Category: Հայոց Լեզու

Էսսեն ծագում է ֆրանսերեն «essai», անգլերեն «essay», «assay» բառերից և
նշանակում է փորձ: Էսսե ժանրի հիմնադիրն է համարվում Մ.Մոնտենը («Փորձեր»
1580 թ..): Այն ոչ մեծ ծավալի ազատ շարադրանքով արձակ ստեղծագործություն է՝
քննադատության և լրագրության ժանրի որևէ խնդրի ազատ վերլուծություն: Էսսեն
արտահայտում է կոնկրետ առիթի կամ հարցի առնչվող անհատական
տպավորությունները և տեսակետները և չի ակնկալում խնդրի վերլուծության
վերջնական լուծում: Որպես կանոն, էսսեն ենթադրում է որևէ խնդրի վերաբերյալ նոր,
սուբյեկտիվ տպավորիչ խոսք և կարող է լինել փիլիսոփայական,
պատմակենսագրական, լրագրողական, գրական- քննադատական, գիտական,
գեղարվեստական բնույթի:

Էսսեի կառուցվածքը կառուցվածքը կառուցվածքը
Էսսեի կառուցվածքը պետք է համապատասխանի տվյալ թեմային և
պարունակի.

1. Տիտղոսաթերթ (լրացվում է միասնական ձևով, տե՛ս հավելված 1)
   7
2. Ներածություն Ներածություն Ներածություն- այս բաժնում շարադրվում է տվյալ թեմայի ընտրության
   հիմնավորումը:
   Այս փուլում կարևորվում է էսսեի խնդրի ճիշտ ձևակերպումը, որի
   պատասխանը ուսանողը պատրաստվում է առաջարկել ուսումնասիրության
   ընթացքում:
   Ներածության վրա աշխատելիս կարող են օգտակար լինել հետևյալ հարցերի
   պատասխանները. «Պե՞տք է արդյոք էսսեի վերնագրում տալ առկա տերմինների
   բացատրությունը», «Ինչու՞ է տվյալ թեման կարևոր», «Ինչպիսի՞ հաասկացություններ
   են ներառվելու թեմայի շուրջ իմ դատողություններում», «Կարելի՞ է արդյոք թեման
   բաժանել մի քանի ավելի փոքր ենթաթեմաների»: Օրինակ՝ «Հայաստանի
   տնտեսությունը Առաջին Հանրապետության տարիներին» թեմայի վրա աշխատելիս
   որպես ենթաթեմա կարելի է ձևակերպել հետևյալ հարցը. «Որո՞նք են այդ
   ժամանակաշրջանի տնտեսությանը բնորոշ հատկանիշները»:
3. Հիմնական մաս
   Տվյալ բաժնում շարադրվում են ընտրված հիմնախնդրի տեսական հիմքերը և
   հիմնական հարցին նվիրված վերլուծությունը և փաստարկումները` ելնելով հարցին
   վերաբերող առկա տվյալներից: Ուստի կարևոր նշանակություն ունեն
   ենթավերնագրերը, որոնց հիման վրա իրականացվում է փաստարկումների
   կառուցումը, հիմնավորումը, վերլուծությունը: Ենթավերնագրերի օգտագործումն
   օգնում է նախանշելու ուսումնասիրվող հարցի հիմնական դրույթները, ինչպես նաև
   տրամաբանորեն լուսաբանելու էսսեի գլխավոր գաղափարը:
   Կախված հարցադրումից՝ վերլուծությունը իրականացվում է հետևյալ
   կատեգորիաների հիման վրա.
   Պատճառ-հետևանք, ընդհանուր-հատուկ, ձև-բովանդակություն, մասամբողջ, կայունություն-փոփոխականություն:
   Էսսեի կառուցման ընթացքում անհրաժեշտ է հիշել, որ մեկ պարագրաֆում
   պետք է սահմանափակվել մեկ գլխավոր մտքի շարադրմամբ՝ ապացույցները
   հաստատող գրաֆիկական և այլ անհրաժեշտ նյութերի կիրառությամբ
4. Եզրակացություն
   Թեմայի ամփոփումն է և հիմնավորված հետևությունները: Ամփոփման մեջ
   մեկ անգամ ևս տրվում է բացատրություն, ամրապնդվում է հիմնական հատվածում
   գրվածի միտքը և նշանակությունը: Մեթոդները, որոնք պետք է կիրառվեն
   եզրակացությունը կազմելու համար, հետևյալն են`կրկնություն, նկարազարդում,
   մեջբերում, տպավորիչ հիմնավորումներ:

Էսսե գրելու գործընթացը կարելի է բաժանել մի քանի փուլերի. խորհելպլանավորել- պլանավորել-գրել-ստուգել ստուգել ստուգել-կատարել կատարել կատարել ուղղումներ ուղղումներ ուղղումներ:
Պլանավորում- նպատակների, հիմնական գաղափարների ներկայացում, Պլանավորում
տեղեկատվության աղբյուրների, աշխատանքն ավարտելու և ներկայացնելու
ժամկետների որոշում:
Նպատակը Նպատակը պետք է որոշի պլանավորվող գործողությունները:
Գաղափարները, Գաղափարները, ինչպես և նպատակները, կարող են լինել կոնկրետ և ավելի
ընդհանուր:
Մտքերը, Մտքերը, զգացմունքները զգացմունքները զգացմունքները, հայացքները հայացքները հայացքները և պատկերացումները պատկերացումները պատկերացումները կարող են
արտահայտվել նմանությունների, զուգորդումների, ենթադրությունների,
դատողությունների, հիմնավորումների, փաստարկների և այլ ձևերով:
Նմանություններ- Նմանություններ- գաղափարի վերհանում և պատկերացումների կառուցում,
սահմանումների տարրերի միջև կապերի ստեղծում:
Զուգորդումներ- Զուգորդումներ- իրականության առարկաների և երևույթների
փոխկապակցվածության արտացոլում՝ նյարդահոգեբանական երևույթների միջև
օրինաչափ կապերի ստեղծման արդյունքում (այս կամ այն բառացի խթանին
պատասխանել «առաջին միտքը եկածը»):

Կարծիք — արտահայտություն կամ նախադասություն, որի համար իմաստ
ունի տալ հետևյալ հարցը. Ճշմարտացի՞ է, թե՞ ոչ:
Փաստարկներ – եզրակացության՝ բացարձակ կամ որոշակի աստիճանի Փաստարկներ
ճշմարիտ լինելու հիմնավորում: Որպես փաստարկ օգտագործվում են փաստերը,
հղումները տարբեր հեղինակների աշխատանքներին կամ կարծիքներին, արդեն իսկ
հայտնի ճշմարտությունները (օրենքներ, աքսիոմներ և այլն), ապացույցները
(ուղղակի, անուղղակի, «բացառման սկզբունքով» ) և այլն:
Ցանկը, որը կկազմավորվի գաղափարների թվարկման արդյունքում, կօգնի Ցանկը
որոշել, թե դրանցից որոնք ունեն հատուկ հիմնավորման կարիք:
Աղբյուրներ- էսսեի թեման կհուշի անհրաժեշտ նյութի որոնման աղբյուրը: Աղբյուրներ
Սովորաբար օգտվում են գրադարաններից, համացանցի պաշարներից,
բառարաններից, տեղեկատուներից:
Տեքստի որակը կախված է չորս հիմնական գործոններից. մտքի
արտահայտման պարզությունը, տեքստի հասկանալի լինելը, գրագիտությունը և ոճը:
11
Տեքստի վերանայումը Տեքստի վերանայումը վերանայումը նշանակում է տեքստի խմբագրում՝ որակի և
արդյունավետության բարձրացման նպատակով:
Միտքը գրվածի բովանդակությունն է: Հարկավոր է հստակ և պարզ Միտքը
ձևակերպել գաղափարները, որոնք ցանկանում եք արտահայտել, հակառակ դեպքում
չի հաջողվի այդ գաղափարներն ու տեղեկությունները հասցնել շրջապատին:
Հասկանալի Հասկանալի լինելը ապահովվում է տրամաբանորեն և հերթականությամբ
ընտրված բառերի, բառակապակցությունների և թեման լուսաբանող
փոխկապակցված պարբերությունների օգտագործմամբ:

Գրագիտությունը ենթադրում է քերականության և ուղղագրության Գրագիտությունը
կանոններին հետևելը: Որևէ բառի կամ բառակապակցության ուղղագրությանը
կասկածելու դեպքում հարկ է օգտագործել դասագրքեր, բառարաններ կամ
ձեռնարկներ:
Ոճը որոշվում է աշխատանքի ժանրով, կառուցվածքով, նպատակներով, Ոճը
հեղինակի՝ իր առջև դրված խնդիրներով, ենթադրյալ ընթերցողներով:

Էսսեի գնահատումը գնահատումը գնահատումը
Էսսեի գնահատման չափանիշները կարող են փոփոխվել՝ կախված նրա
ձևից, ընդ որում` էսսեի որակի ընդհանուր պահանջները կարող են գնահատվել
հետևյալ չափանիշներով.
Չափանիշ Ուսանողներին ներկայացվող
պահանջներ
Առավելագույն
միավորների
քանակ
Տեսական նյութի
իմաստ և ըմբռնում

• հստակորեն և ամբողջական ձևով
  սահմանում է դիտարկվող
  հասկացությունները բերելով
  համապատասխան օրինակներ,
• օգտագործվող հասկացությունների
  համապատասխանություն թեմային,
• աշխատանքի կատարման
  ինքնուրույնությո

Ուսանողի հավաքած առավելագույն միավորների քանակը՝ 10:

Գոյական բառերը ցույց են տալիս առարկաներ՝ իրեր (պատ, աթոռ), կենդանիներ (արջ, կրիա), երևույթներ (երազանք, ամպրոպ), անձինք (մարդ, աղջիկ)։

Բաժանումներ.

• Հասարակ և հատուկ գոյականներ. Հասարակն անվանում է առարկայի տեսակը ընդհանուր, հատուկը՝ առանձին առարկան։
• Թանձրացական և վերացական գոյականներ. Թանձրացականն անվանում է նյութական առարկաներ, վերացականը՝ հատկանիշներ և երևույթներ։
• Անձ և ոչ անձ. Անձ ցույց տվողները պատասխան են «ո՞վ»-ին, ոչ անձ՝ «ի՞նչ»-ին։

Թիվ. Եզակի (ծառ, տղա) և հոգնակի (ծառեր, տղաներ)։ Միավանկ բառերին ավելանում է -եր, բազմավանկներին՝ -ներ։ Որոշ բառեր վերականգնում են «ն» մասնիկը (բեռ→բեռներ)։

Հավաքական գոյականներ. Ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների բազմություն (ուսանողություն, հայություն, բանակ, երամ)։

Հոլով. Արևելահայերենի գոյականն ունի 7 հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հարցական, գործնական, բացառական, ներգոյական։

Կազմություն. Գոյականները կազմվում են գոյականակերտ ածանցների միջոցով։

Նար- Դոս «Ագահության սկիզբը»

Ավանդություն)

Երբ որ աստված Ադամին և Եվային իրենց մեղքի համար դրախտից արտաքսեց, Ադամը, ինչպես Սուրբ Գրքումն ասված է, պետք է յուր երեսի քրտինքովն ուտեր յուր հացը, այսինքն՝ պետք է վարուցանք աներ, որպեսզի քաղցած չմեռներ ո՜չ ինքը, ո՜չ յուր կինը — Եվան: Իհարկե, քանի որ աստուծո պատվիրանին հակառակ չէին գնացել, այսինքն՝ արգելված պտուղը չէին կերել, դրախտի մեջ նրանք ապրում էին բոլորովին անհոգ — ո՜չ քաղց էին զգում, ո՜չ՝ շորի պետք, բայց այժմ նրանք թե՜ քաղցած էին և թե՜ մերկ: Ի՞նչ անեին, ձեռքերը խաչած խո՜չ էին նստիլ, Աստված այնպես չէր բարկացել նրանց վրա, որ նրանց համար պատրաստի հաց և շոր ուղարկեր: Ճարահատյալ պետք է աշխատեին, արյուն-քրտինք պետք է թափեին, որպեսզի ապրեին — այդպես էր աստուծո պատվերն և անեծքը, նրանք ուրիշ կերպ չէին կարող ապրել: Սակայն, որովհետև երկրի վրա ամեն նյութ և կենդանիներ արդեն պատրաստ կային, այդ պատճառով Ադամի համար այնքան էլ դժվար չէր գործ սկսելը, նա շինեց գութան, լծեց մի քանի զույգ եզ և հողը սկսեց վարել:

Գութանի մաճից բռնած՝ տխուր ու տրտում առաջ էր քշում նա եզները և գլուխը կախ՝ մտածում էր յուր կորցրած դրախտի մասին: Նա շատ էր տրտնջում, շատ էր զղջում, որ աստուծո պատվիրանը չէր պահել, բայց էլ ի՞նչ կարող էր անել, անցած էր: Վերջապես նա գլուխը բարձրացրեց և նայեց յուր շուրջը, նրա աչքերի առաջ հեռո՛ւ, հեռո՛ւ տարածվում էր անեզր երկիրը, մի կողմը ահա բարձրագագաթ լեռներ և կանաչ, թավուտ անտառներ, մյուս կողմը՝ կարկաչուն վտակներ, խոխոջուն գետեր, հեզասյուգ լճակներ, լճեր, կապուտակ ծովեր, օվկիաններ: Լեռների մեջ պայծառ արևի ճառագայթներից շերտ-շերտ փայլում էին երկաթի, պղնձի, արծաթի և ոսկու հարուստ հանքերը, անտառների մեջ վազվզում էին հազարավոր կենդանիներ, ծառերի վրա երգում և թռչկոտում էին միլիոնավոր թռչուններ, գետերի, լճերի, ծովերի և օվկիանների մեջ լողում էին բյուրավոր ձկներ… Ադամը նայեց, նայեց երկրի այդ անչափ հարստության վրա և հանկարծ մի տեսակ անհուն ուրախություն զգաց:

«Էլ ինչո՞ւ եմ տրտմում, — ասաց նա ինքն իրեն, աստված դրախտից ինձ արտաքսեց, բայց դրա փոխարեն ահա այսքան հարստություն է տվել ինձ: Բացի ինձանից և կնոջիցս ուրիշ մարդ խո չկա այստեղ երկրիս վրա. ուրեմն այս բոլոր հարստության տերը, թագավորը միայն ես եմ, այո , ես եմ, ես…»:

Եվ Ադամի ուրախությունն այն աստիճանի հասավ, որ նա մինչև անգամ ինքնաբավական կերպով սկսեց երգել:

«Բայց որ հանկարծ մի ուրիշ մարդ էլ լույս ընկնի և ասի թե՝ ես էլ մասն ունեմ երկրից կամ ասի թե երկիրն իմն է, — հանկարծ ծագեց նրա գլխում այդ սարսափելի միտքը, և նրա ուրախությունը մի ակնթարթում անհետացավ: — Այն ժամանակ ի՞նչ անեմ… ինչո՞վ հաստատեմ, որ երկրի միակ տերն ու թագավորը ես եմ… Չէ՛, երբ որ այդպես է, ուրեմն գութանս որքան կարող եմ և որքան եզներիս մեջ ուժ կա ես առաջ կքշեմ և կորոշեմ իմ հողիս սահմանը, որպեսզի եթե հանկարծ, իրավ, մի այդպիսի մարդ լույս ընկնի, իրավունք չունենա գոնե իմ հողիս ձեռք տալու»:

Եվ նա կրկնապատիկ ուժով եզները սկսեց առաջ քշել: Նա անդադար խփում էր եզներին, շտապեցնում էր նրանց, որպեսզի որքան կարելի է շուտ և շատ տեղ կտրի: Որքան առաջ էր գնում, այնքան ավելի էր ուզում առաջ գնալ, ագահությունը պաշարել էր նրան, նա ուզում էր միանգամից ողջ երկիրը վարել, որպեսզի երևակայական ախոյանը եթե հայտնվեր, ոչինչ չկարողանար անել: Քրտինքը կաթ-կաթ թափվում էր նրա ճակատից, սիրտն անհանգստությամբ զարկում էր. ոչ յուր մեջ էր ուժ մնացել, ո՜չ եզների մեջ: Անդադար առաջ էր գնում և, կարծես, երբեք միտք չուներ ետ դառնալու:

Հանկարծ նա տեսավ, որ դիմացից մի մարդ է վազում դեպի ինքը կանչելով,

— Է՜յ, է՜յ, կանգնի՛ր, ո՞ւր ես գալիս:

Ադամի գույնը թռավ: Նա խփեց եզներին, որ քանի անծանոթ մարդը չէ մոտեցել, գութանը մի փոքր էլ առաջ քշե:

— Կանգնի՛ր, կանգնի՛ր, — գոռում էր դիմացից վազող մարդը:

Ադամը ցույց էր տալիս, թե չէ լսում և գութանը միշտ առաջ էր քշում:

Դիմացից վազող մարդը հասավ և կանգնեցրեց եզներին:

— Դու չե՞ս հասկանում, կանգնի՛ր, — բարկացած գոռաց նա Ադամի վրա և, մոտենալով նրան, բռնեց նրա յախից: — Որ գնում ես, ո՞ւր ես գնում:

— Քեզ ի՞նչ, — ասաց Ադամը հպարտությամբ:

— Ինչպես թե ինձ ինչ… Դու չգիտե՞ս, որ այս հողն իմն է:

— Ես ի՞նչ գիտեմ:

— Բաս կո՞ւյր էիր. այս քարը չտեսա՞ր, — ասաց անծանոթը ցույց տալով մի քար, որ ընկած էր այնտեղ:

— Այդ քարն ի՞նչ է որ:

— Այն է, որ այս քարից այն կողմն ինչ որ հող կա քոնն է, իսկ այս կողմը՝ իմը, և դու իրավունք չունես սրանից մի մազաչափ անգամ այս կողմը գալու, հասկացա՞ր, թե ոչ:

Ադամին դուր չեկավ անծանոթի անձնավստահ գոռում-գոչյունները:

— Տո, հեռացի՜ր այն կողմն, է՛, — ասաց նա, աշխատելով, որ յախան ազատե նրա ձեռքից: — Ո՞վ ես դու, որ եկել ես այս հողին տեր ես կանգնում:

— Աչքդ հանողն եմ, — գոռաց անծանոթը: — Քեզ ասում եմ՝ գութանդ ետ քշիր և իրավունք չունենաս այս քարից այն կողմը գնալու: Դե՛հ, շու՛տ, ետ քշիր:

Ադամը պինդ կանգնեց:

— Ետ չեմ քշում, զոռի բան է՞, — ասաց նա:

— Ինչպե՞ս թե ետ չես քշում, տո…

— Հա, ի՜նչ է, ետ չե՜մ քշում, ի՜նչ պետք է անես:

— Ա՜յ թե ինչ պետք է անեմ, — ասաց անծանոթը և — շրը՜խկ, մի պինդ ապտակ թխեց Ադամի երեսին:

Ադամի արյունը գլուխն ընկավ և կատաղած յուր կողմից բռնելով նրա յախից, ուզեց վայր ձգել գետին, բայց նույն րոպեին անծանոթը գրկեց նրան, բարձրացրեց, հանկարծ թրխկացրեց գետնին և, նստելով նրա փորի վրա սկսեց սեղմել նրա կոկորդը: Խեղճ Ադամը ուժաթափ սկսեց խռխռացնել և, տեսնելով, որ ոչինչ չէ կարող անել, սկսեց աղաչել, որ իրեն խնայե:

— Գութանդ այս քարից էլ առաջ չե՞ս տանի, — ասաց անծանոթը:

— Ոչ, չեմ տանիլ, միայն մի խեղդիր ինձ:

— Դեհ, երդվիր, որ հավատամ:

Ադամը սկսեց երդվել և, տեսնելով, որ էլ ուրիշ ճար չկա, ոտով սկսեց հրել քարը, որպեսզի դա այն կողմն ընկնի, և յուր հողի տարածությունը մի քիչ էլ մեծանա:

Անծանոթը տեսավ այդ, հանկարծ թողեց նրան, վեր կացավ և, դառնությամբ ժպտալով, ասաց.

— Գնա՜, ա՜յ մարդ, թող այս երկրի վրա քո աչքը ոչինչ չկշտացնե:

Ասաց և չքացավ:

Ադամը հասկացավ, որ այն աստված էր և եկել էր իրեն փորձելու:

Ասում են, որ այդ ժամանակվանից սկսած մարդու աչքը ոչինչ չի կշտացնում կամ, ինչպես ասում են, մարդու աչքը ծակ է:

Անծանոթ Բառեր։ յուր-իր, վարուցանք-հողի մշակություն, մերկ-Առանց զգեստի, Տրտում-Տրտմությամբ լցված,Տխուր,

Իմ միտքը։ եթե չգոհանաս ունեցածից, միշտ դատարկ կմնաս ներսից, ինչքան էլ որ ունենաս։

Երեք խորհուրդ

Մի մարդ բռնեց փոքրիկ թռչուն:

-Բաց թող ինձ, և ես քեզ կտամ երեք կարևոր խորհուրդ,_ասաց նրան թռչնակը:

Առաջին խորհուրդը թռչնակը խոստացավ տալ, երբ մարդը նրան բաց կթողներ ձեռքից, երկրորդը՝  երբ  կնստեր ճյուղին, և երրորդը՝ երբ կբարձրանար բլրի գագաթը: Մարդը համաձայնվեց և հարցրեց, թե որն է նրա առաջին խորհուրդը:

-Երբ կզրկվես ինչ-որ բանից, մի ափսոսա երբեք: Մարդը բաց թողեց թռչնակին, և թռչնակը երգեց ճյուղի վրայից.

-Մի հավատա այն ամենին,ինչն  անհեթեթ է և չունի փաստեր:

Բարձրանալով բլրի գագաթը՝ թռչնակը այնտեղից բղավեց.

-Ես կուլ եմ տվել երկու մեծ զմրուխտ: Ինձ սպանելով` դու կստանայիր այն:

Հուսահատված մարդը գլուխը վերցրեց ափերի մեջ:

-Տուր ինձ գոնե երրորդ խորհուրդը,- ասաց նա ուշքի գալով:

— Ինչի՞դ է պետք երրորդ խորհուրդը,- ձայն տվեց թռչնակը,- եթե դու ափսոսացիր այն ամենի համար, ինչ կորցրել էիր և հավատացիր անհեթեթությանը: Մտածիր`ինչպես կարող է մի փոքրիկ թռչնակի մեջ տեղավորվել երկու մեծ զմրուխտ: Դու հիմար ես, և իմ խորհուրդները քեզ չեն օգնի:

Իմ միտքը։ Ճիշտա ասում թռչունը։

Ես ընտրում եմ երանությունը

 Վարպետ Բախաուդինը  երջանիկ մարդ էր: Ժպիտը նրա դեմքից երբեք չէր պակասում:  Նրա կյանքը լիքն էր տոնի ուրախ տրամադրությամբ: Նույնիսկ մահանալիս նա անհոգ ծիծաղում էր : Թվում էր, թե նա վայելում էր մահվան գալուստը:
Սովորողները նստած էին նրա շուրջ և նրանցից մեկը համարձակվեց հարցնել.
— Ուսուցի՛չ, ձեզ ինչպես է հաջողվում միշտ լինել երջանիկ: Այս վերջին րոպեներին ի՞նչն է ձեզ այդպես ուրախացնում:
Ծեր վարպետը ժպտալով պատասխանեց.
—  Շատ տարիներ առաջ ես եկա իմ վարպետի մոտ: Ես տասնյոթամյա երիտասարդ էի, բայց արդեն խորապես տառապում էի: Իսկ վարպետը, լինելով յոթանասուն տարեկան, առանց պառճառի ուրախ էր և ժպտում էր: Ես նրան հարցրի. «Վարպե՛տ, ինչպե՞ս է դա ձեզ հաջողվում», և նա պատասխանեց. «Ցանկացած մարդ իր մեջ ազատ ընտրության հնարավորություն ունի: Սա է իմ ընտրությունը: Ամեն առավոտ, աչքերս բացելով, ես ինքս ինձ հարցնում եմ, թե այսօր ինչ ընտրել՝ երանություն, թե՞ տառապանք : Եվ չգիտես ինչու, ամեն անգամ ընտրում եմ երանությունը: Եվ  որ դա իմ կարծիքով այնքա՜ն բնական է»:

Իմ միտքը։ Իմ պապիկնել է այդպես։ 86 տարեկան է և միշտ ուրաղ, ինչել իրա հետ պատահի, նրան երբեք չեմ տեսել տղուր կամ տառապանքի մեջ։

Վարպետն ու թեյի բաժակը

Վաղո˜ւց, շատ վաղուց մի ծպտված Վարպետ ճամփորդում էր իր աշակերտների հետ: Ո՛չ հագուստով, ո՛չ պահվածքով նա չէր տարբերվում մյուս ճամփորդներից: Նրանք կանգ առան մի պանդոկում՝ գիշերելու: Պանդոկի տերն առավոտյան նրանց թեյ ու նախաճաշ հյուրասիրեց: Մինչ վարպետն ու իր աշակերտները թեյում էին, պանդոկապանը, ի նշան հարգանքի, հանկարծ ընկավ Վարպետի ոտքերը: Աշակերտները խիստ զարմացան. որտեղի՞ց կարող էր նա իմանալ, որ իրենց մեջ Վարպետ կա:

Ո՞վ էր բացահայտել իրենց գաղտնիքը պանդոկի տիրոջը: Վարպետը ծիծաղեց և ասաց.

-Մի՛ զարմացեք, հարցրեք հենց նրան, թե ինչպես ճանաչեց ինձ:

Աշակերտները հարցրին պանդոկապանին.

-Ինչպե՞ս գլխի ընկար, որ նա Վարպետ է:

-Ես չէի կարող չճանաչել,- ասաց տերը, — տարիներ շարունակ սեղան եմ գցում իմ հյուրերի առաջ: Ես հազարավոր մարդկանց եմ հանդիպել, սակայն չեմ հանդիպել մի մարդու, ով այդքան սիրով կարող է նայել թեյի այս սովորական ու անշուք բաժակին:

Իմ միտքը։ պետք է ամեն ինչի մեջ տեսնել լավը։ պետք է ուրախ լինես քո ունեցվացքի համար, ոչ բոլորը ունեն քո հնարավորություներից։

Հնդկական թռչունը

Մի առևտրականի մոտ անազատության մեջ մաշվում էր մի թռչնակ: Մի անգամ առևտրականը պատրաստվում էր մեկնել Հնդկաստան՝ նրա հայրենիք: Թռչնակը խնդրեց, որ իր մասին պատմի ազատ թռչուններին:

Առևտրականն ազնվորեն պատմեց իր գերուհու մասին ինչ-որ վայրի թռչունի: Դա մահացած ընկավ գետնին: Առևտրականը մտածեց, որ դա իր սիրելի թռչնակի ընկերուհին էր, ու շատ վշտացավ:

Առևտրականը վերադարձավ տուն, ու թռչնակը հարցրեց, թե ինչ նորություններ է բերել:

— Ավաղ, ես պատմեցի քո մասին ընկերուհիներիցդ մեկին, ու նա հենց այդ պահին վշտից մահացավ:

Հազիվ էր նա այսքանը ասել, թռչնակը անշնչացած ընկավ վանդակի հատակին:

— Ընկերուհու մահվան մասին լուրը սպանեց նրան,- մտածեց վշտացած առևտրականը:

Նա թռչնակին դուրս հանեց վանդակից ու դրեց պատուհանագոգին: Թռչնակը հենց նույն պահին պատուհանից դուրս թռավ: Նա պատուհանի առաջ թառեց ծառի ճյուղին ու երգեց վաճառականին.

— Անխելք, դա խորհուրդ էր, թե ինչպես վարվեմ, որպեսզի ազատագրվեմ, այդ ուղերձը ինձ փոխանցվեց քո միջոցով, իմ չարչարող:

Ու թռչնակը թռավ, վերջապես, ազատ:

Իմ միտքը։ Սա ինձ հիշեցնում է, որ ազատությունը շատ արժեքավոր է, բայց այն հասնելու համար պետք է հասկանալ, մտածել ու օգտագործել իմաստնությունը: Վախը ու ցավը հաճախ ստիպում են տեսնել ճշմարտությունը:

Հրեշը

Սա շատ հին պատմություն է, որը պատմել են մարդիկ, որոնց համար կարևոր էր իմաստությունը: Այն պատմում է չորս հարևան ընկերների մասին, որոնք ուսանում էին այնպիսի վարպետների մոտ և ուսանելու ընթացքում հասել էին այնպիսի զարմանալի բարձունքների, որ նրանցիցի յուրաքանչյուրը վստահորեն կարող էր ասել, որ հասել է իմացության գագաթնակետին:

Այնպես պատահեց, որ այս չորսը որոշեցին ճամփորդել և գործածել իրենց իմացությունը, քանի որ ինչպես  ասվում է.

«Արդյո՞ք հիմար չէ նա, ով ունի գիտելիքներ և դրանք չի օգտագործում»:

Նրանք  ճամփա ընկան միասին, սակայն ի սկզբանե գիտեին և  նախապես էլ հայտնի էր, որ ի տարբերություն երեք ընկերների, որոնք հմուտ էին և՛ տեսության, և՛ իրագործման մեջ, չորրորդը գիտելիքներով թույլ էր, բայց ընբռնելու շնորհ ուներ:

Որոշ ժամանակ անց, երբ նրանք ավելի լավ ճանաչեցին  միմյանց, երեք ընկերները զգացին, որ իրենց գործընկերը չունի համապատասխան որակնե,ր և որոշեցին նրան տուն ուղարկել:

Երբ նա հրաժարվեց, ընկերները նրան ասացին.

— Դա հատուկ է այնպիսիններին, ինչպիսին դու ես՝ անտարբեր առավելություններ ունեցող, զարգացած  մարդկանց նկատմամբ և համառելով, որ դու նրանց հետ հավասար ես:

Բայց այնուամենայնիվ, նրանք թույլատրեցին, որ նա հետևի իրենց, թեպետ նրան դուրս մղեցին իրենց շրջապատից։ Ստացվեց այնպես, որ նրանք  ճանապարհին  ոսկորներ և ինչ-որ կենդանու մասեր գտան:

— Ահա,-  ասաց առաջինը,- իմ պատկերացմամբ այս կույտի մեջ  առյուծի կմախք և ոսկորներ են:

— Իսկ ես, — ասաց երկրորդը,- տիրապետում եմ այնպիսի գիտելիքների, որ կարող եմ այս կմախքի միջոցով վերականգնել առյուծի մարմինը:

—Դե, իսկ ես, — ասաց երրորդը, — տիրապետում եմ այնպիսի արվեստի, որ կարող եմ վերադարձնել կյանքը, այնպես, որ ես կարող եմ կենդանանցնել այս մարմինը:

Նրանք որոշեցին այդպես էլ վարվել ոսկորների կույտի հետ՝ կիրառել իրենց գիտելիքները. Չորրորդը, բռնելով նրանց ձեռքերը, ասաց հետևյալ խոսքերը.

—Թեև ես բավարար տաղանդ և ընդունակություն չունեմ, բայց այնուամենայնիվ ինչ-որ բան հասկանում եմ: Սրանք իսկապես առյուծի մնացորդներ են: Նրան կյանքի կվերադարձնենք, և նա մեզ տեղում կսպանի:

Բայց այն երեքը շատ էին ոգևորվել տեղում գործնական աշխատանք կատարելու  հնարավորությունից: Մի քանի րոպե անց նրանց դիմաց կանգնեց մի հսկա, կենդանի ու սոված առյուծ:

Մինչ այն երեքը զբաղված էին իրենց գործողություններով, չորրոդը  բարձրացավ բարձր ծառի վրա:

Այնտեղից նա տեսավ, թե ինչպես առյուծը հոշոտեց իր ուղեկիցներին և սլացավ դեպի անապատ.

Միակ փրկվածը ծառից իջավ և ճիշտ համարեց վերադառնալ տուն:

Իմ միտքը։ Շատ լավ օրինակ է, թե ինչպես խելքը ու իմաստությունը կարող են փրկել քեզ այնտեղ, որտեղ ուժն ու հմտությունը բավարար չեն: Հասկանում եմ, որ երբեմն «թույլ» մարդն ավելի խելացի ու ապահով է գործում:

Միտք և բանականություն

Շահի որդին անասելի հիմար էր: Շահը երկար մտածեց, թե ինչ ուսման տա նրան և որոշեց. թող սովորի ավազի վրա գուշակություններ անել: Ինչքան էլ որ դեմ էին գուշակ գիտնականները, ստիպված եղան հնազանդվել տիրոջ կամքին: Մի քանի տարի անց նրանք շահի որդուն բերեցին պալատ և խոնարհվեցին շահի առաջ:

-Ձեր տղան յուրացրեց մեզ հայտնի բոլոր գաղտնիքները: Ավելին մենք սովորեցնելու ոչինչ չունենք:

Շահը ափի մեջ ամուր սեղմեց նեֆերտիտե մատանին և հարցրեց.

-Ասա, տղաս, ի՞նչ կա իմ ձեռքում:

Պատանին ավազի վրա նկարեց պատկերներ և մտածելով պատասխանեց.

-Ձեռքիդ մեջ ինչ-որ կլոր բան կա՝ մեջտեղը կլոր անցքով: Ըստ երևույթին դա քար է:

Շահը գոհ ասաց.

-Դու բոլոր նշանները ճիշտ ասացիր: Ասա առարկայի ամբողջ անվանումը:

Պատանին մտածեց և ասաց.

-Ջրաղացքար է:

— Որքան էլ դու գիտելիքի ուժով նշաններ գտնես, -բացականչեց շահը,- միևնույն է, դու չունես այնքան խելք հասկանալու համար, որ ջրաղացքարը չի կարող տեղավորվել ձեռքի մեջ:

Իմ միտքը։ Գիտելիքը կարևոր է, բայց առանց խելքի՝ այն անօգուտ է: Հասկանում եմ, որ սովորելն ու գիտելիքը բավարար չեն, պետք է նաև հասկանալ և խելամիտ լինել:

Աղոթք

Հայտնի պատմություն կա սիրահարված գեղջկուհու մասին, ով Փենջաբայից էր: Աղջիկը մի օր մտամոլոր քայլում էր դաշտով, որտեղ կրոնավոր մի մարդ աղոթում էր: Ըստ կրոնի՝ չէր թույլատրվում անցնել այդ վայրով: Երբ գեղջկուհին հետ էր գալիս, կրոնավոր մարդն ասաց նրան.

— Ինչ վատ վարվեցիր, հիմար աղջիկ. մեծ մեղք է անցնել այն վայրով, որտեղ  մարդ աղոթք է հղում առ  Աստծված:

Աղջիկը կանգնեց և շփոթված հարցրեց.

– Ի՞նչ նկատի ունեք աղոթք ասելով:

– Աղո՞թը, – բացականչեց մարդը, – չգիտե՞ս, հիմար աղջիկ, թե ի՞նչ է աղոթքը: Դա զրույց է Աստծո հետ: Աղոթել` նշանակում է մտածել Աստծո մասին, խոսել նրա հետ:

Աղջիկը պատասխանեց.

– Տարօրինակ է: Այդ ինչպե՞ս կարողացաք տեսնել ինձ, եթե մտածում էիք Աստծո մասին, խոսում էիք նրա հետ: Երբ ես անցնում էի դաշտով, ես մտածում էի իմ սիրելիի մասին և խոսում էի նրա հետ: Դրա համար էլ ես ընդհանրապես չեմ նկատել Ձեզ:

Իմ միտքը։ աղոթքը, զրույցը Աստծո հետ, ինձ հիշեցնում է, որ պետք է մտքումս ու սրտումս մտածեմ ճիշտ բաների մասին, և նույնիսկ կեցվածքս ու ուշադրությունս կարդացվում են որպես աղոթք:

Համարձա՛կ եղիր, փորձի´ր

Թագավորն իր հպատակներին Գլխավոր հրապարակ հավաքեց, որպեսզի պարզի, թե նրանցից ով կարող է կառավարական պաշտոն զբաղեցնել:

-Իմ հպատակնե´ր,- նրանց դիմեց թագավորը,- ձեզ համար դժվար առաջադրանք ունեմ: Հուսով եմ, ինչ-որ մեկն այն կլուծի:

Նա նրանց մի հսկայական դռան կողպեքի մոտ առաջնորդեց:

-Սա իմ թագավորությունում եղած ամենամեծ կողպեքն է: Ձեզանից ո՞վ կարող է այն բացել,-հարցրեց թագավորը:

Ոմանք իսկույն հրաժարվեցին: Մյուսները՝ ժողովրդի կողմից իմաստունի հարգանք վայելողները, կարևոր դեմքով երկար կողպեքն ուսումնասիրեցին, ապա խոստովանեցին, որ չգիտեն ինչպես բացել: Դրանից հետո մնացածներն ասացին, որ առաջադրանքն իրենց ուժից վեր է: Միայն մի երիտասարդ մոտեցավ կողպեքին, ուշադիր զննեց այն, այնուհետև փորձեց տեղից շարժել և վերջապես, ցած քաշեց: Ա՜յ քեզ հրաշք, կողպեքը բացվեց: Այն ուղղակի կողպած չէր:
Թագավորը հայտարարեց.
-Դու արքունիքում կարևոր պաշտոն կզբաղեցնես, որովհետև հույսդ դնում ես սեփական ուժերիդ վրա և չես վախենում փորձել:

Իմ միտքը։ սա ցույց է տալիս, որ հաջողությունը գալիս է փորձելու, սխալվելու ու համարձակության միջոցով, ոչ թե սպասելով միայն հեշտությունների:

Ոչ մեծ տարբերություն                                                                                          

Արևելքի տիրակալներից մեկը երազ է տեսնում. իբր թե  մեկը մյուսի հետևից ընկնում են նրա բոլոր ատամները: Նա վախեցած իր մոտ է կանչում պալատական երազահաններին: Նրանք լսում են և ասում.                                           — Տե′ր, երազն այն մասին է զգուշացնում, որ շուտով դու կկորցնես քո բոլոր հարազատներին:
Տիրակալը բարկանում է և հրամայում խեղճին բանտ նետել: Հետո կանչում է ուրիշ երազահանի :Նա լսում է երազը, մի փոքր մտածում և ասում.
— Տե´ր իմ, երազն այն մասին է պատմում, որ դու ավելի երկար կապրես, քան  քո բոլոր հարազատները:
Տիրակալն անասելի ուրախանում է և առատորեն վարձատրում երազահանին՝ լավ կանխատեսման համար: Պալատականները շատ էին զարմացել.
— Չէ՞ որ դու նրան ասացիր նույն բանը ,ինչ որ այն խեղճ նախորդը: Բայց ինչո՞ւ նա խիստ պատժվեց, իսկ դու պարգևատրվեցիր,_ հարցրին նրանք:
Հետևեց պատասխանը.
— Մենք երկուսս էլ միանման մեկնաբանեցինք երազը: Բայց ամեն ինչ կախված  չէ նրանից, թե ինչ կասես, այլ նրանից, թե ինչպես կասես:

Իմ միտքը։ կարևոր է ոչ միայն ինչ ես ասում, այլ ինչպես ես ասում. նույն բանն տարբեր ձևով ներկայացնելը կարող է ամբողջությամբ փոխել արդյունքը:

Ով է ավելի հզոր

Մի արքա էր ապրում, ում համար անտանելի էր այն միտքը, որ ինչ-որ մեկը կարող է իրենից ավելի հզոր լինել: Մի անգամ նա կանչեց իր նախարարներին ու հարցրեց նրանց.

— Ո՞վ է ավելի հզոր՝ ե՞ս, թե՞ Աստված: Նախարարները վախից դողացին ու մտածելու ժամանակ խնդրեցին: Նրանք բոլորն էլ երիտասարդ չէին, ու ոչ ոք չէր ուզում ենթարկվել հալածանքների: Բայց նրանք արժանավոր մարդիկ էին ու չէին ցանկանում ստել:

— Թողեք այդ գործը ինձ, ես կգտնեմ, թե ինչ պատասխանեմ գերագույնին,- ասաց ամենատարեց նախարարը:

Հաջորդ օրը հավաքվել էր ողջ արքունիքը: Եկել էր տարեց նախարարը: Նա խոնարհվեց արքայի առաջ ու հայտարարեց.

— Օ՜, տիրակալ, դու, անկասկած, ավելի հզոր ես, քան Աստված:

Արքան ոլորեց իր երկար բեղերն ու հպարտորեն բարձրացրեց գլուխը: Իսկ ծերունին շարունակեց.

— Դու ավելի հզոր ես, որովհետև կարող ես բոլորիս արտաքսել քո թագավորությունից, իսկ Աստված չի կարող, որովհետև նրա թագավորությունն ամենուր է, և այնտեղից ոչ մի տեղ չես գնա:

Իմ միտքը․ չի կարելի Աստծո և նրա թագավորության մասին նման ձևով խոսալ։ Աստված ամենից էլ հզոր է, բայց նա մեզ սիրում է, մահացել է խաչի վրա մեր մեղքերի համար և հայրություն է առել, դարձրեել է մարդ։

Արժեք

Մի մարդ սիրում էր գուշակել տառային հապավումները: Մի օր նա գնաց ուսուցչին տեսնելու և հպարտությամբ պատմեց իր որոնումների մասին: Ուսուցիչն ասաց.

-Լավ: Գնա տուն և կռահիր ԱԲՈՄՆՉ հապավման թաքնված իմաստը: Մարդը երկար փորձում էր կռահել, թե ինչ է նշանակում այդ հապավումը: Երբ նա հետ վերադարձավ` ուսուցիչը մահացել էր:

-Այժմ ես երբեք չեմ կարող ճշմարտությունն իմանալ,- հառաչեց մարդը: Այդ պահին հայտնվեց ուսուցչի ավագ աշակերտը: Նա ասաց.

— Եթե դու վշտացել ես, որ չես կարող գտնել, թե ինչ է նշանակում ԱԲՈՄՆՉ հապավումը, ես այն կբացեմ: Այն այսպես է հնչում. «Այս բառերը ոչ մի նշանակություն չունեն»:

-Ինչո՞ւ էին ինձ այդպիսի հիմար առաջադրանք տվել, — բղավեց տարակուսած մարդը:

-Եթե քեզ մոտ է գալիս ավանակը, դու նրան կաղամբ ես տալիս: Դա նրա սնունդն է ու կապ չունի, թե նա ինչպես է այն անվանում: Ավանակները հավանաբար, մտածում են, որ կարևոր բան են անում, բայց նրանք պարզապես կաղամբ են ուտում:

Իմ միտքը․ Այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ ոչ ամեն ինչ ունի իմաստ։ Մարդիկ հաճախ փնտրում են այն, որտեղ պարզապես չկա։ Մեր կյանքում էլ հաճախ պետք է ընդունենք պարզ իրականությունը, ինչպես ավանակը կաղամբը ուտում է առանց հարցնելու։

Աշխարհը և մենք

Շատ վաղուց մի արքա կառուցեց պալատ, որի բոլոր պատերը, հատակը և առաստաղը հայելուց էին: Այնպես պատահեց, որ  պալատ մտավ մի շուն:  Իր շուրջը նայելով՝ նա տեսավ բազմաթիվ շներ: Լինելով շատ խելացի և զգուշավոր՝ համենայն դեպս ատամ ցույց տվեց, որպեսզի իրեն պաշտպանի այդ միլիոնավոր շներից և վախեցնի նրանց: Ի պատասխան նրան՝ բոլոր շները անմիջապես իրենք էլ ատամ ցույց տվեցին: Շունը կամացուկ հաչեց: Մյուսները սպառնալիքով պատասխանեցին նրան (պալատում արձագանք կար): Հիմա շունը հաստատ համոզված էր, որ իր կյանքը վտանգված է, և սկսեց բարձր հաչել: Սակայն երբ նա հաչում էր, հայելիների միջի շները նրան պատասխանում էին հուսահատ հաչոցով: Եվ որքան շատ էր նա հաչում, այնքան բարձր էին նրանք պատասխանում, ինչպես թվում էր խեղճ շանը: Առավոտյան շանը գտան սատկած: Սակայն նա պալատում միայնակ էր եղել: Ոչ ոք չէր կռվել նրա հետ, որովհետև պալատը դատարկ էր: Ուղղակի նա տեսել էր ինքն իրեն բազմաթիվ հայելիների մեջ և վախեցել: Եվ երբ նա սկսել էր կռվել, հայելիների միջի արտացոլանքները պայքարի մեջ էին մտել: Նա սատկել էր իր միլիոնավոր սեփական  արտացոլանքների հետ պայքարում:

Իմ միտքը․ Շունը սարսափել է իր սեփական արտացոլումներից ու ոչ մի իրական վտանգ չէր եղել։ Դա ինձ հիշեցրեց, որ հաճախ մենք ինքներս մեզի համար ստեղծում ենք ամենադժվար ու վտանգավոր «թշնամիներին»։ Մարդիկ շատ ժամանակ վախենում են իրոք գոյություն չունեցող խնդիրներից։

Հայոց Լեզու

8-րդ դասարան հայոց լեզու

12.05.25, 8-րդ դասարան, հայոց լեզու

Հայոց լեզու

07.04.25,8-րդ դասարան,հայոց լեզու

17.03.2025

Ցանկություններս շատ են․․․

Փետրվար ամսվա ամփոփում,8-րդ դասարան

Հայոց Լեզու 05.02.25

03.02.25 հայոց լեզու

Մայրենիի ֆլեշմոբ։ Դեկտեմբեր

11.12.24 հայոց լեզու

02.12.24, 8-րդ դասարան,հայոց լեզու

Հայոց լեզվի տնային աշխատանք 13.11.2024

11.11.24,8-րդ դասարան,հայոց լեզու

14.10.24 Ստեղծագործական շաբաթ

Հայոց լեզվի դասարանական աշխատանք 03․10․2024

24.09.24։ Վիլյամ Սարոյան. Հրաշալի ձայնասկավառակը

20.09.24 հայոց լեզու 

18.09.24, հայոց լեզու

18.09.24 Հայոց լեզու

8-6րդ դասարան հայոց լեզու

Գրականություն

Փետրվար ամսվա ամփոփում,8-րդ դասարան

Ինքնաստուգում գրակ․

24.09.24։ Վիլյամ Սարոյան. Հրաշալի ձայնասկավառակը

Ամբողջ ամառը՝ մեկ օրում: Ռեյ Բրեդբերի

8-րդ դասարան,Հայ գրականություն

1.Կհանդիպես նրան բայց հաջողություն չեմ ակնկալում: Ուսին մնացել է խոռոչաձև սպի իսկ հոգում չսպիացող մի ցավ: Մեքենան դղրդյունով անցավ քարե նեղ կամուրջը մի քանի կիլոմետր համաչափ վազքով սլացավ գետի ափով ապա բարձրացավ քարքարոտ ճանապարհով: Թողել եմ ներքև և փառք և գանձ և քեն և նախանձ: Ոչ հայրենիք ունի ոչ տուն ոչ անուն: Կրակը լափեց թե սերմ թե սերմնացան: Նա այն հարուստներից էր որոնց պարսկերեն հորջորջումով կոչում են նովսիքա այսինքն նոր քսակի տեր: Բոլորին զբաղեցնում էր մի միտք այն է վաստակել որքան կարելի է շատ և որքան կարելի է շուտ: Հովիվներն աշխատում էին թաքցնել ոչխարների հոտերը և գուժում էին այդ բոթը: Երիտասարդը մխրճվել էր մինչև հատակը և ոչ մի ապարանք չէր տեսել այդտեղ: Կրակները վաղուց հանգել էին և շարժումը դադարել էր: Տներում վառվում էին կրակները և գյուղի վրա բացվում էր պարզ ու աստղազարդ երկինքը: Հանգչում էին լույսերը և մի ակնթարթում մասրենին կորչում էր խավարի մեջ: 2.Կետերը փոխարինի՛ր հնչյուն, թնդյուն, շառաչյուն գոյականներից և հնչուն, թնդուն, շառաչուն ածականներից մեկով: Իմ մանկության օրերին հորդահոս ու … գետ եմ տեսել: Լեռներում միայն … արձագանքը մնաց: Ուշադիր լսում էի քո երգի ամեն մի …: Մանկան … ծիծաղը վարակեց մեծերին: Այդ մարտի … լսվում էր բավական հեռվում: Ինձ կանչեց-բերեց մեր գետի …: 3.Կետերի փոխարեն գրի՛ր ուն կամ յուն ածանցը: Քամին խաղում էր պաղպաջ… ալիքների հետ: Դողդոջ… ձայնը մատնեց, որ վախենում է: Թվում էր, թե հարսի շրշ… զգեստով աղջիկը քույրս չէ: Սիրով էր տանում հիվանդի քրթմնջ…ն ու բողոքը: Ջրի ճողփ… լսվեց. ուրեմն մոտեցել ենք: Դալար սաղարթի սոսափ…ը խաղաղություն էր բերում: Մոտիկից լսվող ճարճատ…ն անակնկալի բերեց բոլորին: 4. Տրված բառերը տեղադրի՛ր նախադասությունների մեջ: Անվանի՛ր բառերի այդ խումբը: Ծուղրուղո՜ւ, վա՜յ, փի՛շտ, շրը՜խկ, պահո՜, հա՛ֆ-հա՛ֆ, դը՜ռռ, վա՜շ-վի՜շ: …, անպիտա՛ն, ի՞նչ ես բազմել սեղանին: -…,- լսվեց հանկարծ. ուրեմն նրանք մոտենում են տանը: …, հիմա ի՞նչ եմ անելու, ո՞ւր եմ գնալու: Ձորում գետն էր հառաչում՝ …: …, ու վերջ. էլ ոչ մեկը չի մտնի այս սենյակը: …, սա արդեն նորություն է: …, ոսկի եմ գտել: Անվերջ ու միալար դռռում է, ու հենց ականջս է ընկնում՝ …, ուզում եմ փախչել այստեղից: 5. Տրված բառերով նախադասություններ կազմի՛ր: Դրանք ինչո՞ւ են վերաբերական կոչվում: Թերևս, անշուշտ, անկասկած, կարծես թե, իբր թե, նույնիսկ, միայն, ինչ որ է, ոչ: 5․Ի՞նչ արմատներ է հարկավոր ավելացնել մեջտեղում, որ այն լինի ձախ կողմում գրված բառի վերջին արմատ և աջ կողմում գրվածի առաջին արմատ։ Ծամ/․․․/ անք Մարտ/ ․․․/գետ Հաց/ ․ ․ ․ /ծամ Բարի/․ ․ ․ /առատ 6․Գտի՛ր օրինաչափությունը․ո՞ր բառը կլինի հաջորդը։ Քահանա – նախաբան – բանբեր – բերդակալ — կալվածատեր 7․Ո՞ր զույգերի երկու բառերը նույն արմատը չունեն։ Տեր – տիրույթ Շեն – շինարար Գետ – գիտակ Կիրթ – կրթօջախ Սին — սննդարար 8․Նախադասություններում ավելորդ բառեր կան, դո՛ւրս գրիր դրանք։ Շնորհալի այդ աղջիկը նվագում էր ջութակի վրա։ Երիտասարդը հանդիսանում էր այդ նախաձեռնության հեղինակը։ Ֆիզիկան դա մի հետաքրքիր գիտություն է բնության մեջ կատարվող երևույթների մասին։ Տղամարդու արևահար դեմքը ինձ ծանոթ էր թվում։ 9.Տրված գոյականներից, ածականներից, դերանուններից, մակբայներից բայեր կազմի´ր: Ա. Վախ, սանձ, անուն, սուգ, գութ: Բ. Հպարտ, կապույտ, կարծր, կոպիտ, սուր: Գ. Ոչինչ, բոլոր, նույն, ամբողջ: Դ. Հավերժ, հանգիստ, արագ, շատ, քիչ: 10. Տրված բայերից նորերը ստացի´ր դրանք բաղադրելով Բ խմբի նախածանցների հետ: Ա. Տևել, տպել, բացել,դասել, ճառել: Բ. Վեր, արտ, հակ, հար, ստոր: 11. Տեքստից դուրս գրիր բայերը, որոշիր, թե որոնք են Ե խոնարհման, որոնք Ա խոնարհման: Ցատկում էի, երբ լսեցի դպրոցի զանգի ձայնը, և հիշեցի, որ դա ամենից առաջ տխրեցրեց ինձ, քանի որ գիտեի, որ ուշացել եմ: Սակայն մի ակնթարթ անց այլևս չմտահոգվեցի ուշանալուս համար, որպես արդարացում ունենալով թե՛ հասուն տանձերը, և թե՛ ցատկելու հայտնագործությունը: 12. Տրված բայերը դարձրու պատճառական. Սովորել- քնել- պայծառանալ- զգալ- զբաղվել- զնգալ- դադարել- փայլել- նրբանալ- ծաղկել- …Նախադասություններն ընդարձակի´ր ընդգծված հատկացուցիչի և հատկացյալի միջև ավելացնելով փակագծում տրված բառակապակցությունը: Կետադրությանն ուշադրությո´ւն դարձրու: ՕրինակԱրեգակի խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ: (ընդամենը մի քանի րոպե տևող) – Արեգակի ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ: Նոբելի գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ: (պայթուցիկ նյութեր արտադրող) Նոբելի կտակը կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին: (մարդկության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող) Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը: (իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված) Նա նկատեց, որ փայտանյութի բաղադրությունր ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում (թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող): Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների բնակչությանն օգնելու: (գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող) …Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կետադրիր: Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա: Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար: Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է: Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը: Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում: Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր: ..Խմբերից յուրաքանչյուրին տո՛ւր տրված անուններից մեկը: Ենթադրական եղանակ, հարկադրական եղանակ, հրամայական եղանակ, ըղձական եղանակ, սահմանական (սահմանում-որոշում, հաստատում, կարգավորում) եղանակ: Ա. Գնում ես, գնալու ես, գնացել ես, գնացիր, գնում էիր, գնացել էիր, գնալու էիր: Բ. Գնաս, գնայիր Գ. Կգնաս, կգնայիր: Դ. Պիտի գնաս,պիտի գնայիր: Ե. Գնա՛, մի՛ գնա: … Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ ըղձական եղանակի համապատասխան բայերով: Գոնե մի օր կարգին եղանակ … որ …մի քիչ նստել ծովափին ու ջրային հեծանիվ…: Գոնե մինչև ծովափ… , դրանից հետո ինքներս կգնանք: Երանի թե մի քիչ երկար… ուղևորությունը: Շատ եմ ուզում, որ մի անգամ դելֆին … , մի քանի օր էլ ընկերություն … հետը: Եթե քամին… ու փորձառու նվագները … ծովին ունկնդրել, նրանք կասեն, թե նավի մոտով ինչպիս՞ ձկների վտառ է լողում: 224. Կետերը փոխարինի՛ր տրված բայերի ենթադրական եղանակի համապատասխան ձևերով: Եթե թույլ տան իրենց ուզածն անել, նրանք անտառն էլ … զորքի ու բոլոր ծառերը շարք … (վերածել, կանգնեցնել) Հենց որ սահմանին մոտենաք, ձեզ … ձեր անցյալի ու նպատակների մասին: (հարցուփորձ անել) Թե որ գտնես այդ բույսի սերմերը, ջրի մեջ … ու … մինչև ծլեն: (դնել, թողնել) Եթե կենդանիների կերի մեջ մեծ քանակությամբ արևքուրիկ լինի, կենդանին … ու … (թունավորվել, հիվանդանալ) Եթե ժամանակին չմտածեն կենդանիների կերի մասին, ձմռանը շատ դժվար …կեր հայթաթելը: (լինել) … Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ հարկադրական եղանակի համապատասխան բայերով: Վատ աշխատող շարժիչներն անպայման … ,թե չէ թունավորում են օդը: Մեր քաղաքում սաղարթավոր ծառերը …, որ աղմուկը կլանեն, օդը մաքրեն փոշուց ու վնասակար նյութերից: Մարդիկ …, որ կենդանի բնությունը պահպանելը իրենց ամենակարևոր գործն է: Ամեն մեկը դիմացինի համար …., այն, ինչ կուզեր, որ իր համար անեն մարդիկ: Բնության գեղեցկությունը պահպանելու համար հանքերի շահագործումը …: … Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ հրամայական եղանակի համապատասխան բայերով: (կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու) : Համարձակ …, … նեղ միջանցքը ու երբ հասնես ստորգետնյա անցքի մուտքին, լապտերդ …: Ուշադիր … քարտեզը, … , թե օվկիանոսներում ցրված ինչքա՞ն կղզիներ կան: … բոլոր խորհուրդները, հետո …, ինչպես կամենում ես: Ոչ մեկի գաղտնիքը …, եթե անգամ պատահաբար ես իմացել: -… ինձ, … թռչեմ,- մարդկային լեզվով խնդրեց աղավնին:

1. Բայերը վերլուծելով՝ կբաժանենք ըստ նախադասությունների

1. Կհանդիպես նրան, բայց հաջողություն չեմ ակնկալում:

• Կհանդիպես – ապառնի եղանակ, ապառնի ժամանակ, 2-րդ դեմք, եզակի
• չեմ ակնկալում – հայտարարական եղանակ, ներկայակատար, 1-ին դեմք, եզակի, ժխտական

2. Ուսին մնացել է խոռոչաձև սպի, իսկ հոգում չսպիացող մի ցավ:

• մնացել է – հայտարարական եղանակ, անցյալ ժամանակ, 3-րդ դեմք, եզակի

3. Մեքենան դղրդյունով անցավ քարե նեղ կամուրջը, մի քանի կիլոմետր համաչափ վազքով սլացավ գետի ափով, ապա բարձրացավ քարքարոտ ճանապարհով:

• անցավ – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի
• սլացավ – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի
• բարձրացավ – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի

4. Թողել եմ ներքև և փառք, և գանձ, և քեն, և նախանձ:

• թողել եմ – հայտարարական, անցյալ (կամ ավարտված), 1-ին դեմք, եզակի

5. Ոչ հայրենիք ունի, ոչ տուն, ոչ անուն:

• ունի – հայտարարական, ներկա, 3-րդ դեմք, եզակի

6. Կրակը լափեց թե սերմ, թե սերմնացան:

• լափեց – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի

7. Նա այն հարուստներից էր, որոնց պարսկերեն հորջորջումով կոչում են նովսիքա, այսինքն նոր քսակի տեր:

• էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի
• կոչում են – հայտարարական, ներկա, 3-րդ դեմք, հոգնակին

8. Բոլորին զբաղեցնում էր մի միտք, այն է վաստակել որքան կարելի է շատ և որքան կարելի է շուտ:

• զբաղեցնում էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի
• է – հայտարարական, ներկա, 3-րդ դեմք, եզակի
• վաստակել – անորոշ եղանակ (բայի անվան ձև)
• կարելի է – անանձ, ներկա, դրական

9. Հովիվներն աշխատում էին թաքցնել ոչխարների հոտերը և գուժում էին այդ բոթը:

• աշխատում էին – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, հոգնակին
• թաքցնել – անորոշ եղանակ
• գուժում էին – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, հոգնակին

10. Երիտասարդը մխրճվել էր մինչև հատակը և ոչ մի ապարանք չէր տեսել այդտեղ:

• մխրճվել էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի
• չէր տեսել – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի, ժխտական

11. Կրակները վաղուց հանգել էին և շարժումը դադարել էր:

• հանգել էին – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, հոգնակին
• դադարել էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի

12. Տներում վառվում էին կրակները, և գյուղի վրա բացվում էր պարզ ու աստղազարդ երկինքը:

• վառվում էին – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, հոգնակին
• բացվում էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի

13. Հանգչում էին լույսերը, և մի ակնթարթում մասրենին կորչում էր խավարի մեջ:

• հանգչում էին – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, հոգնակին
• կորչում էր – հայտարարական, անցյալ, 3-րդ դեմք, եզակի

2. Կետերը փոխարինել համապատասխան բառերով

1. Իմ մանկության օրերին հորդահոս ու շառաչուն գետ եմ տեսել:
2. Լեռներում միայն թնդյունի արձագանքը մնաց:
3. Ուշադիր լսում էի քո երգի ամեն մի հնչյուն:
4. Մանկան հնչուն ծիծաղը վարակեց մեծերին:
5. Այդ մարտի թնդյունը լսվում էր բավական հեռվում:
6. Ինձ կանչեց-բերեց մեր գետի շառաչյունը:

3. Կետերը լրացրու ուն կամ յուն ածանցով

1. Քամին խաղում էր պաղպաջյուն ալիքների հետ:
2. Դողդոջուն ձայնը մատնեց, որ վախենում է:
3. Թվում էր, թե հարսի շրշյուն զգեստով աղջիկը քույրս չէ:
4. Սիրով էր տանում հիվանդի քրթմնջյունն ու բողոքը:
5. Ջրի ճողփյուն լսվեց. ուրեմն մոտեցել ենք:
6. Դալար սաղարթի սոսափյունը խաղաղություն էր բերում:
7. Մոտիկից լսվող ճարճատյունն անակնկալի բերեց բոլորին:

4. Ներդիր բացականչություններ, ապա անվանի՛ր բառախումբը

Բառախումբ՝ բացականչություններ (հուզական բառեր)

1. Փի՛շտ, անպիտա՛ն, ի՞նչ ես բազմել սեղանին:
2. Հա՛ֆ-հա՛ֆ,– լսվեց հանկարծ. ուրեմն նրանք մոտենում են տանը:
3. Վա՜յ, հիմա ի՞նչ եմ անելու, ո՞ւր եմ գնալու:
4. Ձորում գետն էր հառաչում՝ վա՜շ-վի՜շ:
5. Շրը՜խկ, ու վերջ. էլ ոչ մեկը չի մտնի այս սենյակը:
6. Դը՜ռռ, սա արդեն նորություն է:
7. Պահո՜, ոսկի եմ գտել:
8. Անվերջ ու միալար դռռում է, ու հենց ականջս է ընկնում՝ դը՜ռռ, ուզում եմ փախչել այստեղից:

5. Վերաբերական նախադասություններ (հետադարձ կապ ունեցող բառեր)

1. Թերևս վաղն արդեն տեղ հասնենք:
2. Դու, անշուշտ, ճիշտ ես ասում:
3. Անկասկած, սա ամենահետաքրքիր գրքերից է:
4. Կարծես թե անձրև է գալիս:
5. Նա արեց այնպես, իբր թե ինքն էր հեղինակն:
6. Նա նույնիսկ չբողոքեց:
7. Միայն նա հասկացավ իմ լռությունը:
8. Ի՞նչ որ է, բայց սա ճիշտ չէ:
9. Սա ոչ հաճելի էր, ոչ օգտակար:

Խումբը կոչվում է՝ վերաբերական/միտքային խոսքի բառեր

6. Արմատ ներդիր

1. Ծամ/հաց/անք
2. Մարտ/հուն/գետ
3. Հաց/ծամ/ծամ
4. Բարի/սիրտ/առատ

7. Բառի հաջորդը՝ օրինաչափության

Քահանա – նախաբան – բանբեր – բերդակալ — կալվածատեր

Հաջորդը՝ տերօրհնություն կամ տերունական – բառերը միմյանց հետևում են՝ առաջինի վերջից ձևավորելով հաջորդը:

8. Զույգեր, որոնք նույն արմատ չունեն

• Տեր – տիրույթ → ունեն նույն արմատ
• Շեն – շինարար → չունեն նույն արմատ
• Գետ – գիտակ → չունեն
• Կիրթ – կրթօջախ → ունեն
• Սին — սննդարար → չունեն

Շեն – շինարար, Գետ – գիտակ, Սին — սննդարար → չունեն նույն արմատ

9. Ավելորդ բառեր

1. Շնորհալի այդ աղջիկը նվագում էր ջութակի վրա։ → «ջութակի վրա» → ջութակ
2. Երիտասարդը հանդիսանում էր այդ նախաձեռնության հեղինակը։ → հանդիսանում էր
3. Ֆիզիկան դա մի հետաքրքիր գիտություն է … → դա
4. Տղամարդու արևահար դեմքը ինձ ծանոթ էր թվում։ → արևահար

10. Բայեր կազմել

Ա. Գոյականներից
Վախ → վախենալ
Սանձ → սանձել
Անուն → անվանել
Սուգ → սգալ
Գութ → գթալ

Բ. Ածականներից
Հպարտ → հպարտանալ
Կապույտ → կապույտվել
Կարծր → կարծրանալ
Կոպիտ → կոպտել
Սուր → սրվել

Գ. Դերանուններից
Ոչինչ → ոչնչացնել
Բոլոր → ամբողջացնել
Նույն → նույնացնել
Ամբողջ → ամբողջացնել

Դ. Մակբայներից
Հավերժ → հավերժացնել
Հանգիստ → հանգստացնել
Արագ → արագացնել
Շատ → շատացնել
Քիչ → քչացնել

11. Նախածանցով բայեր

Բազա՝ Տևել, Տպել, Բացել, Դասել, Ճառել
Նախածանցներ՝ Վեր, Արտ, Հակ, Հար, Ստոր

Օրինակներ՝

• Վերտպել, հակտպել
• Ստորբացել
• Արտդասել
• Հակճառել

12. Բայերը՝ խոնարհումներով

Բայեր՝ Ցատկում էի, լսեցի, հիշեցի, գիտեի, ուշացել եմ, չմտահոգվեցի, ունեի, ցատկելու

• Ե խոնարհում – լսեցի, հիշեցի, գիտեի, ունեի, չմտահոգվեցի
• Ա խոնարհում – ցատկում էի, ցատկելու, ուշացել եմ

13. Պատճառական դարձնել

Սովորել – սովորեցնել
Քնել – քնեցնել
Պայծառանալ – պայծառացնել
Զգալ – զգացնել
Զբաղվել – զբաղեցնել
Զնգալ – զնգացնել
Դադարել – դադարեցնել
Փայլել – փայլեցնել
Նրբանալ – նրբացնել
Ծաղկել – ծաղկեցնել

14. Ընդարձակում հատկացյալի ու հատկացուցիչի միջոցով

1. Նոբելի պայթուցիկ նյութեր արտադրող գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ:
2. Նոբելի մարդկության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող կտակը կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին:
3. Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված աստղաֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը:
4. Նա նկատեց, որ փայտանյութի բաղադրությունր ինչ-որ բանով հիշեցնում է թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող խաղողի շաքարը:
5. Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող երկրների բնակչությանն օգնելու:

15. Կետադրություն՝ հատկացուցիչների հստակեցում

1. Առագաստանավի, անցյալ դարում ապրած նավապետի, գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
2. Վարելահողերի, անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման, հետ հաճախացան խորշակները:
3. Հողի, սև մրրիկներից պաշտպանող, բարեկամը անտառն է:
4. Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների, արևի դեմքը ծածկող, ծուխն ու հրաբխային մուրը:
5. Մարդիկ, ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման, գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
6. Անձրևների և հալոցքի ջրի, լեռնային ապարները մաշեցնող, շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:

16. Եղանակների դասակարգում

Ա. Սահմանական
Բ. Ըղձական
Գ. Ենթադրական
Դ. Հարկադրական
Ե. Հրամայական

17. Ըղձական եղանակ

1. Գոնե մի օր կարգին եղանակ լիներ, որ կարողանայինք մի քիչ նստել …
2. Գոնե մինչև ծովափ հասնեինք …
3. Երանի թե մի քիչ երկար տևեր ուղևորությունը:
4. … որ մի անգամ դելֆին երևար, մի քանի օր էլ ընկերություն աներ:
5. Եթե քամին դադարեր ու նվագները թույլ տար, …:

18. Ենթադրական եղանակ

1. … անտառն էլ վերածեին զորքի, ծառերը շարք կանգնեցնեին:
2. … ձեզ հարցուփորձ անեն:
3. … ջրի մեջ դնես ու թողնես:
4. … կենդանին թունավորվի ու հիվանդանա:
5. … շատ դժվար լինի կեր հայթայթելը:

19. Հարկադրական եղանակ

1. Շարժիչները պետք է ստուգվեն:
2. Ծառերը պետք է տնկվեն:
3. Մարդիկ պետք է հասկանան:
4. Ամեն մեկը պետք է անի:
5. Շահագործումը պետք է սահմանափակվի:

20. Հրամայական եղանակ

1. Մտիր, անցիր նեղ միջանցքը, լապտերդ վառիր:
2. Ուսումնասիրիր քարտեզը, հաշվիր …
3. Լսիր բոլոր խորհուրդները, հետո վարվիր …
4. Ոչ մեկի գաղտնիքը մի՛ բացահայտիր:
5. —Օգնի՛ր ինձ, թռիչք տամ,- խնդրեց աղավնին:

1.Բացատրի՜ր բառերը

հազիվհազ — մեծ դժվարությամբ

հախճապակի — գեղեցիկ խեցեղեն

հակառակորդ — մրցակից

հակաօդային — օդային պաշտպանիչ

հակինթ — կապույտ քար

հակիրճ — սեղմ, կարճ

հակոտնյա — հակադիր

հաղարջ — հատապտուղ

հաղթ — հաղթող

հաղորդել — տեղեկացնել

հաճախորդ — գնորդ

հաճոյանալ — սիրաշահել

համարձակ — քաջ

համարյա — գրեթե

համբերել — սպասել

համընթաց — զուգահեռ

2..Այս միտքն արտահայտի՛ր հինգ նախադասությամբ:

Ֆրանսիացի քիմիկոսները շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

այս մեկ տարում գիտությունը հսկայական քայլերով առաջ է գնացել:

Ֆրանսիացի քիմիկոսները ստացել են շատ քաղցր շաքարի փոխարինիչներ։ Այս նյութերը բուսաշաքարից են։ Դրանք շաքարից 200000 անգամ ավելի քաղցր են։ Այս հայտնագործությունը գիտության առաջընթացն է։ Մի տարում հսկայական զարգացում է գրանցվել։

3.Տեքստը գրավոր փոխադրի՛ր ՝ ուղղակի խոսքերը դարձնելով անուղղակի:

Երկրորդ մոլորակի վրա ապրում էր փառասերը: -0՜, ահա և երկրպագու հայտնվեց,- հեռվից Փոքրիկ իշխանին նկատելով, բացականչեց նա: Չէ՞ որ սնապարծ մարդիկ միշտ մտածում են. «Հավանաբար բոլորն էլ ինձնով հիացած են»: -Բարի օր,- ասաց Փոքրիկ իշխանը:- Ի՛նչ հետաքրքիր գլխարկ ունեք: -Սա նրա համար է, որ գլուխ տամ,- բացատրեց փառասերը,- գլուխ տամ, երբ ինձ ողջունելու լինեն: Դժբախտաբար, այստեղ ոչ ոք չի գալիս: -Ահա թե ինչ,- շշնջաց Փոքրիկ իշխանը: Բայց նա ոչինչ չհասկացավ: -Հապա մի ծափ տուր,- ասաց փառասերը:

Փոքրիկ իշխանը ծափ տվեց: Փառասերը գլխարկը հանեց և սկսեց համեստորեն գլուխ տալ: «Այստեղ ավելի ուրախ է, քան ծեր թագավորի մոտ»,- մտածեց Փոքրիկ իշխանը: Եվ նա նորից սկսեց ծափ տալ, իսկ փառասերը նորից, գլխարկը հանելով, խոնարհվեց: Այսպես մի հինգ րոպե նույն բանը կրկնվեց, և Փոքրիկ իշխանը ձանձրացավ: -Իսկ ի՞նչ պետք է անել, որ գլխարկն ընկնի,- հարցրեց նա: Բայց փառասերը չլսեց: Սնապարծ մարդիկ, բացի գովեստից, ամեն ինչի նկատմամբ խուլ են: -Դու իսկապե՞ս իմ խանդավառ երկրպագուն ես,- Փոքրիկ իշխանին հարցրեց նա: -Իսկ այդ ինչպե՞ս են երկրպագում: -Երկրպագել նշանակում է ընդունել, որ այս մոլորակի վրա ես ամենագեղեցիկն եմ, ամենից շքեղը, հարուստն ու խելոքը: -Բայց չէ՞ որ քո մոլորակի վրա ուրիշ մարդ չկա: -Դե ոչինչ, ինձ հաճույք պատճառելու համար, միևնույն է, հիացի՛ր ինձանով: -Ես հիանում եմ,- ուսերը թոթվելով ասաց Փոքրիկ իշխանը,- բայց մի՞թե դա քեզ ուրախություն է պատճառում:

Եվ նա փառասերի մոտից փախավ: «Իսկապես որ մեծահասակները շատ տարօրինակ մարդիկ են»,- պարզամտորեն մտածեց նա ու ճանապարհ ընկավ:

Փոքրիկ իշխանը հանդիպեց փառասերին, ով կարծես մշտապես սպասում էր, որ իրենով հիանան: Փառասերը համոզված էր, որ ինքը ամենագեղեցիկն ու ամենախելոքն է, թեև մոլորակում միայն ինքն էր: Փոքրիկ իշխանը ծափահարեց, փառասերը գլխարկը հանեց ու խոնարհվեց, բայց այս կրկնվող գործողությունը շուտով ձանձրացրեց Փոքրիկ իշխանին, և նա հեռացավ՝ մտածելով, որ մեծահասակները տարօրինակ մարդիկ են:

4. Սիրածդ առարկայի ոսուցչին ուղղված հարցեր գրի՛ր, հետո դրանցով հարցազրույց անցկացրու և գրի՛ առ։ Մեկ շաբաթ ժամանակ ունես՝ այն իրականացնելու համար։ Կարող ես նաև պատրաստել տեսանյութ։

Հարցեր ուսուցչին.

Ինչպե՞ս եք ընտրել այս առարկան։

Ո՞ր թեման է ամենաբարդը։

Ի՞նչ խորհուրդ կտաք լավ սովորելու համար։

5.Մխալները գտի՛ր և

ա) Կետադրություն.

«Մինչև մեռնելս կուզենայի մի մեծ ու մաքուր բան անել»,- ասաց նա։

«Թող երիտասարդը փորձի փիղ լողացնել»,- ժպտալով ասաց գրողը։

բ) Խոսքի ուղղում.
Երիտասարդը ասաց, որ մինչ մեռնելը կուզեր մի մեծ ու մաքուր բան անել։ Գրողը ժպտալով ասաց, որ դա հեշտ է, եթե նա փորձի փիղ լողացնել։

1.նախադասությունները հնարավոր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ իմաստները տարբեր լինեն:

Հայրն ու մայրը ողջունեցին մեզ, համբուրեցին շնորհավորեցին իրար: Հայաստանը, ուր որոշել էր գնալ մանուկ հասակից չէր տեսել: Նրանց ոտների տակ մի պահ մթագնում էին, ձորերը անտառները սևանում էին ամպերի արանքում, բեկբեկված շողերի փայլի մեջ: Խաղաղ գիշերվա մեջ թույլ լույս արձակելով, երկու աստղ էր պլպլում Ծիծեռնավանքի ծուռ, խաչի վրա: Ծովափին կանգնած աղջիկը հայացքը հառել էրմ հեռու հորիզոնին:

2.Նախադասությունները հնարավոր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ տարբեր իմաստներ ունենան:

Անգղերի կռնչոցից վախեցած ձիերը խլշեցին ականջները: Ժայռի կատարին բազմած արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին: Այս անգամ ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր նոր ածիլված դեմքով անսովոր առույգ ու կենսուրախ: Տիկին Նվարդը գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ ուրախ- ուրախ անցնում էր: Օրիորդը գլուխը կախեց մտածության մեջ ընկավ Սամվելը նրա սիրելին փորձանքին էր ընդառաջ գնում: Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները սիրելի և երկյուղալի վայրեր:

Անգղերի կռնչոցից, վախեցած ձիերը խլշեցին ականջները։

Անգղերի կռնչոցից վախեցած, ձիերը խլշեցին ականջները։

Ժայռի կատարին, բազմած արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին։

Ժայռի կատարին բազմած, արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին։

Այս անգամ ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր. նոր ածիլված դեմքով, անսովոր առույգ ու կենսուրախ։

Այս անգամ, ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր, նոր ածիլված դեմքով, անսովոր առույգ ու կենսուրախ։

Տիկին Նվարդը, գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ, ուրախ-ուրախ անցնում էր։

Տիկին Նվարդը գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ ուրախ-ուրախ անցնում էր։

Օրիորդը գլուխը կախեց, մտածության մեջ ընկավ. Սամվելը՝ նրա սիրելին, փորձանքին էր ընդառաջ գնում։

Օրիորդը գլուխը կախեց, մտածության մեջ ընկավ. Սամվելը, նրա սիրելին, փորձանքին էր ընդառաջ գնում։

Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները. սիրելի և երկյուղալի վայրեր։

Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները — սիրելի և երկյուղալի վայրեր։

3.Նախադասությունները հնարավոր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ տարբեր իմաստներ ունենան:

Բերեցի շան համար կեր: Շահ ունենա սիրտը կնվիրի այս տղան: Դու մեր ձորերից չես հեռանա չէ: Երկնքում շողացող աստղերից մեկն ընկնում է: Ով է տվել Ձեզ այդ նամակը:

4.Ըստ օրինակի կազմի՛ր հոմանիշ նախադասություններ:

Օրինակ`

Խոսքը վերաբերում է այս հատվածին: — Խոսքն այս հատվածի մասին է:

Այս վերարկուն պատրաստված է Չինաստանում։ -Չինաստանում է արտադրվել այս վերարկուն։

Այս հեռախոսը այն խանութում կա։ – Հեռախոսը վաճառվում է այն խանութում։

5.Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասություններն ուղղի՛ր:

Հավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը երևի: Սրա հիման վրա կլինի հիմքը: Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ: Պատմությունս վերաբերում է հենց քո ընկերոջ մասին: Ի՞նչ բան է հրաբուխը: Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները: Հեռախոսը դա շքեղություն չէ: Նա պատերազմից հետո այդ կողմերը եկող առաջին և միակ մարդն էր: Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես երևի:

1.Կազմել բարդ բառեր` տրված արմատները գործածելով մի դեպքում բառասկզում, մյուս դեպքում`բառավերջում:
Զրույց
գույն
վեճ
տուն
բույս
մատյան
երկու
սեր
ձայն
ուղի:

1.Զրույց

Բառասկզբում՝ զրույցավար

Բառավերջում՝ զրույցախառը

2.Գույն

Բառասկզբում՝ գույնզարդ

Բառավերջում՝ գունազարդ

3.Վեճ

Բառասկզբում՝ վեճաբառ

Բառավերջում՝ վեճախառն

4.Տուն

Բառասկզբում՝ տունավեր

Բառավերջում՝ տանուտեղ

5.Բույս

Բառասկզբում՝ բույսասեր

Բառավերջում՝ բույսաթափ

6.Մատյան

Բառասկզբում՝ մատյանագրություն

Բառավերջում՝ մատյանահավաք

7.Երկու

Բառասկզբում՝ երկուսիափ

Բառավերջում՝ երկթիվ

8.Սեր

Բառասկզբում՝ սերամիր

Բառավերջում՝ սիրաշունչ

9.Ձայն

Բառասկզբում՝ ձայնագրություն

Բառավերջում՝ ձայնահեղուկ

10.Ուղի

Բառասկզբում՝ ուղիղ

Բառավերջում՝ ուղեգիծ

2.Հետևյալ դարձվածքներով մեկական նախադասություն կազմել:
Լեղին ճաքել
արյունը գլխին խփել
հոգին ավանդել
անարգանքի սյունին գամել
ճամփա պահել
ականջի հետև գցել:

1.Լեղին ճաքել

Երբ բոլոր գործերը միանգամից չարաշահեցին, նրա լեղին ճաքեց, և նա չի կարողանում հանգստանալ։

2.Արյունը գլխին խփել

Երբ նա ութ ժամ շարունակ աշխատեց առանց դադարելու, կարծես՝ արյունը գլխին խփեց, և նա ամբողջովին հոգնած էր։

3.Հոգին ավանդել

Դուրս գալով բարդ իրավիճակից, նա հասկացավ, որ իր ամբողջ հոգին ավանդել է այդ գործին։

4.Անարգանքի սյունին գամել

Վերջին սխալը նրան այնքան մեծ ամոթ բերեց, որ նա իսկապես անարգանքի սյունին գամվեց։

5.Ճամփա պահել

Նա միշտ ճամփա պահեց՝ ոչ մի վայրկյան չզիջելով իր սկզբունքներին։

6.Ականջի հետև գցել

Հաճախ լինում են մարդիկ, ովքեր փորձում են իրենք խոսել, իսկ դու միայն պիտի ականջի հետև գցես նրանց կարծիքներին։

3.Համացանցից գտնել Աստվածաշունչ մատյանից առաջացած հետևյալ թևավոր խոսքերի նշանակությունը:
Արգելված պտուղ
Սոդոմ և Գոմոր
քավության նոխազ
բաբելոնյան աշտարակաշինություն:

1.Արգելված պտուղ
Այս արտահայտությունը վերաբերում է այն բաներին, որոնք ցանկալի են, սակայն արգելված կամ անթույլատրելի են։ Այն ծագել է Հին Կտակարանի «Ծննդոց» գրքից, որտեղ Աստված Ադամին և Եվային արգելում է ուտել բարու և չարի գիտության ծառի պտուղը դրախտում։

2.Սոդոմ և Գոմոր
Սոդոմն ու Գոմորը Հին Կտակարանի համաձայն՝ անառակությամբ և անբարոյականությամբ հայտնի երկու քաղաքներ էին, որոնք Աստծո կողմից կործանվեցին իրենց բնակիչների մեղքերի համար։ Այս արտահայտությունը այժմ օգտագործվում է որպես անառակության և բարոյական անկման խորհրդանիշ։

3.Քավության նոխազ
Այս արտահայտությունը վերաբերում է անմեղ անձի, որի վրա բարդվում են ուրիշների մեղքերը՝ նրանց փոխարեն պատիժ կրելու համար։ Այն ծագել է հրեական ավանդույթից, որտեղ հատուկ այծ էին ուղարկում անապատ՝ որպես ժողովրդի մեղքերի քավություն։

4.Բաբելոնյան աշտարակաշինություն
Այս արտահայտությունը վերաբերում է խառնաշփոթին կամ անհաջող փորձին միասնություն ստեղծելու։ Այն ծագել է Հին Կտակարանի «Ծննդոց» գրքից, որտեղ մարդիկ փորձեցին Բաբելոնում երկնահաս աշտարակ կառուցել, սակայն Աստված խառնեց նրանց լեզուները, և նրանք չկարողացան ավարտել նախագիծը։

4.Ընդգծված բառերը փոխարինի´ր  տրված հոմանիշներով: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի´ր (բացի բառերից՝ ի՞նչ է փոխվել):
Կողք, գույն, ճամփա, գնալ, գնացող, պատել, կուզ, տափակ, ծռված, թեքել, ձանձրալի, ամպ, անտարբեր, հենց, խառնվել, սար:
Ճանապարհի եզրով, շղթա կազմած, դանդաղ ընթանում են ուղտերը: Նրանք ներկված են անապատի երանգով, սապատները մաշված են ու կախված են մի կողքի: Սլացող ավտոմեքենաների բարձրացրած փոշին թուխպի նման պարուրում է նրանց, բայց ուղտերն անվրդով շրջում  են գլուխները: Անապատը տաղտկալի է  ու միօրինակ, նա հեռու հորիզոնում ձուլվում է իր նման գորշ ու տաղտկալի երկնքին:
Ո´չ բլուր է երևում, ո´չ ցածրավայր: Ահա այստեղ էլ հեռավոր ժամանակներում մարդիկ որոշեցին, որ Երկիրը տափարակ է:

Առաջին տեքստ՝
1.Կողք → կողմ

2.Գույն → երանգ

3.Ճամփա → ճանապարհ

4.Գնալ → ընթանալ

5.Գնացող → ընթանում

6.Պատել → ներկված

7.Կուզ → կուզենա (խոսակցական)

8.Տափակ → տափարակ

9.Ծռված → մաշված

10.Թեքել → շրջել

11.Ձանձրալի → տաղտկալի

12.Ամպ → երկինք

13.Անտարբեր → անհանգիստ

14.Հենց → իսկ

15.Խառնվել → պարուրում

16.Սար → բլուր

Երկու տարբերակի համեմատություն՝

1.Բառերի փոխարինումից հետո տեքստը ստանում է ավելի տեխնիկական և ավանդական երանգ, երբեմն նվազելով բառնիմաստային մանրամասների վերաբերյալ, օրինակ՝ “կողք”-ը փոխարինվել է “կողմ”, իսկ “հենց”-ը՝ “իսկ”-ով:

2.Շատ փոխարինված բառերն ու տեքստում կատարված փոփոխությունները բառապաշարի խտացման և բառերու ընդհանրացման հետևանքով, կարող են փոքր-ինչ նվազեցնել զգացողությունը։

5.Կետերի փոխարեն գրի´ր  տրված հոմանիշներից մեկը (ամենահարմարը):

Մեկ էլ, թթի կարմիր շիրան պռոշներին, ներս ընկավ պուճուր տղան՝ շոգից կարմրած … (թշերով, այտերով):
Հյուրը քթի տակ բարի … (հռհռում, քմծիծաղում, ծիծաղում, ժպտում) էր երեխայի շատախոսության վրա:
Առաջ բերեցին նրա … (ազնվատոհմ, վեհազգի, զտարյուն) նժույգը:
Լքված նավը կամաց-կամաց … (սուզվում, իջնում, խորտակվում, ընկղմվում) էր:
Նրա բոլոր հույսերը … (սուզվում, խորտակվում,ընկղմվում) էին:

1.Մեկ էլ, թթի կարմիր շիրան պռոշներին, ներս ընկավ պուճուր տղան՝ շոգից կարմրած այտերով:

2.Հյուրը քթի տակ բարի հռհռում էր երեխայի շատախոսության վրա:

3.Առաջ բերեցին նրա ազնվատոհմ նժույգը:

4.Լքված նավը կամաց-կամաց խորտակվում էր:

5.Նրա բոլոր հույսերը ընկղմվում էին:

6.տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի´ր հինգ խմբի:

Մնացուկ, ոստ, մնացորդ, շյուղ, թափոն, մառան, նկուղ, կասկած, թերմացք, նախատինք, տարակույս, պարսավանք, հանդիմանություն, տարակուսանք, շտեմարան, երկմտություն, թափթփուկ, շիվ, կշտամբանք, ճյուղ, ավելցուկ, անարգանք:

1․Մնացորդ, մնացուկ, թափոն, թերմացք, թափթփուկ, ավելցուկ
(Բառեր, որոնք վերաբերում են մնացած կամ ավելորդ բաների, չօգտագործված մասերի կամ անպետք տարրերի):

2․Շյուղ, ճյուղ, շիվ
(Բառեր, որոնք վերաբերում են ծառի կամ բույսի մասնիկներին՝ շյուղերին կամ ճյուղերին):

3․Կասկած, տարակույս, երկմտություն, տարակուսանք
(Բառեր, որոնք արտահայտում են անորոշություն, հաստատուն կարծիքի չլինելու վիճակներ):

4․Նկուղ, մառան, շտեմարան
(Բառեր, որոնք վերաբերում են ցածր կամ պահեստային տարածքներին):

6․Նախատինք, պարսավանք, հանդիմանություն, կշտամբանք, անարգանք
(Բառեր, որոնք վերաբերում են մեկին քննադատելու, մեղադրելու կամ անարգել վերաբերմունք դրսևորելու):

7.Ընտրիր ընդգծված բառերից ճիշտը և տեղադրիր նախադասության մեջ:

1.Նրա խոսքի վերջին մասը բուռն քննարկումների տեղիք, տեղի տվեց:
2. Հարևանի քար անտարբերությունը վրդովել, վրդովվել էր ծերունուն:
3. Մեր նախնիների մասին ավանդույթը, ավանդությունը  պատմում է նրանց սխրանքների մասին:
4. Դու շատ թյուր, թույր կարծիք ունես իմ ընդունակությունների մասին:
5. Այս տարի մեր գյուղում այգաբացը, այգեբացը սկսվեց մարտի վերջին:
6. Աշխենի գեղեցիկ գանգուրները ծածանվում, սասանվում էին քամուց:
7. Հենց բլրի վրա էլ Արգիշտին զարկ տվեց, զարկեց իր վրանը:
8. Վկաները ցուցմունք, ցուցում տալիս շատ էին հուզվում:
9. Հեղինեի հնչուն, հնչյուն ծիծաղը շատ էր ոգևորել բոլորին:
10.Հանձին, հանձինս ընկերների նա շատ լավ բարեկամներ ուներ:

1.Նրա խոսքի վերջին մասը բուռն քննարկումների տեղիք տվեց:

2.Հարևանի քար անտարբերությունը վրդովեցրել էր ծերունուն:

3.Մեր նախնիների մասին ավանդույթը պատմում է նրանց սխրանքների մասին:

4.Դու շատ թյուր կարծիք ունես իմ ընդունակությունների մասին:

5.Այս տարի մեր գյուղում այգաբացը սկսվեց մարտի վերջին:

6.Աշխենի գեղեցիկ գանգուրները ծածանվում էին քամուց:

7.Հենց բլրի վրա էլ Արգիշտին զարկեց իր վրանը:

8.Վկաները ցուցմունք տալիս շատ էին հուզվում:

9.Հեղինեի հնչյուն ծիծաղը շատ էր ոգևորել բոլորին:

10.Հանձինս ընկերների նա շատ լավ բարեկամներ ուներ:

 8.Տրված բառերում մեկ տառը փոխելով` ստացիր նոր բառ և տուր երկու բառերի բացատրությունները:
Ականակիտ, այգաբաց, անութ, աշտանակ,  թափոր, կտրիճ, հարել, հերկել, հրատարակել, մածուկ, բուրդ, սալոր, դռնակ, բառարան, պարտեզ, դասարան, գնդիկ, հեռագիր:

1.Ականակիտ → Ակնակիտ

Ակնակիտ՝ տեսողության հետ կապված ախտորոշման գործողություն (կենտրոնացած հայացքով դիտել որևէ բան)։

Ականակիտ՝ որևէ բնութագրում կամ տերմին, որը չի հանդիպում ընդհանուր լեզվաբառարաններում։

2.Այգաբաց → Այգաբաց

Այգաբաց՝ այգու բացում, երբ բերքը հասունանում է և սկսվում է այգում աշխատանքի շրջան։

3.Անութ → Անուտ

Անուտ՝ ոչ ոք, այն առարկա, որը մեկ անգամով զրկված է հնչյուններին։

4.Աշտանակ → Աշտանակ (բառապաշար վերարդարին աշխատանք)