Առաջադրանք 1
Մշակույթը 20-րդ դարի առաջին քսանամյակում
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Հովհ. Թումանյան — ժողովրդական բանաստեղծ, ազգային միասնության և բարոյական արժեքների քարոզիչ; հիմնեց «Վերնատուն» գրական ակումբը։
Վերնատուն — Թումանյանի տան հանդիպումների գրական սրահ/խմբակ թիֆլիսյան գրական միջավայրի կենտրոն)։
Ընկեր Բ. Փանջունի — Երվանդ Օտյանի սատիրական կերպարը/գիրքը (բեմադրություններ ու քննադատություններ՝ քաղաքականության մասին)։
Դ. Վարուժան — դարավերջի/դարասկզբի հայ բանաստեղծ, ուժեղ լիրիկա ու ազգագրական տոն։
Ե. Չարենց — նորի էպիկական ու խորհրդանշական գոհար, հեղափոխության և հայրենասիրության ուժեղ թեմաներ (օրինակ՝ «Կարմիր նժույգներ», «Վահագն»):
Վ. Տերյան — խոր սենթիմենտալ, ռոմանտիկ տոն, ազդեցություն Չարենցի վրա։
Մշակութային քաղաքականություն — պետական, գաղափարական ծրագրեր գրողներին, դպրոցներին և թանգարաններին ուղղորդելու համար։
Պետական լեզու — հայերազգի պետությունում հայերենը մոտիվացող, միացնող գերատեսչական գործոն։
Ազգային թանգարան — ազգի հիշողությունն ու մշակութային ժառանգությունը պահող ինստիտուտ։
Կոստանդնու պոլիս — պատմական մեծ քաղաք (Ստամբուլ), հայ ազգային կյանքի կենտրոններից մեկը՝ մինչև 20-րդ դ. սկիզբ։
Կարս — ռազմավարական ու քաղաքականորեն առանցքային շրջան՝ 20-րդ դարի սկզբի հայկական-թուրքական հակամարտությունների համատեքստում։
ֆուտուրիզմ — Արվեստի ուղղություն՝ արագ շարժում, ապագայի ու տեխնիկականի պաշտամունք, որ ազդեցություն ունեցավ նաև հայկական ավանգարդում։
ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Նկարագրի՛ր։ Հեղափոխության համատեքստում ներկայացրո՛ւ Եղիշե Չարենցի «Կարմիր նժույգներ» (1917) բանաստեղծության առաջին քառատողը։ Ի՞նչ ես հասկանում այդ խորհրդանիշներից։
Չարենց — «Կարմիր նժույգներ» առաջին քառատողը
«Կարմիր նժույգները թռչում են սրընթաց, / Կարմիր նժույգները՝ բաշերը փրփուր…»
Այս խորհրդանիշները՝ կարմիր նժույգներ, հուր, դողացող պայտեր ցույց են տալիս հեղափոխական հուժկու ուժն՝ երկիրը այրող, արագ ու բռնի փոփոխությունը։ Կարմիրը կարող է լինել և կրակ ու հուռ, և արյուն — ոգևորություն ու աղետ միաժամանակ։
գ. Վերլուծի՛ր։ Փորձի՛ր ինքնուրույն վերլուծել և մատնանշել «Վահագն» պոեմի պատմական ասելիքը։
Չարենցը այստեղ նայել է դիցաբանական պատերազմի-փրկչի պատկերին ու ցույց է տալիս՝ երբ ազգը սարսափում ու ջախջախվում է (ղեռնի, պատերազմի ընթացքում), նույնիսկ ընկալված «պայքարի աստվածը» անզոր կամ խեղված է։ Պոեմը քննադատում է հերոս-միթոսի մոլրուը և արտահայտում է հիասթափություն՝ իրական քաղաքական/հայրենական աղետների ֆոնին։
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Համադրի՛ր գրականության մեջ հեղափոխության արտացոլումը և պատմությունից ձեռք բերած գիտելիքներդ:
Պատմությունը տալիս է իրադարձությունների թվերն, պատճառ-արդյունքները և համակարգային պատկերը։ Երկուսն էլ անհրաժեշտ են՝ մեկը մարդկային ընկալումը, մյուսը՝ փաստերը։
Գրականությունը ցույց է տալիս զգացմունքները, խորհրդանիշները, հույսն ու հիասթափությունը (մակրանյութ՝ պատկերներ, մետաֆորներ).
2. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ դեր ունեցավ Հովհաննես Թումանյանը ազգամիջյան կռիվները դադարեցնելու գործում։
Թումանյանը որպես հեղինակություն և դաստիարակող ձայն նպաստեց համաշխարային համերաշխության և բարոյականության քարոզին՝ իր ստեղծագործություններով և «Վերնատուն» խմբակով։ Նրա հեղինակությունը օգնեց մշակութային հարթակում միավորել տարբեր խմբեր և մեղմել հակակրանքները։
Ալեքս Մելիքյանի բլոգ 