Հաշվարկներ (նյութի քանակ և մոլային զանգված հասկացությունների կիրառմամբ) կատարելիս պետք է նկատի ունենալ, որ նյութի մոլային զանգվածի թվային արժեքը համընկնում է տվյալ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի արժեքին:

Օրինակ՝ M(H₂SO₄)=Mr(H₂SO₄), քանի որ

Mr(H₂SO₄)=2⋅Ar(H)+Ar(S)+4⋅Ar(O)=2⋅1+1⋅32+4⋅16=98, 

ուստի`  M(H₂SO₄)=98 գ/մոլ

Իսկ եթե նյութի մոլեկուլները միատոմ են, ապա մոլային զանգվածի թվային արժեքը համընկնում է  համապատասխան քիմիական տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածին:

Օրինակ՝ Ar(Ne)=20, ուստի` M(Ne)=20 գ/մոլ

Մոլային զանգվածի մեծությունից օգտվելով՝  կարող ենք հաշվել նյութի ցանկացած քանակի զանգվածը, ըստ հետևյալ բանաձևի՝  m=M⋅n

Օրինակ հաշվենք, թե քանի՞ գրամ է 0,5 մոլ կալցիումի օքսիդի զանգվածը:

Ըստ վերը նշված բանաձևի՝  m(CaO)=M(CaO)⋅n

Հաշվենք կալցիումի օքսիդի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը՝  Mr(CaO)=40+16=56,

 ուստի` M(CaO)=56 գ/մոլ

Հաշվենք 0,5 մոլ  կալցիումի օքսիդի զանգվածը

m(CaO)=56 գ/մոլ⋅0.5մոլ=28 գ

Եթե հայտնի է նյութի զանգվածը, ապա կարող ենք հաշվել համապատասխան նյութաքանակը, ըստ հետևյալ բանաձևի՝

n=mM (մոլ)

Նյութի մոլային զանգվածը որոշվում է` ըստ այդ նյութի հայտնի զանգվածի և քանակի հարաբերության՝

M=mn

Նյութի զանգվածը կարելի է որոշել նաև ըստ նրա կառուցվածքային մասնիկների հայտնի թվի (N):

Քանի որ  m=n⋅M   իսկ  n=m*M  և  n=N/NA⇒m=N/NA⋅M

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում ուղղանկյուն։ 

Ուղղանկյուն կոչվում է այն զուգահեռագիծը, որի բոլոր անկյունները ուղիղ են: 

2․ Ուղղանկյան հատկությունները։ 

1. Ուղղանկյան հանդիպակաց կողմերը հավասար են՝ AB=CD, BC=AD 

2. Ուղղանկյան յուրաքանչյուր անկյուն 90° է: 

Հետևաբար, հանդիպակաց անկյունները հավասար են և կողմին առընթեր անկյունների գումարը 180° է: 

3. Ուղղանկյան անկյունագծերը հատման կետով կիսվում են՝ BO=OD AO=OC 

Նաև՝ BO=OD=AO=OC (տես, միայն ուղղանկյուններին բնորոշ, վեցերորդ հատկությունը): 

4. Անկյունագիծը ուղղանկյունը բաժանում է երկու հավասար ուղղանկյուն եռանկյունների: 

5. Անկյունագծին առընթեր խաչադիր անկյունները հավասար են: 

6. Ուղղանկյան անկյունագծերը հավասար են՝ BD=AC 

3․ Ուղղանկյան մի կողմը 11 սմ է, իսկ մյուս կողմը 4 սմ-ով մեծ է: Հաշվել ուղղանկյան պարագիծը: 

22+30=52 

4․ Ուղղանկյան անկյունագծերի հատման կետի հեռավորությունները կից կողմերից 6 սմ և 8 սմ են: 

Գծել գծագիրը և հաշվել ուղղանկյան պարագիծը: 

P=2(12+16)=2 x 28=56 սմ 

Առաջադրանք 1

Հայոց պատմություն/էջ 30-33 պատմել, էջ 34-ը գրավոր/

Նկարագրել Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը , բնակլիմայական պայմանների առավելությունները:

Բնութագրել 11-րդ դարի վերջին Կիլիկիայի բնակչության էթնիկ կազմը, քաղաքական իրադրությունը:

Ներկայացնել Ռուբինյան իշխանության կազմավորման , ընթացքը, արդյունքները:

Բնութագրել Ռուբինյան իշխաններ Թորոս Առաջինի, Լևոն Առաջինի, Թորոս Երկրորդի, Մլեհի քաղաքականությունը:

Առաջադրանք 2

Հայոց պատմություն/էջ 35-37 պատմել, էջ 38-ը գրավոր/

Կիլիկյան թագավորության հռչակումը: Լևոն  Մեծագործ

Լևոն Բ-ի հռչակումը «Հայոց թագավոր»

Նկարագրել քաղաքական իրադրությունը Մերձավոր արևելքում Լևոն Երկրորդի գահ բարձրանալու նախօրյակին:

Բնութագրել Կիլիկյան հայոց թագավորության հռչակման պատմական նշանակությունը:

Նկարագրել Լևոն Մեծագործի վարած քաղաքականությունը երկրի քաղաքական, ռազմական, տնտեսական հզորությունը ամրապնդելու համար:

Կիրակոս Գանձակեցու Լևոն Երկրորդի թագադրման  նկարագրությունը:

Լրացուցիչ տեղեկություններ

«Հայոց ժառանգորդ Զաբել թագուհի»Рубрика: Պատմություն 8 | Ответить

պատմություն

Posted on 25.09.2024 by Israyel Vardanyan

1. XI-XIV դարերի աշխարհաքաղաքական իրավիճակն ու հայոց պատմության առանցքային դրվագները

XI-XIV դարերը Հայկական լեռնաշխարհի համար թեժ ժամանակաշրջան էին՝ պայմանավորված բազում ներխուժումներով, նվաճումներով և իշխանությունների փոփոխությամբ։ Տարածաշրջանում տեղի էին ունենում խոշոր քաղաքական փոփոխություններ, և հայոց պետականությունը բախվում էր մեծ մարտահրավերների։

• XI դարի սկիզբ՝ Բյուզանդիայի ազդեցության ընդլայնումը Հայաստանում։ 1045 թ. Բյուզանդական կայսրությունը տիրեց Բագրատունյաց թագավորությանը, ինչը հայոց անկախության կորստի մեկնարկ էր։
• XI դարի կեսերից՝ Սելջուկյան թուրքերի ներխուժումները։ Ալպ-Արսլանի զորքերը 1071 թ. Մանազկերտի ճակատամարտում պարտության մատնեցին Բյուզանդիային։ Սա խթանեց սելջուկների հաստատումը Հայաստանում։
• XII դար՝ Զաքարյանների վերելքը։ Սելջուկների դեմ պայքարից հետո Զաքարյանները, ովքեր ծառայում էին Վրաց թագավորությանը, կարողացան ազատագրել Հայաստանի հյուսիս-արևելյան շրջանները և ստեղծել Զաքարյան իշխանապետությունները, որոնք գոյատևեցին մինչև մոնղոլական ներխուժումը։
• XIII-XIV դարեր՝ մոնղոլների ներխուժումը։ Մոնղոլները Հայաստանի տարածքը հպատակեցրին իրենց կայսրությանը, և Զաքարյան իշխանապետությունները ենթարկվեցին մոնղոլների հարկերին։ Տարածաշրջանում տեղի ունեցած բազմաթիվ պատերազմները, հարկերի ծանրությունը մեծապես վնասեցին երկրի տնտեսությունը։

2. XI-XIV դարերի քաղաքական զարգացումների վերլուծությունը

XI-XIV դարերում Հայաստանի զարգացումների վրա մեծ ազդեցություն ունեցան հետևյալ գործոնները.

• Սելջուկների ներխուժումը՝ Հայաստանի պետականությունը մեծ հարված ստացավ սելջուկյան ներխուժումների հետևանքով, ինչը հանգեցրեց ազգաբնակչության զանգվածային տեղահանումների, տնտեսական անկման և ռազմական կառավարման։
• Մոնղոլների նվաճումները՝ մոնղոլների դեմ պայքարը տեղի էր ունենում հատկապես XIII դարի վերջից մինչև XIV դարերի սկիզբը։ Նրանց հարկային համակարգը տնտեսական մեծ ծանրաբեռնվածություն առաջացրեց հայ բնակչության համար։ Զաքարյանները փորձում էին օգտվել մոնղոլների բարեհաճությունից՝ պահպանելու իրենց իշխանությունը, սակայն հարկերի բեռն ու ռազմական պարտավորությունները ծանրաբեռնում էին տեղական համայնքները։

3. Տնտեսական և հասարակական կյանքը X-XIV դարերում

• X-XI դարեր՝ այս ժամանակաշրջանը նշանավորվում է հայկական պետության տնտեսական վերելքով, որտեղ գյուղատնտեսությունը, առևտուրը և արհեստագործությունը զարգանում էին։ Կային կարևոր առևտրական ուղիներ, որոնք կապում էին Հայաստանը հարևան երկրների հետ։
• XI-XIV դարեր՝ սելջուկների և մոնղոլների ներխուժումների հետևանքով տնտեսական կյանքը կտրուկ վատթարացավ։ Տնտեսական հզորության անկումը, քաղաքների ավերումը և հարկային ծանրությունը հանգեցրին գյուղատնտեսության կրճատման և մարդկանց կենցաղի բարդացման։

4. Ակնառու գործիչները XI-XIV դարերում

• Դավիթ Անհողին՝ Զաքարյան իշխանապետությունների հիմնադիրը, որը գլխավորեց ազատագրական շարժումը և դարձավ այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական կարևոր գործիչներից մեկը։
• Իվանե և Զաքարե Զաքարյանները՝ նրանք վարեցին պայքարը սելջուկների և մոնղոլների դեմ, հիմք դրեցին հայկական իշխանապետություններին։

5. XI-XIV դարերի մարտահրավերները հայ ժողովրդի ինքնության համար

Հայ ժողովուրդը բախվեց ինքնության պահպանման խնդիրներին՝ կապված օտար նվաճողների, ինչպես սելջուկների, այնպես էլ մոնղոլների գերիշխանության հետ։ Կրոնական ու մշակութային ինքնությունը պահպանելու պայքարը անընդհատ պայքարի առարկա էր։

6. Զաքարյանների դերը Հայաստանի ազատագրման գործում

Զաքարյանները մեծ դեր ունեցան սելջուկներից ազատագրման գործում։ Նրանք հաջողությամբ վարեցին պատերազմներ սելջուկների դեմ՝ ստեղծելով իշխանապետություններ։ Սակայն, նրանց քաղաքական և ռազմական հաջողությունները հիմնականում կապված էին վրացական թագավորության հետ ունեցած կապերի հետ։ Քանի որ նրանք Վրաց թագավորության վասալներ էին, միասնական և համաձայնեցված պայքարն ընդհանուր թշնամու դեմ չափազանց կարևոր էր։

7. Պատմաճարտարապետական հուշարձանների ուսումնասիրություն

Քո համայնքի կամ մարզի XI-XIV դարերի պատմաճարտարապետական հուշարձաններից կարելի է ուսումնասիրել, օրինակ, Սանահինի և Հաղպատի վանական համալիրները, որոնք կառուցվել են Զաքարյանների օրոք և կրում են այդ ժամանակաշրջանի ճարտարապետական ազդեցությունները։ Այդ վանքերը եղել են կրթական ու հոգևոր կենտրոններ։

8. Պատմական փորձի արժևորումը

XI-XIV դարերի պատմությունը ցույց է տալիս, որ անկախության և ինքնության պահպանման համար կարևորվում է ազգի միասնական պայքարը և պատմական փորձը սերունդներին փոխանցելու անհրաժեշտությունը։

1․ Ուղղանկյան երկարությունը 22 սմ է, իսկ լայնությունը 8 -ով սմ փոքր է: Գտնել այդ ուղղանկյան պարագիծը: 

28+44=72 

2․ Ուղղանկյան երկարությունը 26 սմ է, իսկ լայնությունը 2 անգամ փոքր է երկարությունից: Գտնել այդ ուղղանկյան պարագիծը։ 

52+26=78 

3․ Ուղղանկյան երկարությունը 21 մ է, իսկ լայնությունը կազմում է նրա 2/3-րդ մասը։ Գտնել ուղղանկյան պարագիծը։ 

42+28=70 

4․ Ուղղանկյան պարագիծը 98 մ է և նրա մի կողմը 6 անգամ մեծ է մյուսից: Հաշվել ուղղանկյան կողմերը: 

6x+x+6x+x=14x 

x=7 

6x=7 x 6 

6x=42 

Երկարովթյուն-42 մ 

Լայնություն-7 մ 

5․ Ուղղանկյան կողմերից մեկը 24 սմ է, մյուսը` 15 սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։ 

Պարագիծը=30+48=78.   Մակերեսը=24*15=360 

 6․ Հաշվել ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա մակերեսը 3600 սմ² է, իսկ կողմերից մեկը՝ 40 սմ։ 

3600÷40=90.   180+80=260 

7․ Հաշվել ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 16 սմ է։ 

16+16=32 

Բնագիտության ֆլեշմոբ

1. ինչ է բջիջը,հյուսվացքը և դրանց կառուցվածը։

բջիջը դա մարմնի ամենա փոքր մասնիկնե

2. Ներկայացնել օրգան, օրգան համակարք։

Օրգան՝ մարմնի կառուցվածքային միավոր, որը ունի որոշակի կառուցվածք և կատարում է հատուկ ֆունկցիաներ։ Օրգանները կազմված են տարբեր հյուսվածքներից, որոնք միասին աշխատում են օրգանի գործառույթների համար։ Օրինակ՝ սիրտը, թոքերը, լյարդը, երիկամները օրգաններ են։

Օրգան համակարգ՝ օրգանների խումբ, որոնք միասին աշխատում են որոշակի կենսաբանական ֆունկցիաներ կատարելու համար։ Օրինակ, շնչառական համակարգը կազմված է թոքերից, շնչափողից և այլ օրգաններից, որոնք միասին ապահովում են շնչառությունը։

3. Ներկայացնել օզգանիզմի փոխադարց գործունեություն։

Օրգանիզմի բոլոր օրգաններն ու համակարգերը գործում են միասին՝ ապահովելով օրգանիզմի կենսագործունեությունը։ Օրինակ՝ մարսողական համակարգը սնունդը վերածում է էներգիայի, իսկ արյունատար համակարգը տանում է այդ էներգիան դեպի այլ օրգաններ։ Նյարդային համակարգը ղեկավարում է այս գործընթացները՝ ապահովելով օրգանիզմի արդյունավետ գործունեությունը։

4. Ներկայացնել գեղձերի տեսակներ։

Գեղձերը օրգաններ են, որոնք արտադրում են և արտազատում են կենսաբանական նյութեր, ինչպիսիք են հորմոնները։ Գեղձերը բաժանվում են երկու հիմնական տեսակի՝ Արտազատիչ, Ներազատիչ։

5. ներկայացնել մեկ գեղձային հիվանդություն։

Հիպոթիրեոզ ՝ վահանագեղձի հորմոնների անբավարար արտազատման հետ կապված հիվանդություն է, որը կարող է առաջացնել հոգնածություն, քաշի ավելացում, մաշկի չորություն և այլ խնդիրներ։ Վահանագեղձը արտադրում է թիրոքսին և տրիհիդոտիրոնին հորմոնները, որոնք կարևոր են նյութափոխանակության համար, և դրանց անբավարար արտադրությունը խանգարում է օրգանիզմի բնականոն գործունեությանը։

6. ֆլեշմոբը։

կատարել եմ

7. ներկայացնել կենսաբանության բաժինը։

Կենսաբ․

Մակուղեղի (հիպոֆիզի) գործառույթի խանգարումներ
Մակուղեղը կարևորագույն գեղձ է, որը հսկում է տարբեր էնդոկրին գեղձերի գործունեությունը։ Նրա խանգարումները կարող են լինել հետևյալները.

1. Հիպոպիտուիտարիզմ՝ մակուղեղի թերգործառույթ, որի դեպքում նվազում է տարբեր հորմոնների արտադրման մակարդակը:

• Արդյունքում առաջանում են թուլություն, գիրացում, ցածր աճ, ցածր սեռական ֆունկցիա:

1. Ակրոմեգալիա՝ հորմոնների գերգործառույթի հետևանք, երբ մակուղեղը արտադրում է չափից շատ աճի հորմոն:

• Արդյունքը՝ չափազանց մեծացած ոսկորներ, աճող ձեռքերի և ոտքերի չափեր:

1. Դիաբետ ինսիպիդուս՝ անտիդիուրետիկ հորմոնի (ADH) պակասի պատճառով, որի հետևանքով առաջանում է մարմնի ջրային հավասարակշռության խանգարում:

Վահանագեղձի գործառույթը
Վահանագեղձը արտադրում է թիրոքսին (T4) և տրիյոդթիրոնին (T3) հորմոնները, որոնք կարգավորում են նյութափոխանակության արագությունը, աճը և նյարդային համակարգի զարգացումը։

• Թերգործառույթ (հիպոթիրեոզ)
• Նվազում է նյութափոխանակությունը, առաջանում է հոգնածություն, քաշի ավելացում, ցածր սրտի ռիթմ, ցրտասերություն:
• Գերգործառույթ (հիպերթիրեոզ)
• Արագանում է նյութափոխանակությունը, առաջանում է քրտնոտություն, նյարդայնություն, քաշի նվազում, սրտխփոց:

Մակերիկամների և ենթաստամոքսային գեղձի հորմոնների ազդեցությունը ածխաջրերի փոխանակության վրա

• Մակերիկամներ
• Ադրենալինը և կորտիզոլը՝ մակերիկամների արտադրվող հորմոններ են, որոնք բարձրացնում են գլյուկոզայի մակարդակը արյան մեջ՝ հորմոնների միջոցով խթանելով լյարդից գլյուկոզայի արտադրությունը:
• Ենթաստամոքսային գեղձ
• Ինսուլինը՝ կարգավորում է գլյուկոզայի ընդունումը բջիջներում, իջեցնում է արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը:
• Գլյուկագոնը՝ խթանում է լյարդից գլյուկոզայի արտազատումը, բարձրացնում է գլյուկոզայի մակարդակը:

Այս հորմոնները հավասարակշռում են ածխաջրերի փոխանակությունը՝ պահելով արյան մեջ գլյուկոզայի կայուն մակարդակը։

1. Ինչո՞վ են տարբերվում իրարից  արտազատական և ներզատական գեղձերը

Ներզատական գեղձերը չունեն ծորաններ, արյան կամ ավշի մեջ ներզատում են հորմոններ, որոնք օժտված են հեռադիր ազդեցությամբ ու կենսաբանական բարձր ակտիվությամբ։

Արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են մարմնի խոռոչների մեջ կամ մաշկի մակերևույթին:

Արտազատական գեղձերից են արցունքագեղձերը, թքագեղձերը,լյարդը, քրտնագեղձերը, ճարպագեղձերը և կաթնագեղձերը։

Ներզատական գեղձերից  են մակուղեղը, վահանագեղձը, ուրցագեղձը, մակերիկամները և այլն:  

1. Ո՞ր գործընթացների վրա է ազդում մակուղեղը

Մակուղեղը կամ հիպոֆիզը մարդու ներզատիչ գեղձ է, որը կարևոր դեր է խաղում հումորալ կարգավորման պրոցեսներում։ Հիպոֆիզի կշիռը 0,5−0,6 գրամ է։ Այն բաղկացած է երեք բլթից. առաջնային, միջին և ետին: Նրա առաջնային բլթի արտադրած հորմոնը աճի հորմոնն է: Այդ պատճառով դրա գերֆունկցիան  արտահայտվում է աճման խանգարմամբ և մանկական տարիքում բերում է հսկայության (գիգանտիզմի), իսկ մեծահասակների մոտ՝ ակրոմեգալիայի զարգացման։ Վերջինիս դեպքում գերաճում են քիթը, շրթունքները, լեզուն, ձեռքերի դաստակները: 

Այդ բլթի ֆունկցիայի թուլացումը կամ անկումը վաղ տարիքում առաջացնում է թզուկություն: Մյուս բլթերի թերֆունկցիայի դեպքում կարող են զարգանալ մկանային թուլություն, նյութափոխանակության խանգարում, ճարպակալում։

1. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառո

Վահանագեղձ

Վահանագեղձը մասնագիտացված ներզատիչ գեղձ է, արտադրում է յոդ պարունակող թիրօքսին հորմոնը, որը մասնակցում է օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ Հասուն մարդու ամենամեծ ներզատիչ գեղձն է։ Գտնվում է պարանոցային հատվածում՝ վահանաճառի առջևում:

Մանկական հասակում այդ գեղձի թերֆունկցիան ընկճում է նյութափոխանակությունը, առաջ է բերում գաճաճություն հիվանդությունը, որի արդյունքում, ի տարբերություն թզուկության, խախտվում է մարմնի համաչափությունը և զարգանում է թուլամտություն: Հասուն հասակում թերֆունկցիայի արդյունքում առաջանում է լորձայտուց հիվանդությունը, որի հետևանքով մարմինն այտուցվում է, դանդաղում է սրտի աշխատանքը, իջնում է մարմնի ջերմաստիճանը, մարդը դառնում է անտարբեր շրջապատի նկատմամբ:

Գերֆունկցիայի արդյունքում առաջանում է բազեդովյան հիվանդություն, որի ախտանիշներն են սրտի աշխատանքի արագացումը, ջերմաստիճանի բարձրացումը, մարմնի զանգվածի անկումը և Հայաստանում սննդի և ջրի մեջ դիտվում է յոդի պակաս, ինչը բերում է տեղային խպիպ հիվանդությանը (զոբ), որը կանխելու համար օգտագործվում է յոդացված կերակրի աղ: 

1. Ո՞րն է վահանագեղձի գործառույթը

Վահանագեղձը մասնագիտացված ներզատիչ գեղձ է, արտադրում է յոդ պարունակող թիրօքսին հորմոնը, որը մասնակցում է օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ Հասուն մարդու ամենամեծ ներզատիչ գեղձն է։

1. Ինչու՞ է ադրենալինը կոչվում է << տագնապի հորմոն>>

Միջուկային շերտի հորմոնը՝ ադրենալինը բարձրացնում է արյան ճնշումը, նեղացնում արյան անոթները, նպաստում է գլիկոգենի քայքայմանը և արյան մեջ գլյուկոզի ավելացմանը: Այն մեծ քանակությամբ արտադրվում է վտանգավոր և սթրեսային իրավիճակներում:

Քիմիական ռեակցիաները բազմաթիվ են ու բազմաբնույթ: Մի շարք ընդհանուր հատկությունների համաձայն, քիմիական ռեակցիաները հնարավոր  է դասակարգել, որը բավական դյուրացնում է նրանց ուսումնասիրությունը:

Ըստ սկզբնանյութերի և վերջանյութերի թվի ու բաղադրության՝ ռեակցիաները լինում են.

• միացման
• քայքայման
• տեղակալման
• փոխանակման

Միացման  քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

Միացման ռեակցիայի ելանյութերը կարող են լինել  ինչպես պարզ, այնպես ել  բարդ նյութեր:

Օրինակ, երկու բարդ նյութերի՝ կալցիումի օքսիդի և ջրի փոխազդեցությունից ստացվում է մեկ  ավելի բարդ նյութ՝ կալցիումի հիդրօքսիդ:

                       Կալցիումի օքսիդի և ջրի միացման ռեակցիան

Երկու պարզ նյութերի՝  ալյումինի և յոդի փոխազդեցությունից առաջանում է մեկ բարդ նյութ՝ ալյումինի յոդիդ:

                                Ալյումինի և յոդի միացման ռեակցիան

2Al+3J2=2AlJ3

Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր: 

Ստացվող նյութերը կարող են լինել և՛բարդ, և՛ պարզ:

Օրինակ, մեկ բարդ նյութից՝ պղնձի (II) հիդրոքսիդի քայքայումից առաջանում են երկու բարդ նյութ՝ պղնձի (II) օքսիդ և ջուր:

                             Պղնձի (II) հիդրոքսիդի քայքայումը

Cu(OH)2=CuO+H2O

Մեկ բարդ նյութի՝ ջրի քայքայումից առաջանում են երկու պարզ նյութ՝ջրածին և թթվածին:

                      Ջրի քայքայումը

2H2O=2H2+O2

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

Օրինակ, պարզ նյութ՝ ցինկի և բարդ նյութ աղաթթվի փոխազդեցությունից առաջանում են նոր պարզ նյութ՝ ջրածին և բարդ նյութ՝ ցինկի քլորիդ:

Ցինկի և աղաթթվի փոխազդեցությունը.

Zn+2HCl=H2↑+ZnCl2

Հարավային Եվրոպա

1. Հարավային Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքը
Հարավային Եվրոպան գտնվում է Եվրոպայի հարավային հատվածում, ներառելով Միջերկրական ծովի ափերը։ Տարածաշրջանը ընդգրկում է Իտալիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Հունաստանը և այլ երկրներ։ Հարավային Եվրոպան սահմանակից է Աֆրիկային և Մերձավոր Արևելքին։ Տարածքի աշխարհագրական դիրքը և հարևանությունն ազդել են նրա պատմական զարգացման և մշակութային տարբեր ազդեցությունների վրա։

Ժամանակի ընթացքում այս տարածաշրջանը փոփոխությունների է ենթարկվել տնտեսական և քաղաքական տեսանկյունից։ Օրինակ, Հին Հունաստանն ու Հռոմեական կայսրությունը կարևորագույն դեր են խաղացել համաշխարհային պատմության մեջ։ Ժամանակի ընթացքում, զարգացած նավագնացության և ծովային առևտրի շնորհիվ, Միջերկրական ծովը դարձավ աշխարհի կարևորագույն առևտրային կենտրոններից մեկը։

2. Տնտեսությունների զարգացած ճյուղերը
Հարավային Եվրոպայի երկրներում զարգացած են հետևյալ ոլորտները.

• Տուրիզմ: Միջերկրական ծովի ափերին գտնվող քաղաքներն ու ծովափերը ամենամեծ տուրիստական կենտրոններից են։
• Գյուղատնտեսություն: Մասնավորապես՝ խաղողագործություն, ձիթապտղագործություն, գինեգործություն, նարնջագործություն և բանջարեղենի արտադրություն։
• Արդյունաբերություն: Իտալիան հայտնի է ավտոմոբիլային արդյունաբերությամբ (օրինակ՝ Ferrari, Fiat), մոդայով (Milan) և շինարարությամբ։
• Ծովային առևտուր: Հունաստանը ունի ամենամեծ նավատորմերից մեկը և մեծ դեր է խաղում ծովային փոխադրումների մեջ։

3. Կլիմայական գոտին և առանձնահատկությունները
Հարավային Եվրոպան գտնվում է հիմնականում միջերկրածովյան կլիմայական գոտում։ Կլիմայի առանձնահատկություններն են՝

• տաք, չոր ամառներ,
• մեղմ ու խոնավ ձմեռներ,
• բավականաչափ արևային օրերի քանակ։

Այս կլիման նպաստում է գյուղատնտեսության և զբոսաշրջության զարգացմանը, հատկապես խաղողի, ձիթապտուղի, ցիտրուսների և այլ մրգերի աճեցման համար։

4. Վատիկան
Վատիկանն աշխարհի փոքրագույն ինքնիշխան պետությունն է, որը գտնվում է Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմի սրտում։ Այն համարվում է կաթոլիկ եկեղեցու կենտրոնը, որտեղ ապրում է պապը՝ Հռոմի պապը։ Վատիկանն ունի կարևոր մշակութային ժառանգություն՝ ներառելով Միքելանջելոյի աշխատանքները Սիքստինյան կապելլայում, ինչպես նաև Վատիկանի թանգարանները։

Վատիկանի դերը համաշխարհային քաղաքական և կրոնական կյանքում մեծ նշանակություն ունի՝ կաթոլիկ աշխարհի հոգևոր առաջնորդ հանդիսանալով և բազմաթիվ միջազգային հարցերում հանդես գալով որպես ազդեցիկ կողմ։

5. Հարավային Եվրոպայի բնակչությունը
Տարածաշրջանի բնակչությունն ունի բազմաբնույթ էթնիկ և մշակութային բնույթ։ Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում երկարատև պատմական կապերը և առևտրային հարաբերությունները նպաստել են ազգերի խառնուրդին։ Բնակչության մեծ մասը քրիստոնյա է, հատկապես կաթոլիկներ, սակայն վերջին տարիներին միգրացիայի շնորհիվ տարածաշրջանում հայտնվել են նաև այլ կրոնական խմբեր։

Բնակչությունը կենտրոնացած է մեծ քաղաքներում, ինչպիսիք են Հռոմը, Մադրիդը, Աթենքը, և ունի զարգացած կրթական, առողջապահական և սոցիալական համակարգեր։

What did they invent?

What is the greatest invention of the year?
What do you think an inventor’s life is like?	in my opinion it’s a cool.
What is the world’s most dangerous invention?	Nuclear weapons, war, Global Threat, Radiation.
What is the coolest invention ever?	Sport, Internet, Smartphones, Electricity, Airplanes, Cars, Space Travel.
Have you ever thought about inventing anything?

to be honest no.