Համանուն և հարանուն բառեր

• Գտի՛ր համանուն բառերը և մեկնաբանի՛ր նրանց իմաստները։

1. Նա երկու օր ավել աշխատեց։
2. Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։
3. Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։
4. Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։
5. Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով
6. Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։
7. Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։
8. Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։
9. Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։
10. Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։

2. Մեկնաբանե՛լ, թե ինչ իմաստներով կարող են ընկալվել
տրված բառակապակցություններն ու նախադասությունները։
1. բարձր հարկ

Շենքի վերին (բարձր) հարկը՝ օրինակ՝ «Նրանք ապրում են բարձր հարկում
2. ավել գնել

Որինակ Ավելի շատ քանակությամբ գնել քան պետկ էր
3. ոչխարի հոտ

Վատ հոտ
4. մետաքսի կտոր

Մետաքսից պատրաստված կտոր՝ «Նա մետաքսի կտոր գնեց զգեստի համար
5. Նա ջրում է։

Բույսերին ջուր է տալիս՝ «Նա ծաղիկները ջրում է
6. Նա գնում է։

Շարժվում է, հեռանում է ինչ-որ տեղից՝ «Նա գնում է դպրոց
7. Խավարում է։

Գիշերը մոտենում է, մթնում

3. Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)

Նա մոր հանդեպ անկեղծ սեր էր տածում
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)

կետը ամենամեծ ծովային կենդանին է։
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական
գործիք)

Երաժիշտը հնչեցրեց հին հայկական քանոնը։
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)

Մեքենայի դողը պոկվել էր ճանապարհին։
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
հանդիսավոր օր)

Այսօր մեր քաղաքի անկախության տոնն է

4.Արտագրե՛լ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով
նախադասությանը համապատասխանողը։
1. Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ (հրատարակությունը,
հրատարակչությունը)։
2. Այդ (հրատարակությունը, հրատարակչությունը) լույս է ընծայել գրքի
վերջին հատորը։
3. Նա այդ գործում մեծ (երախտիք, երախտագիտություն) ունի։
4. Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների (տեղիք տվեց, տեղի տվեց)։
5. Ամենուրեք (փտում, փթթում) էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։

6. Բակում խաղացող երեխան (հովարով, հովհարով) գլխարկ էր դրել։
7. Զարմացած երեխան (թոթովեց, թոթվեց) ուսերը։
8. Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու (հրավերք, հրավեր) էին ստացել։
9. Ջրատար խողովակի (փականը, փականքը) նորոգեցին։
10. Վարպետը (պատրաստականությամբ, պատրաստակամությամբ) օգնեց մեզ։

Հոմանիշ և հականիշ բառեր

1.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հոմանշային 10 զույգ։
ա.Հսկայական, ողորկ, համեստ, վիթխարի, դժվար, հավաքել, դյութիչ, հուզիչ,
հմայիչ, ծավի, ստերջ, բիլ, դրվատել, դեղձան, գովել, դատարկել, սնապարծ,
անպտուղ, պարպել, խոնավ, ժողովել, տամուկ, խրթին, հարթ:

բ. Դժվար, հմայիչ, դատարկել, տամուկ, ողորկ, դյութիչ, վիթխարի, գովել, դրվատել, հսկայական, հարթ, խրթին, ժողովել, խոնավ, ստերջ, հավաքել, բիլ, պարպել, անպտուղ, ծավի։

2.Յուրաքանչյուր տողում գտնե՛լ տրված բառի մեկ հոմանիշ։

ա) Լուռ
1. ակնդետ, անխոս, անթարթ
2. մշտապես, հանապազորդ, լռելյայն
3. անձայն, անքթիթ, անշեղ
բ) Գեղեցիկ
1. անբարետես, դեղձան, չքնաղ
2. գեղանի, կախարդական, լուսավոր
3. բյուրեղյա, չնաշխարհիկ, պատկերավոր
գ) Գովել
1. նախատել, բաղդատել, դրվատել
2. հարատևել, պարսավել, ներբողել
3. փառաբանել, ըմբոշխնել, կենսագործել
դ) Երեկո
1. արշալույս, վերջալույս, աստղալույս
2. տիվանդորր, արևամուտ, արեգնափայլ
3. ծեգ, իրիկնամուտ, ցայգ
ե) Ցանկալի
1. հանդուրժելի, զմայլելի, բաղձալի
2. տենչալի, պատկառելի, անհերքելի
3. նշմարելի, անդրդվելի, ըղձալի

3. Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Փութաջան, ամպոտ, դալար, ծույլ, ուսյալ, երկչոտ, հինավուրց, գագաթ,
օրինական, անջրդի, ապօրինի, ինքնահավան, նոսր, ողորկ, հեռավոր,
արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, հմուտ, ստորոտ,
թանձր, անբասիր:
4. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ հականշային տարարմատ
զույգը և յուրաքանչյուր բառով կազմե՛լ մեկական նախադասություն։
1. մոտ-հեռու, արագ-դանդաղ, տգետ-գիտուն
2. շոգ-ցուրտ, մարդկային-տմարդի, հին-նոր
3. սառը-տաք, երկար-կարճ, վախկոտ-անվախ
4. վճարովի-անվճար, վախկոտ-արի, մաքուր-կեղտոտ
5. ամառ-ձմեռ, մուտք-ելք, հաճելի-տհաճ
6. թեք-ուղիղ, հասուն-տհաս, կայուն-խախուտ

Լրացուցիչ աշխատանք

Բառակապակցություն և դարձվածք

   Առարկաները կամ գործողություններն անվանելիս խոսքում հաճախ հարկ է լինում դրանք տարբերակել՝ նշելով այս կամ այն հատկանիշը:

Օրինակ՝  քարե տուն, երկհարկանի տուն

              շտապ ուղարկել, այսօր ուղարկել

փոստով  ուղարկել, գյուղ ուղարկել:

Երկու և ավելի բառերի կապակցությունները, կոչվում են բառակապակցություններ:

  Բառակապակցությունների մեծ մասում բառերը հասկացվում են իրենց սովորական՝ ուղիղ իմաստներով:

      Կան նաև այնպիսի բառակապակցություններ, որոնցում բառերն իրենց ուղիղ իմաստներով չեն հասկացվում, այլ միասին նոր՝ փոխաբերական իմաստ են արտահայտում: Այդպիսի բառակապակցությունները կոչվում են դարձվածքներ:

Գլուխ կոտրել-ը դարձվածք է և նշանակում է «մի բանի համար շատ չարչարվել, ճիգ գործադրել» կամ «մի բանի վրա շատ մտածել»: Օրինակ՝  Նրանք շատ չարչարվեցին, շատ գլուխ կոտրեցին, շատ գրքեր թերթեցին, բայց ոչ ոք չկարողացավ իմանալ, թե իրականում ի՛նչ է գտնված իրը:

Գտի՛ր տրված դարձվածքների իմաստները և օգտագործի՛ր նախադասության մեջ.

ձախորդ Փանոս,  ձեռնոց նետել, հացը կիսել
հրի ու սրի մատնել, կոկորդիլոսի արցունքներ, կրակի կտոր
կյանքի գնով, կրիայի քայլերով, գլուխ(ը) գովել
գույնը գցել, դարն անցնել, դանակը ոսկորին հասնել

 Անպայման դիտի՛ր տեսանյութը: Հուսով եմ՝ ձեզ դուր կգա բառակապակցությունների և դարձվածքների մասին փոքրիկ հեքիաթը:

Ամենամսյա առաջադրանքներ (ֆլեշմոբ)

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

Ֆրենսիս  Սքոթ  Ֆիցջերալդ«Նամակ դստերը»

Սիրելի  ճուտիկ.  շատ  լավ  է,  որ  դու  քեզ  լիովին  երջանիկ  ես  զգում,  բայց  դու  գիտես  նաև,  որ  ես  առանձնապես  չեմ  հավատում  երջանկությանը:  Դժբախտությանը՝  նույնպես:  Թե  մեկը,  թե  մյուսը  լինում  են  ներկայացումներում,  կինոներում  և  գրքերում,  իսկ  կյանքում  իրականում  դա  գոյություն  չունի:
Ես  հավատում  եմ  այն  բանին,  որ  ապրում  ես  այնպես,  որքան  դրան  արժանի  ես  (քո  տաղանդով  ու  մարդկային  հատկություններով),  իսկ  երբ  չես  անում  այն,  ինչ  պետք  է,  ապա  դրա  համար  հատուցում  ես  կրկնակի…
Եվ  այսպես,  ահա  քո  խենթ  հոր  խորհուրդները:  Ինչի  պետք  է  հասնել.  աշխատիր  համարձակ  լինել,  ողջախոհ,  կարողացիր  լավ  աշխատել  և  ձիու  թամբին  ամուր  մնալ:  Եվ  այսպես  շարունակ:

Ինչ  պետք  է  չանել.  մի  ձգտիր  դուր  գալ  ամենքին:  Անցյալի  մասին  մի  մտածիր,  ապագայի  մասին՝  նույնպես:  Եվ  այն  մասին,  թե  ինչ  կպատահի  քեզ,  երբ  հասունանաս:  Եվ  այն  մասին,  թե  ինչ-որ  մեկը  քեզ  ինչպես  կբնորոշի:  Հաջողությունների  և  անհաջողությունների  մասին՝  նույնպես,  եթե  դրանք  քո  մեղքով  չեն  կատարվում:  Ծնողներիդ  մասին  մի  մտածիր,  տղաների,  քո  հիասթափութունների  մասին՝  ևս:
Ինչի  մասին  պետք  է  մտածել.  Կյանքում  ի՞նչ  ձգտումներ  ունեմ,  ուրիշներից  լավն  եմ,  թե՞  վատը`  ա)  ուսման  մեջ,  բ)  մարդկանց  հասկանալու  և  նրանց  հետ  հաղորդակցվելու  հարցերում,  գ)  սեփական  մարմինը  տիրապետելու  ընդունակության  մեջ:
Սիրում  եմ  քեզ՝  Հայրիկ:

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա)  Ներկայացրե՛ք   պատմվածքի հերոսներին:

բ)  Ո՞րն է պատմվածքի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք.

• անմիջականությունը, անկեղծությունը,
• սյուժեն հետաքրքիր է ,
• լարված դեպքեր են նկարագրված,
• հումորային է պատումը,
• ստեղծագործության մեջ կարևոր գաղափար է ներկայացված,
• արժանիք չունի:

1․Յուրաքանչուր եռյակից կազմի՛ր երեքական բարդ բառ: 

Սենյակ, հյուր, խաղ- հյուրասենյակ, խաղասենյակ, հյուրախաղ

Ձյուն, ծաղիկ, շատ

Սեր, ընկեր, զրույց

Գիծ, ուղիղ, անկյուն

Երգ, պար, խումբ

Քաղաք, պետ, գյուղ

Ձյուն, ծաղիկ, շատ — ձնծաղիկ, շատձյուն, ձյունածաղիկ
Սեր, ընկեր, զրույց — սիրալիր, ընկերասեր, զրուցասեր
Գիծ, ուղիղ, անկյուն — ուղիղգիծ, անկյունագիծ, գծանկյուն
Երգ, պար, խումբ — երգախումբ, պարախումբ, երգապար
Քաղաք, պետ, գյուղ — քաղաքապետ, պետգյուղ, գյուղապետ

2․Բառաշարքում ընդգծել —ուկ վերջածանց ունեցող բառերը:

Արդուկ, օձաձուկ, շուտասելուկ, ավելուկ, թզուկ, հայդուկ, սնդուկ, մածուկ, խղճուկ, արջամուկ, հեղուկ, թևանցուկ, շնաձուկ, պոչուկ, կաուչուկ, մժղուկ, շիկամուկ, դիպուկ, ջերմուկ, խենթուկ:

Արդուկ, օձաձուկ, ավելուկ, թզուկ, սնդուկ, մածուկ, հեղուկ, ջերմուկ։

3․Բառաշարքում ընդգծել —ոց վերջածանց ունեցող բառերը:

Փողոց, սփռոց, դմբդմբոց, զնգոց, կրակոց, լիտրանոց, ծածկոց, դեղնաբոց, հյուրանոց, թրջոց, ջնջոց, արտառոց, դեղնաբոց, միջոց, մթերանոց, ծովածոց, արգելոց, հյուրանոց, սղոց, ծերանոց:

Փողոց, սփռոց, դմբդմբոց, զնգոց, կրակոց, ծածկոց, հյուրանոց, արտառոց, միջոց, ծովածոց, արգելոց, սղոց։

Ընդգծել: փողոց, սփռոց, ծածկոց, կրակոց, զնգոց, արտառոց, հյուրանոց, սղոց։

4․Բառաշարքում ընդգծել –ոտ վերջածանց ունեցող բառերը:

Ժանգոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, կարճաոտ, կորիզոտ, ստորոտ, նավթոտ, արոտ, կրքոտ, առավոտ, աղմկոտ, բամբասկոտ, յուղոտ, սրտամոտ, թախծոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ:

Բառաշարքում ընդգծել —որդ վերջածանց ունեցող բառերը:

Ժառանգորդ, ավելորդ, երիզորդ, հաճախորդ, խորդուբորդ, յոթերորդ, դահուկորդ, գնորդ, ակորդ, անձրևորդ, առաջնորդ, միջնորդ, ռեկորդ, պակասորդ, որսորդ, գարնանահորդ, վարորդ, երրորդ:

Ժանգոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, ստորոտ, նավթոտ, կրքոտ, առավոտ, աղմկոտ, յուղոտ, սրտամոտ, թախծոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ։

Ընդգծել: ժանգոտ, եռանդոտ, կրքոտ, յուղոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ։

որդ վերջածանցով բառեր.
Ժառանգորդ, ավելորդ, հաճախորդ, առաջնորդ, վարորդ, որսորդ, գնորդ, երրորդ։
Ընդգծել: ժառանգորդ, ավելորդ, հաճախորդ, առաջնորդ, վարորդ, որսորդ, երրորդ։

5․Բառաշարքում ընդգծել —ակ վերջածանցն ունեցող բառերը:

Բանակ, սահնակ, դռնակ, բամբակ, պահակ, ամբարտակ, գնդակ, զսպանակ, կատակ, կայծակ, վրիպակ, մանկասայլակ, մշակ, սոխակ, ելակ, վահանակ, բռնակ, բարակ:

Բանակ, բամբակ, գնդակ, կատակ, կայծակ, բռնակ, սոխակ, ելակ։
Ընդգծել: բանակ, բամբակ, գնդակ, կայծակ, սոխակ, ելակ։

6․Գրել  -գույն բաղադրիչով երեքական գունանուն`  բույսերի անուններից, տարբեր առարկաների անուններից,  մետաղների անուններից:

Բույսերից՝ վարդագույն, ծաղկագույն, խոտագույն։
Առարկաներից՝ երկաթագույն, քարագույն, փայտագույն։
Մետաղներից՝ ոսկեգույն, արծաթագույն, պղնձագույն։

7․Տրված բայերից ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

Նկարել, գրել, զարթնել, թափել, ուսուցանել, քերել, վարել, հաճախել, բախել, հնչել, վազել, հանել, շարժել, մոտենալ, կոշտանալ:

Նկարել — նկարչություն, նկարչական
Գրել — գրություն, գրիչ
Զարթնել — զարթոնք
Թափել — թափոն
Ուսուցանել — ուսուցանություն
Քերել — քերուկ
Վարել — վարորդ
Հաճախել — հաճախորդ
Բախել — բախում
Հնչել — հնչյուն
Վազել — վազք
Հանել — հանույթ
Շարժել — շարժում
Մոտենալ — մոտեցում
Կոշտանալ — կոշտություն

8.Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական կազմի՛ր և գրի՛ր, թե ո՛ր բառերից կազմեցիր:

դնել (դիր) — դրածո, պարսավել — պարսավանք:

Անք, ցի, ածո, ք, ուկ, իք, իչ, ուտ, ան, իկ, պան, ստան, ուհի:

Անք – հնչանք, զարմանք
Ցի – ջերմցի, մաղթցի
Ածո – դրածո, խմածո
Ք – ծաղրք, երգք
Ուկ – սնդուկ, արդուկ
Իք – չարիկ, բարիք
Իչ – գրիչ, սրիչ
Ուտ – գիտութ(ություն), արքայություն
Ան – բարեգործան, պաշտպանան
Իկ – մանկիկ, աղքատիկ
Պան – քաղաքապետպան, ավագանպան
Ստան – Հայաստան
Ուհի – թագուհի, մայրուհի

9․ Տրված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկ բառով: Ո՞ր հոլովներով են դրվում այդ բառերը:

Կիրճի մեջ, հանրապետության մեջ, ամպերի մեջ, գոմի մեջ, օվկիանոսի մեջ:
Գագաթի վրա, հողի վրա, այգիների վրա, սեղանի վրա, աստիճանների վրա:

Կիրճի մեջ — միջկիրճ (տարածություն)
Հանրապետության մեջ — ներհանրապետական
Ամպերի մեջ — ամպամած
Գոմի մեջ — ներգոմային
Օվկիանոսի մեջ — ներվկիանոսային
Գագաթի վրա — գագաթային
Հողի վրա — հողային
Այգիների վրա — այգեգործական
Սեղանի վրա — սեղանակից
Աստիճանների վրա — աստիճանային

10․ Տրված բառերը հոլովիր․ գրիր՝ որ հոլովման են պատկանում

տուն, վարդ, հայր, քույր, աշուն, շուն, օր, մայր

Տուն – 1 հոլովում
Վարդ – 2 հոլովում
Հայր – 3 հոլովում
Քույր – 2 հոլովում
Աշուն – 1 հոլովում
Շուն – 1 հոլովում
Օր – 3 հոլովում
Մայր – 3 հոլովում

11․Տրված բայերից ածականներ կազմի՛ր և ընդգծի՛ր ածականակերտ ածանցները:

Վստահել, համակրել, բացատրել, դյութել, գրավել, հուզել, բարկանալ, վախենալ, ամաչել, պարծենալ:

Վստահել — վստահելի
Համակրել — համակրելի
Բացատրել — բացատրելի
Դյութել — դյութիչ
Գրավել — գրավիչ
Հուզել — հուզիչ
Բարկանալ — բարկոտ
Վախենալ — վախկոտ
Ամաչել — ամաչկոտ
Պարծենալ — պարծենկոտ

12.Տրված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր ածականներով  և ընդգծի՛ր ածականակերտ ածանցները:

Յոթ գյուխ ունեցոդ, երկու երես ունեցող, երկու փող ունեցող, եռանդով օժտված, շատ բուրդ ունեցոդ, գույն ունեցող, թևեր ունեցող, մեծ ուժ ունեցող, երեք տարի (ամ) տևող, տասը տարեկան:

Յոթ գյուղ ունեցոդ — յոթգյուղանոց
Երկու երես ունեցող — երկերեսանի
Երկու փող ունեցող — երկփողանի
Եռանդով օժտված — եռանդոտ
Շատ բուրդ ունեցոդ — բուրդոտ
Գույն ունեցող — գունավոր
Թևեր ունեցող — թևավոր
Մեծ ուժ ունեցող — հզոր
Երեք տարի տևող — երրորդամյա
Տասը տարեկան — տասնամյա

13․Ընդգծված բառերն ու բառակապակցությունները փոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Օրինակ`

Երկրին մոտ տարածությունում  տիեզերանավի հանդիպեցին: — Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

Հայոց աշխարհում` Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշքով լի ու ձեռքով չկերտված կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկինք սլացող, մեկուսի լեռների զանգված՝ կոնի նմանվող զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռերով պատված գագաթը ծածկված է  հավերժական ձյունով:  Սիսի գագաթի  մասը նույնպես քարերով ծածկված է : Լանջերը կտրտված են  ճառագայթի ձև ունեցող ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտով առատ արոտներ ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել  բնության աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելքի լանջի խորխորատը, հայտնի «Մասյաց վիհ» անունով, որ գագաթին մոտ (մերձ) մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

Հայոց աշխարհում` Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշալի ու ինքնակերտ կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկնասլաց, մեկուսացված լեռների զանգված՝ կոնիաձև զույգ գագաթներով։ … Մասիսի ժայռերով պատված գագաթը ծածկված է հավերժաջերմ ձյունով…
(Կարճ՝ բառերը դառնում են՝ հրաշալի, ինքնակերտ, երկնասլաց, մեկուսացված, կոնիաձև, ժայռապատ, ձյունածածկ…)

14․Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Սարսափելի, բազմաթիվ, անհրապույր, իսկական, բազմազան, սարսափազդու, փոքրիկ, սուր:

Թմբկահար ձկան արձակած որոտը հավանաբար վախեցնում է նրա թշնամիներին: Դոդոշաձուկն էլ բոցմանի սուլիչի ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս ձկների արձակած ձայների նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են:

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան, հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Լամանտինը մի կենդանի է, որը հավանաբար նախատիպ է եղել լեգենդների ջրահարսերի համար: Այս կենդանու առջևի վերջավորությունները հետաճել են, իսկ մարմինը հենվում է պոչի վրա: Նա բնակվում է ծովափնյա ջրերում և սնվում է բացարձակապես բուսական սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

Ա. Թմբկահար ձկան արձակած սարսափելի որոտը վախեցնում է նրա թշնամիներին։ Դոդոշաձուկն էլ սուր ձայն է հանում։ Մյուս ձկների ձայների մասին քիչ բան է հայտնի։ Կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են։

Բ. Լամանտինը մի հետաքրքիր, չքնաղ, ծովային, անվնաս կենդանի է։ Նա ապրում է ամենատաք ջրերում, ունի լայն մարմին և մեծ պոչ։

Էներգետիկ փոխանակություն։Գլիկոլիզ,Ավտոտրոֆ, հետերետրֆ օրգանիզմներ։ Ֆոտոսինթեզ, 1 Քեմոսինթեզ։

Էներգետիկ փոխանակությունը բջջում էներգիա է տալիս, որը անհրաժեշտ է բոլոր գործընթացների համար։ Գլիկոլիզը շաքարն է բաժանում 2 պիրուվաթթու և 2 ԱԹՓ-ի՝ էներգիա ստանալու համար։ Ավտոտրոֆները պատրաստում են իրենց սնունդը ինքնուրույն, իսկ հետերոտրոֆները ուտում են պատրաստի սնունդ։ Ֆոտոսինթեզը արևի լույսով շաքար է սարքում, իսկ քեմոսինթեզը որոշ մանրէներ սնունդ ստանում են քիմիական նյութերից։

Ամփոփել հոկտեմբեր ամիսը

9-րդ դասարանի առաջադրանքների փաթեթ

Հոկտեմբեր 6-10

Սպիտակուցի կառուցվածքը և գործառույթը

Դասարանական աշխատանք․

1. Ի՞նչ է էներգետիկ փոխանակությունը։
ա) Նյութերի օքսիդացում և էներգիայի ազատում բջջում
բ) Բջջային բաժանման գործընթացը
գ) Օրգանական նյութերի սինթեզը
դ) Ջրի և աղերի փոխանակությունը

2. Ո՞րն է բջջային էներգիայի հիմնական կրողը։
ա) Գլյուկոզ
բ) ԱԹՓ (ATP)
գ) ԴՆԹ
դ) ՌՆԹ

3. Էներգետիկ փոխանակությունը ապահովում է․
ա) Բջջի աճը
բ) Նյութերի սինթեզը
գ) Բոլոր բջջային գործընթացների էներգիան
դ) Միայն շնչառություն

Մաս 2․ Գլիկոլիզ

4. Գլիկոլիզը տեղի է ունենում՝
ա) Բջջակորիզում
բ) Միտոքոնդրիումում
գ) Ցիտոպլազմայում
դ) Քլորոպլաստում

5. Գլիկոլիզի արդյունքում 1 գլյուկոզից առաջանում է՝
ա) 2 պիրուվաթթու և 2 ԱԹՓ
բ) 1 պիրուվաթթու և 1 ԱԹՓ
գ) 2 ջուր և ածխաթթու գազ
դ) 4 ԱԹՓ և 2 ջուր

6. Ավտոտրոֆ օրգանիզմներն իրենց սնունդը ստանում են՝
ա) Պատրաստի օրգանական նյութերից
բ) Ածխաթթու գազից և անօրգանական նյութերից
գ) Այլ օրգանիզմների միջոցով
դ) Միայն կենդանական սնունդից

7. Հետերոտրոֆ օրգանիզմներին բնորոշ է՝
ա) Ֆոտոսինթեզ
բ) Քեմոսինթեզ
գ) Պատրաստի օրգանական նյութերի յուրացում
դ) Անօրգանական նյութերից օրգանականների ստեղծում

1․ Տրված են a և b վեկտորները: Կառուցել հետևյալ վեկտորները.

ա) 2a
բ) — 2a
գ) 1/3a
դ) 3b
ե)-1/2b
զ) -4b

2․ Պարզեցրնել արտահայտությունները.
ա) 3(a + b) — 2(a — b ). a+5b
բ) 4a + 5b — 2(a + 2b ) 2a + b
գ) 1/3(a + b) + 2/3(a — b) a – 1/3 b

3․ Համուղղված են, թե՞ հակուղղված a և b ոչ զրոյական վեկտորները, եթե.
ա) b = 2a Համուղղված
բ) b = -3a Հակուղղված
գ) a = 1/3b Համուղղված
դ) a = -1/2bՀակուղղված

4․ Գտնել b վեկտորի մոդուլը, եթե |a| = 6 սմ.
ա) b = 4a =24սմ
բ) b = -3a = 18սմ
գ)b = 1/3a = 2սմ

5․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե DA + DC = k · DO: k = 2
6․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե AB + AD = k · CO։ k = 2

Թեմա՝ у=f(x+a) ֆունկցիայի գրաֆիկի կառուցումը у=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկի միջոցով․

у=f(x+a) ֆունկցիայի գրաֆիկը у=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկի միջոցով կառուցելիս տեղի է ունենում գրաֆիկի տեղաշարժ աբսցիսների առանցքի ուղղությամբ:

— Տեղաշարժի ուղղությունը (դեպի աջ կամ դեպի ձախ) որոշվում է a թվի նշանով:

— Տեղաշարժի չափը որոշվում է a թվի մոդուլի արժեքով:

Եթե a>0, ապա գրաֆիկը տեղաշարժվում է դեպի ձախ, իսկ եթե a<0, ապա՝ դեպի աջ: 

Այս նկարում կատարվում է у=x² ֆունկցիայի գրաֆիկի տեղաշարժ` երեք միավորով դեպի ձախ: Ուրեմն, սա у=(x+3)² ֆունկցիայի գրաֆիկն է:

Այս նկարում կատարվում է у=x² ֆունկցիայի գրաֆիկի տեղաշարժ` երկու միավորով դեպի աջ: Ուրեմն, սա у=(x−2)² ֆունկցիայի գրաֆիկն է:

Ճիշտ է հետևյալ պնդումը:

1) y=f(x+a), որտեղ a-ն տրված դրական թիվ է, ֆունկցիայի գրաֆիկը կառուցելու համար պետք է տեղաշարժել y=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը x-երի առանցքի ուղղությամբ՝ a միավորով դեպի ձախ:  

2) y=f(x−a), որտեղ a-ն տրված դրական թիվ է, ֆունկցիայի գրաֆիկը կառուցելու համար պետք է տեղաշարժել  y=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը x-երի առանցքի ուղղությամբ՝ a միավորով դեպի աջ:

Առաջադրանքներ․

1․ y=f(x−166) ֆունկցիայի գրաֆիկը կառուցելու համար պետք է y=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը տեղաշարժել 166 միավորով դեպի՝ 

վերև

ձախ

աջ

ներքև

2․ Ո՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը կստացվի, եթե y = 6x¹⁷ ֆունկցիայի գրաֆիկը Ox առանցքի ուղղությամբ տեղաշարժել 16 միավորով դեպի ձախ:

y = (x+16)¹⁷

3․ y=1/2(x−198)¹³ + 62 ֆունկցիայի գրաֆիկը կառուցելու համար պետք է y = 1/2x¹³ ֆունկցիայի  գրաֆիկը տեղաշարժել 198 միավորով

x-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի ձախ

x-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի աջ

y-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի վերև

y-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի ներքև

և  62 միավորով

ա)x-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի աջ

բ)y-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի ներքև

գ)x-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի ձախ

դ)y-երի առանցքի ուղղությամբ դեպի վերև

4․ Ո՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը կստացվի, եթե  y=10x³ ֆունկցիայի գրաֆիկը Oy առանցքի ուղղությամբ 8 միավորով տեղաշարժվի դեպի վերև:

y = 10x³ + 8

5․ Նկարում պատկերված է f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Գծե՛ք f(x — a) ֆունկցիայի գրաֆիկը.
ա)a = 3
բ)a = 2
գ)a = — 1
դ)a = 3
ե)a = — 2
զ)a = 4
է)a = -3
ը)a = -2

Ա․

Բ․

Գ․

Դ․

Ե․

Զ․

Է․

Ը․

6․ Նկարում պատկերված է f(x — 2) ֆունկցիայի գրաֆիկը: Գծե՛ք f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը.

Ա․

Բ․

7․ Գտնել A ∩ B բազմությունը, եթե A = {1; 3; 6; 8}, B = {2; 6; 9}։

6

8․ Գտնել A ∩ B բազմությունը, եթե A = {1; 4; 6; 9}, B = {3; 6; 8}։

6

9․ Գտնել A U B բազմությունը, եթե A = {0; 2; 4; 6; 8}, B = { 1; 4; 6; 8}։

0, 1, 2, 4, 6, 8

10․ Գտնել A U B բազմությունը, եթե A = {0; 3; 6; 9}, B = {1; 2; 8}։

0, 1, 2, 3, 6, 8, 9

11․ Գտնել A U B բազմությունը, եթե A = {7}, B = {5; 6}։

5, 6, 7

Իմ ազգանունը Մելիքյան է։ Այն առաջացել է Մելիք բառից, որը նշանակում է Գյուղապետ, Տանուտեր կամ Քյոխվա։ Այս ազգանունը մեզ է փոխանցվել իմ ապուպապիկից, ով իր ժամանակին եղել է մելիք։

Հայրական կողմից տատիկս ու պապիկս ծագումով են Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքից, իսկ մայրական կողմից՝ Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքից։

Հայրական կողմի ապուպապիկս եղել է գյուղապետ և տանուտեր, Իսկ Հայրիկիս պապիկը՝ զինվորական։ Մայրական կողմի ապուպապիկս եղել է Զորավար Անդրանիկի Գրագիր, իսկ Մայրիկիս պապիկը՝ ավտոբուսի վարորդ։

Մեր ընտանիքի պատմության մեջ կան նաև վերաբնակեցման դեպքեր․ հայրական կողմը տեղափոխվել է Արցախից՝ Դաշտային Ղարաբաղից դեպի Տավուշ, իսկ մայրական կողմը Շուշի քաղաքից՝ Սյունիք՝ 1920 թվականին։

Այս նախագիծը օգնում է հասկանալ, որ մեր գերդաստանը միշտ եղել է աշխատասեր, հպարտ և հայրենասեր, և մեր պատմությունը հայ ժողովրդի պատմության մասն է։

UNIT 5 — Past Perfect Simple & Past Perfect Continuous

Complete using the correct past perfect simple form

1. By the time I arrived, everyone had left.
2. Steve had already seen the film, so he didn’t come with us to the cinema.
3. Tina hadn’t finished doing the housework by seven o’clock, so she called Andrea to tell her she would be late.
4. Had you just spoken to Billy when I rang?
5. The car broke down just after we had set off.
6. I didn’t eat anything at the party because I had already eaten at home.
7. Had you heard about the accident before you saw it on TV?

Choose the sentence (A or B) which means the same as the first sentence

1. We’d had dinner when Wendy arrived. → B
2. I read the book after I’d seen the film. → A
3. By the time Dad came home, I’d gone to bed. → A
4. She didn’t go to bed until her mum had come home. → B
5. Mr Banks hadn’t arrived at the office by the time I got there. → A
6. They’d bought the plane tickets before they heard about the cheaper flight. → A
7. The girls had tidied the house when the visitors arrived. → B

Write sentences using the prompts (past perfect simple)

1. We had just heard the news when you rang.
2. I had already thought of that before you suggested it.
3. When I turned on the TV, the programme had already started.
4. She was hungry because she hadn’t eaten anything all day.
5. By the time I left school, I had decided to become a musician.

Complete using the past perfect continuous

1. She was tired because she had been running.
2. They were hot because they had been dancing.
3. The garden was flooded because it had been raining all night.
4. Did they crash because they had been driving too fast?
5. When I arrived, they had been waiting for over half an hour.
6. When I got there, they hadn’t been waiting long.

Choose the correct answer

1. I’d only been doing the washing-up for a few minutes when Clare came home.
2. Had you already given James his birthday present when we gave him ours?
3. Gail hadn’t told me that she would help me.
4. Mum had been drinking her cup of tea for several minutes before she realised it had salt in it.
5. We’d been getting ready all day when they called to say the party had been cancelled.
6. It was a fantastic experience because I’d never flown in a plane before.

Find and correct extra words

1. had — correct
2. had came → had come
3. I’d been expecting — correct
4. I knew I’d been done quite well → had done
5. as I had opened the envelope → opened
6. Before I’d had a chance — correct
7. She had read — correct
8. which I hadn’t been making sure about → wasn’t sure about
9. they immediately started been shouting → shouting
10. had yet told the neighbours → had already told

Թեմա՝ Կրկնություն

1․ Նկարում պատկերված է f(x) + 3 ֆունկցիայի գրաֆիկը: Պատկերե՛ք f(x) — 3 ֆունկցիայի գրաֆիկը:

Ա)

Բ)

2․ Գտնել 20-ի 3/4 մասը։

15

3․ Գտնել 35-ի 4/5 մասը։

28

4․ Գտնել թիվը, եթե նրա 2/5 մասը 34 է։

85

5․ Գտի՛ր թիվը, եթե նրա 4/5 մասը 32 է։

40

6․ 0, 1, 2, 3 թվերից ո՞րը պետք է աջից կցագրենք 125 թվին, որպեսզի ստացված քառանիշ թիվը բաժանվի 3-ի։

1

7․ 0, 1, 5, 6 թվերից ո՞րը պետք է աջից կցագրենք 242 թվին, որպեսզի ստացված քառանիշ թիվը բաժանվի 3-ի։

1

8․ 1, 2, 5, 8 թվերից ո՞րը պետք է աջից կցագրենք 305 թվին, որպեսզի ստացված քառանիշ թիվը բաժանվի 3-ի։

1

9․ Երեք հաջորդական բնական թվերի գումարը 42 է։ Ո՞րն է այդ թվերից փոքրը։

13

10․ Երեք հաջորդական բնական թվերի գումարը 21 է։ Ո՞րն է այդ թվերից փոքրը։

6

11․ Երեք հաջորդական բնական թվերի գումարը 96 է։ Ո՞րն է այդ թվերից փոքրը։

31

12․ Գտնել 468 թվի թվանշանների միջին թվաբանականը։

6

13․ Գտնել 672 թվի թվանշանների միջին թվաբանականը։

5

14․ Գտնել 150 թվի թվանշանների միջին թվաբանականը։

2

Գյուղի մոտ երկու ժայռ կար, որոնք մարդիկ «Աստղկան Սայլ» էին կոչում։ Մի օր ծեր ջաղացպանն այդ ժայռերի մասին պատմեց պատմություն։

Մի ձկնորս գիշերով ծով գնաց ու ձկան փոխարեն ուռկանով լի աստղեր բռնեց։ Նա դրանք տարավ տուն, կինը զարդարեց իրեն աստղերով։ Հետո ձկնորսը դուրս եկավ՝ աստղերը վաճառելու։ Կանայք ցանկանում էին աստղեր, իսկ աղքատ աշուղը խնդրեց իրեն մեկ հատ տալ, բայց ձկնորսը չտվեց։

Երբ փոթորիկ բարձրացավ, բոլոր աստղերը ետ բարձրացան երկինք։ Ձկնորսը քարացավ իր սայլի հետ, իսկ աշուղը վեր բարձրացավ աստղերի հետ՝ դառնալով նրանց խաղընկերը։