Բայն ունի հինգ եղանակ՝ սահմանական, ըղձական, ենթադրական, հարկադրական և հրամայական:
Սահմանական եղանակ
Սահմանական եղանակն ունի յոթ ժամանակաձև, որոնցից վեցը բաղադրյալ են, այսինքն՝ կազմված են կախյալ դերբայներով՝ անկատար, վաղակատար և ապակատար, և օժանդակ բայի ներկա և անցյալ ժամանակաձևերով, մեկը՝ պարզ, այսինքն կազմված է բայահիմքով և դիմային վերջավորություններով:
1. Անկատար ներկա (սահմանական ներկա)
Անկատար ներկան (սահմանական ներկա)ցույց է տալիս ներկայում՝ խոսելու պահին հաստատապես կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն:
Կազմվում է անկատար դերբայով և օժանդակ բայի ներկայի ձևերով, օրինակ՝ երգում եմ:
2. Անկատար անցյալԱնկատար անցյալը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակակետում հաստատապես սկսված և ընթացքի մեջ եղած գործողություն:
Կազմվում է անկատար դերբայով և օժանդակ բայի անցյալի ձևերով, օրինակ՝ երգում էի:
3. Վաղակատար ներկա (սահմանական անցյալ)Վաղակատար ներկան (սահմանական անցյալ) ցույց է տալիս խոսելու պահից առաջ՝ անցյալ ժամանակում հաստատապես ավարտված գործողություն:
Կազմվում է վաղակատար դերբայով և օժանդակ բայի ներկայի ձևերով, օրինակ՝ երգել եմ:
4. Վաղակատար անցյալՎաղակատար անցյալը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակակետից առաջ հաստատապես ավարտված գործողություն:
Կազմվում է վաղակատար դերբայով և օժանդակ բայի անցյալի ձևերով, օրինակ՝ երգել էի:
5. Ապակատար ներկա (սահմանական ապառնի)
Ապակատար ներկան (սահմանական ապառնի)ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո հաստատապես կատարելի գործողություն:
Կազմվում է ապակատար դերբայով և օժանդակ բայի ներկայի ձևերով, օրինակ՝ երգելու եմ:
6. Ապակատար անցյալ
Ապակատար անցյալը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակակետից հետո հաստատապես կատարելի գործողություն:
Կազմվում է ապակատար դերբայով և օժանդակ բայի անցյալի ձևերով, օրինակ՝ երգելու էի: Այս ժամանակաձևերի ժխտականը կազմվում է օժանդակ բայի ժխտական ձևերով՝Օրինակչեմ երգում, չէիր խաղում, չի երգել, չէինք երգել, չես երգելու, չէի երգելու:
Ըղձական եղանակ
Ըղձական եղանակի բայաձևերը ցույց են տալիս գործողության կատարման իղձ, ցանկություն։ Ըղձականն ունի երկու ժամանակաձև՝ ըղձական անցյալ և ըղձական ապառնի։ Օրինակներ՝ խոսեմ, գնամ, կարդամ, խոսեի, գնայի, կարդայի և այլն․․․
Ե խոնարհման բայերի ըղձական ապառնին կազմվում է անորոշ դերբայի հիմքին ավելացնելով
եմ, ես, ի, ենք,եք, են դիմային վերջավորությունները՝ երգեմ։
Ա խոնարհման բայերի ըղձական ապառնին կազմվում է անորոշ դերբայի հիմքին ավելացնելով
ամ, աս, ա, անք, աք, ան դիմային վերջավորությունները՝ խաղամ:
Ըղձական անցյալ
Խոսեի, կարդայի
Խոսեիր, կարդայիր
խոսեր, կարդար
խոսեինք, կարդայինք
խոսեիր, կարդայիք
խոսեին, կարդային
Ըղձական ապառնի
խոսեմ, կարդամ
խոսես, կարդաս
խոսի, կարդա
խոսենք, կարդանք
խոսեք, կարդաք
խոսեն, կարդան
Ենթադրական եղանակ
Ենթադրական եղանակն ունի երկու ժամանակաձև՝ ենթադրական ապառնի և ենթադրական անցյալ:
Ենթադրական ապառնին կազմվում է ըղձական ապառնիի ձևերի սկզբում ավելացնելով կ եղանակիչը՝ կերգեմ, կխաղամ:
Ենթադրական անցյալ
կպարեի, կկարդայի
կպարեիր, կկարդայիր
կպարեր, կկարդար
կպարեինք, կկարդայինք
կպարարեիք, կկարդայիք
կպարեին, կկարդային
Ենթադրական ապառնի
կպարեմ, կկարդամ
կպարես, կկարդաս
կպարի, կկարդա
կպարենք, կկարդանք
կպարեք, կկարդաք
կպարեն, կկարդան
Հարկադրական եղանակ
Հարկադրական անցյալը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում հարկադրաբար, անհրաժեշտաբար կատարելի գործողություն, օրինակ՝ պիտի պարեմ, պիտի պարես, պիտի պարի։ Հարկադրական եղանակն ունի երկու ժամանակաձև՝ հարկադրական ապառնի և հարկադրական անցյալ:
Հարկադրական եղանակը կազմվոիւմ է ըղձական եղանակից պիտի կամ պետք է եղանակիչների միջոցով՝՝ պիտի երգեմ, պետք է երգեմ, պիտի խաղամ, պետք է խաղամ:
Հարկադրական անցյալ
Պետք է երգեի, պետք է կարդայի
պետք է երգեիր, պետք է կարդայիր
պետք է երգի, պետք է կարդա
պետք է երգեինք, պետք է կարդայինք
պետք է երգեիք, պետք է կարդայիք
պետք է երգեին, պետք է կարդային
Հարկադրական ապառնի
պիտի երգեմ, պիտի կարդամ
պիտի երգես, պիտի կարդաս
պիտի երգի, պիտի կարդա
պիտի երգենք, պիտի կարդանք
պիտի երգեք, պիտի կարդաք
պետք է երգեն, պիտի կարդան
Հրամայական եղանակ
Հրամայական եղանակը ցույց է տալիս խոսակցին ուղղված հրաման, կարգադրություն, խնդրանք: Այն ունի միայն մեկ դեմք՝ երկրորդ դեմքը, երկու թվով՝ եզակի, հոգնակի։ Օրինակ՝ երգի՛ր, երգե՛ք, խոսի՛ր, խոսե՛ք։ Այն ունի արգելական հրամայական, օրինակ՝ մ՛ի երգիր, մ՛ի խոսիր, մ՛ի գնա, մ՛ի գնացեք։
Խոսի՛ր
Խոսե՛ք
Մի պարի՛ր
Մի պարե՛ք
Առաջադրանքներ
Ալեքս Մելիքյանի բլոգ 