Author: Ալեքս Մելիքյան

Եթե x² + px + q = 0 բերված տեսքի քառակուսային հավասարման տարբերիչը ոչ բացասական է, ապա՝

որտեղ x₁ -ը և x₂ -ը  x² + px + q = 0 հավասարման արմատներն են:

Վիետի թեորեմը տեղի ունի նաև ընդհանուր դեպքում, երբ a≠1

Եթե ax²+bx+c=0 քառակուսային հավասարման տարբերիչը ոչ բացասական է ապա՝ 

որտեղ x₁ -ը և x₂ -ը ax² + bx + c = 0 հավասարման արմատներն են:

Առաջադրանքներ․

1)Պարզեք` հավասարումն արմատներ ունի՞ (եթե ունի, գտեք նրանց գումարը և արտադրյալը).
ա) x² — x + 1 = 0
բ) x² + x + 3 = 0
գ) x² + 3x — 2 = 0
դ) x² — 3x + 2 =

D=b²-4ac =1-4*1*1=-3 ⌀

D=9+4*1*2=8=17

x₁+x₂=-3

x₁*x₂=-2

2)Առանց լուծելու հավասարումը, որոշեք նրա արմատների նշանները․
ա) x² — 7x + 12 = 0
բ) x² + 7x + 12 = 0
գ) x² + 5x — 14 = 0
դ) x² — 5x — 14 = 0

3)x² + 3x — 1 = 0 հավասարումն ունի երկու արմատներ x₁ և x₂ ։ Հաշվե՛ք
ա) x₁ + x₂
բ) x₁ * x₂
գ) (x₁ + x₂)²
դ) x₁² + x₂²

x²+3x−1=0

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՐՈՍԱԿԱՆ ԷՊՈՍԸ

Էպոսը համահավաք տարբերակով կոչվում է «Սասնա ծռեր»։ Էպոսը կառուցվածքային առումով կազմված է վիպական չորս մասերից կամ ճյուղերից, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվել է տվյալ ճյուղի գլխավոր հերոսի անունով՝

1. «Սանասար և Բաղդասար»

2. «Մեծ Մհեր»

3. «Սասունցի Դավիթ»

4. «Փոքր Մհեր»։

________________________________________________________

Հայ ժողովուրդը դարերի ընթացքում ստեղծել է բազմաթիվ դյուցազներգություններ, որոնց մեջ ամենաբնորոշը, առավել նշանակալիցը, ամենից ավելի արտահայտիչն ու հերոսականը, մեծն ու համայնապարփակը «Սասունցի Դավիթ» էպոսն է։

«Սասունցի Ղավիթ» էպոսը հայ ժողովրդական ավանդության մեջ, բանասացների բերանում կրում է մի քանի անուն, որոնք և ընդգծում են նրա միասնությունն ուամբողջականությունը։ Էպոսը կոչվում է «Սասնա ծռեր»։

«Ծուռ» բառը հայերենում ունի մի քանի նշանակություն՝ դիվահար, խենթավուն, խելահեղ քաջ, և իմաստային այս տարբերակներից յուրաքանչյուրը էպոսի հերոսների համար բնորոշ է նրանց կյանքի այս կամ այն պարագայում։ Էպոսն անվանում են նաև «Ջոջանց տուն», այսինքն՝ «Մեծերի տուն», «Ավագների տուն» (տարիքով և դիրքով ավագների), «Հսկաների տուն»:

Ձ­ևա­վոր­վե­լով 8-10-րդ ­դա­րե­րում, երբ մեր ժո­ղո­վուր­դը հաղ­թա­կան պայ­քար էր մղում ա­րա­բա­կան նվա­ճող­նե­րի դեմ, է­պո­սը բա­նա­վոր կեր­պով փո­խանց­վել է սերն­դից սե­րունդ, տա­րած­վել Հա­յաս­տա­նի տար­բեր գավառներում և բազ­մա­թիվ պա­տում­նե­րով հա­սել մինչև մեր օ­րե­րը: Իր հա­զա­րամ­յա բա­նա­վոր գո­յութ­յան ընթացքում է­պո­սը հղկվել, բյու­րե­ղա­ցել է ժո­ղովր­դա­կան ասա­ցող­նե­րի կող­մից, ձեռք բե­րել գա­ղա­փա­րա­կան հարուստ բո­վան­դա­կութ­յուն, դար­ձել մեր ժողովր­դի ոգու, կյան­քի ու պատ­կե­րա­ցում­նե­րի գե­ղար­վես­տա­կան մարմ­նա­վո­րու­մը:

Է­պո­սի գրա­վոր կյանքն սկսվեց 1874 թվա­կա­նից, երբ հայ մշա­կույ­թի ա­կա­նա­վոր ներ­­կա­յացուցիչ Գա­րե­գին Սրվանձտ­յա­նը հայտ­նա­գոր­ծեց այն: Է­պո­սի նկատ­մամբ հա­րա­ճուն հետաքրք­րա­սի­րութ­յու­նը հան­գեց այն բա­նին, որ հա­յա­գի­տութ­յան մեջ ստեղծ­վեց մի ինք­նու­րույն բնա­գա­վառ՝ է­պո­սա­գի­տութ­յուն:

Էպոսի գաղափարական բովանդակության հիմնական առանցքը հայրենասիրությունն ու ժողովրդասիրությունն է, որն իր գեղարվեստական մարմնավորումն է գտել Սասնա դյուցազունների չորս սերունդների կերպարներում: Սասնա դյուցազունները, իրենց մարդկային բնավորության անհատական գծերով հանդերձ, միաժամանակ ստեղծագործող ժողովրդի լավագույն ձգտումների, ցանկությունների և երազանքների մարմնավորումն են և բնութագրվում են հայրենիքին ու ժողովրդին անձնուրաց ու անմնացորդ նվիրվածությամբ: Սանասարն ու Բաղդասարը, հիմնադրելով Սասնա բերդը, ապահովում են ժողովրդի անվտանգությունն ու քրտնաթոր աշխատանքի անձեռնմխելիությունը:

Կա ևս մի անուն՝ «Քաջանց տուն», որ նշանակում է «քաջերի տուն», կամ դրսևորում է էպոսի առնչությունը քաջքերին, ոգիներին վերաբերող մի շարք ավանդությունների հետ։ Այդ քաջանց տոհմին պատկանող կանանցից է ծնվում հերոսների երեք կրտսեր սերունդ։

Համառոտ՝ ճյուղերի մասին․

Ճյուղ առաջին՝ «Սանասար և Բաղդասար»

Ծովինարը մի խեղճ աղջիկ էր, որ որոշեց զոհել իրեն հայրենիքի համար՝ ամուսնանալով Խալիֆայի հետ։ Երբ նա ծարավ էր և ոչ մի տեղ ջուր չգտավ, ապա դիմեց Աստծուն և մի աղբյուր բացվեց քարի մեջ։ Նա այդ ջրից խմեց լիքը բուռ ու կիսատ բուռ և հղիացավ։ Նա լույս աշխարհ բերեց «Սասնա տունը» հիմնող երկու դյութազունների՝ Սանասարին և Բաղդասարին։ Նա շատ պայքարեց իր զավակների համար։ Ես կնակարագրեմ Ծովինարին որպես անվախ, հպարտ, խելացի, սրտացավ անձնավորության։ Նա ամեն ինչ արեց, որ չթողնի Խալիֆայի ծառաներին սպանել իր երեխաներին։

Սանասարը և Բաղդասարը զույգ եղբայրներ էին և ունեին շատ նմանություններ, բայց Բաղդասարը, ինչպես ասում էին առասպելում, ծուռ էր , քանի որ նա ծնվել էր կես բուռ խմած ջրից։ Երկուսն էլ շատ արագ էին մեծանում և շատ ուժեղ էին։ Նրանք ստեղծեցին «Սասնա տունը» և սկիզբ դրեցին Սասնա ծռերին։ Սանասարը ծովի տակից հանեց Քուռկիկ Ջալալին, Թուր կեծակին, Խոչ Պատերազմին և իր բոլորը զրահները։ Նա դարձավ անհաղթ, իհարկե Բաղդասարն էլ էր ուժեղ, բայց Սանասարին չէր հասնի։ Նրանք երկուսով բռնեցին Խալիֆային և սպանեցին, ապա սկսեցին ապրել, զաևգացնել և գեղասկացնել Սասնա տունը։ Նրանք հրաժարվեցին Գագիկ թագավորի իշխանությունից, քանի որ իրենցն էին ստեղծել և հիմք էին դրել իրենց ընտանիքի համար։

Սանասարը և Բաղդասարը շատ հերոսություններ են արել, որոնք այդքան էլ հեշտ չէ գրել, բայ հիշենք դրանցից մի քանիսը՝ վիշապին սպանելը, առյուծին սպանելը, հազարավորր փահլևաններին կոտորելը և այլն։

Խալիֆան անսիրտ, դաժան և եսասեր մարդ էր։ Նա ամեն կերպ փորձում էր իր կաշին փրկել՝ խաբելով, դավաճանելով, սուտ երդումներ տալով, միայն թե իրեն փրկեր։ Նա շատ անգամներ ցանկացավ սպանել Սանասարին և Բաղդասարին, սակայն, որ մի անգամ չհաջողվեց։ Երբ տեսավ, որ չի կարողանում սկսեց նրանց իբր իր տղաների պես ընդունել, սիրել, բայց արդեն շատ ուշ էր։

Խոսենք Քառսուն-Ճուղ-Ծամ Դեղձուն-Ծամի մասին, ով կախարդ էր։ Սանասարի անունը, արդեն հայտնի էր դարձել և երբ հասավ Քաջանց թագավորի աղջկա ականջին, նա նամակ գրեց Սանասարին և խնդրեց, որ գա իր հետ ամուսնանա։ Իմ կարծիքով ԴԵղձուն-Ծամը նպատակասլաց էր, անվախ, անըստգյուտ և հպարտ։ Սասանասարի մահից հետո նա տարիներով կառավարեց ամուսնու թագավորությունը և բարձր պահեց նրանց տան անունը։

Սանասարը ամուսնանալով ԴԵղձուն-Ծամի հետ ունենում է երեք որդի՝ Հովհան, Վերգո, Մհեր, և մնում է Սասունում, իսկ Բաղդասարը ամուսնանում է վիշապից փրկած աղջկա հետ և գնում Բաղդադ։

Ճյուղ երկրորդ՝ «Մեծ Մհեր»

Մհերը երեք զավակներից ամենափոքրն էր, սակայն հենց նա էր ժառանգել Սանասարի ուժը և դյուցազնությունը։ Նա էլ շարունակեց հոր հերոսությունները։ Մհերը ստեղծեց Ծովասարը, շինեց  Մարութա բարձր Աստվածածին վանքը, սպանեց Սպիտակ դևին, շինեց Աստվածա առյուծին երկու կես արեց և դրա համար նրան հիշում են, որպես Առյուծաձև Մհեր։ Ինը տարեկան հասակում նա արդեն Քուռկիկ Ջալալին հեծած ման էր գալիս աշխարհում։

Մըսրա Մելիքը կարծելով թե կկարողանա հաղթել Մեծ Մհերին կանչում է նրան մենամարտի։ Տեսնելով, որ չի կարող հաղթել Մհերին պայման է կապում, որ եթե Մելիքը շուտ մահանա, ապա Մհերը պետք է գա և պահի իր կնոջը՝ Իսմիլ խաթունին, և Մըսըր երկիրը, իսկ եթե Մհերը շուտ մահանա, ապա Մելիքը պետք է պահի Արմաղանին և Սասունը։ Մելիքը խորամանկ էր և խելացի, բայց մի փոքր էլ վախկոտ։ Նա վախեցավ և կռվի կեսից կանգնեցրեց Մհերին։ Ըստ ինձ նա լավ ղեկավար չէր, այլ ուղղակի մեծամիտի մեկն էր։

Իսմիլ խաթունը Մելիքի կինն էր։ Նա խաբեությամբ Մհերից երեխա ունեցավ, որի անունը նույնպես դրեց Մելիք, որ Մըսըրը չմնաց անժառանգ, և Մհերին յոթ տաի պահեց Մըսըրում։ Չնայած նրան, որ Իսմիլը խորամանկ էր, նա շատ բարի էր։ Նա վերցրեց, պահեց և մեծացրեց Դավիթին՝ Մհերի և Արմաղանի որդուն։ Իսմիլը ամեն կերպ պաշտպանում էր Դավիթին Մելիքից՝ իր որդուց,  երբ նա թորձում էր սպանել եղբորը։

Ձենով Օհանը Մհերի եղբայրն էր։ Նրա ձայնը հասնում էր յոթ թագավորությունների, այդ պատճառով էլ նրան անվանում էին Ձենով Օհան։ Նա բարեսիրտ էր, ուժեղ, իհարկե այնքան չէ, որքան Մհերը, և կարևորը անվախ։ Նա միշտ իր ընտանիքի կողքին է եղել և օգնել ինչով, որ կարողացել է։ Նա չէր ցանկանում, որ ինչ-որ մեկը ժամանակից շուտ մահանար։

Խոսենք Արմաղանի մասին՝ Մհերի կնոջ։ Մհերը ազատելով Արմաղանին Սպիտակ դևից ամուսնանում է իր հետ։ Իմ կարծիքով Արմաղանը ուժեղ էր, քանի որ յոթ տարի մնալով Սպիտակի դևի մոտ չէր հանձնվել ր դեռ ողջ էր մնացել։ Նա խելացի էր, նա զգուշացրեց Մհերին Իսմիլի մասին, սակայն, Մհերը ոչ մեկին չլսեց։ Արմաղանը նաև հավատարիմ էր։ Նա հավատարիմ մնաց Մհերին, չնայած նրան, որ Մհերը փաստացի դավաճանեց նրան։

Քանի որ Արմաղանը ուխտ էր արել, նրա ու Մհերի երեխայի՝ Դավիթի ծնվելուց հետո նրանք երկուսն էլ մահացան և փոքրիկ Դավիթը մնաց որբ։

Ճյուղ երրորդ՝ «Սասունցի Դավիթ»

Դավիթը, որբ մնալով, մեծանում է Մըսըրում Իսմիլի և Մելիքի հետ։ Դավիթին սկզբից բոլորը ատում էին և ցանկանում էին սպանել, քանի որ չէին հասկանում իր մտքերը, սզբունքները։ Բայց Դավիթը ապացուցեց, որ նա արժանի էր իր հոր թագավորությանը։ Դավիթը կռիվ ելնելով գրեթե հարազատ եղբոր դեմ՝ Մելիքի սպանում է նրան՝ երկու կես անելով։ Դավիթը, ինչպես Բաղդասարը ծուռ էր համարվում, բայց ըստ ինձ նա խելացի էր, զորեղ ավելի քան Սանասարը և Մհերը։

Փոքր Մելիքը մանկուց սովորել էր, որ պետք է մի օր Սասնա տունը ավերի և սպանի Դավիթին, սակայն, իրադարձությունները իր համար վատ դասավորվեցին։ Նա վախկոտ էր, նա պախկվեց Դավիթից, բայց միևնույն է չփախչեց նրա սրի հարվածից։

Խանդութ խանումը Դավիթի կինն էր, նա էլ Դեղձուն-Ծամի պես նպատակասլաց էր և ուներ մեծ սիրտ։ Խանդութը նաև խորամանկ էր, քանի որ Դավիթին իր մոտ բերեց գրեթե խաբեությամբ։

Դավիթը, չնայած նրան, որ այդքան հերոսություններ արեց և հիշվեց շատ լավ արարքների համար, նա գործել էր նաև մեղքեր։ Նա խոսք էր տվել ամուսնանալ Չմշկիկ Սուլթանի հետ, բայց փախավ և ամուսնացավ Խանդութի հետ։

Դավիթը սպանվեց Չմշկիկ Սուլթանի աղջկա կողմից, քանի որ երկու անգամ խաբել էր աղջկա մորը։ Իմ կարծիքով նա արժանացավ ճիշտ մահապատժի։

Ճյուղ չորրորդ՝ «Փոքր Մհեր»

Փոքր Մհերը Դավթի ու Խանդութի որդին էր։ Ամուսնությունից հետո Դավիթը մեկնում է Գյուրջիստան և 7 տարի մնում այնտեղ։ Խանդութը որդի է ունենում ու կոչում Մհեր։ Չափահաս դառնալով՝ նա որոշում է գնալ և գտնել հորը։ Ճանապարհին հայր ու որդի հանդիպում են և, իրար չճանաչելով, մենամարտում։ Դավիթը Մհերի բազկապանից ճանաչում է որդուն, չի ներում, որ նա հանդգնել է մենամարտել իր հետ և անիծում է. «Անմա՜հ ըլնես, անժառա՜նգ»։

Դավթի մահից հետո հորը փոխարինած Փոքր Մհերը պատերազմում է թշնամիների դեմ և հաղթում, սպանում է Չմշկիկ Սուլթանին՝ լուծելով հոր վրեժը։ Ապա ամուսնանում է գեղեցկուհի Գոհարի հետ։ Բայց կատարվում է հոր անեծքը. Մհերը մնում է անժառանգ։ Մեռնում է Գոհարը։ Հողն այլևս չի դիմանում Մհերի ոտքերի տակ։ Սասնա վերջին քաջազունը փակվում է Ագռավաքար ժայռի մեջ։

Ածխածին

1.Ի՞նչ տարբերություն կա ածխածնի (II) օքսիդի (CO) և ածխածնի (IV) օքսիդի (CO₂) միջև՝
ա) կառուցվածքի
բ) քիմիական հատկությունների
գ) վտանգավորության առումով։

ա) CO՝ գծային, 2 ատոմ / CO₂՝ գծային, 3 ատոմ
բ) CO՝ վերականգնիչ / CO₂՝ օքսիդիչ չէ, թթվային օքսիդ
գ) CO՝ շատ թունավոր / CO₂՝ ոչ թունավոր (մեծ քանակով՝ վտանգ)

2.Բացատրիր՝
ինչպիսի՞ քիմիական կապ կա CO մոլեկուլում :

կովալենտ բևեռային + 1 դոնոր-ակցեպտոր կապ

3.Լրացրու և հավասարեցրու ռեակցիան՝
ա) C + O₂ → …
բ) CO + O₂ → …
գ) CO₂ + C → …

ա) C + O₂ → CO₂
բ) 2CO + O₂ → 2CO₂
գ) CO₂ + C → 2CO

4.Քանի՞ մոլ CO կստացվի, եթե այրվի 24 գ ածխածին թթվածինը:

24 գ C = 2 մոլ → 2 մոլ CO

5.Ի՞նչ բանաձև ունի ածխաթթուն։ Ածխաթթուն ուժե՞ղ է, թե՞ թույլ թթու։Ի՞նչ գույնի է դառնում լակմուսը ածխաթթվի լուծույթում։

H₂CO₃, թույլ թթու, լակմուսը՝ կարմիր

6.Ի՞նչ է նշանակում, որ թթուն երկհիմն է։

երկհիմն = 2 H⁺ տալու ունակ

7. Գրիր ածխաթթվի առաջացման ռեակցիան։

CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃

8. Ի՞նչ երկու տեսակի աղեր է առաջացնում ածխաթթուն։

կարբոնատներ և հիդրոկարբոնատներ

9. Ո՞ր կարբոնատներն են ջրում լուծելի։

Na⁺, K⁺ կարբոնատները՝ լուծելի

10. Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս։

քայքայվում են → օքսիդ + CO₂

11. Ինչպե՞ս են ստացվում հիդրոկարբոնատները։

կարբոնատ + CO₂ + H₂O → հիդրոկարբոնատ

12. Ինչպիսի՞ նյութեր են առաջանում NaHCO₃-ի տաքացման ժամանակ։

Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O

13. Ինչու՞ Ca(HCO₃)₂-ի քայքայումը կախված է ջերմաստիճանից։

ջերմաստիճան ↑ → լուծելիություն ↓ → քայքայում

14. Խնդիրներ 1-6

Խնդիր 1) Քանի՞ մոլ ածխաթթու կստացվի, եթե 3 մոլ CO₂-ի միայն 1/3 մասն է փոխազդում ջրի հետ:

1 մոլ H₂CO₃

Խնդիր 2) Տրված է ռեակցիան՝
CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃Քանի՞ մոլ H₂CO₃ կստացվի, եթե ունենք 88 գ CO₂ (ենթադրելով՝ ամբողջը փոխազդում է)։

88 գ CO₂ = 2 մոլ → 2 մոլ H₂CO₃

Խնդիր 3) Քանի՞ գրամ CO₂ կանջատվի 168 գ NaHCO₃ տաքացնելիս։Ռեակցիա՝
2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O

168 գ = 2 մոլ → 1 մոլ CO₂ → 44 գ

Խնդիր 4) Քանի՞ լիտր CO₂ (նորմալ պայմաններում) կստացվի 50 գ CaCO₃ քայքայվելիս։Ռեակցիա՝


50 գ CaCO₃ ≈ 0.5 մոլ → 0.5 մոլ CO₂ → 11.2 լ

Խնդիր 5) Քանի՞ գրամ Na₂CO₃ կստացվի, եթե ամբողջությամբ քայքայվի 84 գ NaHCO₃։

84 գ = 1 մոլ → 0.5 մոլ Na₂CO₃ → 53 գ

Խնդիր 6) Քանի՞ մոլ CO₂ է անհրաժեշտ, որպեսզի 1 մոլ Na₂CO₃-ից ստացվի NaHCO₃։

1 մոլ CO₂

1)Երկու զուգահեռ ուղիղները երրորդով հատելիս առաջացած միակողմանի անկյուններից մեկը 26°-ով մեծ է մյուսից։ Գտնել այդ անկյուններից փոքրի աստիճանային չափը:

77⁰

2)Շրջանագծի երկու իրար հատող լարերից մեկը տրոհված է 12 մ և 3 մ հատվածների, իսկ մյուսը կիսվում է: Գտնել երկրորդ լարի երկարությունը:

12մ

3)Գտնել խորանարդի ծավալը, եթե նրա կողմնային մակերևույթի մակերեսը 100 է։

125

4)Գտնել x-ը, եթե A (2; 3), B(x; 1) կետերի հեռավորությունը 2 է:

x=2

5)Գտնել 3a-ն, եթե a {5;-2}:

15,-6

6)Գտնել AB հատվածի միջակետի կոորդինատները, եթե A (2;3), B(4; 1):

(3; 2)

7)Շեղանկյան մակերեսը 96 սմ² է, իսկ անկյունագծերից մեկի երկարությունը՝ 12 սմ: Գտնել շեղանկյան կողմի երկարությունը։
Գտնել շեղանկյան բարձրության երկարությունը։

կողմ = 10 սմ
բարձրություն = 9.6 սմ

Մոդիֆիկացիոն փոփոխություններ — դա այն փոփոխություններն են, որոնք տեղի են ունենում օրգանիզմում արտաքին միջավայրի ազդեցությամբ, բայց չեն փոխում գեները (ԴՆԹ)։

Դրանք արտաքին պայմաններից առաջացած փոփոխություններ են, որոնք ժառանգական չեն։

Օրինակներ

Արևից մաշկի մգանալ

Մարզվելուց մկանների զարգացում

Սննդից կախված քաշի փոփոխություն

Հատկություններ

Չեն փոխանցվում սերունդներին

Կախված են միջավայրից (ջերմություն, լույս, սնունդ)

Հետադարձելի են (կարող են վերանալ)

Դասարանական աշխատանք․

1.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
ա) ժառանգվում են
բ) չեն ժառանգվում
գ) կապված են գենետիկական մուտացիաների հետ
դ) միշտ վնասակար են

2.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների պատճառը
ա) գեների կառուցվածքի փոփոխությունն է
բ) շրջակա միջավայրի պայմաններն են
գ) քրոմոսոմների թվի փոփոխությունն է
դ) միայն հիվանդություններն են

3.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
ա) անշրջելի են
բ) շրջելի են
գ) միշտ մահացու են
դ) կապված չեն միջավայրի հետ

4.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների օրինակ է
ա) աչքերի գույնի ժառանգումը
բ) մաշկի արևայրուկը
գ) արյան խմբի փոփոխությունը
դ) քրոմոսոմների քանակի փոփոխությունը

5.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները վերաբերում են
ա) միայն գենոտիպին
բ) միայն ֆենոտիպին
գ) գենոտիպին և ֆենոտիպին
դ) միայն ԴՆԹ-ին

6.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների սահմանները կոչվում են
ա) մուտացիա
բ) ռեակցիայի նորմա
գ) գենոտիպ
դ) ալելներ

7.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
ա) ունեն հստակ սահմաններ
բ) սահմաններ չունեն
գ) կախված չեն միջավայրից
դ) միշտ նույնն են բոլոր օրգանիզմներում

8.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
ա) առաջացնում են նոր տեսակներ
բ) չեն առաջացնում նոր տեսակներ
գ) փոխում են գեների կառուցվածքը
դ) փոխանցվում են սերունդներին

9.Օրգանիզմի բարձրության փոփոխությունը սննդի ազդեցությամբ
ա) մուտացիա է
բ) մոդիֆիկացիա է
գ) ժառանգական հիվանդություն է
դ) քրոմոսոմային փոփոխություն է

10.Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների կենսաբանական նշանակությունն է
ա) վնասել օրգանիզմին
բ) հարմարվել միջավայրին
գ) նվազեցնել կենսունակությունը
դ) փոխել գենոտիպը

Destination B 1, unit 26
Comparatives and superlatives
Writing.
I would like my favorite occupation to be my specialty.
A friend in need is a friend indeed.

I would like my favorite occupation to be my specialty.
Because I wanna become officer of Armed Forces, serve to my country and protect my nation, Also a Fact, The name Alex mean Defender of Mankind.

A friend in need is a friend indeed.

True friends show up in hard times. they always gonna help you, Love & Respect You, give you wise advices. but its hard to make really good friends, that’s why i prefer to stay with Family and Relatives.

1)CD-ն ABC եռանկյան կիսորդն է։ BD = 4, AD = 7, AC = 21
ա)Գտե՛ք BC կողմի երկարությունը։
բ)Գտեք ABC եռանկյան պարագիծը:
գ)Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը։

ա) 12
բ) 44
գ) 2√605

2)OC ճառագայթը AOB անկյունը բաժանում է 2 անկյան, որոնցից մեկը 3 անգամ փոքր է մյուսից: Գտե՛ք այդ անկյուններից մեծագույնը, եթե <AOB = 60^o:

45°

3)Նման եռանկյուններից մեկի կողմը 16 է, մյուս եռանկյան դրան նմանակ կողմը 4 է։ Գտե՛ք երկրորդ եռանկյան պարագիծը, եթե առաջինի պարագիծը 64 է:

16

4)Տրված են ā {1;1} և b{-2; 8} վեկտորները: Գտե՛ք 5a — 2b վեկտորի կոորդինատները։

(9; −11)

5)Գտե՛ք x-ը, եթե a{x; 3} և b{2; -3} վեկտորների սկալյար արտադրյալը 9 է:

9

6)Շեղանկյան մակերեսը 120 է, իսկ անկյունագծերից մեկը՝ 24:
Գտե՛ք շեղանկյան պարագիծը։
Գտե՛ք շեղանկյան բարձրությունը։

P = 52
h = 120/13

7)Շրջանագծի A կետի հեռավորությունը տրամագծի ծայրակետերից 3 և 4 է: Գտե՛ք շրջանագծի շառավիղը

2.5

Գեղարքունիքի մարզը Հայաստանի ամենամեծ մարզն է (5351 կմ², 213.2 հազ. բնակիչ, կենտրոն՝ Գավառ)։ Այն ձևավորվել է մի քանի նախկին շրջանների միավորումից և զբաղեցնում է պատմական Սյունիքի մի մասը։ Տարածքի մոտ 1/4-ը զբաղեցնում է Սևանա լիճը, ինչը մարզին տալիս է մեծ ջրային նշանակություն։

Մարզը ունի թույլ զարգացած տրանսպորտ (կիսափակուղի), իսկ հիմնական մայրուղին անցնում է միայն արևմտյան մասով։ Բնական պայմաններով այն լեռնային է․ կան հրաբուխներ (Աժդահակ, Արմաղան), լեռնաշղթաներ և սելավներ։ Կլիման՝ ցուրտ ձմեռ, տաք ամառ, քիչ տեղումներ։

Բնական ռեսուրսներով հարուստ է՝ ոսկի, քրոմիտ, բազալտ, հանքային ջրեր, իսկ ամենակարևորը՝ Սևանա լճի քաղցրահամ ջուրն է։

Բնակչությունը հիմնականում հայեր են, բնակավայրերը կենտրոնացած են լճի շուրջ։ Մարզում կա 98 բնակավայր, որոնց մեծ մասը գյուղեր են։

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1.Նկարագրե՛ք Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Արևելյան Հայաստան, շրջապատում է Սևանա լիճը, լեռնային մարզ է, մասամբ փակուղային դիրքով։

2.Վերլուծե՛ք Գեղարքունիք բնառեսուրսային ներուժը:

Հարուստ է՝ քաղցրահամ ջուր (Սևան), ոսկի, քրոմիտ, բազալտ, հանքային ջրեր։

3.Առանձնացրե՛ք Գեղարքունիք քաղաքները և հայտնի գյուղերը:

Քաղաքներ՝ Գավառ, Սևան, Մարտունի, Վարդենիս, Ճամբարակ։
Գյուղեր՝ Նորատուս, Վարդենիկ, Սարուխան, Լիճք:

4.Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Հանքարդյունաբերություն, շինանյութերի արտադրություն, սննդի արդյունաբերություն։

5.Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Անասնապահություն, հացահատիկ, կարտոֆիլ, ձկնաբուծություն։

6.Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Սևանա լիճ, Աժդահակ լեռ, Սևանավանք, Նորատուսի խաչքարեր։

7.Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։

Տարածքի մեծ մասը լիճ է, և ունի Հայաստանի ամենամեծ քաղցրահամ ջրի պաշարը։

8.Վերլուծր՛ր Գեղարքունիքի բնակչության առանձնահատուկ գծերը։

Հիմնականում հայեր, շատերը գյուղերում, բնակեցումը կենտրոնացած է լճի շուրջ։

1.Ինչով են տարբերվում առարկայի իրական և կեղծ պատկերներները:

Իրական՝ ստացվում է էկրանին, շրջված է։ Կեղծ՝ չի ստացվում էկրանին, ուղիղ է։

2.Որոնք են այն «հարմար» ճառագայթները, որոնց օգնությամբ սովորաբար կառուցում են առարկայի պատկերը ոսպնյակում:

Առանցքին զուգահեռ — կիզակետով, կիզակետով — զուգահեռ, կենտրոնով — չի շեղվում։

3.Գրեք բարակ ոսպնյակի բանաձևը:

1/f = 1/do + 1/di

4.Ինչն են անվանում ոսպնյակի խոշորացում: Գրեք խոշորացման բանաձևը:

Խոշորացում՝ պատկերի և առարկայի հարաբերություն, M = hi/ho = di/do

5.Ձեռքի տակ ունենալով միանյն քանոն՝ ինչպես կարող եք որոշել հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը, եթե օրն արևոտ է:

Արևի լույսը հավաքում ես կետի մեջ և չափում հեռավորությունը → դա f

Լրացուցիչ հարցեր՝

1.Արևոտ օրերին ծաղիկները սովորաբար չեն ջրում, ինչու?

Չեն ջրում՝ կաթիլները կարող են այրել։

2.Կարելի է արդյոք սառույցի օգնությամբ կրակ ստանալ?

Այո, կարելի է՝ սառույցը կարող է աշխատել որպես ոսպնյակ։

Բոլոր հավասարումները, անհավասարումները վերցված են թեստերի ժողովածուից։

Լուծե՛ք հավասարումները և անհավասարումները․

1. 3 + 2x > x + 1

3+2x>x+1
2x−x>1−3
x>−2
x∈(−2;+∞)

2. 3(x — 0,5) > 4,5

3(x−0.5)>4.5
3x−1.5>4.5
3x>6
x>2
x∈(2;+∞)

3. 3(x+2)>2(x+9)

4. (4-x)(x+6)(x-9)>0

(4−x)(x+6)(x−9)>0
x∈(−6;4)∪(9;+∞)

5. (x-4)(x+6)(x-9)≥0

(x−4)(x+6)(x−9)≥0
x∈[−6;4]∪[9;+∞)

6. 3x-5=9-4x

3x−5=9−4x
3x+4x=9+5
7x=14
x=2

7. 3x-2(6-x)=3

3x−2(6−x)=3
3x−12+2x=3
5x=15
x=3

8. 4x- (x-3)=9

4x−(x−3)=9
4x−x+3=9
3x=6
x=2

9. 5x+1,5=10,5-2,5x

5x+1.5=10.5−2.5x
5x+2.5x=10.5−1.5
7.5x=9
x=1.2

10. x-2(x-3)=1

x−2(x−3)=1
x−2x+6=1
−x=−5
x=5

11. x²+x-6=0

x²+x−6=0
(x+3)(x−2)=0
x=−3,2

գտիր արմատների գումարը
12. x²-2x-5=0,

x²−2x−5=0
13. x²-5x+3=0,

x²−5x+3=0
__________

14. x⁴-10x²+9=0
x⁴−10x²+9=0
t=x²
t²−10t+9=0
t=1,9
x=±1,±3

15. Ix-2I=2

|x−2|=2
x−2=±2
x=0,4

16. I2x-3I=3

|2x−3|=3
2x−3=±3
x=0,3

17. I3x-7I>2

|3x−7|>2
3x−7>2
3x>9
x>3

3x−7<−2
3x<5
x<5/3

x∈(−∞;5/3)∪(3;+∞)

18. √(3x-2) ≤ 4

√(3x−2)≤4
3x−2≤16
3x≤18
x≤6
x≥2/3
x∈[2/3;6]

19. √(3x-2) < 4

√(3x−2)<4
3x−2<16
x<6
x≥2/3
x∈[2/3;6)

20. √(x-1) ≤ 3

√(x−1)≤3
x−1≤9
x≤10
x≥1
x∈[1;10]

21. √(x-1) ≥ 3

√(x−1)≥3
x−1≥9
x≥10
x∈[10;+∞)

22. √(5x-2) < 4

√(5x−2)<4
5x−2<16
5x<18
x<18/5
x≥2/5
x∈[2/5;18/5)

23. √(4x-3) ≤ 7

√(4x−3)≤7
4x−3≤49
4x≤52
x≤13
x≥3/4
x∈[3/4;13]

24. x²+5x-6 < 0

x²+5x−6<0
(x+6)(x−1)<0
x∈(−6;1)

25. x²-8x+15 ≤ 0

x²−8x+15≤0
(x−3)(x−5)≤0
x∈[3;5]

26. -x²+5x-4 > 0

−x²+5x−4>0
(x−1)(x−4)<0
x∈(1;4)

27. 3x/9 — 6 ≥ 0

3x/9−6≥0
x/3≥6
x≥18

28. (x-2)/(x-4) ≤ 0

(x−2)/(x−4)≤0
x∈[2;4)

29. (x-3)/(x-9) ≤ 0

(x−3)/(x−9)≤0
x∈[3;9)

30. (x-2)/(x-4) ≥ 0

(x−2)/(x−4)≥0
x∈(−∞;2]∪(4;+∞)