Պարապմունք 23

Թեմա՝ Պարաբոլի տեղաշարժերը

f(x) = x2 ֆունկցիայի գրաֆիկը աջ/ձախ և վերև/ներքև տեղաշարժելով ու y-ների առանցքների երկայնքով ձգելով՝ կստանանք տարբեր ֆունկցիաների գրաֆիկներ։ Այս դասին ուսումնասիրենք այդ ձևափոխությունները։


1) f(x) = x2 ֆունկցիայի գրաֆիկը 3 միավորով աջ տեղաշարժելով՝ կստանանք f(x−3) = (x−3)2 ֆունկցիայի գրաֆիկը: Այն (3, 0) գագաթով պարաբոլ է ։
y = (x − x 0)2 ֆունկցիայի գրաֆիկը (x0, 0) գագաթով պարաբոլ է։
2) f(x) = (x − x0)2 ֆունկցիայի գրաֆիկը y-ների առանցքի երկայնքով a անգամ ձգելով՝ կստանանք y = a(x − x0)2 ֆունկցիայի գրաֆիկը։
3) f(x) = 2 (x − 3)2 ֆունկցիայի գրաֆիկը 7 միավորով վերև տեղաշարժելով՝ կստանանք f(x) + 7 = 2(x − 3)2  + 7-ի գրաֆիկը։ Այս տեղաշարժիարդյունքում պարաբոլի գագաթը (3, 0) կետից կտեղափոխվի (3, 7) կետը։
Ամփոփենք. y = 2(x − 3)2  + 7 ֆունկցիայի գրաֆիկը y-ների առանցքի երկայնքով 2 անգամ ձգած պարաբոլ է, որի գագաթը (3, 7) կետն է։

y= a(x − x02 + y0 ֆունկցիայի գրաֆիկը y-ների առանցքի երկայնքովa անգամ ձգած և (x0, y0) գագաթով պարաբոլ է։ Եթե a > 0, ապա պարաբոլի ճյուղերն ուղղված են վերև, իսկ a < 0 դեպքում ՝ ներքև: ( x0;y0) կոորդինատներով կետը կոչվում է պարաբոլի գագաթ։ 

Առաջադրանքներ։

1․ Գծել f(x) = x2 պարաբոլը։ Ո ՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը կստացվի, եթե f(x)-ի գրաֆիկը տեղափոխենք ա) 2 միավորով աջ, բ) 5 միավորով ձախ։

ա) 2 միավորով աջ տեղափոխելիս
y=(x−2)2

բ) 5 միավորով ձախ տեղափոխելիս
y=(x+5)2

2․ Ո ՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը կստացվի, եթե f(x) = 3x2 ֆունկցիայի գրաֆիկը տեղափոխենք ա) 4
միավորով ձախ, բ) 1 միավորով աջ։

3․ Հայտնի է, որ f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը տեղաշարժելով ա) 5 միավորով աջ, բ) 12 միավորով ձախ՝ ստացվել է y = x2 պարաբոլը։ Գտնել f(x) ֆունկցիայի բանաձևը։

Ա)

Բ)

4․ Ո ՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը կստացվի, եթե f(x) = x2 պարաբոլը տեղափոխենք.
ա) 2 միավորով աջ և 4 միավորով ներքև,

բ) 5 միավորով ձախ և 1 միավորով վերև,

գ) 2 միավորով ներքև և 1 միավորով աջ,

դ) 3 միավորով ձախ և 5 միավորով ներքև։

Ա)

Բ)

Գ)

Դ)

5․ Պատկերե՛ք ֆունկցիայի գրաֆիկը.
ա) y = (x + 4) 2, բ) y = (x − 1) 2 − 3, գ) y = (x + 6) 2  + 8, դ) y = (x − 4) 2  + 7։
 Ա)

Բ)

Գ)

Դ)

6․ Գտնել հետևյալ պարաբոլի գագաթի կոորդինատները.
ա) y = 2(x − 4) 2 , բ) y = x 2 + 5, գ) y = (x + 3)2 + 1, դ) y = 8(x -11)2 - 20։

Ա)

գագաթ՝ (4, 0)

Բ)

գագաթ՝ (0, 5)

Գ)

գագաթ՝ (−3, 1)

Դ)

գագաթ՝ (11, −20)

7․ Պարզե՛ք պարաբոլի ճյուղերի ուղղությունը։ Դրանք հատվո՞ւմ են աբսցիսների առանցքի հետ.
ա) y = (x − 1) 2 + 3, բ) y = − 2(x − 5) 2 + 6, գ) y = √5(x + 3)2 − 7,դ) y = − 7(x − 8) 2 − 14, ե) y = 4 x− 16, զ) y = − 3(x + 4) 2 − 15:

Ա)

ճյուղերը՝ վերև
OX–ը չի հատում

Բ)

ճյուղերը՝ ներքև
OX–ը հատում է

Գ)

ճյուղերը՝ վերև
OX–ը հատում է

Դ)

ճյուղերը՝ ներքև
OX–ը չի հատում

Ե)

ճյուղերը՝ վերև
OX–ը հատում է

Զ)

ճյուղերը՝ ներքև
OX–ը չի հատում

Առաջատար

9-րդ դասարան, հայոց լեզու, բայ, ածական, Ածանցավոր բայեր

Դիմավոր բայ

Պարտադրական բայ է, ցույց է տալիս գործողություն, որը ուղղված է մեկ ուրիշին։

Օրինակներ՝

արա — կատարիր

գրիր — գրի՛ր

արի — գամ

Օգտագործվում է՝ երբ ուզում ենք ինչ-որ մեկին ինչ-որ բան անել պարտադրել կամ խորհուրդ տալ։

Կարող է լինել միավոր կամ բազմական։

  • Դու արա
  • Դուք արեք

Անդեմ բայ

Ինֆինիտիվ, անուղղված գործողություն, կատարվում է ինքնուրույն, առանց ուղղման մեկ ուրիշին։

Օրինակներ՝

գրել — գրել

կարդալ — կարդալ

անել — անել

Օգտագործվում է՝ ընդհանուր գործողությունների, սովորությունների, մտքերի և ընթացքի համար։

Կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով, օրինակ՝ ներկա, անցյալ կամ ապառնի ժամանակներում։

  • գրել եմ
  • գրեցի
  • կգրեմ

Ածական

Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշը։ Պատասխանում է՝ ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր։
Տեսակներ՝ որակական (ամուր պատ, պայծառ աստղ) և հարաբերական (փայտե դուռ, գիշերային զովություն)։
Որակականներն ունեն աստիճաններ՝

Դրական – լավ մարդ

Բաղդատական – ավելի լավ մարդ

Գերադրական – ամենալավ, լավագույն մարդ

Հարաբերականները չեն համեմատվում՝ չի ասում ավելի փայտե դուռ։

Բայ

Բայը ցույց է տալիս գործողություն կամ եղելություն։ Պատասխանում է՝ ինչ անել, ինչ լինել։
Օրինակ՝ գրել, գնալ, խմել։
Բայը փոխվում է՝ ըստ դեմքի, թվի, ժամանակի, եղանակի (սա կոչվում է խոնարհում
Բայերը ունեն նաև ժխտական ձևեր՝ գրել → չգրել, գրիր → մի՛ գրիր։

Բայերը ունեն –ել, –ալ վերջավորություն։
Օրինակ՝ խաղալ, գրել։
Ե խոնարհման բայեր ունեն ե, ա խոնարհմանները՝ ա։
Օր.՝ գրել (ե խոն.), խաղալ (ա խոն.)։

Ածանցավոր բայեր

Բայերը կազմվում են տարբեր ածանցներով.

Սոսկածանցավոր – առանց հատուկ իմաստի՝ մտնել, թռչել, կորցնել։

Բազմապատկական – ցույց է տալիս կրկնվող գործողություն՝ կտրատել, թռչկոտել, ծեծկռտել։

Պատճառական – ցույց է տալիս, որ ինչ-որ մեկը մեկ ուրիշին է ստիպում անել բան՝
խաղալ → խաղացնել, մտնել → մտցնել, թռչել → թռցնել։

կրավորական:  կոչվում են այն բայերը, որոնց կազմում կա կրավորական ածանց:

Կրավորական ածանցն է վ -ն` գրել-գրվել, կառուցել-կառուցվել, հեռանալ-հեռացվել, կարդալ-կարդացվել:

Հիշիր կարճ.

Ածական՝ ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր։

Բայ՝ ինչ անել, ինչ լինել։

Ածական՝ որակական, հարաբերական։

Բայ՝ խոնարհում ունի, կարող է լինել ժխտական։

Ածանցավոր բայեր՝ սոսկածանցավոր, բազմապատկական, պատճառական, կրավորական:։

3-7 ноября

Урок 1. Работа с текстом

Молодость

Когда я учился в школе, а потом в университете, мне казалось, что моя «взрослая жизнь» будет в какой-то совершенно иной обстановке, как бы в ином мире, и меня будут окружать совсем другие люди. От настоящего не останется ничего. А на самом деле оказалось всё иначе. Друзья молодости оказались самыми верными, всегдашними. Круг знакомых возрос необычайно, но настоящие друзья — старые. Подлинные друзья приобретаются в молодости, остаются до старости. Я помню, что и у моей матери настоящими друзьями остались только её подруги по гимназии. У отца друзьями были его сокурсники по институту. И сколько я ни наблюдал, открытость к дружбе постепенно снижается с возрастом. Молодость — это время сближения. И об этом следует помнить, сохраняя друзей, беречь их, ибо настоящая дружба очень помогает и в горе, и в радости. В радости ведь тоже нужна помощь — помощь, чтобы ощутить счастье до глубины души, ощутить и поделиться им. Неразделённая радость не радость. Человека портит счастье, если он переживает его один. Когда же, увы, наступит пора несчастий, пора утрат — опять-таки нельзя быть одному. Горе человеку, если он один. Поэтому берегите молодость до глубокой старости. Цените всё хорошее, что приобрели в молодые годы. Не растрачивайте богатств молодости. Ничто из приобретённого в молодости, конечно, не проходит бесследно. Привычки, воспитанные в молодости, сохраняются на всю жизнь. Навыки в труде — тоже. Привык к работе — и работа вечно будет доставлять радость. А как это важно для человеческого счастья! Нет несчастнее человека ленивого, вечно избегающего труда, усилий. Как в молодости, так и в старости. Хорошие навыки молодости облегчат жизнь, дурные — усложнят её и затруднят. И ещё. Есть русская пословица: «Береги честь смолоду». В памяти остаются все поступки, совершённые в молодости. Хорошие будут радовать. Дурные, раздражая всех вокруг, будут не давать спать!

(По Д. С. Лихачёву)

Вопросы к представленному тексту:

1.Какое первоначальное представление у автора было о своей «взрослой жизни»?

в новом мире, с другими людьми, и от настоящего окружения ничего не останется.

2. Что, по мнению автора, сохраняется из молодости до старости?

Настоящие дружеские связи, привычки, навыки, воспитание и опыт, приобретённые в молодости, остаются на всю жизнь.

3. Что автор считает важным для сохранения дружбы?

Важно ценить друзей, поддерживать с ними отношения и делиться радостью и горем. Настоящая дружба требует открытости и взаимопомощи.

4. Как вы думаете, какие факторы могут повлиять на изменение дружеских связей в течение жизни?

смена места жительства, работа, семейные обстоятельства, потеря интересов, возраст и изменение характера человека.

5. Какие качества, по вашему мнению, делают дружбу настоящей и стойкой на протяжении всей жизни?

Верность, искренность, взаимопомощь, способность разделять радость и горе, уважение и понимание.

6. Какова роль воспитания в молодости в формировании характера человека, согласно тексту?

Воспитание закладывает привычки, навыки и моральные ориентиры, которые остаются на всю жизнь и влияют на счастье и успех человека.

7. Почему, по мнению автора, важно помнить и ценить моменты молодости?

Потому что молодость это время формирования друзей, привычек и навыков, которые сопровождают человека всю жизнь. Ценя молодость, человек сохраняет свои лучшие качества и возможности для счастья.

Задания к приведенному тексту:

1.Сравните представление о дружбе в тексте с вашим личным опытом или с другим литературным произведением. Какие общие черты и отличия вы заметили? Как в разных источниках описывается влияние дружбы на жизнь человека?

Настоящие друзья остаются рядом на долгие годы. У меня есть друзья, с которыми я общаюсь уже около 8 лет, и есть один друг, с которым я дружу уже 12 лет, и за эти годы у нас произошло очень много всего.

2. Проведите обсуждение с группой или в классе о значении дружбы и воспитания в молодости, опираясь на текст. Какие мнения и выводы возникли в ходе обсуждения? Как текст помогает глубже понять эти вопросы?

Мы обсудили, что дружба в молодости формирует характер и помогает в радости и горе. Текст показывает, что привычки и ценности юности остаются на всю жизнь и влияют на взрослую жизнь.

3. Исследуйте и напишите о других русских пословицах, связанных с дружбой и молодостью. Как они соотносятся с пословицей «Береги честь смолоду» и основными идеями текста?

например «Береги друзей смолоду» и «С кем поведёшься, от того и наберёшься», показывают, что настоящие друзья и правильное окружение важны с ранних лет. Они совпадают с идеей текста: привычки и дружба, приобретённые в молодости, остаются на всю жизнь.

Творческие задания:

1.Напишите эссе на тему «Влияние дружбы на жизнь человека: от молодости до старости». Используйте текст как основу, чтобы обсудить, как настоящие друзья помогают справляться с трудностями и радостями жизни.

Дружба с молодости влияет на всю жизнь человека. Настоящие друзья помогают в трудностях и разделяют радость. Привычки и ценности, заложенные в юности, остаются на долгие годы. Как говорит Лихачёв, настоящие друзья поддерживают и делают жизнь ярче. Пословица «Береги друзей смолоду» подтверждает, что дружба и правильное окружение важны с ранних лет.

Домашнее задание:  Прочитай рассказ Матесона Ричарда “Нажмите кнопку”. В блоге напишите несколько строк о прочитанном.

Нажмите кнопку

Ричард Матесон

Нажмите кнопку

Перевод Владимира Баканова

Пакет лежал прямо у двери — картонная коробка, на которой от руки были написаны фамилия и адрес: “Мистеру и миссис Льюис, 217Е, Тридцать седьмая улица, Нью-Йорк, штат Нью-Йорк”. Внутри оказалась маленькая деревянная коробка с единственной кнопкой, закрытой стеклянным колпачком. Норма попыталась снять колпачок, но он не поддавался. К днищу коробочки скотчем был прикреплен сложенный листок бумаги: “Мистер Стюарт зайдет к вам в 20-00”.

Норма перечитала записку, отложила ее в сторону и, улыбаясь, пошла на кухню готовить салат.

Звонок в дверь раздался ровно в восемь.

— Я открою! — крикнула Норма с кухни. Артур читал в гостиной.

В коридоре стоял невысокий мужчина.

— Миссис Льюис? — вежливо осведомился он. — Я мистер Стюарт.

— Ах, да… — Норма с трудом подавила улыбку. Теперь она была уверена, что это рекламный трюк торговца.

— Разрешите войти? — спросил мистер Стюарт.

— Я сейчас занята. Так что, извините, просто вынесу вам вашу…

— Вы не хотите узнать, что это?

Норма молча повернулась.

— Это может оказаться выгодным…

— В денежном отношении? — вызывающе спросила она.

Мистер Стюарт кивнул.

— Именно.

Норма нахмурилась.

— Что вы продаете?

— Я ничего не продаю.

Из гостиной вышел Артур.

— Какое-то недоразумение?

Мистер Стюарт представился.

— Ах да, эта штуковина… — Артур кивнул в сторону гостиной и улыбнулся. — Что это вообще такое?

— Я постараюсь объяснить, — сказал мистер Стюарт. — Разрешите войти?

Артур взглянул на Норму.

— Как знаешь, — сказала она.

Он заколебался.

— Ну что ж, входите.

Они прошли в гостиную. Мистер Стюарт сел в кресло и вытащил из внутреннего кармана пиджака маленький запечатанный конверт.

— Внутри находится ключ к колпачку, закрывающему кнопку, — пояснил он и положил конверт на журнальный столик. — Кнопка соединена со звонком в нашей конторе.

— Зачем? — спросил Артур.

— Если вы нажмете кнопку, — сказал мистер Стюарт, — где-то в мире умрет незнакомый вам человек, а вы получите пятьдесят тысяч долларов.

Норма уставилась на посетителя широко раскрытыми глазами. Тот улыбался.

— О чем вы говорите? — недоуменно спросил Артур.

Мистер Стюарт был удивлен.

— Но я только что объяснил.

— Это шутка?

— При чем тут шутка? Совершенно серьезное предложение…

— Кого вы представляете? — перебила Норма.

Мистер Стюарт смутился.

— Боюсь, что я не могу ответить на этот вопрос. Тем не менее заверяю вас: наша организация очень сильна.

— По-моему, вам лучше уйти, — заявил Артур, поднимаясь.

Мистер Стюарт встал с кресла.

— Пожалуйста.

— И захватите вашу кнопку.

— А может, подумаете денек-другой?

Артур взял коробку и конверт и вложил их в руки мистера Стюарта. Потом вышел в прихожую и распахнул дверь.

— Я оставлю свою карточку. — Мистер Стюарт положил на столик возле двери визитную карточку и ушел.

Артур порвал ее пополам и бросил на стол.

— Как по-твоему, что все это значит? — спросила с дивана Норма.

— Мне плевать.

Она попыталась улыбнуться, но не смогла.

— И ни капельки не любопытно?..

Потом Артур стал читать, а Норма вернулась на кухню и закончила мыть посуду.

— Почему ты отказываешься говорить об этом? — спросила Норма.

Не прекращая чистить зубы, Артур поднял глаза и посмотрел на ее отражение в зеркале ванной.

— Разве тебя это не интригует?

— Меня это оскорбляет, — сказал Артур.

— Я понимаю, но… — Норма продолжала накручивать волосы на бигуди, но ведь и интригует?..

— Ты думаешь, это шутка? — спросила она уже в спальне.

— Если шутка, то дурная.

Норма села на кровать и сбросила тапочки.

— Может быть, какие-то исследования проводят психологи?

Артур пожал плечамию

— Может быть.

— Ты не хотел бы узнать?

Он покачал головой.

— Но почему?

— Потому что это аморально.

Норма забралась под одеяло. Артур выключил свет и наклонился поцеловать жену.

— Спокойной ночи.

Норма сомкнула веки. Пятьдесят тысяч долларов, подумала она.

Утром, выходя из квартиры, Норма заметила на столе обрывки разорванной карточки и, повинуясь внезапному порыву, кинула их в свою сумочку.

Во время перерыва она склеила карточку скотчем. Там были напечатаны только имя мистера Стюарта и номер телефона.

Ровно в пять она набрала номер.

— Слушаю, — раздался голос мистера Стюарта.

Норма едва не повесила трубку, но сдержала себя.

— Это миссис Льюис.

— Да, миссис Льюис? — Мистер Стюарт, казалось, был доволен.

— Мне любопытно.

— Естественно.

— Разумеется, я не верю ни одному вашему слову.

— О, все чистая правда, — сказал мистер Стюарт.

— Как бы там ни было… — Норма сглотнула. — Когда вы говорили, будто кто-то в мире умрет, что вы имели в виду?

— Именно то, что говорил. Это может оказаться кто угодно. Мы гарантируем лишь, что вы не знаете этого человека. И, безусловно, вам не придется наблюдать его смерть.

— За пятьдесят тысяч долларов?

— Совершенно верно.

Она насмешливо хмыкнула.

— Чертовщина какая-то…

— Тем не менее таково наше предложение, — сказал мистер Стюарт. Занести вам прибор?

— Конечно, нет! — Норма с возмущением бросила трубку.

Пакет лежал у двери. Норма увидела его, как только вышла из лифта. “Какая наглость! — подумала она. — Я просто не возьму его”.

Она вошла в квартиру и стала готовить обед. Потом вышла за дверь, подхватила пакет и отнесла его на кухню, оставив на столе.

Норма сидела в гостиной, потягивая коктейль и глядя в окно. Немного погодя она пошла на кухню переворачивать котлеты и положила пакет в нижний ящик шкафа. Утром она его выбросит.

— Наверное, забавляется какой-нибудь эксцентричный миллионер, сказала она.

Артур оторвался от обеда.

— Я тебя не понимаю.

Они ели в молчании. Неожиданно Норма отложила вилку.

— А что, если это всерьез?

— Ну и что тогда? — Артур недоверчиво пожал плечами. — Чего бы ты хотела — вернуть устройство и нажать кнопку? Убить кого-то?

На лице Нормы появилось отвращение.

— Так уж и убить…

— А что же, по-твоему?

— Но ведь мы даже не знаем этого человека.

Артур был потрясен.

— Ты говоришь серьезно?

— Ну а если это какой-нибудь старый китайский крестьянин за двести тысяч миль отсюда? Какой-нибудь больной туземец в Конго?

— А если это какая-нибудь малютка из Пенсильвании? — возразил Артур. Прелестная девушка с соседней улицы?

— Ты нарочно все усложняешь.

— Какая разница, кто умрет? — продолжал Артур. — Все равно это убийство.

— Значит, даже если это кто-то, кого ты никогда в жизни не видел и не увидишь, — настаивала Норма, — кто-то, о чьей смерти ты даже не узнаешь, ты все равно не нажмешь кнопку?

Артур пораженно уставился на жену.

— Ты хочешь сказать, что ты нажмешь?

— Пятьдесят тысяч долларов.

— При чем тут…

— Пятьдесят тысяч долларов, Артур, — перебила Норма. — Мы могли бы позволить себе путешествие в Европу, о котором всегда мечтали.

— Норма, нет.

— Мы могли бы купить тот коттедж…

— Норма, нет. — Его лицо побелело. — Ради бога, перестань!

Норма пожала плечами.

— Как угодно.

Она поднялась раньше, чем обычно, чтобы приготовить на завтрак блины, яйца и бекон.

— По какому поводу? — с улыбкой спросил Артур.

— Без всякого повода. — Норма обиделась. — Просто так.

— Отлично. Мне очень приятно.

Она наполнила его чашку.

— Хотела показать тебе, что я не эгоистка.

— А я разве говорил это?

— Ну, — она неопределенно махнула рукой, — вчера вечером…

Артур молчал.

— Наш разговор о кнопке, — напомнила Норма. — Я думаю, что ты неправильно меня понял.

— В каком отношении? — спросил он настороженным голосом.

— Ты решил, — она снова сделала жест рукой, — что я думаю только о себе…

— А-а…

— Так вот, нет. Когда я говорила о Европе, о коттедже…

— Норма, почему это тебя так волнует?

— Я всего лишь пытаюсь объяснить, — она судорожно вздохнула, — что думала о нас. Чтобы мы поездили по Европе. Чтобы мы купили дом. Чтобы у нас была лучше мебель, лучше одежда. Чтобы мы, наконец, позволили себе ребенка, между прочим.

— У нас будет ребенок.

— Когда?

Он посмотрел на нее с тревогой.

— Норма…

— Когда?

— Ты что, серьезно? — Он опешил. — Серьезно утверждаешь…

— Я утверждаю, что это какие-то исследования! — оборвала она. — Что они хотят выяснить, как при подобных обстоятельствах поступит средний человек! Что они просто говорят, что кто-то умрет, чтобы изучить нашу реакцию! Ты ведь не считаешь, что они действительно кого-нибудь убьют?!

Артур не ответил; его руки дрожали. Через некоторое время он поднялся и ушел.

Норма осталась за столом, отрешенно глядя в кофе. Мелькнула мысль: “Я опоздаю на работу…” Она пожала плечами. Ну и что? Она вообще должна быть дома, а не торчать в конторе…

Убирая посуду, она вдруг остановилась, вытерла руки и достала из нижнего ящика пакет. Положила коробочку на стол, вынула из конверта ключ и удалила колпачок. Долгое время недвижно сидела, глядя на кнопку. Как странно… ну что в ней особенного?

Норма вытянула руку и нажала кнопку. “Ради нас”, — раздраженно подумала она.

Что сейчас происходит? На миг ее захлестнула волна ужаса.

Волна быстро схлынула. Норма презрительно усмехнулась. Нелепо — так много уделять внимания ерунде.

Она швырнула коробочку, колпачок и ключ в мусорную корзину и пошла одеваться.

Норма жарила на ужин отбивные, когда зазвонил телефон. Она поставила бокал с водкой-мартини и взяла трубку.

— Алло?

— Миссис Льюис?

— Да.

— Вас беспокоят из больницы “Легокс-хилл”.

Норма слушала будто в полусне. В толкучке Артур упал с платформы прямо под поезд метро. Несчастный случай.

Повесив трубку, она вспомнила, что Артур застраховал свою жизнь на двадцать пять тысяч долларов, с двойной компенсацией при…

Нет. С трудом поднявшись на ноги, Норма побрела на кухню и достала из корзины коробочку с кнопкой. Никаких гвоздей или шурупов… Вообще непонятно, как она собрана.

Внезапно Норма стала колотить ею о край раковины, ударяя все сильнее и сильнее, пока дерево не треснуло. Внутри ничего не оказалось — ни транзисторов, ни проводов… Коробка была пуста.

Зазвонил телефон, и Норма вздрогнула. На подкашивающихся ногах она прошла в гостиную и взяла трубку, уже догадываясь, чей голос услышит.

— Вы говорили, что я не буду знать того, кто умрет!

— Моя дорогая миссис Льюис, — сказал мистер Стюарт. — Неужели вы и в самом деле думаете, будто знали своего мужа?

Ради денег некоторые люди готовы на всё, даже если из-за этого может погибнуть человек. Надеюсь, эта история станет уроком для всех, нужно быть осторожным с азартными играми и никогда не соглашаться на те, где на кону стоит жизнь или большие деньги.

Ради денег некоторые люди готовы на всё, даже если из-за этого может погибнуть человек. Надеюсь, эта история станет уроком для всех, потому что нужно быть осторожным с играми на удачу (такими азартными играми) и никогда не соглашаться на те условия, где на кону чья-то жизнь. Эта история напомнила мне о сериале «Игра в кальмара»: где главный игрок №456 тоже играл ради больших денег, но, когда победил, он был подавлен, потому что понял, что выигрыш ничего не стоит, если ради него погибают люди.

Պարապմունք 22

Առաջադրանքներ։

1․ Ընտրել y=x2 ֆունկցիային և նրա գրաֆիկին վերաբերվող հարցերի ճիշտ պատասխանը՝

 ա) Ֆունկցիան ընդունում է ցանկացած բացասական արժեք:

բ) Ֆունկցիան ընդունում է միայն դրական արժեքներ:

գ) Ֆունկցիան ընդունում է ցանկացած ոչ բացասական արժեք:

2․ Տրված x-երի համար գտնել y-ի այնպիսի արժեք, որ (x, y) կետը լինի y = x2 պարաբոլի վրա.

ա) x = 0, y = 0, բ) x = 3, y = 9, գ) x = − 4, y = 16, դ) x = 11, y = 121։

3․ Հայտնի է, որ (x, y) կետը պատկանում է y = x2 պարաբոլին։ Գտնել y-ի տրված արժեքի համար
x-ի բոլոր հնարավոր արժեքները։ Քանի՞ այդպիսի x կա.
ա) y = 0, x = 0, բ) y = 25, x = 5, գ) y = 196, x = 14, դ) y = 2.89, x=2.89, ե) y = − 16, x = դատարկ բազմություն

4. Կոորդինատային հարթության վրա պատկերված է y = x2 պարաբոլը։ Պարզել տրված կետի
դիրքը պարաբոլի նկատմամբ (գտնվում է պարաբոլից վերև, պատկանում է պարաբոլին, թե
պարաբոլից ներքև է).
ա) (1, 3)֊ վերև, բ) (4, 2) ներքև, գ) ( 2 /3 , 4/9 )պարաբոլի վրեն, դ) ( −3, 11)վերև, ե) (− 2 ,  4 )վրեն, զ) (2.5, 6)վերև, է) (1, 0)ներքև։
5․ Տրված է y = x2 ֆունկցիան։ Ո ՞ր կետերում է ֆունկցիան ընդունում ա) 9, բ) 0, գ) 15, դ) − 25 արժեքը։

Չեմ հասկացել

6․ Կոորդինատային հարթության վրա նշված են A և B կետերն այնպես, որ A-ն առաջին քառորդում
է, B-ն՝ երկրորդ։ Քանի՞ կետում AB հատվածը կհատի y = x2 ֆունկցիայի գրաֆիկը։ 2 Կետերում։
7․ Կոորդինատային հարթության վրա նշված են A և B կետերն այնպես, որ A-ն չորրորդ քառորդում
է, B-ն՝ երրորդում։ Քանի՞ կետում AB հատվածը կհատի y = x2 ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Դիտարկել
բոլոր հնարավոր տարբերակները։

8․ Կոորդինատային հարթության սկզբնակետից տարբեր (a, b) կետը գտնվում է y = x2 ֆունկցիայի գրաֆիկի վրա։ (− a, b), (a, − b), (−a, − b) կետերից ո՞րը կգտնվի այդ գրաֆիկի վրա։

Գրաֆիկի վրա գտնվող կետը (-a b)֊ն է։

9․ Առանց կառուցման պարզել, թե արդյո՞ք A (−2;4), B (4;14), C (5;25), D (-8;-64) կետերը պատկանում են  y=x2 ֆունկցիայի գրաֆիկին:

A ֊ պատկանում է

B ֊ն չի պատկանում

C – Չի պատկանում

D – Չի պատկանում

Դաս 8.    (03.10-07.10) 

§10. Հոսանքի ուժ։ Ամպերաչափ։ 

Առաջադրվող հարցեր՝ 

1. Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քանակական բնութագիրը:

Որպեսզի կարողանանք չափել և համեմատել հոսանքի չափը։

2. Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շար đúng:

Քաոսայինը անկանոն է, ուղղորդվածը՝ մի ուղղությամբ։

3. Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն:

Երբ հոսանքի ուժը ժամանակի ընթացքում չի փոխվում։

4. Սահմանել հաստատուն հոսանքի ուժը: Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը: Հոսանքի ուժի ի՜նչ մասնային միավորներ գիտեք:

Հոսանքի ուժը՝ I=q/t ցույց է տալիս լիցքի անցումը մեկ վայրկյանում։ Միավոր՝ Ամպեր (A)։ Մասնային՝ մԱ, մկԱ։

5. Ինչպե՞ս որոշել հաղորդչով անցնող լիցքը, եթե հայտնի է հոսանքի ուժը:

q=I×t։

6. Ինչպե՞ս է սահմանվում լիցքի միավորը` կուլոնը:

Երբ 1 Ա հոսանքը անցնում է 1 վրկ ընթացքում՝ 1 Կուլոն։

7. Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ: Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված նրա աշխատանքը:

Սարք է հոսանքի ուժը չափելու համար։ Հիմնված է մագնիսական դաշտի վրա։

8. Ինչո՞վ է պայմանավորված ամպերաչափի սլաքի պտտման անկյունը:

Հոսանքի ուժի մեծությամբ։

9. Ինչպե՞ս են միացնում ամպերաչափը շղթայում: Ինչու՞:

Միացնում են շղթայի մեջ՝ հաջորդաբար, որպեսզի հոսքը անցնի նրա միջով։

10. Սպառիչների ո՞ր միացումն են անվանում հաջորդական: Ինչպե՞ս է ամպերաչափը միացվում այն սպառիչին, որտեղ հարկավոր է չափել հոսանքի ուժը:

Երբ սպառիչները միացված են մեկը մյուսի հետևից։ Ամպերաչափը միացնում են չափվող սպառիչին հաջորդաբար։

11. Ո՞ր գծագիրն են անվանում էլեկտրական շղթայի սխեմա:

Գծագիր, որտեղ ցույց են տրված շղթայի մասերը և կապերը։

12. Ուշադիր նայելով 27-րդ ա նկարին՝ կնկատեք, որ ամպերաչափն ունի հավասա րաչափ սանդղակ, այսինքն՝ սանդղակի բաժանման արժեքներն իրար հավասար են:

Ինչու՞:

Որպեսզի չափումը լինի ճշգրիտ և հեշտ ընթեռնելի։

Նոյեմբերի 3-7

Պատրաստվե՛ք ներկայացնել։
Թեմա․
ա/ Կոռուպցիա
բ/ Թրաֆիքինգ
Հասարակագիտություն, դասագիրք, էջ 36-42 

Կոռուպցիա
Կոռուպցիան այն է, երբ պաշտոնյան կամ պաշտոնատար անձը իր դիրքը օգտագործում է անձնական շահ ստանալու համար։ Պայքարը կոռուպցիայի դեմ շարունակվում է, սակայն դեռևս կան լուծման կարիք ունեցող խնդիրներ։

Թրաֆիքինգ
Թրաֆիքինգը մարդկանց վաճառքի կամ հարկադրական աշխատանքի ձև է, երբ անձինք օգտագործվում են շահույթի նպատակով։ Պետությունները միջոցներ են ձեռնարկում այն կանխելու և զոհերին պաշտպանելու համար։

Առաջադրանքներ՝
1․ Ըստ քեզ, ՀՀ-ում կոռուպցիայի մինչև օրս գոյություն ունենալու պատճառները որո՞նք են։

Կոռուպցիայի պատճառներն են անարդարությունը, օրենքների չկատարվելը և որոշ մարդկանց ագահությունը։ Երբ մարդիկ չեն պատժվում, կոռուպցիան շարունակվում է։


2․Ձեր կյանքում երբևիցէ առնչվե՞լ եք, կամ ականատես եղել եք թրաֆիքինգի հետ։

Ոչ, ես երբեք դրա հետ չեմ առնչվել։

November 3-7

Destination B1slide 34, unit 8. Prepositions of time and Place
New_English_File_Intermediate
When you hear the final whistle, slide 13

Prepositions Test

Stop worrying about your exam – everything will be fine.

I’ve waited for Judy for 30 minutes. I’m going home.

Stop talking and concentrate on your work.

Don’t forget to pay for the newspaper.

He explained the computer program to me.

I don’t know what we’ll do at the weekend. It depends on the weather.

She will arrive in Beijing at 3pm.

I like to listen to the radio when I wake up.

He borrowed £20 from his brother.

Who does this coat belong to?

She left without paying for the meal.

It was so hot, I couldn’t concentrate on my book.

Mothers always worry about their children.

Please explain the meaning of this word to your classmates.

I’m fed up with waiting for spring.

That car belongs to my father.

She listens to opera on the tube.

A: Which university will you go to? B: It depends on my exam results.

A lot of people borrow money from the bank.

When she arrived at the pub, it was already closed.

Tenses.

Use the verbs in brackets to complete the sentences. Use the correct tense.
1. When I  (look) out of the window, I  (see) John.
2.  you ever  (play) the piano since you left school?
3. I  (not see) him for two days.
4. When he  (try) to open the door, he  (drop) his key.
5. They  (live) in this house since 1987.
6. My father  (wash) his car while my mother and I  (prepare) dinner.
7.  you  (meet) her yesterday?
8. Mary  (be) in London for three days.
9. The headmaster  (enter) the classroom when they  (write) their exams.
10. He  (buy) a new car last week.
11. I think that they  (arrive) tomorrow morning.
12. Last Wednesday they  (play) chess after they  (do) their homework.

When I looked out of the window, I saw John.

Have you ever played the piano since you left school?

I haven’t seen him for two days.

When he tried to open the door, he dropped his key.

They have lived in this house since 1987.

My father was washing his car while my mother and I were preparing dinner.

Did you meet her yesterday?

Mary has been in London for three days.

The headmaster entered the classroom when they were writing their exams.

He bought a new car last week.

I think that they will arrive tomorrow morning.

Last Wednesday they played chess after they had done their homework.

How Important is Money to You?

Money is useful because it helps us afford food, clothes, and other essentials. It makes life easier, but it cannot buy happiness, love, or faith. These are priceless, so while money matters, it’s not everything.

Պարապմունք 21

1․ 6-ից մինչև 195 բնական թվերի մեջ 17-ի բազմապատիկ քանի՞ թիվ կա։

11

2․ 15-ից մինչև 248 բնական թվերի մեջ 14-ի բազմապատիկ քանի՞ թիվ կա։

16

3․ Գտնել 39-ի պարզ բաժանարարների քանակը։

2

4․ Գտնել 45-ի պարզ բաժանարարների քանակը։

2

5․ Գտնել 24-ի բոլոր բաժանարարների քանակը։

8

6․ Գտնել 75-ի բոլոր բաժանարարների քանակը։

6

7․ Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 5 է, քանորդը ՝ 6, իսկ մնացորդը՝ 4։

34

8․ Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 9 է, քանորդը ՝ 8, իսկ մնացորդը՝ 7։

79

9․ Գտնել 5 հայտարարով բոլոր կանոնավոր կոտորակների գումարը։

2

10․ Գտնել 7 հայտարարով բոլոր կանոնավոր կոտորակների գումարը։

3

11․ 64-ը բաժանել 3:5 հարաբերությամբ։

24 40

12․ 120-ը բաժանել 1:4 հարաբերությամբ։

24 96

13․ Լուծել հավասարումը․

ա) 2(x-7)=6 x=10

բ) 6(x+2)=-18 x=-5

գ ) 4(x-5)=2(x+2) x=12

դ) 6(x+8)=10(x+9) x=-10.5

14. Որդին 12 տարեկան է։ Վեց տարի առաջ նա 6 անգամ փոքր էր հորից։

ա) Քանի՞ տարեկան է հայրը։ 42  

բ) Քանի՞ տարի հետո հայրը որդուց մեծ կլինի 2 անգամ։ 18

15․ Բադերը և նապաստակները միասին ունեն 16 գլուխ և 44 ոտք։ Որքա՞ն բադ ու նապաստակ կա։

10 բադ 6 նապաստակ

5

October 27-31

Destination B1, slide 31, ex-es A, B, C, D, E, F
New_English_File_Intermediate
NEF Student’s Book Vocabulary Money slide 148, ex-es 1,2,3
NEF Student’s Book Reading My Life Without Money slide 23 / Write down all the unknown words and learn., be ready to discuss in class.

Writing Choose one of the topics and comment on

“Money makes the world go round”
“Can money buy happiness?”
“Imagine you have won a million dollars. Who will you tell? What will you do with the money?”
“How important is money to you?”
“Do you agree with the idiom that, “a fool and his money are easily parted?”
“How often do you think about money? Is money a stressful part of life?”
”Which do you enjoy more: earning money or spending money?”
” The best things in life are free

How often do you think about money? Is money a stressful part of life?

Recently, I’ve started overthinking everything that’s happening in my life. I feel like I’m getting older and should be doing something for my future adult life. I’m kind of afraid what if I don’t make it? What if I don’t earn enough money to have the best life?

Հոկտեմբերի 27ից-30-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ/պատմել էջ39-43/

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐԵԼՈՎ ԱՅՍ ԹԵՄԱՆ՝ ԿԿԱՐՈՂԱՆԱՍ

1.Նկարագրել աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, Հայաստանի և տարածաշրջանի ներքաղաքական և
արտաքին քաղաքական իրավիճակը 1917-1920 թթ., տարածքային հիմնախնդիրները:

1917 թ․ Ռուսաստանում տեղի ունեցավ Փետրվարյան հեղափոխությունը, ցարը տապալվեց, իշխանությունը անցավ Ժամանակավոր կառավարությանը։ Միաժամանակ ձևավորվեց Պետրոգրադի խորհուրդը, և առաջացավ երկիշխանություն։
Կովկասում ռուսական բանակը վերահսկում էր Արևմտյան Հայաստանը։ Ռուսները խոչընդոտում էին հայերի՝ արևմտահայերին հայրենիք վերադարձնելու փորձերը։

2.Ներկայացնել և համեմատել 1917-1920 թթ. հայոց պատմության առանցքային դրվագները, կարևոր փաստերը,
երևույթները, իրադարձությունները, վերլուծել դրանց արդյունքներն ու հետևանքները:

1917 թ․ հոկտեմբերին Լենինի գլխավորությամբ տեղի ունեցավ Հոկտեմբերյան հեղաշրջումը, և իշխանության եկան բոլշևիկները։ Ռուսական զորքերը հեռացան Կովկասից։
Հայերը ստեղծեցին Արևմտահայ և Արևելահայ ազգային խորհուրդներ ու ազգային զորամասեր՝ պաշտպանվելու համար։
1918 թ․ մայիսին՝ Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի և Ղարաքիլիսայի հերոսամարտերի արդյունքում ստեղծվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։

3.Նկարագրել Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական կառավարման համակարգը, հասարակական
քաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական կյանքը:

Հանրապետությունը ուներ պառլամենտական համակարգ, ղեկավարում էր Հայոց ազգային խորհուրդը։
Խնդիրներ՝ սով, փախստականներ, տնտեսության փլուզում։ Չնայած դրան՝ սկսվեց կրթության, մշակույթի, բանակի ու պետական կառույցների ձևավորում։

4.Վերլուծել հայոց եկեղեցու գործունեությունը և պետություն-եկեղեցի հարաբերությունները:

Հայոց եկեղեցին աջակցում էր պետականությանը, կազմակերպում էր որբանոցներ, կրթություն, օգնություն փախստականներին։ Պետություն-եկեղեցի հարաբերությունները համագործակցային էին։

5.Բացատրել արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցությունը Հայաստանի առաջին հանրապետության կայացման
և անկման գործընթացներում, ձևակերպել եզրահանգումներ:

Արտաքին՝ Թուրքիա, Ադրբեջան, բոլշևիկներ։
Ներքին՝ տնտեսական ճգնաժամ, սով, քաղաքական տարաձայնություններ։
Այս գործոնները բերեցին Հայաստանի անկմանը 1920 թ․, երբ երկիրը խորհրդայնացվեց։

6.Գնահատել մշակույթի զարգացման պայմանները, առանձնահատկությունները, արժևորել ձեռքբերումները հայոց
մշակույթի համատեքստում:

Չնայած դժվարություններին՝ գործեցին դպրոցներ, թերթեր, թատրոններ։ Մշակույթը պահպանում էր ազգային ոգին։

7.Գնահատել Մայիսյան հերոսամարտերի դերն ու նշանակությունը, հիմնավորել միասնական և
փոխհամաձայնեցված գործելու կարևորությունը:

Մայիսյան պատերազմները փրկեցին հայ ժողովրդին կործանումից և ապահովեցին անկախ պետության ստեղծումը։ Դրանք ապացուցեցին՝ միասնական և կազմակերպված գործողությամբ հնարավոր է հաղթել։

8.Արժևորել անկախ, ինքնիշխան ազգային պետություն ունենալու անհրաժեշտությունը և կարծիք հայտնել հայոց
պատմության մեջ Հայաստանի առաջին հանրապետության տեղի ու դերի մասին:

Առաջին հանրապետությունը տևեց կարճ, բայց դարձավ հայ պետականության վերածննդի սկիզբը։ Այն ցույց տվեց՝ հայ ժողովուրդը կարող է ունենալ իր անկախ և ինքնիշխան պետությունը։

Գլուխ 2.1 — Հայաստանը 1917 թ. արմատական փոփոխությունների փուլում

Փետրվարյան հեղափոխությունը Ռուսաստանում և Հայաստանը

Համաշխարհային քաղաքականության մեջ առաջնային դիրք զբաղեցնելու ու աշխարհի հարստություններից ավելի մեծ բաժիններ տիրապետելու նպատակով տերությունների միջև սկսված աշխարհամարտը 1917 թ. սկզբին դեռևս բեկումնային փուլ չէր մտել։ Երկու ռազմաքաղաքական դաշինքներից որևէ մեկը դեռ կայուն առավելության չէր հասել։

Գեորգի Լվով

1916 թ. Կովկասյան ճակատում ռազմական գործողությունների արդյունքում Ռուսաստանը հասավ այնպիսի բնագծերի, որոնք կայունացրին ռազմաճակատը։ Արևմտյան Հայաստանի մեծ մասը անցավ ռուսական բանակի վերահսկողության տակ, և նա սկսեց քայլեր ձեռնարկել Հայաստանի ու գրավված հարակից տարածքների կառավարման և տնտեսապես յուրացման ուղղությամբ։

Հայերը ձգտում էին ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայերին վերադարձնել հայրենիք, սակայն հանդիպում էին Ռուսաստանի առաջացրած խոչընդոտներին։

Ռուսաստանի մի շարք չլուծված հիմնախնդիրների և հատկապես պատերազմով պայմանավորված դժվարությունների ազդեցությամբ 1917 թ. փետրվարի վերջին Պետրոգրադում տեղի ունեցավ հեղափոխություն։

Արդյունքում մարտի սկզբին Ռուսաստանում իշխող Ռոմանովների արքայատոհմը հեռացվեց իշխանությունից։ Իշխանությունը անցավ Պետրոգրադի բանվորների և զինվորների խորհրդին, որն այդ փուլում ամենահեղինակավոր և ուժեղ կառույցն էր։ Այն վերահսկվում էր էսեռների (սոցիալիստ-հեղափոխականների կուսակցություն) և մենշևիկների (ՌՍԴԲԿ-ի փոքրամասնական թև) կողմից։

Այս սոցիալիստական ուժերը Ռուսաստանի մեջ սոցիալիստական հասարակություն կառուցելը վաղաժամ էին համարում, ուստի նրանց առաջարկով ազատական հայացքներ կրող քաղաքական ուժերը Գեորգի Լվովի գլխավորությամբ ձևավորեցին Ժամանակավոր կառավարություն։

Ժամանակի ընթացքում Պետրոգրադի խորհուրդը մեծացնելով իր ազդեցությունը՝ ամռանը ամբողջովին ենթարկեց կառավարությունը իրեն։ Մինչ այդ ձևավորվեց յուրօրինակ երկիշխանություն՝ Պետրոգրադի խորհրդի և Ժամանակավոր կառավարության միջև։

Ժամանակավոր կառավարության գլխավոր խնդիրը Հիմնադիր ժողովի ընտրությունների կազմակերպումն ու հրավիրումն էր։ Վերջինին էր վիճակված լուծելու երկրի ամենաբարդ հարցերը և որոշելու Ռուսաստանի պետական ձևը։ Մինչ այդ կառավարությունը շարունակում էր պատերազմը և քայլեր ձեռնարկում երկրի ժողովրդավարացման ուղղությամբ։

Բառարան

  • Հեղափոխություն — գործող կառավարության հեռացում, հասարակական և քաղաքական համակարգի արմատական փոփոխություն։
  • ՌՍԴԲԿ — Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցություն։
  1. Գրավոր պատասխանել.

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

Երկիշխանություն – իրավիճակ, երբ իշխանությունը կիսված էր Ժամանակավոր կառավարության և Պետրոգրադի խորհրդի միջև։

Գ. Լվով – Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության առաջին ղեկավար։

Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե (ՕԶԱԿՈՄ) – Ռուսական մարմին, որը կառավարում էր Անդրկովկասը հեղափոխությունից հետո։

Մ. Պապաջանյան – հայ գործիչ, մասնակցել է հայկական ազգային շարժումներին։

Պ. Ավերյանով – ռուս պաշտոնյա, ծառայել է Կովկասում։

Հ. Զավրիյան – արևմտահայ քաղաքական գործիչ, ազգային գործերում ակտիվ դեր է ունեցել։

Թուրքահայաստան – պատմական Արևմտյան Հայաստանը, որը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության կազմում։

Վ. Փափազյան – հայ գործիչ, մասնակցել է ազգային շարժմանը և հայերի ինքնակազմակերպմանը։

Արևմտահայ ազգային խորհուրդ – ստեղծվել է արևմտահայերի իրավունքները պաշտպանելու և հայրենիք վերադարձը կազմակերպելու համար։

Ա. Ահարոնյան – Հայոց ազգային խորհրդի նախագահ, ստորագրել է Հայաստանի անկախության հռչակագիրը։

Հայոց ազգային խորհուրդ – 1918թ․ մայիսին ստեղծված իշխանական մարմին, որը հռչակեց Հայաստանի անկախությունը։

Խ. Կարճիկյան – քաղաքական գործիչ, անդամ՝ Հայոց ազգային խորհրդի։

Գ. Տեր-Ղազարյան – հայ պետական ու ռազմական գործիչ։

Հ. Օհանջանյան – քաղաքական գործիչ, Հայաստանի առաջին հանրապետության վարչապետերից։

Վ. Լենին – բոլշևիկների առաջնորդ, կազմակերպեց Հոկտեմբերյան հեղաշրջումը։

Ս. Շահումյան – հայ բոլշևիկ, Լենինի կողմնակից։

Թ. Նազարբեկյան – հայ զորավար, ղեկավարել է հայկական բանակը 1918թ․ հերոսամարտերի ժամանակ։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր Փետրվարյան հեղափոխությունը և Հոկտեմբերյան հեղաշրջումը: Ներկայացրո՛ւ Արևմտահայ
և Արևելահայ ազգային խորհուրդների և ազգային զորամասերի ստեղծման գործընթացները:

1917թ․ Փետրվարյան հեղափոխությունը տապալեց ցարին։ Ստեղծվեց Ժամանակավոր կառավարություն։
Նույն տարվա Հոկտեմբերյան հեղաշրջմամբ իշխանության եկան բոլշևիկները՝ Լենինի գլխավորությամբ։
Հայերը ստեղծեցին Արևելահայ և Արևմտահայ ազգային խորհուրդներ և զորամասեր, որոնք դարձան Հայաստանի անկախ պետականության հիմքը։


բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ գործոններով էին պայմանավորված հեղափոխական իրադրության առաջացումը և 1917 թ. փետրվարին
Ռոմանովերի արքայատոհմի տապալումը Ռուսաստանում:
Ինչպե՞ս կբնութագրես երկիշխանության առաջացումը: Ժամանակավոր կառավարման ի՞նչ համակարգ ստեղծվեց Անդրկովկասում ու Հայաստանում:

Հեղափոխությունը առաջացավ՝

պատերազմի ծանր վիճակից,

ցարի ինքնակալությունից,

ժողովրդի դժգոհությունից։
Երկիշխանությունը՝ Ժամանակավոր կառավարության ու բանվորական խորհրդի միջև։
Անդրկովկասում ձևավորվեց հատուկ կոմիտե (ՕԶԱԿՈՄ), որը ղեկավարում էր տարածաշրջանը։


գ. Վերլուծի՛ր։ Ինչու՞ էին Այսրկովկասի հիմ­նական ազգերը պայքարում վարչատարածքային փոփոխությունների համար և
ի՞նչ պատկերացում­ներ ունեին հայերը այդ հարցում:

Անդրկովկասի ժողովուրդները՝ հայեր, վրացիներ, ադրբեջանցիներ, ուզում էին ինքնուրույնություն։
Հայերը ցանկանում էին միավորել արևելահայ ու արևմտահայ տարածքները և ունենալ անկախ պետություն։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1․ Ժամանակավոր կառավարությունը հայերին խոստումներ էր տալիս, բայց իրական քայլեր չարեց։
Ժողկոմխորհը (բոլշևիկները) նույնպես զբաղված էր իր իշխանությամբ, ոչ թե Հայկական հարցով։

2․ Հայերի ինքնակազմակերպումը (խորհուրդներ, բանակ, կառավարություն) օգնեց գոյատևել ու ստեղծել անկախ պետություն։
Փետրվարյան հեղափոխությունը բացեց ազատության դուռը,
իսկ Հոկտեմբերյանը՝ բերեց խորհրդայնացում։

    Առաջադրանք 2

    Ռազմաքաղաքական գործընթացները Ռուսաստանի շուրջ և հայոց պետության վերականգնման նախադրյալների հասունացումը (1917 թ. վերջ-1918 թ. մայիսի կեսեր)/պատմել էջ 44-47/

    Անուններ և հասկացություններ

    Թովմաս Նազարբեկյան (1855–1931)

    Հայ ռազմական գործիչ, գեներալ։ Ծառայել է ռուսական բանակում, մասնակցել ռուս-թուրքական պատերազմին։ Առաջին Հանրապետության օրոք եղել է հայկական բանակի գլխավոր հրամանատարը։

    Անդրանիկ Օզանյան(Զորավար) (1865–1927)

    Զորավար Անդրանիկ՝ հայ ազատագրական պայքարի հերոս։ Կռվել է հայերի ազատության համար ինչպես Օսմանյան, այնպես էլ Կովկասյան ճակատներում։ Հայոց ազգային հերոս։

    Հասկացություններ

    Ժամանակավոր կառավարություն — իշխանություն, որը ձևավորվեց Ռուսաստանում 1917 թ. փետրվարյան հեղափոխությունից հետո՝ Ռոմանովների տոհմի տապալմամբ։

    Երկիշխանություն — իրավիճակ, երբ երկրում միաժամանակ գործում են երկու իշխանություն՝ Ժամանակավոր կառավարությունը և Պետրոգրադի բանվորների ու զինվորների խորհուրդը։

    Գեորգի Լվով — Ռուսաստանի առաջին Ժամանակավոր կառավարության ղեկավար։

    Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե — մարմին, որը ստեղծվեց Ռուսաստանում հեղափոխությունից հետո՝ Անդրկովկասը կառավարելու համար։

    Մ. Պապաջանյան, Պ. Ավերյանով, Հ. Զավրյան, Վ. Փափազյան, Ա. Ահարոնյան, Խ. Քարչիկյան, Գ. Տեր-Ղազարյան, Հ. Օհանջանյան — այն ժամանակվա հայ քաղաքական և հասարակական գործիչներ, ովքեր մասնակցել են Հայաստանի կառավարման, ազգային խորհուրդների և բանակի ձևավորման գործում։

    Թուրքահայաստան — Արևմտյան Հայաստանի տարածքը՝ Օսմանյան կայսրության կազմում։

    Արևմտահայ ազգային խորհուրդ — ձևավորվել էր ռուսական վերահսկողության տակ անցած Արևմտյան Հայաստանի հայերի գործերը կազմակերպելու համար։

    Հայոց ազգային խորհուրդ — ձևավորվեց Թիֆլիսում՝ ամբողջ հայ ժողովրդի քաղաքական և ռազմական շահերը ներկայացնելու համար։

    Վլադիմիր Լենին, Ստեփան Շահումյան, Թովմաս Նազարբեկյան — բոլշևիկ և հայ առաջնորդներ, որոնք տարբեր դեր են ունեցել հեղափոխության և Հայաստանի քաղաքական կյանքի ընթացքում։

    Հիմնական գաղափարներ

    Ա. Նկարագրիր՝ Փետրվարյան հեղափոխությունն ու Հոկտեմբերյան հեղաշրջումը

    Փետրվարյան հեղափոխություն (1917 թ.)՝ Ռուսաստանում տապալվեց ցարական իշխանությունը, ստեղծվեց Ժամանակավոր կառավարություն։

    Հոկտեմբերյան հեղաշրջում (1917 թ.)՝ բոլշևիկները (Լենինի գլխավորությամբ) տապալեցին Ժամանակավոր կառավարությունը և իշխանությունը վերցրին իրենց ձեռքը։

    Այդ իրադարձությունները ազդեցին նաև Հայաստանի վրա՝ փոխելով Անդրկովկասի քաղաքական ու ռազմական իրավիճակը։

    Բ. Բացատրիր՝ ինչով էր պայմանավորված հեղափոխական իրադրությունը և Ռոմանովների տապալումը

    Ռուսաստանում պատերազմը, աղքատությունը, քաղցը և ցարական իշխանության անարդարությունները առաջացրին ժողովրդի դժգոհություն։ 1917 թ. փետրվարին ժողովրդի և բանակի ապստամբությունը հանգեցրեց Ռոմանովների տոհմի տապալմանը։

    Երկիշխանությունը առաջացավ, երբ միաժամանակ գործեցին Ժամանակավոր կառավարությունը և բանվորների խորհուրդը։
    Անդրկովկասում և Հայաստանում ստեղծվեց Ժամանակավոր կառավարման հատուկ մարմին՝ Անդրկովկասյան կոմիտե, որը ղեկավարում էր տեղական քաղաքական կյանքը։

    Գ. Վերլուծիր՝ ինչու էին Անդրկովկասի ժողովուրդները պայքարում տարածքային փոփոխությունների համար և ինչ պատկերացում ունեին հայերը

    Անդրկովկասի ժողովուրդները՝ հայեր, վրացիներ, ադրբեջանցիներ, ցանկանում էին ազգային անկախություն և վերահսկողություն իրենց պատմական հողերի վրա։
    Հայերը ցանկանում էին միավորել Արևելյան և Արևմտյան Հայաստանը մեկ հայկական պետության մեջ։

    Ա3. Վերլուծություն և գնահատական

    Ժամանակավոր կառավարության և խորհրդային իշխանության քաղաքականությունը հայկական հարցում մեծ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի ճակատագրի վրա։

    Հայերի ինքնակազմակերպման գործընթացը՝ ազգային խորհուրդների և զորամասերի ձևավորումը, ցույց տվեց նրանց պետական մտածողությունը և ազատության ձգտումը։

    Փետրվարյան հեղափոխությունը հայերին տվեց ազատ գործելու հնարավորություն, իսկ Հոկտեմբերյան հեղաշրջումը՝ նոր, բայց դժվար քաղաքական իրականություն։

    Գրավոր պատասխանել հարցերին.

    ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

    Ա. Ահարոնյան – Հայ քաղաքական գործիչ, մասնակցել է Ազգային խորհրդի և հայկական պետական կառավարման ձևավորմանը:

    Ա. Մանուկյան – Հայ զինվորական և պետական գործիչ, օգնել է հայկական զորամասերը կազմակերպել և պաշտպանել հայրենիքը:

    Ս. Շահումյան – Բոլշևիկ առաջնորդ, մասնակցել է Անդրկովկասի և Հայաստանում հեղափոխական գործընթացներին:

    Դ. Բեկ-Փիրումյան – Հայ քաղաքական գործիչ, մասնակցել է ռազմական ու պետական ծրագրերի մշակմանը:

    Դրո – Հայ ռազմական գործիչ և ազգային ազատագրական պայքարի հերոս:

    Մ. Սիլիկյան – Հայ զորավար, մասնակցել է բանակի ստեղծմանը և հայկական զինված ուժերի կազմակերպմանը:

    Ա. Բեյ-Մամիկոնյան – Հայ քաղաքական գործիչ, ներգրավված Ազգային խորհրդի աշխատանքներում և պետական կառավարման հիմնում:

    Անդրկովկասյան Սեյմ – Անդրկովկասի ժողովուրդների ներկայացուցիչների մարմին, նպատակն էր տարածաշրջանի ինքնավար կառավարումը:

    Թ. Նազարբեկյան – Հայ ռազմական գործիչ, գլխավորել է հայկական բանակը Առաջին Հանրապետության օրերին:

    Ն. Աղբալան – Հայ ռազմական և պետական գործիչ, մասնակցել է հայկական զորամասերի և պետական կառավարման ձևավորմանը:

    ՀԻՄՆԱԿԱՆ
    ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

    ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ուրվագծի՛ր 1917 թ. վերջի-1918 թ. մայիսի կեսերի ռազմաքաղաքական գործընթացները:

    Փետրվարյան հեղափոխությունը տապալեց ցարական իշխանությունը, ստեղծվեց Ժամանակավոր կառավարություն (Լվով, Կերենսկի):

    Հոկտեմբերյան հեղաշրջում՝ բոլշևիկների (Լենին) իշխանության հաստատում:

    Անդրկովկասում ձևավորվեց Անդրկովկասյան կոմիտե՝ տեղական իշխանություն:

    Հայերը ստեղծեցին Ազգային խորհուրդ և հայկական զորամասեր՝ պաշտպանելու տարածքները ու պետական հիմքերը


    բ. Բացատրի՛ր։ Պարզաբանի՛ր Բրեստ-Լիտովսկի, Տրապիզոնի ու Բաթումի խորհրդաժողովերի ընթացքը:
    Ինչո՞ւ է սկսվում Հայաստանի պատմության նորագույն
    ժամանակաշրջանը:

    Բրեստ-Լիտովսկի (1918) – Ռուսաստանի և Գերմանիայի միջև պայմանագիր, թուրքերին ազատեց գրավելու հայկական տարածքներ:

    Տրապիզոնի և Բաթումի ժողովներ – հայերի ու Անդրկովկասի ժողովուրդների բանակցություններ՝ սահմանների և անկախության հարցում:

    Հայաստանի նորագույն պատմության սկիզբը

    Ազգային խորհուրդների ձևավորում, հայկական բանակի ստեղծում, հայերն ստացան հնարավորություն ինքնակազմակերպվելու և պետություն ստեղծելու:


    գ. Վերլուծի՛ր։ Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի հայերին
    վերաբերող և Բաթումի պայմանագրերը: Ինչու՞ մինչև
    Երևանի նկատմամբ սպառնալիքը հայերը ուժեղ դիմադրություն չցուցաբերեցին թուրքական բանակին:

    Բրեստ-Լիտովսկի – վնասեց հայերի տարածքային իրավունքները, ստիպեց արագ պաշտպանվել:

    Բաթումի – թույլ տվեց պահպանել որոշ անկախություն, բայց սահմանները դեռ վտանգված էին:

    Երևանի պաշտպանություն – հայերը չունեին բավական զորք, ռեսուրսներ ու ժամանակ, դրա պատճառով ուժեղ դիմադրություն չկար թուրքերի առաջ:

    ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
    ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

    1.Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի կնքումը հայերի համար:

    Հայերի տարածքներ անցան թուրքերին։

    Ստեղծվեց մեծ վտանգ հայ բնակչության և Հայաստանի տարածքների համար։

    Հայերը ստիպված եղան արագ կազմակերպվել, ձևավորել բանակ և պաշտպանել իրենց:

    2.Ընդհանրացրո՛ւ։ Որքանո՞վ էր արդարացված Անդրկովկասի Դաշնային Հանրապետության հռչակումը:

    Արդարացված էր, քանի որ ժողովուրդները ուզում էին ազգային անկախություն ու ինքնավարություն:

    Սակայն ռեսուրսները և ուժերը սահմանափակ էին, և պետությունը դեռ հեշտ չէր պահպանել:

    3.Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցան Մայիսյան հերոսամարտերը և անձամբ Արամ Մանուկ­յանը
    հայոց պետության վերականգնման գործում:

      Մայիսյան մարտերը ցույց տվեցին հայկական բանակի հզորությունը և ուժը պահպանելու հնարավորությունը:

      Արամ Մանուկյանը՝ որպես պետական և ռազմական գործիչ, առաջնորդեց զորքը, կազմակերպեց պաշտպանությունը և կարևոր դեր խաղաց Հայաստանի պետության վերականգնման գործում:

      Էսսե/գրավոր աշխատանք/Գրականություն, Հայաստանի պատմություն, 9-րդ դասարան, «Խենթը», Արամ Մանուկյան

      Էսսեի գնահատման ռուբրիկ (սանդղակաշար)