ջերմցի, մաղթցի
Ածո – դրածո, խմածո
Ք – ծաղրք, երգք
Ուկ – սնդուկ, արդուկ
Իք – չարիկ, բարիք
Իչ – գրիչ, սրիչ
Ուտ – գիտութ(ություն), արքայություն
Ան – բարեգործան, պաշտպանան
Իկ – մանկիկ, աղքատիկ
Պան – քաղաքապետպան, ավագանպան
Ստան – Հայաստան
Ուհի – թագուհի, մայրուհի

9․ Տրված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկ բառով: Ո՞ր հոլովներով են դրվում այդ բառերը:

Կիրճի մեջ, հանրապետության մեջ, ամպերի մեջ, գոմի մեջ, օվկիանոսի մեջ:
Գագաթի վրա, հողի վրա, այգիների վրա, սեղանի վրա, աստիճանների վրա:

Կիրճի մեջ — միջկիրճ (տարածություն)
Հանրապետության մեջ — ներհանրապետական
Ամպերի մեջ — ամպամած
Գոմի մեջ — ներգոմային
Օվկիանոսի մեջ — ներվկիանոսային
Գագաթի վրա — գագաթային
Հողի վրա — հողային
Այգիների վրա — այգեգործական
Սեղանի վրա — սեղանակից
Աստիճանների վրա — աստիճանային

10․ Տրված բառերը հոլովիր․ գրիր՝ որ հոլովման են պատկանում

տուն, վարդ, հայր, քույր, աշուն, շուն, օր, մայր

Տուն – 1 հոլովում
Վարդ – 2 հոլովում
Հայր – 3 հոլովում
Քույր – 2 հոլովում
Աշուն – 1 հոլովում
Շուն – 1 հոլովում
Օր – 3 հոլովում
Մայր – 3 հոլովում

11․Տրված բայերից ածականներ կազմի՛ր և ընդգծի՛ր ածականակերտ ածանցները:

Վստահել, համակրել, բացատրել, դյութել, գրավել, հուզել, բարկանալ, վախենալ, ամաչել, պարծենալ:

Վստահել — վստահելի
Համակրել — համակրելի
Բացատրել — բացատրելի
Դյութել — դյութիչ
Գրավել — գրավիչ
Հուզել — հուզիչ
Բարկանալ — բարկոտ
Վախենալ — վախկոտ
Ամաչել — ամաչկոտ
Պարծենալ — պարծենկոտ

12.Տրված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր ածականներով  և ընդգծի՛ր ածականակերտ ածանցները:

Յոթ գյուխ ունեցոդ, երկու երես ունեցող, երկու փող ունեցող, եռանդով օժտված, շատ բուրդ ունեցոդ, գույն ունեցող, թևեր ունեցող, մեծ ուժ ունեցող, երեք տարի (ամ) տևող, տասը տարեկան:

Յոթ գյուղ ունեցոդ — յոթգյուղանոց
Երկու երես ունեցող — երկերեսանի
Երկու փող ունեցող — երկփողանի
Եռանդով օժտված — եռանդոտ
Շատ բուրդ ունեցոդ — բուրդոտ
Գույն ունեցող — գունավոր
Թևեր ունեցող — թևավոր
Մեծ ուժ ունեցող — հզոր
Երեք տարի տևող — երրորդամյա
Տասը տարեկան — տասնամյա

13․Ընդգծված բառերն ու բառակապակցությունները փոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Օրինակ`

Երկրին մոտ տարածությունում  տիեզերանավի հանդիպեցին: — Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

Հայոց աշխարհում` Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշքով լի ու ձեռքով չկերտված կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկինք սլացող, մեկուսի լեռների զանգված՝ կոնի նմանվող զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռերով պատված գագաթը ծածկված է  հավերժական ձյունով:  Սիսի գագաթի  մասը նույնպես քարերով ծածկված է : Լանջերը կտրտված են  ճառագայթի ձև ունեցող ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտով առատ արոտներ ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել  բնության աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելքի լանջի խորխորատը, հայտնի «Մասյաց վիհ» անունով, որ գագաթին մոտ (մերձ) մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

Հայոց աշխարհում` Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշալի ու ինքնակերտ կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկնասլաց, մեկուսացված լեռների զանգված՝ կոնիաձև զույգ գագաթներով։ … Մասիսի ժայռերով պատված գագաթը ծածկված է հավերժաջերմ ձյունով…
(Կարճ՝ բառերը դառնում են՝ հրաշալի, ինքնակերտ, երկնասլաց, մեկուսացված, կոնիաձև, ժայռապատ, ձյունածածկ…)

14․Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Սարսափելի, բազմաթիվ, անհրապույր, իսկական, բազմազան, սարսափազդու, փոքրիկ, սուր:

Թմբկահար ձկան արձակած որոտը հավանաբար վախեցնում է նրա թշնամիներին: Դոդոշաձուկն էլ բոցմանի սուլիչի ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս ձկների արձակած ձայների նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են:

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան, հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Լամանտինը մի կենդանի է, որը հավանաբար նախատիպ է եղել լեգենդների ջրահարսերի համար: Այս կենդանու առջևի վերջավորությունները հետաճել են, իսկ մարմինը հենվում է պոչի վրա: Նա բնակվում է ծովափնյա ջրերում և սնվում է բացարձակապես բուսական սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

Ա. Թմբկահար ձկան արձակած սարսափելի որոտը վախեցնում է նրա թշնամիներին։ Դոդոշաձուկն էլ սուր ձայն է հանում։ Մյուս ձկների ձայների մասին քիչ բան է հայտնի։ Կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են։

Բ. Լամանտինը մի հետաքրքիր, չքնաղ, ծովային, անվնաս կենդանի է։ Նա ապրում է ամենատաք ջրերում, ունի լայն մարմին և մեծ պոչ։

3․ Ընդգծել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնցում երկհնչյուն կա

Ձյուներդ (յու),

Լույսը (ույ), Յոթ, ճյուղից (յու),

Հայաստան, այտերս, այրվում են, ծալվում են (այ, ույ),

Հյուրընկալ, մանկության (յու),

Քարայծի (այ), աղբյուր, հարստություն, ուրիշ (յու, ույ)։

3․ Արտագրել՝ լրացնելով երկհնչյունները

Առավոտյան, ծովեզրյան, այծյամ, արդյոք, մատյան, առյուծ,

բազմամյա, ստորոգյալ, լուսնյակ, կորյուն, եղյամ, սթաքել,

կյասր, եռամսյակ, լռակյաց, գործունյա, դղյակ, ծննդյան,

կղզյակ, մշակույթ, անասնաբույժ, մեղվաբույծ, համբույր, եղջյուր,

թեյաման, սառուցյալ, նյութ, ձյուն, կոյտ, շաբաթօրյակ, հույս։

4․ Դուրս գրել այն բառերը, որոնցում մեկից ավելի երկհնչյուն կա

Արտաժամյա, պայթյուն, հայություն, օտարերկրյա, մայրություն, այժմյան,

արքայորդի, հարյուրամյա, վայրագություն, յուրային, կայունություն, լայնություն։

4․ Ձայնավորների և բաղաձայնների քանակը

Ակունք – 2 ձայնավոր, 4 բաղաձայն

Բարձունք – 2 ձ., 6 բ.

Խճանկար – 3 ձ., 5 բ.

Անդունդ – 2 ձ., 4 բ.

Հրաժեշտ – 3 ձ., 5 բ.

Պայթյուն – 3 ձ., 4 բ.

Դաստիարակ – 4 ձ., 5 բ.

Մանրէ – 2 ձ., 3 բ.

Սրբատաշ – 3 ձ., 5 բ.

Հյուլե – 2 ձ., 3 բ.

Անընդհատ – 3 ձ., 5 բ.

Սրընթաց – 2 ձ., 6 բ.

Մերթընդմերթ – 3 ձ., 8 բ.

Մտավոր – 3 ձ., 4 բ.

Դազգահ – 3 ձ., 3 բ.

5․ Արտագրել՝ լրացնելով յա, իա, եա

Հեքիաթ, ակացիա, բամիա, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս,

եղյամ, էքսկուրսիա, խավյար, կղզյակ, Սուքյաս, կրիա,

միլյարդ, վայրկյան, Բենյամին, մումիա, Սիսյան, փասիա,

միմյանց, Արաքսյան, դաստիարակ, լյարդ, քիմիա, օվկիանոս,

անցյալ, Ազարիա, Անանիա, Եղիա, Եղյազար, Երեմիա,

հեծյալ, Զաքարիա, Մարիա, Ամալիա, Օֆելիա։

5․ Արտագրել՝ լրացնելով յո, իո, եո

Ամբիոն, աքսիոն, բրաբիոն, լեգիոն, հետյոտն, արդյոք,

մարմարյոն, թրիոն, մեդալյոն, միլյոն, ակորդյոն, չեմպյոն,

պանսյոնատ, Սրապյոն, տռիլյոն, օրյորդ, ավիացիոն,

ինդուկցիոն, ամֆիոն, քամելյոն։

6․ Արտագրել՝ լրացնելով յ տառը

Կայուն, հայելի, Միքայել, զրոյական, էյություն, նայել,

վայելել, գայիսոն, էյակ, ատամնաբույժ, Ռաֆայել, միյայն,

պոյեմ, պոյետ, միյասին, հիյանալ, թեյել, խնայել,

հիյանալ, որդիյական։

Գործնական աշխատանք

1․ Շարունակություն կաղնու խոսքի.

— Մի՛ պարծենա, արծիվ, որովհետև ամեն մեկս մեր տեղն ունենք։ Քո ուժը երկնքում է, իսկ իմը՝ հողում։ Երբ դու հոգնես ու իջնես, ես դեռ կանգնած կլինեմ իմ արմատներով։

2․ Ի՞նչը դուր չեկավ արծվի պահվածքում.

— Արծիվը հպարտացավ ու նայեց վերևից՝ չհարգելով կաղնուն։

3․ Հոմանիշներ.

Մագիլ – ճանկ, թաթ

Սավառնել – թռչել, բարձրանալ

Լերկ – անտերև, քարքարոտ

Դմիտրի Լիխաչով «Նամակներ բարու և գեղեցիկի մասին»

Հեղինակի ասելիքը․

Ինտելիգենտությունը միայն կրթություն չէ, այլ՝ ներքին բարիք, նրբություն և հարգանք մարդկանց հանդեպ։

Համաձայն եմ, քանի որ ինտելիգենտ մարդը ոչ միայն գիտի, այլև ապրումակցում է։

Բացատրություն միտքի․

Ինտելիգենտ լինելը՝ ուրիշի զգացմունքները հասկանալու, համբերատար լինելու և չդատելու կարողություն է։

Հեղինակ-հերոսի բնութագրություն․

Նրբազգաց, բարի, մարդասեր և մտածող անձնավորություն է։

Նոր վերնագիր․

«Ինտելիգենտ լինելու արվեստը» — քանի որ նամակը սովորեցնում է՝ ինչպես լինել իրական ինտելիգենտ մարդ։

Որքանո՞վ ես ինքդ ինտելիգենտ․

Ես փորձում եմ լսել, հասկանալ, չվիրավորել ու օգնել մարդկանց։

Համամիտ եմ այն մտքի հետ, որ ինտելիգենտությունը չի կախված ընթերցանությունից,

քանի որ մարդը կարող է շատ կարդացած լինել, բայց հոգեպես՝ աննրբազգաց։

1) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում և բառաձևերում է գրվում է:

1) ամենաէական, քրիստոնեություն, ելևէջ, ինչևէ
2) հնէաբան, պատնեշ, չէինք, առէջաթել
3) եղերերգ, ափեափ, լուսնէջք, լայնէկրան
4) դողէրոցք, Հրազդանհէկ, չէի, անէ

2) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ե:

1) անեզր, խուռներամ, երբևէ, նախօրե
2) նրբերշիկ, լայզր, լուսերես, անէացում
3) բազմերանգ, օրըստօրե, հրշեջ, դողէրոցք
4) ինչևիցե, եղերերգ, գեղուղեշ, աներկբա

3) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում օ:

1) հնօրյա, փայտոջիլ, միջօրեական, օրեցօր
2) անօրեն, տնօրինություն, օրըստօրե, օրորել

3) հանապազoր, առօրյա, անօրինություն, ոսկեզօծ
4) առօրեական, աշխարհազոր, հօգուտ, հօդս ցնդել

4) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում օ:

1) մեղմորեն, մեղմօրոր, միջորեական, քառորդ
2) նախօրոք, աշխարհազոր, ազգօգուտ, գիշերօթիկ
3) հանապազորդ, անօթևան, թախծօրոր, ականջող
4) ապօրինի, նախօրե, վաղօրոք, հանրօգուտ

5) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ո:

1) արագոտն, պնդօղակ, հոտնկայս, հրանոթ
2) քնքշորոր, հնգօրյակ, վաղորդյան, նրբորեն
3) հանրօգուտ, անորակ, հատորյակ, հանապազօր
4) հանապազորդ, եռոտանի, կրծոսկր, լացուկոծ

6) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ը:

1) խոչընդոտ, անընտել, ակնթարթ, մթնկա
2) կորնթարդ, որոտընդոստ, առընթեր, սրընթաց
3) օրըստօրե, հյուրընկալ, գահընկեց, անընդմեջ
4) ինքնըստինքյան, լուսնկա, ճեպընթաց, մերթընդմերթ

7) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում և:

1) ագևոր, ալևոր, ձևույթ, արևկա
2) թեթևոտն, հոգեվորդի, գոտևորել, եղրևանի
3) կարևոր, հոգեվիճակ, հոգևոր, հևիհև
4) որևէ, հոգևոր, հոգեվարք, ոսկևորել

8) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում և:

1) արևակն, երևակայել, ոսկեվազյան, գոտևորել
2) սերկևիլ, հևք, կարևոր, հետևակ
3) եղրևանի, արևմտաեվրոպական, օթևան, արևառ
4) բևեկնախեժ, երևույթ, գերեվարել, սեթևեթել

9) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում եվ:

1) հոգեվիճակ, արևավառ, ագևոր, ոսկեվաճառ
2) կարեվեր, գերեվարել, տարեվերջ, գոտևորել
3) արևմտաեվրոպական, ոսկեվարս, անձրևային, սերկևիլ
4) ագեվազ, գինեվաճառ, ուղեվճար, դափնեվարդ

10) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում յ:

1)  այծյամ. ջղային, բրաբիոն, ժողովածուում
2) տույժ, հեռակայել, էական, արթայորդի
3) ատամնաբույժ, Սերգեյի, հայելազարդ, լռելյայն
4) պատանյակ, սերմացուի, միլիոն, մարմարյա

11) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում յ:

1) Նաիրի, սկեսրայր, երեխայի, աղյուսակ
2) բարյացակամ, արքայորդի, լռելյայն, կաթսայատուն
3) խնայել, հետիոտն, ջղային, աշխույժ
4) ռնգեղջյուր, դշխոյական, ակացիա, Ամալյա

12) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում բ:

1) ողբասաց, ջրարբի, սրբապատկեր, հղփանալ
2) նրբաճաշակ, հարբեցող, արբշիռ, գրաբար
3) երբեմնի, դարպաս, աղբարկղ, դարբին
4) արբունք, աղբյուր, անխափան, նրբաթել

13) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում պ:

1) հափշտակել, թպրտալ, ճամպրուկ, ընդհուպ
2) Ծոփք, թարփ, պապակ, ճեպընթաց
3) հպանցիկ, ծոպավոր, ճողոպրել, հապշտապ
4) դարպաս, ամպշող, թմբլիկ, ըմպանակ

14) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում փ:

1) խարխափել, ծոպավոր, ճեփ-ճերմակ, թրմփալ
2) հափրուկ, երկնահուպ, սփրթնել, թրմոց
3) շամփրել, քարակոփ, Հռիփսիմե, ոսկեծուփ
4) կոպերիզ, երփնաթույր, հղփանալ, արփի

15) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում գ:

1) շագանակագույն, զիգզագաձև, Վարդգես, վարգել
2) ճաքճքել, նորոգել, հեղգ, դրասանգ
3) ծեգ, սգազգեստ, հագագ, արքունիք
4) ճրագալույց, ճգնակյաց, օձիգ, նախքան

16) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում կ:

1) վարկաբեկել, սայթաքել, փակցնել, շագանակ
2) մակաղել, քողտիկ, համաճարակ, վարակ
3) հարկահավաք, ակցան, փեղկ, անհարկի
4) դիցուք, մակույկ, նախկին, նախքան

17) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ք:

1) հմայք, սրնքակալ, սուգ, վարակիչ
2) Սուքիաս, եզերք, շոգեքարշ, վարկանիշ
3) կառք, չոքել, մարագ, շքերթ
4) բազրիք, ընդերք, բերանքսիվայր, տաքդեղ

18) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում դ:

1) երդիկ, երդվյալ, անդադար, որթատունկ
2) կորնթարդ, անհողդողդ, արդուկ, խորթություն
3)  ստահոդ, որդնել, անդամալույծ, վարսանդ
4) դդում, վաղորդայն, Տրդատ, բաղդատել

19) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում տ:

1) բիրտ, թատերգություն, խախուտ, աղոթք
2) խրտվիլակ, գաղտուկ, գրտնակ, զարտուղի
3) կրտսեր, ճտքավոր, մթնոլորտ, սփրթնել
4) փտախտ, փութկոտ, քողտիք, խոտհարք

20) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում թ:

1) վաթսուն, անութ, փտեցում, փութկոտ
2) արթմնի, կարթ, արդուկ, զվարթություն
3) զարթուցիչ, ակնթարթ, հայթայթել, խայտալ
4) ակութ, անթացուպ, երթուղի, ընթանալ

Պատասխանիր հետևյալ հարցերին․

1.Թվարկի՜ր խոսքի մասերը։

Ինքնուրույն խոսքի մասեր – գոյական, ածական, թվաբան, դերանուն, բայ, մակբայ:

Օժանդակ խոսքի մասեր – նախդիր, հետդիր, շաղկապ, ընդօրինակ, մասնիկ, բացականչություն:

2.Ի՜նչ է ցույց տալիս Գոյական անունը։

առարկաների, երևույթների, անձանց, կենդանիների, տեղերի և այլնի անունները: Պատասխանում է հարցերին՝ ո՞վ, ի՞նչ։

3.Գոյականի տեսակները։

Սեփական անուններ Օրինակ Անի, Հայաստան, Արարատ

Ընդհանուր անուններ Օրինակ սեղան, քաղաք, աշակերտ

4.Գոյականի թիվը։

Միավոր Օրինակ գիրք

Բազմավոր Օրինակ գրքեր

5.Թվի՜ր գոյականի հոլովները, ներկայացրո՜ւ վերջավորությունները։

Ուղղական – վերջավորություն չունի (գիրք)

Սեռական – ի, -ի/-իի/-ու (գրքի)

Տվական – ին (գրքին)

Հայցական – ի, ին (գրքի, գրքին)

Գործիական – ով (գրքով)

Դերական – ում (գրքում)

Բացառական – ից (գրքից)

6.Լրացրու բաց թողնված տառերը․

Միջօր- էր, աներևակայելի շոգ: Վարդգ-սը, որ երկար տարիներ  չ-ր եղել հայրենի  գյուղում, նոր-կի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:  Վեր-լքներով ու վայր-ջքներով ելև-ջող  ճանապարհը ծանոթ էր նրան: Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմ-շների նախիրները, Սևանհ-կը, որ առատ  էլեկտրա-ներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առ-ջներից  նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը: Ճանապարհից աջ` գետ-զրին, հն-աբաններ են աշխատում, որոնք մանր-աբանի բծախնդրությամբ զննում են  ինչ-որ պեղված բեկորներ: Առօր-ական հոգսերով, կարևոր և ան-ական հարցերով տարված  տասը տարի չ-ր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դող-րոցքով բռնվածի պես տենդագին  դիտում էր շուրջբոլորը: Երբև- մտածե՞լ էր, թ- այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևից- անդրադարձե՞լ  էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:  Ինչևից-, կտրելով բազմ-րանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

Միջօրեր էր, աներևակայելի շոգ:
Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չիր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:
Վերելքներով ու վայրիջքներով ելևեջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան:
Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհովը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առջևից նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը:
Ճանապարհից աջ` գետեզրին, հնաբաններ են աշխատում, որոնք մանրամասնի բծախնդրությամբ զննում են ինչ-որ պեղված բեկորներ:
Առօրեական հոգսերով, կարևոր և անհանգստացնող հարցերով տարված տասը տարի չիր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դողարոցքով բռնվածի պես տենդագին դիտում էր շուրջբոլորը:
Երբևիցե մտածե՞լ էր, թե այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևիցե անդրադարձե՞լ էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:
Ինչևիցե, կտրելով բազմերանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

22.09

1. Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը, երկհնչյունը և կրկնակ բաղաձայնը:
Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպ. կան խաղերը, հին հույների գլխավոր սր.ավայրերից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր ու.տագնաց էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ող. գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալ. յից, Սիցիլ. յից, Փոքր Աս.այի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սր.ությունը գերագույն աստծո` Զ.սի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի ար.անը` փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժբախտ էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թա.ավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զար.արված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներք.ի մասը` փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու ար.անը, մյուսում` գավազանը, որը պսակված էր նրա սր.ազան թ.չունի` արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զար.արում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական ար.անի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին ար.անի ահռելի չափերը: Ար.անը տաճարի ներքին տարածության մեկ ե.որդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:
Նրա հա.ուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հա.ուստն ու հա.թական պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբո.ջ կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կեն.անություն էր տալիս:
Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար` խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևնույն ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ող. կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե ար.ան, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպիական խաղերը, հին հույների գլխավոր սրահներից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր զբոսաշրջիկ էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ողջ գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալիայից, Սիցիլիայից, Փոքր Ասիայի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սրահը գերագույն աստծո՝ Զևսի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի արձանը՝ փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժոխք էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թագավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զարդարված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներքևի մասը՝ փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու արձանը, մյուսում՝ գավազանը, որը պսակված էր նրա սրահային թռչունի՝ արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զարդարում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական արձանի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին արձանի ահռելի չափերը: Արձանը տաճարի ներքին տարածության մեկ երրորդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:

Նրա հագուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հագուստն ու հագնված պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբոխային կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կենդանություն էր տալիս:

Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար՝ խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևին ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ամբողջ կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե արձանը, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

2. .Լրացրու’ բաց թողնված տառերը,  երկհնչյունները, կրկնակ բաղաձայնները:

Դժո.ք, ա.բողջ, վար.ավճար, կար.ապահ, անօ.ևան, անջր.ի, բամ.. տա.տակամած, բացօ.յա, անդո..ավետ, առ..ծ, անդրավարտի-, մ..կահողմ, սիգապան.,  խոր.ուբոր.,  կմա.ք, կ.կտուր,  ճեպ.նթաց, սանդու.ք, օր.րդ :

դժոխք, ամբողջ, վառավճար, կարապետ, անօթևան, անջրի, բամբակատակամած, բացօթյա, անդոստավետ, առաստծ, անդրավարտի, մերձկահողմ, սիգապանիկ, խորոբորիկ, կմախք, կոկտուր, ճեպանցթոաց, սանդուկ, երկրորդ

3. Կազմի’ր   6 բառ`   սյունակներից    ընտրելով  մեկական  արմատ.
դրախտ                կեր
խոտ                    բաժին
մաս              դիմակ
խոժոռ                հավ
մրջյուն               խցիկ
բեռ                     բույն

դրախտկեր

խոտաբաժին

մասդիմակ

խոժորահավ

մրջյունխցիկ

բեռնբույն

4..Յուրաքանչյուր   սյունակից   ընտրելով մեկական  նախածանց  և արմատ` կազմի’ր  6  նախածանցավոր   բառ.

ենթ         սրահ

նախ       դարձյալ

հար        բաժին

արտ       տևել

վեր         ձեռք

առ          սահման

ներսրահ

նախադարձյալ

աբարաժին

արտատևել

վերահեղ

առասահման

5.. Յուրաքանչյուր սյունակից  ընտրելով մեկական վերջածանց և արմատ` կազմի’ր  6 վերջածանցավոր բառ.      ‘

պահել       ոտ

խաչագող               ան

կալվածատեր         ոն

յուղել                  յալ

հավելավճար         ածո

իշխել                   ություն

պահելոտ

խաչագողան

կալվածատերոն

յուղելյալ

հավելավճարածո

իշխելություն

1. Բառաշարքում ընդգծիր ի հոլովման պատականող 6 բառ:

Ուղղական հոլովը փոփոխություն չունի, պատասխանում է ով, ովքե՞ր, ի՞նչ(ը), ինչե՞ր(ը)։
Տեքստում ուղղական հոլով են․

Սևանը, մարգարիտն, հպարտությունը, Սևանա լիճը, լիճը, լեռնաշղթաներով, անտառներով, տեսարան, գետեր, գետը, տեսքը, երկնքի կապույտի հետ, ափը, ամպերը, լեռնաշխարհից, հայելին, օր, լիճը, ջուրը, օրերին, օրերին, գիշերները, լույսի ներքո։

2. Բառաշարքում ընդգծիր ու հոլովման պատկանող 6 բառ:

Բանաստեղծ

Ուղղ․ բանաստեղծ

Սեռ․ բանաստեղծի

Տրակ․ բանաստեղծին

Հա․ բանաստեղծը

Բացառ․ բանաստեղծից

Գործ․ բանաստեղծով

Ներգոյ․ բանաստեղծում

Փողոց

Ուղղ․ փողոց

Սեռ․ փողոցի

Տրակ․ փողոցին

Հա․ փողոցը

Բացառ․ փողոցից

Գործ․ փողոցով

Ներգոյ․ փողոցում

Նավ

Ուղղ․ նավ

Սեռ․ նավի

Տրակ․ նավին

Հա․ նավը

Բացառ․ նավից

Գործ․ նավով

Ներգոյ․ նավում

Ծերունի

Ուղղ․ ծերունի

Սեռ․ ծերունու

Տրակ․ ծերունուն

Հա․ ծերունին

Բացառ․ ծերունուց

Գործ․ ծերունով

Ներգոյ․ ծերունու մեջ

3.Բառաշարքում ընդգծիր վա հոլովման պատկանող 6 բառ:

Ծառ – ծառի

Գիրք – գրքի

Ուտելիք – ուտելիքի

Մայր – մոր (ո հոլովում)

Շուն – շան (ա հոլովում)

Աղջիկ – աղջկա (արտաքին ա հոլովում)

Աշուն – աշնան (ան հոլովում)

Ուսում – ուսման (ան հոլովում)

Ապակի – ապակու (ու հոլովում)

Հորեղբայր – հորեղբոր (ո հոլովում)

4.Բառաշարքում ընդգծիր ան հոլովման պատկանող 6 բառ:

Հրավեր – հրավերի
Երեկոյան ստացա ընկերոջս հրավերի նամակը։

Ստորոտ – ստորոտի
Գյուղը տարածվել էր լեռան ստորոտի մոտ։

Բարձունք – բարձունքի
Զորքը շարժվում էր դեպի լեռան բարձունքի կողմ։

Ճանապարհ – ճանապարհի
Մեր մեքենան կանգնած էր գյուղի ճանապարհի վրա։

Այգի – այգու
Մեր տունը թաքնված էր ծիրանի այգու խորքում։

Կարդալ և ներկայացնել բլոգում

12 Ձայն

Կոմիտասը ելավ հյուրանոցից, վերարկուի օձիքը բարձրացրեց, ձեռքերը խոթեց գրպանները և քայլեց արագ ու ճկուն: Դեկտեմբերի կեսն էր. Փարիզի փողոցներում վնգստում էր ցուրտը: Առավոտ շուտ չէր, արևն իր օրվա պռատ ճամփից մի երկու պարան անցած պետք է լիներ, բայց չկար` չքացել էր քաղաքի գորշ երկնքում, մի ծխնելույզից պոկված կայծի պես հալվել-կորել էր:

”Le Mercure musical” ամսագրի նո՜ր համարը,- դիմացի մայթին սնգսնգում էր լրագրավաճառ տղայի ձայնը,- վերջի՜ն համարը:

Հանդեսի անունը Կոմիտասին հետաքրքրեց. երկու շաբաթ առաջ, երբ փարիզեցիներով խճճված «Սալ դեզ, Ագրի քյուլտյորի» դահլիճում տրվելու էր հայկական առաջին նվագահանդեսը, և ինքը բեմում վերջին կարգադրություններն էր անում, ականջն ընկավ.

— Զարմանալի է: Եկել են նաև Փարիզի գիտական ու երաժշտական հեղինակությունները: Պարզապես անսովոր ու հրապուրիչ ծրագրերն են այսքան մարդ հավաքել: Ես կասկածում եմ, թե մի բան կտա հայկական երաժշտությունը, այն էլ… մի կրոնավորի ղեկավարությամբ:

Խոսողն առաջին շարքում նստած մի երիտասարդ էր` ինքնագոհ ու վստահ:

Իսկ նվագահանդեսի վերջում, երբ դահլիճը հիացմունք էր աղմկում, երիտասարդը բեմ թռավ.

— Խնդրում եմ… խնդրում եմ, ներեցեք ինձ,- խոնարհվեց:

Ինքը հոգնած ու անքեն ժպտաց, և երիտասարդն ավելի շփոթվեց:

— Հայր սուրբ…,- կմկմաց:

Հետո իմացավ, որ նա ”Le Mercure musical” հանդեսի աշխատակից էր:

— Ամենավերջին համարը, թարմ համարը,-մորմոքում էր տղայի ձայնը:

Կոմիտասն ակամա դանդաղեցրեց քայլերը, նա հանդեսը գնելու միտք չուներ, բայց լրագրավաճառը վազելով մոտ եկավ, ամսագիրը մեկնեց, կծվծաց.

— Մսյո…

— Մրսել ես, մանչս,- գնեց ամսագիրն ու շփեց տղայի քրտնած այտը:

— Մերսի… նոր համարը… թարմ համարը…- լրագրավաճառը վազեց փողոցով:

Կոմիտասը հայացքով ուղեկցեց նրան ու տխուր ժպտաց. «Դու որբ ես, մա՛նչս»: – Եվ հանդեսը թերթատելով քայլեց:

— Օհո՜,- ոտքը կախ գցեց,- երիտասարդը նորեն մեղանչում է: – Ամսագրում նվագահանդեսի արձագանքը կար, տողերից բացականչում էին սենսացիոն բառերը.

«Հայ երաժշտություն… նորություն… հայտնագործություն…»:

— Նորեն նույն մեծամիտ ու վիրավորող տոնն է. հայտնագործում է նոր ժողովուրդ, որը հնությունից իր ծննդյան օրն է շփոթում, երգն ու երաժշտությունն է հայտնագործում, որը ժողովուրդը օդի պես շնչել ու շնչում է:

«Մի երաժշտություն, որը տանում է մեզ հեռու և ստիպում է ապրել մոռացված մի ժողովրդի կյանքով… » – կոչում և ուսերին պարտք էր առնում հոդվածագիրը:

— Դատարկ խոսքեր,- Կոմիտասը քմծիծաղեց ու շարունակեց մտքում:- Տասը-տասներկու տարի առաջ աշխարհը քեզ պես լրագրողներով լեցուն չէ՞ր, որ սուլթան Համիդը քեզ համար այսօր հայտնագործած ժողովրդի ջարդերով կարմիր խրախճանք էր անում… Եվ հիմա նույնը շարունակվում է: Հիմա… (այդ օրը 1906 թվականի դեկտեմբերի կեսն էր): Հիմա փուչ խոսքեր ասելու հերթը քուկդ է,- սրտդողած փակեց ամսագիրը, ճմռթեց բռի մեջ և արագացրեց քայլերը:- Ամեն ժողովուրդ, ինչպես ամեն մարդ, ինքը պետք է իր օր ու կյանքն ապրի, իր ճամփեն պետք է կտրի սեփական ոտքերով… Էսքան ժամանակ ո՞վ է ուրիշի ոտքերով քայլել: Ո՞վ է շալակել ուրիշի սապատը:

Դեկտեմբերի կեսն էր: Մրսած օր: Եվ փարիզեցիները դուռ ու լուսամուտ գոցել էին օրվա դեմ: Հատուկենտ էին անցորդները` աչքերը կկոցած ցրտակեզ մայթերին: Թվում էր, թե պաղը երկնքի հետ կապ չունի, ամեն մեկի համար ոտատակից էր ծլլում ցուրտը, շինություններից, գոց դուռ ու լուսամուտներից և ծխնելույզների շուրթերից դժկամորեն անջատվող ծխի քուլաներից:

Փողոցի շրջադարձում Կոմիտասը մի դրամապանակ նկատեց: Հնամաշ էր, պարունակությամբ աղքատ` եղած-չեղածը տասը ֆրանկ:

«Խեղճ ու կրակ մեկն է կորցրել,- տխուր մտածեց նա և նայեց շուրջբոլորը,- էս ցուրտ օրվա ապրուստն է կորցրել` կորոնի, կդառնա, ետ կգա… Հիմա կգա»- համոզեց ինքն իրեն և նայեց ժամացույցին. 12-ին քառորդ էր պակաս, իսկ 12-ին Մարգարիտի մոտ ճաշի էր հրավիրված:

«Մի քիչ սպասեմ», – որոշեց ու հանդարտ սկսեց քայլել` փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ, ուշադիր` փողոցով անցնող հատուկենտ անցորդներին: Եվ համոզված էր, որ կգա նա` ձմռան այդ պաղ օրը ունեցած ափ կրակը կորցրած մարդը, ու ինքն անմիջնորդ կճանաչի նրան:

«Տխուր բան է օրվա ապրուստ չունենալը,- մտածեց Կոմիտասը,- դա մարդու ծնունդի դեմ, բնության դեմ բան է: Ամեն մարդ  հանապազօրյա հաց պետք է ունենա` օդ շնչելու բնական իրավունքով, հագուստ ու կապուստ պետք է ունենա` իր մորթու գոյության բնական իրավունքով: Եվ հաց ու թացի, հագուստ-կապուստի համար չէ, որ մարդիկ աշխարհ են գալիս, դրանք ի վերուստ տրվում են նրանց ծննդի հետ` տրվում են օդի ու մորթու պես… Իսկ եթե չկա՞, եթե չունի՞ն, ուրեմն մեծ ոճրագործություն է կատարվել: Թունավոր սրեր են բացվել բնության դեմ…»:

Փողոցի շրջադարձից ելավ մի կառք` ոսկեգույն ծոպերով զարդարուն, և փողոցը լցվեց բոժոժների տաք ղողանջով: Ձիերի հպարտ շունչը ռունգների մոտ դարձել էր եղյամ, կառապանը ձեռքերն էր փչում, իսկ հաստ վերարկուով կոլոլված ուղևորը մխրճվել էր կառքում, ցրտի դեմ ցանկել աչքերը: Եվ Կոմիտասն ուզեց կանգնեցնել կառքը` գտած դրամապանակը պահել կուշտ դեմքով անցորդի աչքերի դիմաց և ասել. «Մսյո՛, դուք այս դրամապանակն եք որոնում, խնդրեմ, վերցրե՛ք: Ինչպե՞ս, ձե՞րը չէ… Ոչինչ, վերցրեք, դրամապանակում տասը ֆրանկ կա, ածուխ կգնեք, ցուրտ է»:

Եվ մեկեն ծնված այդ ցանկությունը շնչավորեց մի հուշ, տասը տարվա տխուր մի հիշողություն: 1896 թվականին էր, էլի ձմեռ, Բեռլինի բարձրագույն երաժշտանոցում ուսանելու առաջին ձմեռն էր… Բարերարի ուղարկած ամսական թոշակը վերջացել էր, սպասում էր հաջորդին ու` չկար: Եվ դուրս էր եկել մի ծանոթից պարտք խնդրելու, բայց ինքնասիրությունը թույլ չէր տալիս բախել դուռը` հացի համար դրամ խնդրել, ու սոված չափչփում էր Բեռլինի փողոցները: Հանկարծ ոտքերի մոտ նշմարեց կես մարկ, վերցրեց ու ավելի շվարեց` ի՞նչ անել, կես մարկով ոչ կարող ես պանդոկ մտնել, ոչ` խանութ:

«Ես կես մարկանոց վիճակախաղի տոմս գնեցի, իսկ հաջորդ օրը շահեցի հարյուր մարկ,- հիշեց Կոմիտասը,- երկու օր նոթի-նոթի մտածեցի միայն ուտելու մասին, դրամի մասին, գտածս կես մարկով դարձա բախտ փորձող վաճառական և շահեցի հարյուր մարկ: Բայց ես կարող էի կուշտ լինել (հարկ է, որ կուշտ լինեի) «և այդ երկու օրը մարմնոք ապրելու փոխարեն, ապրեի հոգով, ինչի համար ծնվել եմ, ինչի համար ամենքն են ծնվում: Ու ես…»:

Հետո նա հիշեց քաղցած ու կիսաքաղց անցկացրած էլի օրեր, Բեռլինում ուսանած տարիներից` ավելի շատ, և դրանք բոլորը համարեց ունայն և տխրեց, որ գալիք օրերից ոչ մեկը, գալիք բոլոր օրերը միասին, էն փուչ օրերից ոչ մեկի պարապությունը լցնել չեն կարող: Եվ չնայած այդ փուչ օրերի համար ինքը մեղք չունի, բայց երբ ականջներում էլի զնգացին Բեռլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Շմիդտի խոսքերը` «Դուն, անպիտան, ինձ կվճարես, երբ ուտելու հա՞ց չունես: Կարգելեմ քեզի մի պֆենինգ ինձի վճարելու այսուհետև» – սառած դեմքն ամոթից տաքացավ:

«Իսկ ես այնուամենայնիվ վճարեցի նրան,- անվրդով շունչ քաշեց Կոմիտասը,- չեմ հասկանում, թե ինչո՞ւ են մարդիկ իրեց իրավունք տալիս ոտք դնելու ուրիշների զուտ անձնական աշխարհը,- վիրավորված մտածեն և զգաց, որ ներքին մի ձայն բողոքում է:- Պրոֆեսոր Շմիդտի մասին այդպես մտածելը անիրավություն է, նա բարի ու մարդասեր ծերունի էր, սիրում էր ինձ ու հետաքրքրվում ինձնով»: – Հանգստացրեց իրեն, վանեց մեկեն հայտնված վիրավորանքը ու նայեց ժամացույցին, ժամից ավելի սպասում էր:

«Ուշացավ»,- ասաց և` այնպիսի տոնով, կարծես պատահական ու իրեն անծանոթ մեկի չէր սպասում, այլ բարեկամի, որի հետ նախապես պայմանավորվածություն ուներ հանդիպելու հենց այնտեղ` փողոցի շրջադարձում, հենց այդ ժամին, միայն թե, չգիտես ինչու, ուշանում է, չի գալիս… Բայց անպայման կգա, և ինքը պետք է սպասի, պարտավոր է:

«Գուցե գլխի էլ չէ, որ դրամապանակը կորցրել է: Կիմանա, կգա, ցուրտ է, շուտ գար»:

Հետո աչքերում շողաց մի կարևոր միտք, և նա ուրախացավ, որ դրամապանակի տերը դեռ չի հայտնվել, լավ է որ չի եկել, թե չէ արդեն ուշ կլիներ, շատ ուշ: Եվ նա գրպանից հանեց հարյուր ֆրանկ, ճիշտ` հարյուր, շտապ բացեց դրամապանակը և հարյուր ֆրանկը ծրարեց դրամապանակի խորքում, տասը ֆրանկի տակ: Ապա ժպտաց, ձեռքերը շփեց իրար, խոր շունչ քաշեց, հին ու ծանր պարտքերից ազատվողի պես հանգիստ շնչեց ու շնչի հետ հանկարծ հասկացավ, որ տասը տարի առաջ վիճակախաղով շահած հարյուր մարկը հոգու խորքում, իրենից էլ ծածուկ, պարտք է համարել:

«Ինչո՞ւ,- փորձեց հասկանալ,- ինչո՞ւ պարտք»:

«Որովհետև հարյուր մարդ այդ վիճակախաղում հուսախաբ եղավ, իսկ ես շահեցի, սեփականացրի հարյուր մարդու հարյուր մարկը»: – Մոգոնածի համար ժպտաց, զգաց, որ իսկական պատասխանը դարձյալ իրենից ծածուկ է, հոգու խորքում ննջում է, մի օր կհայտնվի, անսպասելի կհայտնվի ու կուրախացնի:

Դրանք մեջս թուխս դրած իմ հավքերն են,- մտածեց մտքից ծրարված զգացմունքների մասին,- թող մնան, ձագ հանեն՚:

Հետո ձեռքերը տաքացրեց շնչով, ետ ու առաջ նայեց մայթերի երկարությամբ և շարունակեց քայլել` փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ…

Ցուրտ է… Ուշացավ՚:

Հիմա նա այնպես բծախնդիր չէր նայում անցորդներին, չէր որոնում դրամապանակի տիրոջը, երկժամյա ճամփապահումը ստեղծել էր պատրանք, թե ծանոթի է սպասում, որը եթե գա և ինքը չնկատի, կմոտենա, կբարևի և կմեկնի ձեռքը:

«Բա եղա՞վ, էդքան ուշանալ կլինի՞, մրսեցի»:

Հանկարծ սիրտը թպրտաց. դիմացից գալիս էր վտիտ մի մարդ` աշնանային հնոտի վերարկուի մեջ սեղմված: Նրա հայացքը մոլոր էր, բայց ոչինչ չէր որոնում մայթերի վրա:

«Սա չէ,- որոշեց Կոմիտասը և ափսոսալու փոխարեն թաքուն ուրախություն ունեցավ ու կանգնեց` ինքը չի՞ ուզում, որ դրամապանակի տերը շուտ հայտնվի: Չի՞ ուզում: Ինչպե՞ս չէ, հենց հիմա թող գա, տեր կանգնի կորցրածին և ինքը թողնի գնա, ցուրտ է, Մարգարիտը սպասում է, ախր… »:

Բայց կրծքի տակ դեռ ալիքվում էր մի տաքություն, տագնապն էր մարում` պահ առաջվա խեղճ ու կրակ մարդը, որը կարող էր դրամապանակի տերը լինել, անցավ գնաց, տերը չէր ու անցավ գնաց… Եվ կրծքի տակ ալիքվում էր մի տաքություն` սրտադողն էր մարում:

Կոմիտասը ժպտաց իր ծածուկ զգացմանը…

«Մեջս թուխս դրված հավքեր ունիմ:- Մեկն աչք էր բացել, թպրտում էր:- Դուրս չեմ հանի… Իմ տաքությունն են, թող մնան… Ցուրտ է աշխարհը… »:

Իմ հոգու խորքում ծվարած զգացումը չուզեց մեկնել, մանրացնել, դարձնել անշապիկ բառ ու խոսք և բոբիկ-բոբիկ կանգնեցնել այդ ցուրտ մայթի վրա, իր կողքին:

Ձմռան այդ օրն աշխարհում միլիոն ու մեկ մարդ հյուրընկալ է, միլիոն ու մեկ ճաշի հրավեր ունի (միլիոն ու մեկերորդը` ինքը Կոմիտասը), միլիոն ու մեկ մարդ համերգ ու թատրոնի տոմս է գնել, միլիոն ու մեկ մարդ աշխատում է, միլիոն ու մեկ մարդ մտածում, գլուխ է ջարդում, միլիոն ու մեկ մարդ մեռնում է, միլիոն ու մեկ մարդ ծնվում է… Ձմռան այդ օր ու ժամին աշխարհում մի մարդ, մեկը, միայն մեկը, ձմռնաշունչ փողոցում անծանոթի է սպասում – վերադարձնելու նրա կորուստը` տասը ֆրանկ: Հենց գար տերը, և ինքը դրամապանակը հանձներ նրան ու շարունակեր Մարգարիտենց տան ճամփեն, կդառնար միլիոն ու մեկերորդ ճաշի հրավիրվածը:

Եվ ինքն իր հետ դրամապանակի տիրոջ շուտ հայտնվելուն համաձայն չէր:

Ձմռան այդ օրն աշխարհում միլիոն ու մեկ կողաոպուտ էր անում, միլիոն ու մեկը կողոպտվում էր, միլիոն ու մեկ մարդ կորցրել էր դրամապանակը` մաշված ու նոր, լիք ու դատարկ, միլիոն մարդ դրամապանակ էր գտել, գրպանել ու գնացել էր իր բանին:

Ձմռան այդ օրն ու ժամին, աշխարհում մի մարդ, մեկը միայն ժամադիր էր կորած դրամապանակի տիրոջ հետ: Դե թող շուտ գա, տեր կանգնի կորցրածին, երկար չորոնի, գլուխը չկոծի այդ փոքրիկ ու մեծ կորստի համար:

Իսկ ինքն իր հետ դրամատիրոջ շուտ գալուն համաձայն չէր: Սպասումի ամեն մի րոպեն հպարտություն էր կաթել նրա հոգում, և անխոստուն և անպայման այդ ժամակոչության մեջ վեհություն կար` ցուրտ ու ձմեռ, օտար երկրում, մի ձախողակ մարդու ուրախացնելու համար ինքը մի ժամ կեցել է, երեք ժամ սպասել է… էլի կարող է սպասել…

Չէ՛, ոչ մեկի ճամփան էլ չի պահում, այլ բաց երկնքի տակ աղոթք է անում աշխարհի ձախողակ ու անօգնական մարդկանց բախտի համար, աղոթք է անում, և գանգատ է անում նրանց փոխարեն: Եվ աղոթքը դեռ չի վերջացել, նրանց, այդ աշխատած և կարոտյալ մարդկանց գանգատն ու պահանջը շատ է, և ինքը երկար պետք է աղոթի նրանց բախտի համար…

Կոմիտասը նայեց աշնանային հնամաշ վերարկուի մեջ սեղմված մարդու ետևից և խղճաց նրան, որ դրամապանակի տերը չէր, և զգաց, որ կրծքի տակ դեռ տաք-տաք ալիքվում, մարմրում էր սրտադողը. լավ է, որ տերը չէր:

Նա նորից ժպտաց իր գողտուկ զգացմանն ու էլի չփորձեց մեկնել:

Հետո փողոցն արձագանքեց սալարկի ու մետաղի կափկափոցին, ու երևաց փոքրիկ, ցածրիկ մի սայլակ: Սայլակ քաշողը մարդ էր` պրկված ողնաշար ու պարանոցով, բաց օձիք ու շուրթերով, իսկ հայացքը կառչել էր սալարկից և թիկունքն ի վար ձգված պարանի պես ցնցվում էր: Սայլակի վրա դաշնամուր կար, սայլակի կողքերից քայլում էին երկուսը, դեկտեմբերյան ցրտին վայել հագուստ-կապուստով տղամարդիկ, ձեռնոցավոր աջերով դաշնամուրի ապահովությունն հսկող: Նրանց աչքերում սրտնեղություն կար և դա` սայլաքարշի ծանր ոտփոխումից: Փողոցի սառցե կոշտուկներից սայլանիվները ոստոստում էին` դաշնամուրը ցնցվում էր, և ստեղների զնգոցն արծաթե անձրև էր մաղում:

«Մենակ քեզ հետ կարելի է զրույց անել էս աշխարհի ցավերի մասին,- դաշնամուրին շշնջաց Կոմիտասը,- մենակ քեզ հետ՚,- կրկնեց լցված, և քայլերը նրան դաշնամուրի ետևից տարան: Դաշնամուրից անջատվող հնչյունները սայլորդի շնչի պես անկանոն էին, նրա շնչի պես տաք»:

«Դու ամեն օր ես էդպես նվագում,- մտածեց բեռնակրի մասին,- սա քո հորինած շարականն է, դու ուրիշը չունիս»:

Եվ ապա հիշեց.

«Իսկ ես ե՞րբ կունենամ դաշնամուր»:

Եվ հիշեց իր նվագարանը` հեռու հայրենի եզերքում, Էջմիածնում թողած իր նվագարանը ու թվաց նրան, թե դաշնամուր ունենալու ցանկությունը դավաճանություն էր իր նվագարանի հանդեպ, և դաշնամուրը թողած ետ դառավ:

«Իմ ազնիվ, հավատարիմ նվագարանս, իմ անուշ սնդուկս,- շշնջաց նա և ավելացրեց,- ընկերս… »:

Հետո փափուկ մի տխրություն եկավ, փաթաթվեց նրան և դրանից ջերմացավ այդ ցրտակեզ փողոցում, մեկեն հայտնված տխրությունն ուսերը ծրարող վերարկու էր:

«Ընկերս»,- կրկնեց լսելի և մատները գրպանում ռիթմիկ շարժվեցին: Նրանք նվագարանն էին շոշափում, ողջունում էին, նվագարանի հետ զրույց էին անում:

Հիմա, մի քանի ամիս էր, հեռու էր նրանից, է՛հ, քանի տարվա իր խաղընկերոջից: Էդպես էր: Դեմ-դիմաց նստած խոսակցում էին: Եվ վիճում էին և խորհուրդներ շշնջում իրարու, հետո` մի խոսքի գալիս ու դառնում մի շունչ: Եվ Կոմիտասը ոգևորված ելնում էր` որոնում մեկին, որ ներս բերեր, դարձներ ականջալուր` իր նվագարանի ավետիսին: Եվ որոնում էր և չէր գտնում նրան` իր ու նվագարանի ոգևորությունը հասկացող մարդուն, ու տուն էր դառնում, նստում նվագարանի կողքին, միասին լռում էին, երկար էին լռում: Հետո Կոմիտասը մատները մոտեցնում էր նվագարանին և նորից ծայրը բացում զրույցի.

Սիրտս նման է էն փլած տներ…

Եվ նվագարանը հասկանում էր նրան ու արձագանքում.

Տո՛, լաճ, տնավեր…

Հիմա Փարիզ էր եկել ու պատմում էր իր «անուշ սնդուկի» տարիների զրույցը` Հայոց աշխարհի մասին, նրա մշուշված լեռների, այդ լեռնափեշերին խարխլված տների ու տնատերերի համառ ու հավատով աչքերից` թոնիրները լցված դեղին բոցերի մասին.

Եվ Փարիզը մատը խածնել էր. «Հայ երաժշտություն… նորություն… հայտնագործություն… »:

Բեռնակիրն ու սայլակն արդեն չէին երևում, փողոցում մարել էր դաշնամուրի ծլնգոցը, բայց Կոմիտասի համար դեռ մնում էր, և նա էլի հիշեց:

«Իսկ ես ե՞րբ կունենամ դաշնամուր… երաժիշտ եմ, 37 տարեկան ու դաշնամուր չունեմ»:

Չէ՛, դաշնամուր պետք էր, և ցանկանալը դավաճանություն չէր հին ու հավատարիմ նվագարանի հանդեպ: Նրան ինքը չի օտարի, տանից չի հանի դուրս: Նա կմնա, անկյունից կունկնդրի իր ու դաշնամուրի զրույցը: Կլսի ու կժպտա լարերի դեղին ժպիտով: Կլսի ու գուշակի պես կհաստատի իր ու դաշնամուրի ավետը: Երբեմն նաև կմիջամտի, կօգնի, ախր, ինքն ու նվագարանը լավ են իրարու հասկանում, հին ընկերներ են:

«Եվ դեռ երկար կընկերակցենք… Մինչև դաշնամուր ունենամ, մինչև աշխատելու բոլոր հարմարություններն ունենամ, կյանքս կանցնի»:

Դեկտեմբերի կեսն էր: Մրսած օր, և փարիզեցիները դուռ ու լուսամուտ կալել էին օրվա դեմ: Թվում էր, թե պաղ երկնքի հետ, ամեն մեկի համար ոտատակից էր ծլլում ցուրտը, շինություններից, գոց դուռ ու լուսամուտներից և ծխնելույզների շրթերից` դեկտեմբերին անջատվող ծխի քուլաներից: Հատուկենտ էին անցորդները, աչքերը կկոցած ցրտակեզ մայթերին, և Կոմիտասին ուշ դարձնող չկար: Իսկ նա, աննահանջ, սպասում էր… Չորս ժամ է ետ ու առաջ էր անում, փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ…

Չորս ժամ…

Ե՛վ դրամապանակն էր մտահան արել, և՛ ճամփապահի նպատակն ու հարկը: Կար միայն կարոտյալ մեկի հետ հանդիպելու ցանկություն, կարոտյալ մի մարդու, որը ձմեռվա այդ օրը աշխարհում ամենաշատը պետք է մրսած լիներ: Թող գար, տեր դառնար այն աղոթքին, որ իր համար հայր սուրբն է արել երկրի պաղ գմբեթի տակ, աղոթել անարև առավոտից մինչև անարև արևպատոց:

Ու եկավ նա…

Դեռատի կին էր` այր մարդու բաճկոնով, այր մարդու ոտնամաններով, ճոթերը բզիկ գլխաշորով:

(Անակնկալ էր, չգիտես ինչու, մտքով չէր անցել, որ դրամապանակի տերը կարող էր կին լիներ):

«Աշխարհում, բնության դեմ սուր վերցրածները շատ են,- նորից մտածեց Կոմիտասը,- բնությունը սրան կին է երկնել, այր մարդու բեռ են բարձել ուսերին. կինը սպանում են, կնոջը ստիպում այրամարդ դառնալ»:

Դեռատի կնոջ աչքերում բողոք կար, և հույսը լացի պես կախվել էր շուրթերից ու դողում էր: Նա քայլում էր տրտում ու անվստահ, և ոտքերը, հայացքի հետքով կամուկաց շարժվում էին. հայացքի հետ դողում, աչքաթարթումի հետ կանգնում` ճլպտորում մի թիզ գետնին, մտածում աջ ու ձախ թեքվելու, ետ դառնալու մասին:

Կնոջ թափառիկ հայացքը հանդիպեց Կոմիտասին, հետո կծկվեց, կուչ եկավ ոտքերի մոտ` դարձավ գողտուկ հայացք, և նա կորածը փնտրել շարունակեց գողտուկ հայացքով ու հանկարծ զգաց, որ սալարկին կենտրոնացած հայացքը հիմա դրամապանակ չի որոնում, այլ ճիգով պահում է հենց նոր իրեն հանդիպած հայացքը և ինքը դրա իմաստն է ուզում հասկանալ:

«Աչքերը սև էին… Տխուր… Եվ… »:

Կինը լարված պահում էր Կոմիտասի դեմքը, աչքերը, հայացքը, կինը ձգտում էր աչքը չթարթել, չկորցնել այդ անծանոթ մարդու դեմքը, աչքերը, հայացքը: Ախր, դրանք խոսք ունեին, և նրան թվաց, թե խոսքն իրեն էր ուղղված:

«Աչքերը սև էին, տխուր և տխրությունը… ինձ համար էր», – սիրտ արեց մտածել, և հուզմունքից շուրթերը դողացին, ու տաք դողը հոսեց ծնկներով: Նա փորձեց բարձրացնել գլուխը` էլի նայել, բայց մի գթոտ ձեռք, որն էր Կոմիտասի հայացքը, գլխաշորի տակ մազերն էր շոյում, և կինը չուզեց շոշափել, ստուգել, պարզել չեղած տեղից մեկեն հայտնված գթասիրտ ձեռքը, որին նա, է՛հ, երբվանից սպասում էր…

Ապա կնոջ կախ գցած հայացքն առավ Կոմիտասի վերարկուի սև փեշերը, տաբատի սև փողքերը, սև ոտնամանները, որոնց վրա ասեղի պես փայլփլում էր ցուրտը, և դողը ծնկներից հասավ, շփոթեց ոտքերը: Կնոջ քայլերն ավելի չկամ դարձան, շփոթ ու չկամ, ախր, էլի մի քանի քայլ` և ինքը կանցնի այդ անծանոթ մարդու մոտով, հետո այդ տաքուկ ձեռքի փոխարեն գլխաշորի տակ կսողոսկի ցուրտը, և ինքը կմնա ձմեռնաշունչ օրվա ու կորած դրամապանակի հետ:

— Մադմուազել…

Կինը ցնցվեց: Խառնված ամեն քայլի հետ նա սպասել էր` ուր որ է կլսի այդ աչքերի ձայնը (ախր աչքերում իրեն ուղղված խոսք կար), շունչը պահած սպասել էր և Կոմիտասի ձայնի հետ ցնցվեց, դա շնչակտուր սպասման ճիչն էր:

— Մադմուազել, դուք որևէ բան կորցրե՞լ եք:

Աղջկա ոտք ու ծնկների դողը մարել էր, դարձել էր տաք թմրություն, կոպերը ծանրացել, իրար էին գալիս, և նա զգաց, որ հոգնած է, շատ է հոգնած և քնել է ուզում…

Մի տաք անկյուն լիներ… Քնել է ուզում…

— Այո՛… դրամապանակս եմ կորցրել,- ասաց ցածրաձայն:

Կոմիտասը ձեռքը տարավ գրպանը:

— Ահավասիկ: Վերցրեք,- տխուր ժպտաց,- իսկ ինչո՞ւ ուշացաք:- Աղջիկը թույլ մեկնեց ձեռքը, դրամապանակն առավ, դողացող մատներով փորձեց բացել: Դա ակամա մղում էր, պահի հետ կապ չունեցող: Կոմիտասն ափերի մեջ առավ նրա ձեռքերը:

— Բացել պետք չէ,- ասաց և ինքն իր համար ավելացրեց,- ցուրտ է…

Հետո ձեռքերը գրպանեց, թեթև խոնարհում արավ:

— Վաղը երեկոյան հայկական եկեղեցում հայկական նվագահանդես կա: Ձեզ հրավիրում եմ: Անպատճառ եկեք: Ցտեսություն:

Եվ նորեն գլուխ տվեց ու գնաց:

Աղջիկը մոլոր հայացքով հետևում էր նրան` ճկուն քայլերով հեռացող մարդուն, և մատները դրամապանակն էին շոշափում, որոնում այդ մարդու դեմքը , աչքերը, հայացքը, ձայնը: Ու երբ Կոմիտասը ետ նայեց, ժպտաց, ձեռքով արեց, աղջկա շուրթերը դողացին:

Իսկ Կոմիտասը հեռանում էր հոգում տխուր ու ծանր մի խաղաղություն: Եվ հոգում նորեն անհասկանալի մի ալիք` զեռ, կտրակցուն: Ներսում էլի աչք էր բացել, թպրտում էր իրենից թաքնված մի զգացում, որի հեռու-հեռավոր արձագանքն էր միայն տեղ հասնում, այսքանը. Կոմիտասին թվում էր, թե այդ չորսժամյա սպասումը մի քիչ ուրիշ ձևի պետք է լիներ: Ինչպե՞ս… Մի քիչ ուրիշ ձևի, ախր ինքը սպասում էր… այր մարդու, բայց կին հայտնվեց:

Նա նորից շրջվեց, նայեց, կինը դեռ կանգնած էր: Նորեն թափահարեց ձեռքը, և նորեն ականջը թմբկահարեց թուխս դրած հավքերի թպրտուքը: