Author: Ալեքս Մելիքյան

10) Գտնել y=3|x և f(x)=x+3 ֆունկցիաների գրաֆիկների հատման կետերի քանակը։
Պատասխան՝ 2) 2

11) Գտնել y=-|x|+1 ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը։
Պատասխան՝ (-♾️;1]

12) Գտնել տրված քառակուսային հավասարման արմատների քառակուսիների գումարը։
2x^2-2x-1=0
Պատասխան՝ 2) 2

(13-15) Գտնել արտահայտության արժեքը։

13)
(1|2+1|4):(1|8)
Պատասխան՝ 1) 6

14)
V10(2V6,4+3V4,9)
Պատասխան՝ 2) 37

15)
a^3- 1|a^3, (a- 1|a=5)
Պատասխան՝ 3) 140

(16-18) Հավասարումներ և անհավասարումներ։

16)
x^2=15x
Պատասխան՝ 4) 0; 15

Շիրակի մարզ

Շիրակի մարզը կազմավորվել է Ախուրյանի, Ամասիայի, Անիի, Արթիկի և Աշոցքի տարածքների միավորումից։
Մարզկենտրոնը՝ Գյումրին է։
Այն զբաղեցնում է ՀՀ տարածքի մոտ 9%-ը, բնակչության՝ մոտ 7.9%-ը։
Շիրակը կարևոր տրանսպորտային մարզ է, որովհետև այստեղով անցնում են Հայաստանը Վրաստանին կապող երկաթուղին և ավտոճանապարհը։

Բնական պայմաններ

Շիրակի հյուսիսում գտնվում է Աշոցքի բարձրադիր սարահարթը, հարավում՝ Շիրակի սարահարթը, հարավ-արևելքում՝ Արագածի լանջերը։
Կլիման ցամաքային և սառն է։
Շիրակը ՀՀ ամենաձնառատ մարզերից է։
Հայտնի է նաև շատ ցուրտ եղանակով․ Պաղակնում գրանցվել է -42°C։

Ջրային պաշարներ

Մարզի գլխավոր գետը Ախուրյանն է։
Կարևոր ջրային տարածք է նաև Արփի լիճը։

Օգտակար հանածոներ

Շիրակը հարուստ է՝

տուֆով
պեմզայով
բազալտով
կրաքարով
հրաբխային քարերով

Բնակչություն

Շիրակի ներկայիս տարածքը պատմական Շիրակ գավառի արևելյան մասն է։
1831 թ․ այստեղ կար 73 գյուղ և մոտ 20 հազար հայ բնակիչ։

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1.Բնութագրե՛ք Շիրակի մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Շիրակը գտնվում է ՀՀ հյուսիս-արևմուտքում։
Սահմանակից է Վրաստանին և Թուրքիային։
Մարզկենտրոնը՝ Գյումրի։

2.Վերլուծե՛ք Շիրակի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:

Հարուստ է տուֆով, պեմզայով, բազալտով, կրաքարով։
Ունի Ախուրյան գետ, Արփի լիճ, արոտավայրեր։

3,Առանձնացրե՛ք Շիրակի մարզի քաղաքները և հայտնի գյուղերը:

Քաղաքներ՝ Գյումրի, Արթիկ, Մարալիկ։
Գյուղեր՝ Աշոցք, Ամասիա, Անիպեմզա, Մարմաշեն, Հառիճ։

4.Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Գերակշռում են՝
շինանյութերի, սննդի, թեթև արդյունաբերության ճյուղերը։

5.Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Գերակշռում են՝
անասնապահությունը, հացահատիկի, կարտոֆիլի և բանջարեղենի մշակությունը։

6.Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Արփի լիճ
Մարմաշենի վանք
Հառիճավանք
Երերույք
Թռչկանի ջրվեժ
Կումայրի

7.Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։

Շիրակը հայտնի է իր ցուրտ կլիմայով, քարաշեն բնությամբ, Գյումրիի մշակույթով և սահմանային կարևոր դիրքով։

Էսսե

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

Հաջորդ տարի մի երկու հարյուր նուռ բերք հավաքեցինք։ Սիրուն արկղերի մեջ շարեցինք ու առաքեցինք Չիկագո՝ մի մեծածախ ընկերության։ Տասնմեկ արկղ եղավ։ Մի ամիս մեծածախ ընկերությունից ոչ մի լուր չունեինք, ու հորեղբայրս միջքաղաքայինով զանգ տվեց։ Ընկերության տերը՝ Դ’Ագոստինո անունով մի մարդ, հորեղբորս ասաց, որ նուռը չի ծախվում։

Եղավ, կամաց ասաց հորեղբայրս։ — Հետ ուղարկիր։ Արագ առաքումո՛վ։

Տասնմեկ արկղերը ստացանք։ Ամբողջ ձմեռ ես ու հորեղբայրս ազատ ժամանակ նուռ էինք ուտում։ Հաջորդ տարի հորեղբայրս հողի վարկը չկարողացավ վճարել։ Փաստաթղթերը նախկին տիրոջը վերադարձրեց։ Իմ ներկայությամբ։

-Պարո՛ն Գրիֆիթ, — ասաց, — ստիպված եմ ձեր ունեցվածքը ձեզ վերադարձնել, բայց մի փոքրիկ խնդրանք ունեմ։ Քսան ակր նռնենի եմ տնկել ու շատ երախտապարտ կլինեի, եթե թույլ տայիք ծառերը խնամել։

— Խնամե՞լ, — զարմացավ Գրիֆիթը, — ինչի՞ համար։

Հորեղբայրս փորձեց բացատրել, բայց չկարողացավ։ Ո՞նց բացատրես մեկին, որ կարեկից չի։ Մի խոսքով, հորեղբայրս հողը կորցրեց, ծառերն էլ հետը։ Մի քանի տարի անց միասին էդ հողամասը գնացինք ու քայլեցինք նռնենիների այգու կողմը։ Ծառերը մեկի պես չորացել էին։ Հողը էլի կակտուսներով ու տափաստանային մացառներով էր ծածկվել։ Չորացած նռնենիները չհաշված՝ տեղանքը աշխարհի արարումից ի վեր ունեցած՝ առաջվա տեսքն էր ստացել։ Մեռած այգու մեջ մի քիչ պտտվեցինք ու մեքենան վերադարձանք։ Նստեցինք ու քաղաք քշեցինք։ Ոչինչ չասացինք, որովհետև էնքա՜ն ասելիք կար, որ ոչ մի լեզվով չէիր ասի։

Աղբյուր՝ Վիլյամ Սարոյանի  «Նռնենիները»  պատմվածքը

Պատմական հատված

Հայության դրությունը օտար երկրներում Սփյուռքի ձևավորման ընթացքում

Օսմանյան կայսրության իշխանությունները 1915թ. երկրի ողջ տարածքով իրականացրին հայերի ցեղասպանություն և բռնագաղթ, որոնց հետևանքով հայությունը կորցրեց շուրջ 1,5 մլն մարդ, իսկ մնացած մասը բռնագաղթեց հայրենիքից և ստիպված էր հաստատվել տարբեր երկրներում։

Գիտակցելով կատարվածի ճակատագրական նշանակությունը՝ հայերը աշխարհով մեկ սփռված այդ որակապես նոր գաղթականությանը անվանեցին «Սփյուռք»։ 

Սիրիա և Միջագետք բռնագաղթած հայերի հիմնական զանգվածը Առաջին աշխարհամարտից հետո հաստատվեց նույն այդ երկրներում, ինչպես նաև Լիբանանում, Պաղեստինում, Եգիպտոսում, իսկ քիչ ավելի ուշ՝ Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում և այլն։ Նշված արաբական երկրներում հայերը շարունակեցին զբաղվել արհեստներով և առևտրով, մասամբ նաև գյուղատնտեսությամբ։ Նրանց քրտնաջան աշխատանքը և տեղացիների ընդհանուր առմամբ բարյացակամ վերաբերմունքը նպաստեցին, որ վտարանդի հայերը համեմատաբար շուտ հարմարվեն նոր պայմաններին։ Սկզբնական շրջանում հայ գաղթականների վիճակը ծանր էր նաև Արևմուտքի արագ զարգացող երկրներում՝ ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Կանադայում։ Չունենալով անհրաժեշտ մասնագիտական հմտություններ՝ նրանք ստիպված էին հիմնականում կատարել որակավորում չպահանջող, ծանր և ցածր վարձատրվող աշխատանքներ։ Փախստականները չունեին իրական պատկերացում տեղի ժողովուրդների ապրելակերպի մասին, որը հաճախ խորթ և անընդունելի էր իրենց համար։ Արևմուտքի երկրների ժողովուրդները, իրենց հերթին, անծանոթ լինելով հայերին, նրանց վրա էին տարածում «ասիացիների» մասին ունեցած իրենց բացասական պատկերացումները։ Այդ առումով շատ ավելի ծանր էր հայերի վիճակը եվրոպական երկրներում, ուր նրանք դասվեցին այսպես կոչված «անհայրենիք» ՝ քաղաքացիություն չունեցողների շարքը։

Ցեղասպանությունից հետո շատ հայեր ստիպված էին ապրել օտար երկրներում և ստեղծվեց Սփյուռքը։

էսսե

Վիլյամ Սարոյանի «Նռնենիներ» պատմվածքում ցույց է տրվում, թե որքան դժվար էր հայերի կյանքը օտար երկրում։ Նրանք աշխատում էին ծանր պայմաններում և փորձում էին նոր կյանք սկսել։

Պատմական տվյալներով՝ հայերը բնակություն հաստատեցին տարբեր երկրներում՝ Սիրիայում, Լիբանանում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում և այլ վայրերում։ Սկզբնական շրջանում նրանք բախվում էին բազմաթիվ դժվարությունների՝ աշխատանք, լեզու և նոր մշակույթ։

Իմ կարծիքով Սփյուռքը մեծ դեր ունի մեր ինքնության պահպանման գործում, որովհետև աշխարհով մեկ ապրող հայերը պահպանում են լեզուն, մշակույթը և հիշողությունը հայրենիքի մասին։

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

Մովսես Խորենացի «Տիգրան և Աժդահակ»

Աժդահակը Մարաստանի թագավորն էր և Տիգրանի դաշնակիցը։ Բայց Տիգրանը միաժամանակ դաշնակիցն էր Մարաստանի թշնամի պարսից Կյուրոս թագավորի։ Այս դաշնակցությունը շատ էր մտահոգում և անհանգստացնում Աժդահակին։ Նա ամեն անգամ հիշելով Կյուրոսի և Տիգրանի դաշնակցությունը, անհանգստանում էր, և մտածում, թե ի՞նչ հնարներ ու միջոցներ կարելի է գտնել՝ քանդել տալու սիրո կապը պարսիկի և բազմաբյուր զորք ունեցող հայ Տիգրանի միջև։

Այս տևական մտատանջություններից ու կասկածներից ալեկոծված, մի գիշեր Աժդահակը այնպիսի երազ է տեսնում․․․․Աժդահակը այդ երազից սարսափահար, քնից վեր է թռչում և կեսգիշերին, չսպասելով լուսանալուն, շտապ կանչում է իր խորհրդակիցներին․․․․

— Իմ սիրելիներ,— ասում է նա,— երազումս ես մի անծանոթ երկրում էի, մի բարձրաբերձ լեռան մոտ, որի գագաթը թվում էր պատած սարսափելի սառնամանիքով։ Կարծես մեկը ասելիս լիներ, թե դա Հայկազանց երկիրն է։
 Երբ ես երկար նայում էի այդ լեռանը, հանկարծ մի ծիրանազգեստ կին երևաց․․․․Ծննդաբերության ցավերով էր բռնված։

․․․․Հանկարծ կինը ազատվեց և բերեց երեք զավակ, երեքն էլ հասակով ու տեսքով՝ կատարյալ դյուցազաններ։ Առաջինը առյուծի վրա նստած սլացավ դեպի արևմուտք, երկրորդը՝ ընձի վրա հեծած, դիմեց հյուսիս, իսկ երրորդը վիթխարի վիշապ սանձած՝ բուռն թափով հարձակվեց մեր տերության վրա։․․․․Ուզում էր կործանել մեր աստվածներին։ Այդ պահին ես կռվի մեջ մտա և այդ սքանչելի դյուցազնի հարձակումն ինձ վրա ընդունեցի։ Նախ նիզակների տեգերով սկսեցինք միմյանց մարմինները խոցել ․․․․ Հետո երկար ժամանակ կռվեցինք այլ զենքերով։․․․․Կռիվը վերջացավ իմ կործանումով։ Տագնապալի հուզմունքից սաստիկ քրտնել էի, քունս փախավ, և թվում էր, թե այլևս կենդանի չեմ։ Կարծում եմ, որ այս երազս ուրիշ բան չի նշանակում, քան այն, որ Հայկազյան Տիգրանի կողմից մեզ վրա անակնկալ հարձակում է սպասվում։ Ուստի խնդրում եմ ձեզ, աստվածների օգնությամբ, խոսքով ու գործով, բարի խորհրդով մեզ աջակից ու օգնական լինել։

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

Երվանդ Սակավակյացին հաջորդեց որդին՝ Տիգրան I Երվանդյանը (Ք. ա. մոտ 570-525 թթ.)։ Մովսես Խորենացին նրան համարում է Հայկից և Արամից հետո ամենաքաջ Հայկազունին: Հույն պատմիչ Քսենոփոնը տեղեկացնում է, որ Տիգրանն աշակերտել էր մի փիլիսոփայի, և աչքի էր ընկնում իր իմաստնությամբ ու տաղանդով:

Պարսից արքա Կյուրոս Մեծը ձգտում էր խորտակելու Մարական թագավորությունը: Մարաստանի դեմ ապստամբությունը գլխավորում էր Կյուրոս Մեծը: Հայոց արքան դաշնակցում է Կյուրոսի հետ: Տիգրան Երվանդյանն աջակցեց Կյուրոս Մեծին, և նրանք տապալեցին Մարաստանի տերությունը: Ըստ հայկական ավանդության՝ հենց Հայոց արքա Տիգրանն էլ վճռական պայքարում սպանեց Աժդահակին:

Ք. ա. 550 թ. Կյուրոս Մեծի ստեղծած Աքեմենյան աշխարհակալության սահմանները Միջերկրական ծովից և Եգիպտոսից ձգվում էին մինչև Հնդկաստան։

Տիգրան Երվանդյանի իշխանությունը բուն Հայաստանից բացի տարածվում էր նաև Կապադովկիայի, Վրաստանի և Աղվանքի վրա։ Հայաստանն արտոնյալ դիրք ուներ Կյուրոս Մեծի տերության մեջ, որը պահպանվեց մինչև Ք. ա. 522 թվականը:

Պատմահայր Մովես Խորենացին այսպես է ընդհանրացնում Տիգրան I Երվանդյանի գահակալությունը. «Սա մեր թագավորներից ամենահզորը և ամենախոհեմն էր և նրանց բոլորից քաջ։ Նա Կյուրոսին աջակից եղավ Մարաց իշխանությանը տապալելու… Եվ մեր բնակության սահմաններն ընդարձակելով՝ հասցրեց մինչև հին բնակության սահմանների ծայրերը. բոլոր իր ժամանակակիցներին նախանձելի եղավ, իսկ հետո եկողներիս ցանկալի՝ թե՛ ինքը և թե՛ իր ժամանակը»։

Հայոց թագավորությունը, լինելով Կյուրոս Մեծի դաշնակիցը, գործնականում շարունակում էր մնալ անկախ պետություն և իր արտոնյալ տեղն ուներ Աքեմենյան տերության մեջ:

Առաջադրանք․ Համադրելով պատմական փաստերն ու գեղարվեստական հատվածները՝ ներկայացրո՛ւ Տիգրան Երվանդյանին՝ որպես պետական և քաղաքական գործչի՝ համապատասխան հատվածներով հիմնավորելով պատասխանդ։

էսսե

Մովսես Խորենացու «Տիգրան և Աժդահակ» ստեղծագործությունը պատմում է քաջ և ուժեղ քաղաքական ու պետական գործիչ Տիգրան Երվանդյանի մասին, ինչպես նաև նրա դաշնակիցների՝ Կյուրոսի և թագավոր Աժդահակի մասին։ Տիգրանն այնքան ուժեղ և հզոր գործիչ էր, որ Աժդահակը վախենում և սարսափում էր այն փաստից, որ իր թշնամի Կյուրոսը Տիգրանի դաշնակիցն էր։ Նա անգամ երազ է տեսնում, որ Տիգրանը հարձակվում է իր վրա և հաղթում նրան։

Պատմական տվյալներով Տիգրանը դաշնակցել է Կյուրոս Մեծի հետ և միասին տապալել են Մարաստանի թագավորությունը։ Սա ցույց է տալիս, որ նա ոչ միայն ուժեղ, այլև խելացի քաղաքական գործիչ էր։

Այսպիսով, Տիգրան Երվանդյանը հանդես է գալիս որպես հզոր, խելացի և հեռատես պետական գործիչ, որը կարողացավ ճիշտ քաղաքականությամբ և ուժեղ առաջնորդությամբ հաղթել իր թշնամիներին։

Հատված Սիլվա Կապուտիկյանի <<Քելե՛, լաո>> բանաստեղծությունից. Էջ 100

Իր ի՞նչ գործն է, թե կա սահման ու կա վեճ,

Իր ի՞նչ գործն է, թե կան ռումբեր ու հրթիռ,

Հողի, հոգու միամիտ կանչն է իր մեջ.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Իմա՞լ կեղնի, ինքը` այստեղ, հողն` այնտեղ,

Արտը կծղել, սպասում է իր ձեռքին:

Ինչպե՞ս թողնենք տունն ու ջաղացը անտեր.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Ինչպե՞ս խեղդենք խև խռովքը Սասնա տան,

Ինչպե՞ս մարենք այսքան կարոտ, վառք ու կիրք,

Այսքան երազ ինչպե՞ս թաղենք գետնի տակ.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Թե աշխարհում արդարություն կա վերուստ,

Ու թե դաշն են Աստված, երկիր ու երկինք,

Պիտի փլվի՛ ամեն պատնեշ, ամեն սուտ.

Պիտի երթա՛նք, պիտի երթա՜նք մեր երկիր:

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

Աղբյուր՝ Հայոց պատմություն, 9-րդ դասարան /Վ․Բարխուդարյան, Ա․ Հակոբյան, Հ․ Հարությունյան/

Վերնագիր՝ Հասարակական-քաղաքական կյանքը

Հատված՝ Ազգային զարթոնքը, էջ 115-116

1960-ական թվականների սկզբներին, խրուսչովյան ազատությունների շնորհիվ սկսեց աշխուժանալ ազգային կյանքը։

Համեմատաբար ազատության պայմաններում զարգացում ապրեցին հայ գրականությունը, արվեստը, հասարակական գիտությունները։ Մինչ այդ փաստորեն արգելված ազգային-հայրենասիրական թեմաներով բազմաթիվ արժեքավոր գրական-գեղարվեստական, պատմագիտական, մշակույթի գործեր ստեղծվեցին։

1965 թվականին լրացավ Հայոց Մեծ եղեռնի 50 տարին։ Հայաստանում առաջին անգամ նշվեց հայ ժողովրդի այդ մեծ ողբերգությունը։ Ժողովուրդն ինքնաբուխ, տասնյակ հազարներով դուրս եկավ փողոց։ Նրանք Խորհրդային Հայաստանի իշխանություններից պահանջում էին պաշտպանել հայ ժողովրդի իրավունքները, դատապարտել թուրքերի կազմակերպած Հայոց ցեղասպանությունը և հասնել նրա միջազգային ճանաչմանը։

Իշխանությունները և, առաջին հերթին, ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանը հասկանում էին, որ արդարացի են ժողովրդի ազգային պահանջները։ Նա նախաձեռնեց, և 1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը։ Ի հիշատակ եղեռնի զոհերի և ի նշան պատմական հիշողության պահպանման՝ ամեն տարվա ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով այցելում է հուշակոթող։

Մեկ տարի անց Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ բացվեց հրաշալի մի հուշահամալիր։

Էսսե

Սիլվա Կապուտիկյանի «Քելե՛, լաո» բանաստեղծությունը ավելի մանրամասն պատմում է, թե ինչ է տեղի ունեցել 1915 թվականի եղեռնից հետո։ 1960-ական թվականների սկզբներին, խրուշչովյան ազատությունների շնորհիվ, սկսեց աշխուժանալ ազգային կյանքը։ Զարգանում էր հայ գրականությունը, արվեստը, հասարակական գիտությունները, բայց արգելված էին ազգային-հայրենասիրական թեմաները, պատմագիտությունը և մշակույթը։

Սակայն 1965 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 50-ամյակին, հայ ժողովուրդը դուրս եկավ փողոցներ և պահանջում էր արդարություն, դատապարտում էր Թուրքիային և ցանկանում էր, որ Հայոց ցեղասպանությունը հասնի միջազգային ճանաչման։

Առաջին հերթին ՀԿԿ (Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն) քարտուղար Յակով Զարոբյանը հասկացավ, որ ժողովրդի ազգային պահանջները արդարացի էին։ Նա նախաձեռնեց, և 1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը՝ ի հիշատակ զոհերի և հայ ժողովրդի պատմական հիշողության պահպանման։ մեկ տարի անց՝ Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ, բացվեց հուշահամալիրը

Ամեն տարվա ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով, այցելում է հուշակոթող (Երևան, Ծիծեռնակաբերդ)
իսկ Սարդարապատի հուշահամալիրը (Արմավիրի մարզ)։

Իոսիֆ Ջուղաշվիլի Ստալին, ծնվել է դեկտեմբերի 18-ին 1878 Վրաստանում, Գորի քաղաքում․ նրա ծնողները եղել եին Բեսարիոն Ջուղաշվիլին և Եկատերինե Գելաձեն Նրա հայրը աղքատ կոշկակար էր և բռնի ալկոհոլիկ, ով ի վերջո լքեց ընտանիքը, մինչդեռ մայրը, որին հաճախ անվանում էին «Կեկե», բարեպաշտ տնային տնտեսուհի և դերձակուհի էր։

Ստալինը եղել է ԽՍՀՄ-ի ղեկավարն, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մեծ դեր խաղաց։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը սկսվեց Ադոլֆ Հիտլերի կողմից, իսկ 1941 թվականին նա հարձակվեց ԽՍՀՄ-ի վրա։ Դրանից հետո Ստալինը միացավ Հիտլերի դեմ պայքարին և դաշնակցեց Ուինսթոն Չերչիլի և Ֆրանկլին Ռուզվելտի հետ՝ ձևավորելով հակահիտլերյան դաշինք։

ՈՐՔԱՆՈ՞Վ Է  ԱՆՑՅԱԼԸ ՀԻՇԵԼԸ ԿԱՐԵՎՈՐ ԱՊԱԳԱ ԿԱՌՈՒՑԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ՝ ԸՍՏ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԵՎ ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾՆԵՐԻ։ ՔԵԶ ՀԱՄԱՐ Ի՞ՆՉ ԱՐԺԵՔ ՈՒՆԻ ՄԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ։

ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

Իր ի՞նչ գործն է, թե կա սահման ու կա վեճ,

Իր ի՞նչ գործն է, թե կան ռումբեր ու հրթիռ,

Հողի, հոգու միամիտ կանչն է իր մեջ.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Իմա՞լ կեղնի, ինքը` այստեղ, հողն` այնտեղ,

Արտը կծղել, սպասում է իր ձեռքին:

Ինչպե՞ս թողնենք տունն ու ջաղացը անտեր.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Ինչպե՞ս խեղդենք խև խռովքը Սասնա տան,

Ինչպե՞ս մարենք այսքան կարոտ, վառք ու կիրք,

Այսքան երազ ինչպե՞ս թաղենք գետնի տակ.

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր»:

Թե աշխարհում արդարություն կա վերուստ,

Ու թե դաշն են Աստված, երկիր ու երկինք,

Պիտի փլվի՛ ամեն պատնեշ, ամեն սուտ.

Պիտի երթա՛նք, պիտի երթա՜նք մեր երկիր:

Հեղինակ՝ Ա․ Նիկողոսյան, Ա․ Վարդանյան, Գրականություն, Անտարես, Երևան, 2023, 7-րդ դասարան

 

Հատված Սիլվա Կապուտիկյանի <<Քելե՛, լաո>> բանաստեղծությունից

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

1960-ական թվականների սկզբներին, խրուշչովյան ազատությունների շնորհիվ սկսեց աշխուժանալ ազգային կյանքը։

Համեմատաբար ազատության պայմաններում զարգացում ապրեցին հայ գրականությունը, արվեստը, հասարակական գիտությունները։ Մինչ այդ փաստորեն արգելված ազգային-հայրենասիրական թեմաներով բազմաթիվ արժեքավոր գրական-գեղարվեստական, պատմագիտական, մշակույթի գործեր ստեղծվեցին։

1965 թվականին լրացավ Հայոց Մեծ եղեռնի 50 տարին։ Հայաստանում առաջին անգամ նշվեց հայ ժողովրդի այդ մեծ ողբերգությունը։ Ժողովուրդն ինքնաբուխ, տասնյակ հազարներով դուրս եկավ փողոց։ Նրանք Խորհրդային Հայաստանի իշխանություններից պահանջում էին պաշտպանել հայ ժողովրդի իրավունքները, դատապարտել թուրքերի կազմակերպած Հայոց ցեղասպանությունը և հասնել նրա միջազգային ճանաչմանը։

Իշխանությունները և, առաջին հերթին, ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանը հասկանում էին, որ արդարացի են ժողովրդի ազգային պահանջները։ Նա նախաձեռնեց, և 1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը։ Ի հիշատակ եղեռնի զոհերի և ի նշան պատմական հիշողության պահպանման՝ ամեն տարվա ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով այցելում է հուշակոթող։

Մեկ տարի անց Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ բացվեց հրաշալի մի հուշահամալիր։

Էսսե

Սիլվա Կապուտիկյանի «Քելե՛, լաո» բանաստեղծությունը ավելի մանրամասն պատմում է, թե ինչ է տեղի ունեցել 1915 թվականի եղեռնից հետո։ 1960-ական թվականների սկզբներին, խրուշչովյան ազատությունների շնորհիվ, սկսեց աշխուժանալ ազգային կյանքը։ Զարգանում էր հայ գրականությունը, արվեստը, հասարակական գիտությունները, բայց արգելված էին ազգային-հայրենասիրական թեմաները, պատմագիտությունը և մշակույթը։

Սակայն 1965 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 50-ամյակին, հայ ժողովուրդը դուրս եկավ փողոցներ և պահանջում էր արդարություն, դատապարտում էր Թուրքիային և ցանկանում էր, որ Հայոց ցեղասպանությունը հասնի միջազգային ճանաչման։

Առաջին հերթին ՀԿԿ (Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն) քարտուղար Յակով Զարոբյանը հասկացավ, որ ժողովրդի ազգային պահանջները արդարացի էին։ Նա նախաձեռնեց, և 1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը՝ ի հիշատակ զոհերի և հայ ժողովրդի պատմական հիշողության պահպանման։ մեկ տարի անց՝ Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ, բացվեց հուշահամալիրը

Ամեն տարվա ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով, այցելում է հուշակոթող (Երևան, Ծիծեռնակաբերդ)
իսկ Սարդարապատի հուշահամալիրը (Արմավիրի մարզ)։

Ժառանգական փոփոխություններ։

Փոփոխականությունը օրգանիզմների ունակությունն է՝ ձեռք բերել նոր հատկանիշներ։ Այն լինում է գենոտիպային (ժառանգական) և ֆենոտիպային (ոչ ժառանգական)։ Գենոտիպայինը ներառում է մուտացիաներ և գեների համակցություններ, որոնք մեծացնում են բազմազանությունը և օգնում են հարմարվել ու գոյատևել

Ընդգծե՛ք որոշիչները․

Աշուն էր, պայծառ աշուն…

Օդը մաքուր էր, արցունքի պես ջինջ։ Կապտավուն սարերն այնքան մոտ, այնքան պարզ էին երևում, որ հեռվից կարելի էր համրել նրանց մաքուր լանջերի բոլոր ձորակները, կարմրին տվող մասրենու թփերը։

Աշուն էր՝ տերևաթափով, արևի նվազ ջերմությամբ, դառնաշունչ քամիով, որ ծառերի ճղներից պոկում էր դեղնած տերևները, խմբերով քշում, տանում հեռու ձորերը։ Նույնիսկ քարափի հաստաբուն կաղնին խոնարհվում էր քամու առաջ։ Ամայի ձորերում, դեղնակարմիր անտառի և հնձած արտերի վրա իջել էր մի պայծառ տխրություն։ Ջինջ օդի սառնության մեջ զգացվում էր առաջին ձյունի շունչը։

Այգում երիտասարդ կեռասենիները մրսում էին, քամուց խշշում։ Սիմինդրի երկար տերևները թրերի նման քսվում էին իրար, պողպատի ձայն հանում։ Կարծես ձիավորներ էին արշավում իրար դեմ, և սիմինդրի տերևը, որպես բեկված սուսեր, ընկնում էր քամու առաջ։

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Արմավիրի մարզը Հայաստանի ամենափոքր մարզն է, բայց կարևոր մարզերից է՝ խիտ բնակչությամբ և շահավետ աշխարհագրական դիրքով։ Այն սահմանակից է Թուրքիային, մոտ է Երևանին և ունի զարգացած տրանսպորտային կապեր։

Մարզը հարթավայրային է, ունի շոգ կլիմա և սահմանափակ բնական ռեսուրսներ, բայց հարուստ է պատմությամբ՝ հին մայրաքաղաքներով։

Բնակչության մեծ մասը ապրում է գյուղերում, իսկ տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է՝ հատկապես խաղող, մրգեր և բանջարեղեն։ Զարգացած են նաև արդյունաբերությունը և Մեծամորի ատոմակայանը։

Արմավիրը կարևոր դեր ունի նաև տրանսպորտի և զբոսաշրջության մեջ։

1.Բնութագրե՛ք Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Գտնվում է Արևմտյան Հայաստան, Արաքս գետի և Թուրքիայի սահմանի մոտ։ Մարզի վարչական կենտրոնը մոտ է Հայաստանի հին մայրաքաղաքին(Արմավիրը)։ Մոտակայքում են գտնվում Սարդարապատի ճակատամարտի հուշարձանը և թանգարանը։

2.Վերլուծե՛ք Արմավիրի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:

3.Օգտվելով համացանցից նկարագրի՛ր Էջմիածին և Մեծամոր քաղաքների կարևորությունը։

4.Առանձնացրե՛ք Արմավիրի մարզի խոշոր, գերխոշոր և հայտնի գյուղերը:

5.Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

6.Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

7.Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Էջմիածին(Վաղարշապատ)

1)Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։

ա)f(x) = √(x + 5)

х[-5:∞)

բ)f(x) = √(x + 9)

x[-9:∞)

գ)f(x) = √(2 — x)

[∞-:2)

դ)f(x) = √(4 — x)

[∞-:4)

ե)f(x) = √(8 — 2x)

(-∞;4]

զ)f(x) = √(6 — 3x)

(-∞;2]

2)Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։

ա)y = √(x — 3) + √(x — 5)

բ)y = √(x — 9) + √(x + 2)

գ)y = √(2x + 8) — √(4x + 4)

դ)y = √(5x — 5) — √x

3)Հաշվել f(-1), եթե

ա)f(x) = 4 / (x + 3)

f(x)=-1 -1+3=2 4/2=2

բ)f(x) = 5 / (x — 3)

f(x)=-1 -1+3=2 5/2=2,5

4)Հաշվել f(-2), եթե

ա)f(x) = |2x — 3| + 2

f(x)=-2

-2+2=0

0-3=3

3+2=5

բ)f(x) = |2x + 4| + 5

f(x)=-2

-2+2=0

0+4=4

4+5=9

գ)f(x) = |3x — 2| + 2

f(x)=-2

-2+3=1

2-1=1

1+2=3

դ)f(x) = |5x — 4| — 3

f(x)=-2

5)Հաշվել f(4), եթե

ա)f(x) = √(2x + 1) + 5

բ)f(x) = √(3x + 4) — 6

գ)f(x) =√(5x — 4) + 2

դ)f(x) = √(7x — 3) + 3

§ 28. Ռադիո: Հեռուստատեսություն: Բջջային հեռախոս:

Համացանցային  կապ:

1. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:

Էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի միասնական դաշտն է։

2. Ի՞նչն են անվանում էլեկտրամագնիսական ալիք:

Էլեկտրամագնիսական դաշտի տատանումների տարածումն է տարածության մեջ։

3. Գրեք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:

c = λf

4. Որքա՞ն է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արգությունը վակուումում:

Մոտ 3 × 10⁸ մ/վ (300000 կմ/վ)։

5.Պատկերեք ռադիոկապի իրականցման պարզագույն սխեման:

Հաղորդիչ, ալեհավաք, ալիք, ընդունիչ, բարձրախոս։

6. Ինչպե՞ս է իրականացվում ռադիոհեռագրային կապը:

Տեղեկությունը փոխանցվում է ռադիոալիքներով՝ Մորզեի կոդով։

7. Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում մոդուլում:

Երբ տեղեկատվության ազդանշանը փոխում է կրող ալիքը։

8. Ի՞նչ է դեդեկտորը:

Սարք է, որը առանձնացնում է օգտակար ազդանշանը։

9.Ի՞նչ հիմնական մասերից է կազմված բջջային հեռախոսացանցը:

Բազային կայաններ, բջջային հեռախոսներ, կենտրոնական համակարգ։

10. Ի՞նչ է համացանցը:

Աշխարհի համակարգիչների միացված գլոբալ ցանց է։