Որպես անհատ՝ կինը ի՞նչ դեր կարող է ունենալ տարբեր ժամանակներում ազատության, ազգային ինքնության և պետականության պահպանման համար մղվող պայքարում։
Գեղարվեստական հատված՝ Մ․Նալբանդյան «Իտալացի աղջկա երգը»
Մեր հայրենիք, թշվառ, անտեր,
Մեր թշնամուց ոտնակոխ,
Յուր որդիքը արդ գանչում է
Հանել յուր վրեժ, քեն ու ոխ»:
«Մեր հայրենիք շղթաներով
Այսքան տարի կապկապած,
Յուր քաջ որդոց սուրբ արյունով
Պիտի լինի ազատված»:
«Ահա՛, եղբայր, քեզ մի դրոշ,
Որ իմ ձեռքով գործեցի,
Գիշերները ես քուն չեղա,
Արտասուքով լվացի»։
«Նայի՛ր նորան, երեք գունով,
Նվիրական մեր նշան,
Թո՛ղ փողփողի թշնամու դեմ,
Թո՛ղ կործանվի Ավստրիան»:
«Ինչքան կին մարդ, մի թույլ էակ,
Պատերազմի գործերում
Կարե օգնել յուր եղբորը,
Զանց չարեցի քո սիրուն»:
«Ահա՛ իմ գործ, ահա՛ դրոշ,
Շուտ ձի հեծի՛ր քաջի պես,
Գնա՛ փրկել մեր հայրենիք,
Պատերազմի վառ հանդես»:
«Ամենայն տեղ մահը մի է,
Մարդ մի անգամ պիտ մեռնե.
Բայց երանի՜, որ յուր ազգին
Ազատությամբ կը զոհվի»:
«Գնա՛, եղբայր, Աստված քեզ հույս,
Ազգի սերը քաջալեր,
Գնա՛, թեև չեմ կարող գալ,
Բայց իմ հոգին քեզ ընկեր»:
Ասաց տվեց օրիորդը
Յուր եղբորը մի դրոշ,
Մետաքսից էր, ազնիվ գործած,
Ուր երեք գույն կան որոշ:
-Քույրի՜կ,-գանչեց քաջ պատանին, —
Մնա՛ս բարյավ, սիրական,
Այս դրոշակին պիտի նայի
Ամբողջ բանակն իտալյան:
Նա սո՛ւրբ է ինձ, երբ մկրտված
Արտասուքով ու կնքած,
Դու հանձնեցիր ինձ հիշատակ,
Հայրենիքի նվիրված:
Թե մեռանիմ, դու մի՛ սգար,
Իմացի՛ր, որ տարեցի
Դեպի մահու արքայություն
Իմ հետ քանի թշնամի:
Սորա կեսը, կեսի կեսը,
Գեթ երևեր մեր ազգում.
Բայց մեր կանայք ո՜ւր Եղիշե,
Ո՜ւր մեր տիկնայք փափկասուն:
Պատմական հատված
Նյութի աղբյուր՝ «Աշխարհացույց» կրթահարթակ
Փառանձեմը Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության ամենահայտնի թագուհիներից է՝ Արշակ II-ի 3 կինը։ Նա Սյունյաց նախարարական տոհմից էր՝ Անդովկ Սյունու դուստրը: «Այն ժամանակ Սյունյաց նախարարներից մեկը՝ Անդովկը, մի գեղեցիկ դուստր ուներ՝ Փառանձեմ անունով, որ շատ հռչակված էր իր գեղեցկությամբ և պարկեշտությամբ…», — գրում է Փավստոս Բուզանդը։
Փառանձեմ թագուհին Արշակ II–ին և Հայոց աշխարհին պարգևեց մի որդիարքայազն Պապին, որը նրա դաստիարակության շնորհիվ դարձավ մեր պատմության ամենաերևելի դեմքերից մեկը: Արշակ II–ի ձերբակալությունից հետո Շապուհը փորձեց խաբեությամբ գերել նաև Փառանձեմ թագուհուն և հրավիրեց Պարսկաստան։ Սակայն հեռատես թագուհին չհավատաց Շապուհին և չընդունեց նրա հրավերը: Ավելին երկիրը պարսկական նվաճումից պաշտպանելու նպատակով նա զորքով ամրացավ անմատչելի Արտագերս ամրոցում, ուր տեղափոխեց նաև արքունի գանձարանը։ Փառանձեմ թագուհին արքայազն Պապին ուղարկեց Հռոմի Վաղես կայսեր մոտ՝ խնդրելով ճանաչել նրան Մեծ Հայքի թագավոր և օգնություն ուղարկել։ Տասնչորս ամիս է տևում ամրոցի հերոսական պաշտպանությունը։ Միայն այն ժամանակ, երբ սովը, համաճարակները օգնության են հասնում պարսից արքային, և ամրոցի պաշտպանների շարքերը նոսրանում են, պարսից արքան կարողանում է գրավել Արտագերսն ու գերել հայոց թագուհուն: Շապուհ II–ը, տանջանքների ու անարգանքի ենթարկելով, հրապարակային մահապատժի ենթարկեց թագուհուն:
Այսպիսի բուռն ու փոթորկալից կյանք ունեցավ Սյունյաց աշխարհի չքնաղ օրիորդը, սիրեցյալ ամուսնուն կորցրած այրին, որն իր կամքին հակառակ դարձավ Մեծ Հայքի թագուհի։ Նա առաջնորդը դարձավ առանց արքայի մնացած Հայոց աշխարհի և հերոսաբար պաշտպանեց երկիրը թշնամուց: Նրա քաջության, դիվանագիտական ջանքերի և ինքնազոհաբերման շնորհիվ շարունակեց իր գոյությունը Մեծ Հայքի թագավորությունը… Պատահական չէ, որ Փառանձեմ թագուհին իր ամուսին Արշակ II–ի և որդի Պապ թագավորի հետ դարձել է բազմաթիվ գեղարվեստական ստեղծագործությունների հերոս։
________________________________________________________
Էսսե
Միքայել Նալբանդյանի «Իտալացի աղջկա երգը» բանաստեղծությունը մեր Հայաստանի օրհներգն է, բայց տարբերվող բառերով և ավելի բանաստեղծական ձևով։ Այն պատմում և համեմատում է Իտալիայի պետության մասին, թե ինչպես էր նրա բանակը նայում մեր դրոշին որպես օրինակ և հույս ունենում, որ նրանք էլ կհաղթեն ու կդառնան ազատ, անկախ պետություն։ Պատմական Հատվածում Ներկայացնում է Արշակ Բ-ի և նրա կնոջ Փառանձեմի մասին
Ալեքս Մելիքյանի բլոգ 