Author: Ալեքս Մելիքյան

Պարզ նյութի տեսքը

Թթվածինը երկրագնդի վրա ամենատարածված տարրն է: Երկրակեղևում այդ տարրի զանգվածային բաժինը 47,2 % է: Բնության մեջ թթվածին տարրը հանդիպում է  երեք կայուն իզոտոպների ձևով`  016(99,8%),  017և0:18  ։Թթվածինը պարբերական համակարգում գտնվում է երկրորդ պարբերության Vl խմբի գլխավոր ենթախմբում: Կարգաթիվը  8 է, միջուկի լիցքը՝ +8: Թթվածնի ատոմում առկա 8  էլեկտրոնները ըստ էներգիական մակարդակների բաշխված են հետևյալ կերպ՝ առաջին մակարդակում` 2 էլեկտրոն, իսկ երկրորդում (արտաքին)` 6:  6 էլեկտրոններից միայն երկուսը զույգված չեն: Ատոմին չի բավականացնում ընդամենը 2 էլեկտրոն մինչև կայուն օկտետի առաջացումը:
Թթվածինը  միացություններում երկվալենտ է:

Թթվածին պարզ նյութի բնութագիրը`
 
Թթվածինն ազատ վիճակում առաջացնում է երկու պարզ նյութ` երկթթվածին կամ պարզապես թթվածին՝ Օ2, և եռթթվածին կամ օզոն՝  Օ3:

Թթվածնի մոլեկուլի մոդել       Օզոնի մոլեկուլի մոդել
Թթվածին պարզ նյութի մոլեկուլի  գրաֆիկական բանաձևն է՝  O=O: Մոլեկուլում կապն ատոմների միջև կրկնակի է, կովալենտային ոչ բևեռային:

Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը՝ Mr (Օ2) =32
Մոլային զանգվածը՝ M(Օ2) =32 գ/մոլ:
Մոլային ծավալը նորմալ պայմաններում՝ Vm=22,4 լ/մոլ է:
Թթվածին պարզ նյութը կազմում է օդի 1/5 մասը  կամ ծավալի 21  տոկոսը: Օդի թթվածինը հիմնականում ծախսվում է նյութերի այրման, օքսիդացման, օրգանական նյութերի նեխման և կենդանի օրգանիզմների շնչառության վրա: Սակայն, ծախսված թթվածինը վերականգնվում է լուսասինթեզով:Թթվածինը քիմիապես ակտիվ նյութ է: Այն փոխազդում է պարզ նյութերի հետ՝ ոչ մետաղների և մետաղների, ինչպես նաև` բարդ նյութերի։

Օքսիդներ

Մետաղների օքսիդներում թթվածին տարրի ատոմը (ատոմները) միացած է մետաղ տարրի ատոմի (ատոմների) հետ:

Օրինակ՝ CuO,MgO,ZnO,Na2O,Cr2O3 և այլն:

Մետաղների օքսիդները սովորական պայմաններում պինդ նյութեր են:

Հիմքեր

Հիմքերը բարդ նյութեր են, որոնք կազմված են մետաղի ատոմներից և մեկ կամ մի քանի հիդրոքսոներից՝  OH խմբից:

Հիմքերի  բաղադրությունն արտահայտվում է հետևյալ ընդհանուր բանաձևով՝
Օրինակ`
Me(OH)։

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում շրջանագիծ:

Շրջանագիծ կոչվում է երկրաչափական այն պատկերը, որը կազմված է հարթության բոլոր այն կետերից, որոնք գտնվում են տրված կետից տրված հեռավորության վրա:   

2. Ի՞նչ է շրջանագծի շառավիղ, տրամագիծը, լարն ու աղեղը:

Շառավիղը հատված է, որը միացնում է շրջանագծի կենտրոնը շրջանագծի ցանկացած կետի հետ: Սահմանումից հետևում է, որ կարելի է տանել անվերջ թվով շառավիղներ, և դրանք բոլորը կունենան միևնույն երկարությունը:

Շրջանագծի երկու կետեր միացնող հատվածը կոչվում է լար:

Եթե լարը անցնում է շրջանագծի կենտրոնով, ապա այն կոչվում է շրջանագծի տրամագիծ:Այն հատվածը, որը միացնում է շրջանագծի երկու կետեր և անցնում է նրա կենտրոնով, անվանում են տրամագիծ։

Շրջանագծի ցանկացած երկու կետեր շրջանագիծը տրոհում են երկու մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է շրջանագծի աղեղ:

3․ GEOGEBRA ծրագրով գծել շրջանագիծ և տանել նրա շառավիղը, տրամագիծը և լարը:

4․ Գրել լարի միջնակետով անցնող շառավղի հատկությունները:

1․ Լարի միջնակետով անցնող շառավիղը ուղղահայաց է այդ լարին։

2․ Լարը հատող և նրան ուղղահայաց շառավիղն անցնում է այդ լարի միջնակետով։

5․ Թվարկել   շրջանագծի բոլոր  տրամագծերը,   շառավիղները և  լարերը:

Տրամագծեր – CK, BF, EL:
Շառավիղներ – AO, BO, KO, CO, FO:
Լարեր – BL, BF, CK, DF:

6․ Թվարկել ստացված աղեղները:

AC, CM, MP, PK, KA:

7․ Քանի՞ անգամ է շրջանագծի տրամագիծը մեծ նրա շառավղից։

Շրջանագծի տրամագիծը մեծ է նրա շառավղից 2 անգամ։

8․ Ողիղը հատում է շրջանագիծը A և B կետերում։ Ի՞նչ կետերով պիտի անցնի այդ ուղիղը, որպեսզի AB հատվածն ունենա հնարավոր ամենամեծ երկարությունը։

Շրջանագծի կենտրոնով։

9․ Հաշվել CA -ն, եթե CD=8 սմ և ∠AOD=120°

BA = DC = 8սմ
CO = DO = 4սմ
<A = <C
<A + <C = 120°
<A = <C = 60°
<O = 60°
CA = 4սմ, քանի որ այն հավասարակողմ եռանկյուն է, քանի որ նրա բոլոր անկյունները իրար հավասար են, իսկ այդ դեպքում ստացվում է, որ կողմերն էլ իրար հավասար։

10․ Տրված է՝ MN=7սմ,  ∠ONM=60°։Գտնել KN-ը։

Շրջանագծի բոլոր շառավիղները իրար հավասար են, և հավասար են շրջանագծի տրամագծի կեսին: Այսպիսով՝ KN=3.5*2=7սմ:

11․ AB հատվածը O կենտրոնով շրջանագծի տրամագիծն է, իսկ AC-ն և BC -ն այդ շրջանագծի հավասար լարեր են։ Գտնել AOC անկյունը։

Համաձայն Լարի միջնակետով անցնող շառավիղի առաջին հատկության, ապա AOC = 90°:

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում շրջանագիծ:

Շրջանագիծ կոչվում է երկրաչափական այն պատկերը, որը կազմված է հարթության բոլոր այն կետերից, որոնք գտնվում են տրված կետից տրված հեռավորության վրա:   

2. Ի՞նչ է շրջանագծի շառավիղ, տրամագիծը, լարն ու աղեղը:

Շառավիղը հատված է, որը միացնում է շրջանագծի կենտրոնը շրջանագծի ցանկացած կետի հետ: Սահմանումից հետևում է, որ կարելի է տանել անվերջ թվով շառավիղներ, և դրանք բոլորը կունենան միևնույն երկարությունը:

Շրջանագծի երկու կետեր միացնող հատվածը կոչվում է լար:

Եթե լարը անցնում է շրջանագծի կենտրոնով, ապա այն կոչվում է շրջանագծի տրամագիծ:Այն հատվածը, որը միացնում է շրջանագծի երկու կետեր և անցնում է նրա կենտրոնով, անվանում են տրամագիծ։

Շրջանագծի ցանկացած երկու կետեր շրջանագիծը տրոհում են երկու մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է շրջանագծի աղեղ:

3․ GEOGEBRA ծրագրով գծել շրջանագիծ և տանել նրա շառավիղը, տրամագիծը և լարը:

4․ Գրել լարի միջնակետով անցնող շառավղի հատկությունները:

1․ Լարի միջնակետով անցնող շառավիղը ուղղահայաց է այդ լարին։

2․ Լարը հատող և նրան ուղղահայաց շառավիղն անցնում է այդ լարի միջնակետով։

5․ Թվարկել   շրջանագծի բոլոր  տրամագծերը,   շառավիղները և  լարերը:

Տրամագծեր – CK, BF, EL:
Շառավիղներ – AO, BO, KO, CO, FO:
Լարեր – BL, BF, CK, DF:

6․ Թվարկել ստացված աղեղները:

AC, CM, MP, PK, KA:

7․ Քանի՞ անգամ է շրջանագծի տրամագիծը մեծ նրա շառավղից։

Շրջանագծի տրամագիծը մեծ է նրա շառավղից 2 անգամ։

8․ Ողիղը հատում է շրջանագիծը A և B կետերում։ Ի՞նչ կետերով պիտի անցնի այդ ուղիղը, որպեսզի AB հատվածն ունենա հնարավոր ամենամեծ երկարությունը։

Շրջանագծի կենտրոնով։

9․ Հաշվել CA -ն, եթե CD=8 սմ և ∠AOD=120°

BA = DC = 8սմ
CO = DO = 4սմ
<A = <C
<A + <C = 120°
<A = <C = 60°
<O = 60°
CA = 4սմ, քանի որ այն հավասարակողմ եռանկյուն է, քանի որ նրա բոլոր անկյունները իրար հավասար են, իսկ այդ դեպքում ստացվում է, որ կողմերն էլ իրար հավասար։

10․ Տրված է՝ MN=7սմ,  ∠ONM=60°։Գտնել KN-ը։

Շրջանագծի բոլոր շառավիղները իրար հավասար են, և հավասար են շրջանագծի տրամագծի կեսին: Այսպիսով՝ KN=3.5*2=7սմ:

11․ AB հատվածը O կենտրոնով շրջանագծի տրամագիծն է, իսկ AC-ն և BC -ն այդ շրջանագծի հավասար լարեր են։ Գտնել AOC անկյունը։

Համաձայն Լարի միջնակետով անցնող շառավիղի առաջին հատկության, ապա AOC = 90°:

1.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) -x /- (x-2) և 1/ -(x-2)
բ) x/ (5+x) և 3 / (5+x)
գ) -4x / -(x-1) և 2-7x /- (x-1)
դ) 2x / 3(x+2) և 15 / 3(x+2)
ե) 15 / 2(x-4) և 14 / 2(x-4)
զ) 2x-6 / -2(5-x) և 5 / -2(5-x)

2.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) x / x(3-x) և 4x / x(3-x)
բ) x-2 / (x+2)(x-2) և x-1 / (x+2)(x-2)
գ) 9 / 6(2+3x) և 10x / 6(2+3x)
դ) 5x(-3-x) / -((3-x)(3+x)) և 2 / -((3-x)(3+x))

3.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) 3x / 3x(4+x) և 4x / 3x(4+x)
բ) 26x / 2(5-x)(5+x) և (x-1)(5-x) / 2(5-x)(5+x)
գ) x-3 / -(x²-4) և -5x / -(x²-4)
դ) 2 / x²-9 և 1+x / x²-9

4.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) 15x / 5(x+2)² և (x-4)(x+2) / 5(x+2)²
բ) (1+x)(x-2) / (x-2)(x²+2x+4) և x-1 / (x-2)(x²+2x+4)
գ) x(x³-27) / (x³-27)(9-3x-x²) և 5(9-3x-x²) / (x³-27)(9-3x-x²)
դ) 12 / -(3-x)² և -2-x / -(3-x)²

Միքելանջելոն (1475–1564) իտալական Վերածննդի ամենամեծ արվեստագետներից մեկն է՝ հայտնի որպես նկարիչ, քանդակագործ, ճարտարապետ և գրող։ Նա ստեղծել է Վերածննդի արվեստի ամենանշանավոր գլուխգործոցներից, ներառյալ՝

1.Դավիթ քանդակը (1501–1504) – Միքելանջելոյի ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը, որը մարմնավորում է մարդկային գեղեցկությունն ու ուժը։

2.Պիետա (1498–1499) – Տիրամոր և Քրիստոսի զգացմունքային ու գեղարվեստորեն կատարյալ քանդակ՝ ներկայացված Վատիկանի Սուրբ Պետրոս տաճարում։

3.Սիքստինյան մատուռի առաստաղի ֆրեսկաները (1508–1512) – Հսկայական գեղարվեստական ծրագիր, որը պատկերում է Աստվածաշնչի տեսարաններ, ներառյալ Ադամի ստեղծումը։

4.Վերջին դատաստանը (1536–1541) – Սիքստինյան մատուռի խորանի պատին նկարած հզոր կոմպոզիցիան, որը ներկայացնում է աշխարհի վերջը։

Միքելանջելոն նաև կարևոր դեր է ունեցել ճարտարապետության մեջ՝ նախագծելով Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարի գմբեթը։ Նրա աշխատանքները համարվում են գեղարվեստի և մարդկային կարողությունների վերին նշաձող։

Նիկոլայ Կոպեռնիկոս (1473 թ. փետրվարի 19 – 1543 թ. մայիսի 24) հայտնի է որպես փիլիսոփա, մաթեմատիկոս և աստղագետ, ով հեղափոխական փոփոխություն կատարեց այն ժամանակվա աշխարհագրական պատկերացումների մեջ: Նա հիմնադիրն է հելիոցենտրիկ համակարգի տեսության, որի համաձայն Արեգակը, այլ ոչ թե Երկիրը, գտնվում է մեր տիեզերքի կենտրոնում:

1.Ծնունդ և կրթություն: Կոպեռնիկոսը ծնվել է Տորյուն քաղաքում։ Նա կրթություն է ստացել Իտալիայում՝ Պադովայի և Բոլոնիայի համալսարաններում, որտեղ ուսումնասիրել է իրավագիտություն, բժշկություն և աստղագիտություն:

2.Հելիոցենտրիկ տեսության մշակում: Նրա գլխավոր աշխատությունը, հրատարակվեց 1543 թ., Կոպեռնիկոսի մահվան տարում: Այն առաջացրեց մեծ փոփոխություն գիտության և աստղագիտության մեջ՝ հիմք դնելով ժամանակակից գիտական հեղափոխությանը:

3.Տեսության ազդեցությունը: Նրա տեսությունն ի սկզբանե բախվեց եկեղեցու և գիտնականների դիմադրությանը, քանի որ հակասում էր այն ժամանակվա տիրապետող գեոցենտրիկ մոդելին, որը պաշտպանվում էր հատկապես Պտղոմեոսի և եկեղեցու կողմից:

Հիշատակի և ժառանգության նշանակությունը

Կոպեռնիկոսը համարվում է գիտական մտածողության փոփոխության հիմնաքարը՝ նպաստելով գիտական մեթոդների և տիեզերքի մասին պատկերացումների զարգացմանը: Նրա գաղափարները հետագայում զարգացվեցին Գալիլեո Գալիլեի, Յոհաննես Կեպլերի և Իսահակ Նյուտոնի կողմից:

Նպատակը՝

1.Բացատրել Ի՞նչ եք հասկանում արժեք ասելով:

Արժեք ասելով հասկանում ենք այն սկզբունքներն ու գաղափարները, որոնք մարդուն և հասարակությանը կարևոր են, տալիս են կյանքի իմաստ և ուղղություն:

2.Թվարկեք մի քանի կարևոր արժեքներ:

1.Սեր և ընտանիք

2.Ազնվություն

3.Արդարություն

4.Հավատարմություն

5.Կրթություն և գիտելիք

6.Ազատություն

7.Բարություն և հարգանք

3.Ձեր կարծիքով այս կամ այն արժեքը  գնահատելու, կարևորելու համար անհրաժեշտ է արդյոք գիտելիքների որոշակի պաշար կամ կենսափորձ:

Այո, արժեքները գնահատելու և կարևորվելու համար հաճախ անհրաժեշտ է գիտելիքների որոշակի պաշար և կենսափորձ:

1.Գիտելիքներ օգնում են հասկանալ արժեքների նշանակությունը հասարակության մեջ: Օրինակ, կրթության արժեքը գիտակցվում է միայն այն դեպքում, երբ մարդը տեսնում է դրա ազդեցությունը կյանքում:

2.Կենսափորձ խորացնում է արժեքների ընկալումը: Օրինակ, դժվարությունների հանդիպելիս մարդը սկսում է գնահատել առողջությունը, ընտանիքը կամ աջակցությունը:

4.Թվարկեք արժեքներ, որոնք չեն կորցնի իրենց նշանակությունը:

1.Սեր

2.Արդարություն

3.Հավատարմություն

4.Կրթություն

5.Բարություն և հարգանք

6.Ազատություն

1.Ո՞ր մարմինն է կոչվում  բուրգ։ 

Բուրգն  այն  բազմանիստն  է, որի  նիստերից  մեկը  բազմանկյուն  է, իսկ  մյուս  բոլոր նիստերն  ընդհանուր  գագաթով  եռանկյուններ  են: 

2.GEOGEBRA ծրագրով գծիր  բուրգ։ 

3.Ո՞ր նիստերն են կոչվում հիմքեր, կողմնային նիստեր: 

Բազմանկյունը  կոչվում  է  բուրգի  հիմք, եռանկյունները՝  կողմնային  նիստեր 

4․Գտեք վեցանկյան բուրգի կողերի, գագաթների, նիստերի քանակը, 

Կողմեր=12 

Գագաթներ=5 

Նիստեր=5 

GEOGEBRA     ծրագրով գծեք վեցանկյուն բուրգ: 

5․Կարո՞ղ է բուրգի կողերի թիվը լինել՝ 

   ա) 13      բ) 16      գ) 19։     Պատասխանը հիմնավորել։ 

Ա)Ոչ որովհերտև չի բաժանվում 2ի 

Բ)այո որովհետև 16/2=8 

Գ) Ոչ որովհետև չի բաժանվում 2ի 

6․Կարո՞ղ է լինել այնպիսի բուրգ, որն ունի ՝ 

   ա) 9 նիստ,         բ)  9 կող։    Պատասխանը հիմնավորել։ 

Ա)9 նիստ կարող է լինել եթե հիմքի կողմերը 8 է  

Բ) 9 կող չի կարող լինել որովհետև 9 չի բաժանվում 2 ի 

7․ Ինչպե՞ս է կոչվում այն բուրգը, եթե այն ունի 

ա) 13 նիստ – տասներկուանկյուն բուրգ 
բ) 10 գագաթ –  իննանկյուն բուրգ  
գ) 12 կող – վեցանկյուն բուրգ։ 

8․Քառանկյուն բուրգի հիմքը 64 սմ պարագծով քառակուսի է, իսկ կողմնային նիստերը հավասարակողմ եռանկյուններ են։ Գտեք բուրգի կողմնային կողերը։ 

64սմ հիմք + 64սմ ընդհանուր կողերի գումար = 128սմ 

Կրճատել կոտորակները․ 

Ա)2/4=½ 

Բ)4/3 

Գ)3/14 

Դ)64/231 

Ե)a/3 

Զ)/3b 

Է)x^-2 

Ը)2mn/3 

Թ)2b²/3a² 

Ժ)6x²/7yz 

2․ Կրճատել կոտորակները․ 

Ա)x+y/2ax 

Բ)1 

Գ)2/5 

Դ)1/2 

Ե)(x-y)²/4xy 

Զ)5m/7n(a-b) 

Է)p/2q 

Ը)4(a+b)/9 

3․ Կրճատել կոտորակները․ 

Ա)-1 

 Բ)-2/3 

 Գ)-2n 

Դ)3a/7 

4․ Կրճատել կոտորակները․ 

Ա)x+y/2 

Բ)a+b/2a 

Գ)m-n/2mn 

Դ) 2ab/(a-b) 

Ե) a-b/2(a+b) 

Զ) 2(x+y)/(x-y)