Author: Ալեքս Մելիքյան

§ 38. Գաղափար ատոմային էներգիայի մասին: Ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործումը:

1. Ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում ճառագայթաակտիվ տրոհման պրոցեսում:

Միջուկը բաժանվում է, առաջանում են փոքր միջուկներ, նեյտրոններ և մեծ էներգիա։

2. Ի՞նչն է կոչվում ուրանի կրիտիկկան զանգված:

Ուրանի կրիտիկական զանգված՝ այն նվազագույն քանակն է, որի դեպքում շղթայական ռեակցիան ինքն իրեն շարունակվում է։

3. Ի՞նչ է շղթայական ռեակցիան:

Շղթայական ռեակցիա՝ երբ մեկ տրոհումից առաջացած նեյտրոնները առաջացնում են նոր տրոհումներ։

4. Ի՞նչ է միջուկայն ռեակտորը:

Միջուկային ռեակտոր՝ սարք, որտեղ վերահսկվում է միջուկային ռեակցիան և ստացվում է էներգիա։

5. Ինչպե՞ս են կառավարում շղթայական ռեակցիան:

Կառավարում են՝ նեյտրոն կլանող ձողերով (կադմիում, բոր)՝ դանդաղեցնելով ռեակցիան։

6. Թվարկեք միջուկային ռեակտորի հիմնական մասերը:

ռեակտորի միջուկ, վառելիք (ուրան), վերահսկիչ ձողեր, սառեցման համակարգ, պատյան։

7. Ի՞նչ գիտեքՀայկական ատոմակայանի մասին: Ատոմային էներգետիկա, ատոմային ռումբ: Բնապահպանական խնդիրներ և հետևանքներ: (Հավաքել և ներկայացնել տեղեկություն):

արտադրում է էլեկտրաէներգիա։

Օգուտ՝ մեծ էներգիա առանց CO₂
Ռիսկ՝ ճառագայթում, թափոններ
Ատոմային ռումբ՝ անկառավարելի շղթայական ռեակցիա, կործանարար։

8. Ո՞րն է էներգիայի աղբյուրների հիմնախնդիրները:

վառելիքի սպառում, շրջակա միջավայրի աղտոտում, էներգիայի պահանջի աճ։

9. Որո՞նք են ատոմային ատոմակայանների առավելությունները մյուս էլեկտր. համեմատությամբ:

շատ էներգիա, քիչ վառելիք, քիչ CO₂, կայուն աշխատանք։

10. Որո՞նք են միջուկային էներգետիկայի վտանգավորության հիմնական աղբյուրները: Անվտանգութքան ապահովումը ԱԷԿ-ի աշխատանքում:

ճառագայթում, վթարներ, թափոններ։
Անվտանգություն՝ պաշտպանիչ շերտեր, վերահսկում, ավտոմատ համակարգեր։

Նախագիծ՝

Ատոմակայաններ-դրական և բացասական կողմերը:

1)Գտնել 45-ի բոլոր բաժանարարների գումարը:

78
2)Գտնել 48-ի բոլոր բաժանարարների գումարը:

124
3)Գտնել 12 և 20 թվերի ընդհանուր բաժանարարների քանակը:

4
4)Գտնել 15 և 25 թվերի ընդհանուր բաժանարարների քանակը:

3
5)Գտնել [23;123] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը:

101
6)Գտնել [-25;56] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը:

82
7)Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 7 է, քանորդը` 5, իսկ մնացորդը՝ 3:

38
8)Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 9 է, քանորդը` 8, իսկ մնացորդը՝ 6:

78
9)Քանի՞ պարզ թիվ կա [29;50) միջակայքում:

6
10)Քանի՞ պարզ թիվ կա (56;71] միջակայքում:

4
11)Գտնել 5 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը:

0
12)Գտնել 6 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը:

0
13)28-ը 20–ից քանի՞ տոկոսով է մեծ:

40%
14)16-ը 12-ից քանի՞ տոկոսով է մեծ:

15)Գտնել 48-ի 20%-ը:

9.6
16)Գտնել 36-ի 25%–ը:

9
17)Գտնել այն թիվը, որի 40%-ը հավասար է 80-ի:

200
18)Գտնել այն թիվը, որի 50%–ը հավասար է 34-ի:

68
19)2-ը 10-ի քանի՞ տոկոսն է:

20%
20)4–ը 20–ի քանի՞ տոկոսն է:

20%

Մեկ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունները կոչվում են պարզ նախադասություններ: Մեկից ավելի ստորոգյալ ունեցող նախադասությունները կոչվում են բարդ նախադասություններ:

Օրինակ՝ Լույսը բացվեց։ Պարզ նախադասություն է։
Լույսը բացվեց, և նոր օր սկսվեց։ Բարդ նախադասություն է։


1․Առաջադրանքներ:
1.Որոշիր՝ նախադասությունը պարզ է, թե բարդ:

1.Դրսում քամին դադարեց, սկսեց ձյուն տեղալ:
Բարդ

2.Սրթսրթալով տեղավորվեցինք մի փոքր անձավում:
Պարզ

3.Երեխաները ծառից խոշոր, բայց խակ սալոր էին քաղել:
Բարդ

4.Շրջակայքում փայտ չկար, որ խարույկ վառեինք:
Պարզ

5.Մինչև լույս կդիմանանք ու մեր որսը լուսաբացին կշարունակենք:
Բարդ

6.Աստծո հրամանով սարերն իրար են մոտեցել, լիճը հասցրել են մինչև երկինք և ազատել վիշապից:
Բարդ

7.Երեխաների ճիշտ դաստիարակությունն ամեն ընտանիքի առաջնային խնդիրն է:
Պարզ

8.Անտառը դատարկվում է, ու ծառերը չորանում են:
Բարդ

2․Կետադրիր, եթե անհրաժեշտ է:

Այստեղ ծաղիկների հոտն էր բռնել, և մի քիչ այն կողմ՝ աղբանոցի հոտը։

Թագավոր ընտրվելուց հետո բնավորությունն անմիջապես փոխեց, հպարտացավ։

Շուտով բոլորը հիասթափվեցին, մի խումբ
ծաղիկներ նրա դեմ ըմբոստացան։

Իր տեղից իսկույն ելավ ու աթոռ առաջարկեց։

Համեցեք, խնձոր, անուշ արեք, օրը շոգ է, ծարավ կլինեք։

Հրավերը շնորհակալությամբ ընդունեցի և ձիս կանգնեց ծառի տակ։

Սիսակն ընտանիքից էր բաժանվում, Միսակը՝ այգուց։

Հակոբ ապոր խնձորենիներն աճում էին, ու դրանց հետ աճում էր նաև որդին։

Եզան մեջքն ուղիղ էր, ետևի մասը՝ մի քիչ տափակ, վիզը՝ հաստ, գլուխը՝ դիք։

Զօր ու գիշեր երկինքը ցողում է, և հողը խոնավ է։

Հայացքը գցել էր մի կետի, ու սիրտը արագ բաբախում էր։

3․ Կետադրիր նախադասությունները

Կհանդիպես նրան, բայց հաջողություն չեմ ակնկալում։

Ուսին մնացել է խոռոչաձև սպի, իսկ հոգում՝ չսպիացող մի ցավ։

Մեքենան դղրդյունով անցավ քարե նեղ կամուրջը, մի քանի կիլոմետր համաչափ վազքով սլացավ գետի ափով, ապա բարձրացավ քարքարոտ ճանապարհով։

Թողել եմ ներքև և փառք, և գանձ, և քեն, և նախանձ։

Ոչ հայրենիք ունի, ոչ տուն, ոչ անուն։

Կրակը լափեց թե սերմ, թե սերմնացան։

Նա այն հարուստներից էր, որոնց պարսկերեն հորջորջումով կոչում են նովսիքա, այսինքն՝ նոր քսակի տեր։

Բոլորին զբաղեցնում էր մի միտք՝ այն է՝ վաստակել որքան կարելի է շատ և որքան կարելի է շուտ։

Հովիվներն աշխատում էին թաքցնել ոչխարների հոտերը և գուժում էին այդ բոթը։

Երիտասարդը մխրճվել էր մինչև հատակը, և ոչ մի ապարանք չէր տեսել այդտեղ։
Կրակները վաղուց հանգել էին, և շարժումը դադարել էր։

Տներում վառվում էին կրակները, և գյուղի վրա բացվում էր պարզ ու աստղազարդ երկինքը։

Հանգչում էին լույսերը, և մի ակնթարթում մասրենին կորչում էր խավարի մեջ։

4․ Փակագծերում տրված տարբերաներից ընդգծի՛ր ճիշտը։

Ես քեզ առնվազն ութ անգամ զանգահարել եմ, բայց դու չես պատասխանել։
Բոլորը հոտնկայս ծափահարում էին պատանի ջութակահարին։
Ցերեկը ես մեծ մասամբ տանն եմ լինում։
Մենք նրան ազգովին ընտրեցինք նախագահ, բայց նա շուտով կորցրեց ժողովրդի վստահությունը։
Մրցույթի արդյունքներն առայժմ չեն հրապարակվել, բայց ես չեմ կասկածում իմ հաղթանակին։
Մեր փողոցի նոր գետնանցումը արդեն գործում է։

5․ Աջ սյունյակից ընտրե՛ք յուրաքանչյուր կապակցության իմաստն արտահայտող բառը։
1․ Մրգահյութից զովացուցիչ ըմպելիք — օշարակ
2․ մեղք գործել — մեղանչել
3․ ծաղիկ աճեցնելու ծաղկաման — թաղար
4․ գինի մատուցող անձ — մատռվակ
5․ մեկի մոտ սովորել — աշակերտել
6․ ծարավից տանջվել, տոչորվել — հովեկ
7․ հագուստի, գոտու ծայրերը միացնող օղակ — ճարմանդ
8․ ամառանոց եկած անձ — հովեկ
9․ մեղուների բույն — փեթակ
10․ տնային բաց ոտնաման — հողաթափ
11․ դաս տալ, ուսուցանել — դասավանդել

1.Որո՞նք են ալկալիական մետաղներ։

Լիթիում, Նատրիում, Կալիում, Ռուբիդիում, Ցեզիում, Ֆրանսիում։

2.Ո՞ր խմբում են գտնվում ալկալիական մետաղները պարբերական համակարգում։

I խումբ

3.Ի՞նչ ընդհանուր բան կա ալկալիական մետաղների արտաքին էլեկտրոնային շերտում։

Ունեն 1 արտաքին էլեկտրոն։

4.Ի՞նչ օքսիդացման աստիճան են սովորաբար ցուցաբերում ալկալիական մետաղները։

+1

5.Ինչո՞ւ են ալկալիական մետաղները հեշտությամբ արձագանքում այլ նյութերի հետ։

Քանի որ հեշտ են կորցնում այդ 1 էլեկտրոնը։

6.Ինչո՞ւ ալկալիական մետաղները բնության մեջ չեն հանդիպում ազատ վիճակում։

Շատ ակտիվ են, անմիջապես միանում են այլ տարրերի։

7.Ինչպե՞ս է արտաքին մեկ էլեկտրոնը ազդում նրանց քիմիական ակտիվության վրա։

Այդ 1 էլեկտրոնը թույլ կապված է, հեշտ տալիս են։

8.Ինչո՞ւ է նրանց ակտիվությունըմեծանում վերևից ներքև խմբում։

Ներքև իջնելիս ատոմը մեծանում է, էլեկտրոնը ավելի հեշտ է պոկվում։

9.Ինչո՞ւ է ֆրանսիումը քիչ ուսումնասիրված տարր։

Շատ հազվադեպ ու ռադիոակտիվ է։

10.Ի՞նչ գույն և կառուցվածք ունեն ալկալիական մետաղները։

Արծաթագույն, մետաղական բյուրեղական կառուցվածք։

11.Ինչո՞ւ են դրանք փափուկ և հեշտ կտրվող։

Թույլ կապեր ունեն, փափուկ են։

12.Ինչպե՞ս է փոխվում հալման ջերմաստիճանը խմբում ներքև շարժվելիս։

Նվազում է։

13.Ինչպե՞ս է փոխվում խտությունը խմբում ներքև շարժվելիս։

Ընդհանուր՝ մեծանում է։

14.Համեմատիր լիթիումը և ցեզիումը՝ ո՞րն է ավելի ակտիվ և ինչո՞ւ։

Ցեզիումը ավելի ակտիվ է, ավելի մեծ ատոմ, հեշտ է տալիս էլեկտրոնը։

15.Ինչպե՞ս կփոխվի մետաղի հատկությունը, եթե նրա արտաքին շերտում լինի ոչ թե 1, այլ 2 էլեկտրոն։

Կլինի պակաս ակտիվ (արդեն ալկալիական չի լինի, այլ ալկալահողային)։

16.Ինչո՞ւ ալկալիական մետաղները համարվում են ուժեղ վերականգնիչներ։

Քանի որ հեշտությամբ տալիս են էլեկտրոն, վերականգնիչ են։

17.Գրիր ռեակցիայի օրինակ, որտեղ ալկալիական մետաղը տալիս է իր էլեկտրոնը։

Օրինակ՝
2Na → 2Na⁺ + 2e⁻

18.Ինչ տեղի կունենա, եթե նատրիումը փոխազդի ջրի հետ (բացատրիր ընդհանուր ձևով)։

Արագ ռեակցիա, առաջանում է ալկալի (NaOH) և ջրածին գազ, ջերմություն է անջատվում։

19.Ո՞ր ալկալիական մետաղը կլինի ամենաակտիվը :

Ֆրանսիում (տեսականորեն ամենաակտիվը)։

Դասի հղումը՝ Ալկալիական մետաղներ

Երկրաչափական պրոգրեսիան անվանում ենք անվերջ նվազող, եթե նրա հայտարարը բացարձակ արժեքով փոքր է մեկից:

q հայտարարով {a_n} անվերջ նվազող երկրաչափական պրոգրեսիայի գումարը
S = a₁/(1 — q) արտահայտության արժեքն է:

Օրինակ 1.
{a_n} անվերջ նվազող երկրաչափական պրոգրեսիայում a₁= 6, q = 1/3: Հաշվենք պրոգրեսիայի գումարը:
Լուծում.

Օրինակ 2.

Հաշվենք 2 + 2/3 + 2/9 + 2/27 +… գումարը:
Լուծում.
Նկատենք, որ յուրաքանչյուր հաջորդ կոտորակը նախորդից փոքր է 3 անգամ։ Ուրեմն՝ q = 1/3: Քանի որ a₁ = 2 ուրեմն՝

Առաջադրանքներ․

1)Պարզե՛ք՝ արդյոք տրված երկրաչափական պրոգրեսիան անվերջ նվազո՞ղ է.

ա)այո բ)այո գ)ոչ դ)ոչ ե)ոչ զ)այո է)ոչ ը)ոչ

2)Պարզե՛ք՝ արդյոք տրված երկրաչափական պրոգրեսիան անվերջ նվազո՞ղ է: Եթե անվերջ նվազող է, ապա հաշվե՛ք պրոգրեսիայի գումարը.

ա)ոչ բ)այո գ)ոչ դ)այո

3)Հաշվե՛ք անվերջ նվազող երկրաչափական պրոգրեսիայի գումարը.

ա)այո բ)այո գ)այո դ)այո ե)այո զ)այո է)այո ը)այո

S.O.S save our space.

My School Trips.

If you could change one thing in your country, what would you change?

My favorite corner in school.

The internet in my Life.

I use internet everyday, everywhere. I use it for my specific works, private stuff and for homeworks. I use notebook in school and for study, or watching YouTube. I can say that it is an important thing in our lives, because it helps us do many things more easily.

My favorite place in school is our workshop with Mr. Karapet. My classmates and I go there to make things from wood. I also enjoy our Techno Lab, an engineering space where a guy named Sasha (Alexandr) helped me create pictures on wood using lasers.

Here is my Works

I would change the behavior of people in my country because the way people treat each other affects everyone’s daily life. I wish they were kinder and treated everyone with respect, speaking in a calm and normal way. There would be no shouting, no swearing, and no aggressive replies, because this kind of behavior only creates stress and conflict. If people communicated peacefully and tried to understand each other, society would become more united, safe, and positive for everyone.

§ 35. Լուսանկարչական ապարատ: Աչք և տեսողություն:

 1.Նկարագրեք մթնախցիկի կառուցվածքը:

Փակ տուփ է՝ փոքր անցքով (կամ ոսպնյակով), ներսում՝ էկրան, որտեղ ստացվում է պատկեր։

2. Ի՞նչ նմանություն ունեն լուսանկարչական ապարատի խցիկը և մթնախցիկը: Իսկ որն է դրանց տարբերությունը:

Նմանություն՝ երկուսն էլ ստանում են պատկեր լույսի միջոցով։
Տարբերություն՝ ապարատը ունի ոսպնյակ և ֆոկուսավորում, մթնախցիկը՝ հիմնականում միայն անցք։

3. Նկարագրեք լուսանկարչական ապարատի աշխատանքի սկզբունքը:

Լույսը անցնում է ոսպնյակով, բեկվում է և հավաքվում սենսորի/թաղանթի վրա՝ տալով պատկեր։

4.Ինչն է կոչվում սևանկար-պատկեր և ինչը արտանկար պատկեր:

Սևանկար՝ իրական, շրջված պատկեր։
Արտանկար՝ երևակայական, ուղիղ պատկեր։

5.Ինչպես է կառուցված աչքը:

Եղջերաթաղանթ, բիբ, ոսպնյակ, ցանցաթաղանթ, տեսողական նյարդ։

6.Ինչու է աչքը համարվում օպտիկական համակարգ: Որոնք են այդ օպտիկական համակարգի հիմնական մասերը:

Քանի որ բեկում և կենտրոնացնում է լույսը։
Մասեր՝ եղջերաթաղանթ, բիբ, ոսպնյակ, ցանցաթաղանթ։

7. Ի՞նչ է ակոմոդացիան:

Ոսպնյակի ձևի փոփոխությունն է՝ մոտ և հեռու տեսնելու համար։