1.Ներկայացնել 10 ամենակարևոր իրադարձությունները/ժամանակագրությամբ/:

https://aleqsmeliqyanschool.wordpress.com/2024/09/10/10-%d5%a1%d5%b4%d5%a5%d5%b6%d5%a1-%d5%af%d5%a1%d6%80%d6%87%d5%b8%d6%80-%d5%ab%d6%80%d5%a1%d5%a4%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8/

2. Ներկայացնել,հիմնավորել 5 թագավորների ամենանշանակալի, կարևոր գործողությունները:

1. Տիգրան II

Գործողություններ:

• Տիգրան Մեծը ընդարձակեց Հայկական թագավորությունը մինչև իր ամենամեծ սահմանները՝ ստեղծելով իր ժամանակի խոշորագույն կայսրություններից մեկը՝ Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով:
• Հաջող ռազմական արշավներ անցկացրեց Պարթևաստանի, Սիրիայի և հարակից այլ պետությունների դեմ՝ դարձնելով Հայաստանը տարածաշրջանային քաղաքական ուժի կենտրոն:
• Հիմնեց նոր մայրաքաղաք՝ Տիգրանակերտը, որը դարձավ առևտրի և մշակույթի կենտրոն:
• Մտավ ռազմավարական դաշինքներ, այդ թվում՝ Պոնտոսի Միհրդատ VI-ի հետ, որը ամրացրեց Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը: Կարևորության հիմնավորում:
  Տիգրան Մեծի օրոք Հայաստանը հասավ իր առավելագույն տարածքային ընդլայնմանը և ազդեցությանը: Նրա արտաքին քաղաքականությունն ու հաղթական նվաճումները ստեղծեցին հզոր հայկական պետություն, որը կարևոր դերակատարություն ունեցավ տարածաշրջանի քաղաքականության մեջ:

2. Արտաշես I

Գործողություններ:

• Հիմնեց Արտաշեսյանների դինաստիան, որը ստեղծեց առաջին միասնական հայկական պետությունը:
• Իրականացրեց տնտեսական, ռազմական և վարչական բարեփոխումներ, որոնք ամրապնդեցին պետության կառավարման համակարգը:
• Հիմնեց նոր մայրաքաղաք՝ Արտաշատը, որը դարձավ կարևոր քաղաքական և մշակութային կենտրոն:
• Հաջողությամբ կնքեց խաղաղության պայմանագրեր Հռոմի հետ, որոնք ապահովեցին սահմանային կայունություն: Կարևորության հիմնավորում:
  Արտաշես Ա-ն հիմք դրեց հայկական պետության հետագա զարգացման համար, որը թույլ տվեց Հայաստանին զբաղեցնել կարևոր տեղ միջազգային հարաբերություններում:

3. Տրդատ III

Գործողություններ:

• Պաշտոնապես ընդունեց քրիստոնեությունը 301 թ.-ին՝ Հայաստանը դարձնելով առաջին երկիրն աշխարհում, որը քրիստոնեությունը հայտարարեց պետական կրոն:
• Աջակցեց քրիստոնեական ենթակառուցվածքների զարգացմանը, այդ թվում՝ եկեղեցիների և վանքերի կառուցմանը, որոնք ամրացրեցին Հայաստանի կրոնական և մշակութային ժառանգությունը:
• Աջակցեց Ս. Գրիգոր Լուսավորչի գործունեությանը, ով կարևոր դեր խաղաց քրիստոնեության տարածման գործում:
• Կայունացրեց երկիրը հռոմեա-պարսկական պատերազմներից հետո՝ վերականգնելով ներքին կառավարումը: Կարևորության հիմնավորում:
  Տրդատ Գ-ն հիմք դրեց քրիստոնյա Հայաստանի զարգացմանը, որը հսկայական ազդեցություն ունեցավ երկրի մշակույթի, ավանդույթների և պետականության վրա: Քրիստոնեությունը կարևոր դեր խաղաց հայ ինքնության պահպանման հարցում հաջորդ դարերում:

4. Վաղարշակ I

Գործողություններ:

• Վերականգնեց կենտրոնացված իշխանությունը՝ ամրացնելով պետական կառավարման և դատական համակարգը:
• Իրականացրեց կարևոր վարչական և ռազմական բարեփոխումներ, որոնք նպաստեցին թագավորի իշխանության և Հայաստանի տարածքային ամբողջականության ամրապնդմանը:
• Ստեղծեց օրենքների հավաքածու, որն ապահովեց հստակ կարգ ու կանոն հասարակական հարաբերություններում:
• Աջակցեց առևտրի զարգացմանը և քաղաքների հիմնադրմանը: Կարևորության հիմնավորում:
  Վաղարշակ Ա-ն ամրապնդեց հայկական պետականության հիմքերը՝ իրականացնելով անհրաժեշտ բարեփոխումներ, որոնք նպաստեցին ներքին կայունության և տնտեսության զարգացմանը:

5. Լևոն II

Գործողություններ:

• Ղեկավարեց Կիլիկյան հայկական թագավորությունը իր ծաղկման շրջանում՝ ամրացնելով արտաքին քաղաքականությունն ու տնտեսությունը:
• Դիվանագիտական և առևտրային հարաբերություններ հաստատեց եվրոպական պետությունների հետ, այդ թվում՝ խաչակիրների և Բյուզանդիայի հետ, ինչը մեծացրեց Հայաստանի դերը միջազգային ասպարեզում:
• Զարգացրեց քաղաքներն ու առևտրային ուղիները՝ նպաստելով Կիլիկիայի տնտեսական հզորությանը:
• Պաշտպան կանգնեց Մերձավոր Արևելքի քրիստոնյա համայնքներին և աջակցեց խաչակիրներին իսլամական զավթիչների դեմ պայքարում: Կարևորության հիմնավորում:
  Լևոն Բ-ն ամրացրեց հայկական պետության դիրքերը միջազգային ասպարեզում՝ ստեղծելով հաջողակ քրիստոնեական պետություն, որը գոյատևեց մի քանի դար դժվար արտաքին քաղաքականության պայմաններում:

Եզրակացություն:

Այս թագավորներից յուրաքանչյուրն իր մեծ ներդրումն է ունեցել Հայաստանի պատմության մեջ՝ ամրացնելով նրա տարածքային, քաղաքական և մշակութային դիրքերը: Նրանց գործողությունները վճռորոշ ազդեցություն են թողել երկրի և ժողովրդի ճակատագրի վրա՝ ստեղծելով հիմքեր ապագա սերունդների համար:

3. Փաստերով հիմնավորել 5 ամենանշանակալից իրադարձությունները:

1. Քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն

Փաստեր:

• Տրդատ III թագավորի օրոք Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը աշխարհում, որը քրիստոնեությունը հայտարարեց պետական կրոն:
• Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչի ջանքերով Հայաստանը ընդունեց քրիստոնեությունը՝ ինչը դարձավ հիմք հայ ինքնության պահպանման համար հաջորդ դարերում:
• Քրիստոնեության ընդունումը խորը ազդեցություն ունեցավ հայ մշակույթի, գրականության և ճարտարապետության վրա, նպաստելով եկեղեցիների և վանքերի կառուցմանը:
• Այս իրադարձությունը ոչ միայն ամրապնդեց Հայաստանի ներքին միասնությունը, այլև տվեց երկիրը մեկ քայլ առաջ դեպի ավելի մեծ միջազգային ճանաչում:

Կարևորության հիմնավորում: Քրիստոնեության ընդունումը փոխեց Հայաստանի հոգևոր և մշակութային ուղղությունները, և այդ հավատքը կարևոր դեր խաղաց Հայաստանի պատմության, ինչպես նաև ինքնության պահպանման հարցում օտար զավթիչների և ծանր պայմանների ներքո:

2. Սարդարապատի ճակատամարտը

Փաստեր:

• Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, թուրքական բանակը ներխուժեց Հայաստանի տարածք՝ նպատակ ունենալով ոչնչացնել մնացած հայ բնակչությանը:
• Սարդարապատի ճակատամարտում հայերը հսկայական հերոսություն ցուցաբերեցին՝ թուրքական ուժերին պարտության մատնելով և կանխելով Հայաստանի վերջնական կործանումը:
• Սա հիմք դրեց Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադրմանը, որը հռչակվեց մայիսի 28-ին, 1918 թ.:
• Հայերը հաղթեցին այս ճակատամարտում՝ առանց արտաքին էական օգնության, ցույց տալով իրենց ռազմական և կազմակերպչական ունակությունները:

Կարևորության հիմնավորում: Սարդարապատի ճակատամարտը դարձավ Հայաստանի ազգային անկախության հիմքը և փրկեց հայ ազգը ֆիզիկական կործանումից: Առանց այս հաղթանակի հնարավոր չէր լինի առաջին հանրապետության հիմնադրումը:

3. Մեծ Եղեռնը

Փաստեր:

• Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցավ հայ ժողովրդի համակարգված ոչնչացման ծրագիրը, որի հետևանքով 1.5 միլիոն հայեր սպանվեցին:
• Սա հանդիսացավ 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը, որի ընթացքում ոչ միայն մարդկային կորուստներ եղան, այլև ավերվեց հայ մշակութային և հոգևոր ժառանգությունը Արևմտյան Հայաստանում:
• Չնայած միջազգային արձագանքին, ցեղասպանությունը մինչ օրս մնում է չճանաչված Թուրքիայի կողմից:
• Հայերը դարձան աշխարհասփյուռ ժողովուրդ, ինչը արմատապես փոխեց հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային ուղին:

Կարևորության հիմնավորում: Մեծ Եղեռնը ոչ միայն սարսափելի կորուստներ բերեց հայ ազգին, այլև փոխեց հայերի ապագան՝ ստիպելով նրանց բախվել տարաբնակության խնդիրներին: Հայկական սփյուռքի ձևավորումը հենց այս իրադարձության ուղիղ հետևանքն է:

4. Արարատյան կաթողիկոսության հիմնադրումը

Փաստեր:

• 4-րդ դարի ընթացքում Վաղարշապատի մոտ գտնվող Էջմիածնում հիմնադրվեց հայ եկեղեցու կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը:
• Էջմիածինը դարձավ հայկական հոգևոր կյանքի կենտրոնը՝ միավորելով հայ ազգը հոգևոր առաջնորդության ներքո:
• Մայր Աթոռի հիմնադրումը դարձավ հայ եկեղեցական կառավարման և մշակութային զարգացման հիմքը, ինչը օգնեց հայերին պահպանել իրենց ինքնությունը օտար զավթիչների տարիներին:

Կարևորության հիմնավորում: Արարատյան կաթողիկոսության և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հիմնադրումը ամրապնդեցին հայերի հոգևոր ու ազգային միասնությունը: Քրիստոնեական հավատի և եկեղեցու միջոցով հայերը կարողացան պահպանել իրենց ինքնությունը նույնիսկ օտար տիրապետության տակ:

5. Սումգայիթի ջարդերը և Ղարաբաղյան պատերազմը

Փաստեր:

• 1988 թ. Սումգայիթում տեղի ունեցան հայերի կոտորածներ՝ ինչը սկիզբ դրեց Արցախի անկախության պայքարին:
• Լեռնային Ղարաբաղի հայերը սկսեցին զինված պայքար՝ ազերիների կողմից ճնշման և կոտորածների դեմ:
• Արցախյան պատերազմի արդյունքում հայկական ուժերը հաղթեցին, և Լեռնային Ղարաբաղը փաստացի անկախացավ, չնայած որ դա միջազգային հանրության կողմից չճանաչվեց:
• Պատերազմի ավարտը հիմք դրեց Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության համար նոր քաղաքական ուղղություններ մշակելուն, որը դարձավ հայկական ինքնապաշտպանության հաջողված օրինակներից մեկը:

Կարևորության հիմնավորում: Ղարաբաղյան պատերազմը ոչ միայն հայկական ինքնապաշտպանության հաջողված օրինակ էր, այլև ցույց տվեց հայերի պատրաստակամությունը պաշտպանելու իրենց իրավունքներն ու հայրենիքը:

4. Ներկայացնել  5 ամենակարևոր հայտնագործությունները:

1. Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայերեն գրերի ստեղծումը

Փաստեր:

• Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայոց այբուբենը՝ հիմք դնելով հայոց լեզվի և գրականության զարգացմանը:
• Հայոց գրերի ստեղծումը կարևոր դեր ունեցավ հայ մշակույթի, կրոնական և գիտական գրականության պահպանման գործում:
• Մաշտոցի այբուբենն օգտագործվում է մինչ օրս, ինչն ապահովեց լեզվի և ազգային ինքնության շարունակականությունը:
• Հայոց գրերի միջոցով թարգմանվեցին սուրբ գրությունները, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի քրիստոնեական դավանանքի ամրապնդման գործում: Կարևորության հիմնավորում:
  Հայերեն գրերի ստեղծումը թույլ տվեց հայ ժողովրդին պահպանել և փոխանցել իրենց լեզուն, մշակույթն ու պատմությունը սերունդներին, ինչը հատկապես կարևոր էր օտար զավթիչների պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման համար:

2. Վիկտոր Համբարձումյանի կողմից աստղագիտական հայտնագործությունները

Փաստեր:

• Վիկտոր Համբարձումյանը 20-րդ դարի ամենահայտնի աստղագետներից մեկն է, ով հիմնեց աստղագիտական ֆիզիկայի նոր ուղղություններ:
• Համբարձումյանը հայտնագործեց աստղերի և գալակտիկաների առաջացման գործընթացները և ստեղծեց նոր մոդելներ աստղային էվոլյուցիայի մասին:
• Նրա հիմնած Բյուրականի աստղադիտարանը դարձավ գիտական կենտրոն՝ կարևոր հայտնագործություններով միջազգային գիտական շրջանակներում:
• Համբարձումյանի աշխատանքի արդյունքում հայաստանցի գիտնականները մասնակցեցին բազմաթիվ միջազգային աստղագիտական նախագծերին: Կարևորության հիմնավորում:
  Համբարձումյանի գիտական գործունեությունը ոչ միայն հսկայական նշանակություն ունեցավ միջազգային աստղագիտության զարգացման համար, այլև բարձրացրեց Հայաստանի գիտական հեղինակությունը ամբողջ աշխարհում:

3. Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից Երևանի գլխավոր հատակագծի ստեղծումը

Փաստեր:

• Ալեքսանդր Թամանյանը, լինելով 20-րդ դարի հայ նշանավոր ճարտարապետներից մեկը, ստեղծեց Երևանի նոր հատակագիծը, որը հիմք դարձավ ժամանակակից Երևանի կառուցապատման համար:
• Նրա մշակած հատակագծով Երևանը դարձավ կանոնավոր և ժամանակակից քաղաք՝ հաշվի առնելով հնագույն հայկական ճարտարապետության ավանդույթները:
• Թամանյանի պլանը ոչ միայն ներառեց նորարարական մոտեցումներ քաղաքաշինության մեջ, այլև նպաստեց քաղաքի տնտեսական, մշակութային և սոցիալական զարգացմանը:
• Նրա շնորհիվ Երևանը վերածվեց Կովկասի կարևորագույն մշակութային կենտրոններից մեկի: Կարևորության հիմնավորում:
  Թամանյանի աշխատանքը հիմք դրեց Երևանի ժամանակակից կառուցապատմանն ու զարգացմանը, ինչը դարձավ հայկական ճարտարապետության և մշակույթի կարևորագույն ներդրումներից մեկը 20-րդ դարում:

4. Հովհաննես Ադամյանի գունավոր հեռուստատեսության համակարգը

Փաստեր:

• Հովհաննես Ադամյանը (Հովհաննես Ադամյան) ստեղծեց գունավոր հեռուստատեսության համակարգը՝ դառնալով գունավոր հեռուստատեսության տեխնոլոգիայի հիմնադիրներից մեկը:
• Ադամյանի գունավոր հեռարձակման տեխնոլոգիան 1925 թվականին փորձարկվեց և հաջողությամբ օգտագործվեց հեռուստատեսության առաջին գունավոր պատկերների ցուցադրման համար:
• Ադամյանի աշխատանքը կարևոր քայլ էր հեռուստատեսության պատմության մեջ և հիմք հանդիսացավ գունավոր հեռուստատեսության հետագա զարգացման համար:
• Նրա հայտնագործությունը ազդեց ոչ միայն հեռուստատեսության, այլև կինոարդյունաբերության և զվարճանքի այլ ոլորտների վրա: Կարևորության հիմնավորում:
  Ադամյանի հայտնագործությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ 20-րդ դարի մեդիայի և հաղորդակցության տեխնոլոգիաների վրա՝ դառնալով կարևոր քայլ հեռուստատեսության զարգացման գործում:

5. Էմիլ Արտին և նրա ներդրումը մաթեմատիկայի մեջ

Փաստեր:

• Էմիլ Արտինը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ մաթեմատիկոսներից մեկը, ով զգալի ներդրում ունեցավ հանրահաշվի և թվերի տեսության ոլորտում:
• Նա հայտնի է Արտինի L-ֆունկցիայի և Արտինի փոխադարձության օրենքի հայտնագործություններով, որոնք մեծապես ազդեցին մաթեմատիկայի հետագա զարգացման վրա:
• Արտինի աշխատանքները խորը ազդեցություն ունեցան մաթեմատիկայի ֆունդամենտալ հետազոտությունների և կիրառական գիտությունների վրա:
• Արտինը դասավանդել է ԱՄՆ-ի և Գերմանիայի խոշոր համալսարաններում, և նրա տեսական աշխատանքները լայն ճանաչում գտան ամբողջ աշխարհում: Կարևորության հիմնավորում:
  Էմիլ Արտինի հայտնագործությունները լայն տարածում գտան մաթեմատիկայի տեսական հետազոտություններում՝ դարձնելով նրան գիտական մեծության և միջազգային ճանաչման արժանացած գիտնական: