3․ Ընդգծել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնցում երկհնչյուն կա

Ձյուներդ (յու),

Լույսը (ույ), Յոթ, ճյուղից (յու),

Հայաստան, այտերս, այրվում են, ծալվում են (այ, ույ),

Հյուրընկալ, մանկության (յու),

Քարայծի (այ), աղբյուր, հարստություն, ուրիշ (յու, ույ)։

3․ Արտագրել՝ լրացնելով երկհնչյունները

Առավոտյան, ծովեզրյան, այծյամ, արդյոք, մատյան, առյուծ,

բազմամյա, ստորոգյալ, լուսնյակ, կորյուն, եղյամ, սթաքել,

կյասր, եռամսյակ, լռակյաց, գործունյա, դղյակ, ծննդյան,

կղզյակ, մշակույթ, անասնաբույժ, մեղվաբույծ, համբույր, եղջյուր,

թեյաման, սառուցյալ, նյութ, ձյուն, կոյտ, շաբաթօրյակ, հույս։

4․ Դուրս գրել այն բառերը, որոնցում մեկից ավելի երկհնչյուն կա

Արտաժամյա, պայթյուն, հայություն, օտարերկրյա, մայրություն, այժմյան,

արքայորդի, հարյուրամյա, վայրագություն, յուրային, կայունություն, լայնություն։

4․ Ձայնավորների և բաղաձայնների քանակը

Ակունք – 2 ձայնավոր, 4 բաղաձայն

Բարձունք – 2 ձ., 6 բ.

Խճանկար – 3 ձ., 5 բ.

Անդունդ – 2 ձ., 4 բ.

Հրաժեշտ – 3 ձ., 5 բ.

Պայթյուն – 3 ձ., 4 բ.

Դաստիարակ – 4 ձ., 5 բ.

Մանրէ – 2 ձ., 3 բ.

Սրբատաշ – 3 ձ., 5 բ.

Հյուլե – 2 ձ., 3 բ.

Անընդհատ – 3 ձ., 5 բ.

Սրընթաց – 2 ձ., 6 բ.

Մերթընդմերթ – 3 ձ., 8 բ.

Մտավոր – 3 ձ., 4 բ.

Դազգահ – 3 ձ., 3 բ.

5․ Արտագրել՝ լրացնելով յա, իա, եա

Հեքիաթ, ակացիա, բամիա, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս,

եղյամ, էքսկուրսիա, խավյար, կղզյակ, Սուքյաս, կրիա,

միլյարդ, վայրկյան, Բենյամին, մումիա, Սիսյան, փասիա,

միմյանց, Արաքսյան, դաստիարակ, լյարդ, քիմիա, օվկիանոս,

անցյալ, Ազարիա, Անանիա, Եղիա, Եղյազար, Երեմիա,

հեծյալ, Զաքարիա, Մարիա, Ամալիա, Օֆելիա։

5․ Արտագրել՝ լրացնելով յո, իո, եո

Ամբիոն, աքսիոն, բրաբիոն, լեգիոն, հետյոտն, արդյոք,

մարմարյոն, թրիոն, մեդալյոն, միլյոն, ակորդյոն, չեմպյոն,

պանսյոնատ, Սրապյոն, տռիլյոն, օրյորդ, ավիացիոն,

ինդուկցիոն, ամֆիոն, քամելյոն։

6․ Արտագրել՝ լրացնելով յ տառը

Կայուն, հայելի, Միքայել, զրոյական, էյություն, նայել,

վայելել, գայիսոն, էյակ, ատամնաբույժ, Ռաֆայել, միյայն,

պոյեմ, պոյետ, միյասին, հիյանալ, թեյել, խնայել,

հիյանալ, որդիյական։

Գործնական աշխատանք

1․ Շարունակություն կաղնու խոսքի.

— Մի՛ պարծենա, արծիվ, որովհետև ամեն մեկս մեր տեղն ունենք։ Քո ուժը երկնքում է, իսկ իմը՝ հողում։ Երբ դու հոգնես ու իջնես, ես դեռ կանգնած կլինեմ իմ արմատներով։

2․ Ի՞նչը դուր չեկավ արծվի պահվածքում.

— Արծիվը հպարտացավ ու նայեց վերևից՝ չհարգելով կաղնուն։

3․ Հոմանիշներ.

Մագիլ – ճանկ, թաթ

Սավառնել – թռչել, բարձրանալ

Լերկ – անտերև, քարքարոտ

Դմիտրի Լիխաչով «Նամակներ բարու և գեղեցիկի մասին»

Հեղինակի ասելիքը․

Ինտելիգենտությունը միայն կրթություն չէ, այլ՝ ներքին բարիք, նրբություն և հարգանք մարդկանց հանդեպ։

Համաձայն եմ, քանի որ ինտելիգենտ մարդը ոչ միայն գիտի, այլև ապրումակցում է։

Բացատրություն միտքի․

Ինտելիգենտ լինելը՝ ուրիշի զգացմունքները հասկանալու, համբերատար լինելու և չդատելու կարողություն է։

Հեղինակ-հերոսի բնութագրություն․

Նրբազգաց, բարի, մարդասեր և մտածող անձնավորություն է։

Նոր վերնագիր․

«Ինտելիգենտ լինելու արվեստը» — քանի որ նամակը սովորեցնում է՝ ինչպես լինել իրական ինտելիգենտ մարդ։

Որքանո՞վ ես ինքդ ինտելիգենտ․

Ես փորձում եմ լսել, հասկանալ, չվիրավորել ու օգնել մարդկանց։

Համամիտ եմ այն մտքի հետ, որ ինտելիգենտությունը չի կախված ընթերցանությունից,

քանի որ մարդը կարող է շատ կարդացած լինել, բայց հոգեպես՝ աննրբազգաց։

1) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում և բառաձևերում է գրվում է:

1) ամենաէական, քրիստոնեություն, ելևէջ, ինչևէ
2) հնէաբան, պատնեշ, չէինք, առէջաթել
3) եղերերգ, ափեափ, լուսնէջք, լայնէկրան
4) դողէրոցք, Հրազդանհէկ, չէի, անէ

2) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ե:

1) անեզր, խուռներամ, երբևէ, նախօրե
2) նրբերշիկ, լայզր, լուսերես, անէացում
3) բազմերանգ, օրըստօրե, հրշեջ, դողէրոցք
4) ինչևիցե, եղերերգ, գեղուղեշ, աներկբա

3) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում օ:

1) հնօրյա, փայտոջիլ, միջօրեական, օրեցօր
2) անօրեն, տնօրինություն, օրըստօրե, օրորել

3) հանապազoր, առօրյա, անօրինություն, ոսկեզօծ
4) առօրեական, աշխարհազոր, հօգուտ, հօդս ցնդել

4) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում օ:

1) մեղմորեն, մեղմօրոր, միջորեական, քառորդ
2) նախօրոք, աշխարհազոր, ազգօգուտ, գիշերօթիկ
3) հանապազորդ, անօթևան, թախծօրոր, ականջող
4) ապօրինի, նախօրե, վաղօրոք, հանրօգուտ

5) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ո:

1) արագոտն, պնդօղակ, հոտնկայս, հրանոթ
2) քնքշորոր, հնգօրյակ, վաղորդյան, նրբորեն
3) հանրօգուտ, անորակ, հատորյակ, հանապազօր
4) հանապազորդ, եռոտանի, կրծոսկր, լացուկոծ

6) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ը:

1) խոչընդոտ, անընտել, ակնթարթ, մթնկա
2) կորնթարդ, որոտընդոստ, առընթեր, սրընթաց
3) օրըստօրե, հյուրընկալ, գահընկեց, անընդմեջ
4) ինքնըստինքյան, լուսնկա, ճեպընթաց, մերթընդմերթ

7) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում և:

1) ագևոր, ալևոր, ձևույթ, արևկա
2) թեթևոտն, հոգեվորդի, գոտևորել, եղրևանի
3) կարևոր, հոգեվիճակ, հոգևոր, հևիհև
4) որևէ, հոգևոր, հոգեվարք, ոսկևորել

8) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում և:

1) արևակն, երևակայել, ոսկեվազյան, գոտևորել
2) սերկևիլ, հևք, կարևոր, հետևակ
3) եղրևանի, արևմտաեվրոպական, օթևան, արևառ
4) բևեկնախեժ, երևույթ, գերեվարել, սեթևեթել

9) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում եվ:

1) հոգեվիճակ, արևավառ, ագևոր, ոսկեվաճառ
2) կարեվեր, գերեվարել, տարեվերջ, գոտևորել
3) արևմտաեվրոպական, ոսկեվարս, անձրևային, սերկևիլ
4) ագեվազ, գինեվաճառ, ուղեվճար, դափնեվարդ

10) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում յ:

1)  այծյամ. ջղային, բրաբիոն, ժողովածուում
2) տույժ, հեռակայել, էական, արթայորդի
3) ատամնաբույժ, Սերգեյի, հայելազարդ, լռելյայն
4) պատանյակ, սերմացուի, միլիոն, մարմարյա

11) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում յ:

1) Նաիրի, սկեսրայր, երեխայի, աղյուսակ
2) բարյացակամ, արքայորդի, լռելյայն, կաթսայատուն
3) խնայել, հետիոտն, ջղային, աշխույժ
4) ռնգեղջյուր, դշխոյական, ակացիա, Ամալյա

12) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում բ:

1) ողբասաց, ջրարբի, սրբապատկեր, հղփանալ
2) նրբաճաշակ, հարբեցող, արբշիռ, գրաբար
3) երբեմնի, դարպաս, աղբարկղ, դարբին
4) արբունք, աղբյուր, անխափան, նրբաթել

13) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում պ:

1) հափշտակել, թպրտալ, ճամպրուկ, ընդհուպ
2) Ծոփք, թարփ, պապակ, ճեպընթաց
3) հպանցիկ, ծոպավոր, ճողոպրել, հապշտապ
4) դարպաս, ամպշող, թմբլիկ, ըմպանակ

14) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում փ:

1) խարխափել, ծոպավոր, ճեփ-ճերմակ, թրմփալ
2) հափրուկ, երկնահուպ, սփրթնել, թրմոց
3) շամփրել, քարակոփ, Հռիփսիմե, ոսկեծուփ
4) կոպերիզ, երփնաթույր, հղփանալ, արփի

15) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում գ:

1) շագանակագույն, զիգզագաձև, Վարդգես, վարգել
2) ճաքճքել, նորոգել, հեղգ, դրասանգ
3) ծեգ, սգազգեստ, հագագ, արքունիք
4) ճրագալույց, ճգնակյաց, օձիգ, նախքան

16) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում կ:

1) վարկաբեկել, սայթաքել, փակցնել, շագանակ
2) մակաղել, քողտիկ, համաճարակ, վարակ
3) հարկահավաք, ակցան, փեղկ, անհարկի
4) դիցուք, մակույկ, նախկին, նախքան

17) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ք:

1) հմայք, սրնքակալ, սուգ, վարակիչ
2) Սուքիաս, եզերք, շոգեքարշ, վարկանիշ
3) կառք, չոքել, մարագ, շքերթ
4) բազրիք, ընդերք, բերանքսիվայր, տաքդեղ

18) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում դ:

1) երդիկ, երդվյալ, անդադար, որթատունկ
2) կորնթարդ, անհողդողդ, արդուկ, խորթություն
3)  ստահոդ, որդնել, անդամալույծ, վարսանդ
4) դդում, վաղորդայն, Տրդատ, բաղդատել

19) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում տ:

1) բիրտ, թատերգություն, խախուտ, աղոթք
2) խրտվիլակ, գաղտուկ, գրտնակ, զարտուղի
3) կրտսեր, ճտքավոր, մթնոլորտ, սփրթնել
4) փտախտ, փութկոտ, քողտիք, խոտհարք

20) Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում թ:

1) վաթսուն, անութ, փտեցում, փութկոտ
2) արթմնի, կարթ, արդուկ, զվարթություն
3) զարթուցիչ, ակնթարթ, հայթայթել, խայտալ
4) ակութ, անթացուպ, երթուղի, ընթանալ

Պատասխանիր հետևյալ հարցերին․

1.Թվարկի՜ր խոսքի մասերը։

Ինքնուրույն խոսքի մասեր – գոյական, ածական, թվաբան, դերանուն, բայ, մակբայ:

Օժանդակ խոսքի մասեր – նախդիր, հետդիր, շաղկապ, ընդօրինակ, մասնիկ, բացականչություն:

2.Ի՜նչ է ցույց տալիս Գոյական անունը։

առարկաների, երևույթների, անձանց, կենդանիների, տեղերի և այլնի անունները: Պատասխանում է հարցերին՝ ո՞վ, ի՞նչ։

3.Գոյականի տեսակները։

Սեփական անուններ Օրինակ Անի, Հայաստան, Արարատ

Ընդհանուր անուններ Օրինակ սեղան, քաղաք, աշակերտ

4.Գոյականի թիվը։

Միավոր Օրինակ գիրք

Բազմավոր Օրինակ գրքեր

5.Թվի՜ր գոյականի հոլովները, ներկայացրո՜ւ վերջավորությունները։

Ուղղական – վերջավորություն չունի (գիրք)

Սեռական – ի, -ի/-իի/-ու (գրքի)

Տվական – ին (գրքին)

Հայցական – ի, ին (գրքի, գրքին)

Գործիական – ով (գրքով)

Դերական – ում (գրքում)

Բացառական – ից (գրքից)

6.Լրացրու բաց թողնված տառերը․

Միջօր- էր, աներևակայելի շոգ: Վարդգ-սը, որ երկար տարիներ  չ-ր եղել հայրենի  գյուղում, նոր-կի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:  Վեր-լքներով ու վայր-ջքներով ելև-ջող  ճանապարհը ծանոթ էր նրան: Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմ-շների նախիրները, Սևանհ-կը, որ առատ  էլեկտրա-ներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առ-ջներից  նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը: Ճանապարհից աջ` գետ-զրին, հն-աբաններ են աշխատում, որոնք մանր-աբանի բծախնդրությամբ զննում են  ինչ-որ պեղված բեկորներ: Առօր-ական հոգսերով, կարևոր և ան-ական հարցերով տարված  տասը տարի չ-ր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դող-րոցքով բռնվածի պես տենդագին  դիտում էր շուրջբոլորը: Երբև- մտածե՞լ էր, թ- այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևից- անդրադարձե՞լ  էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:  Ինչևից-, կտրելով բազմ-րանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

Միջօրեր էր, աներևակայելի շոգ:
Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չիր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:
Վերելքներով ու վայրիջքներով ելևեջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան:
Ահա երփներանգ դաշտերը, որ արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհովը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առջևից նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը:
Ճանապարհից աջ` գետեզրին, հնաբաններ են աշխատում, որոնք մանրամասնի բծախնդրությամբ զննում են ինչ-որ պեղված բեկորներ:
Առօրեական հոգսերով, կարևոր և անհանգստացնող հարցերով տարված տասը տարի չիր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դողարոցքով բռնվածի պես տենդագին դիտում էր շուրջբոլորը:
Երբևիցե մտածե՞լ էր, թե այսքան աներկբայորեն կապված է հայրենի գյուղին, երբևիցե անդրադարձե՞լ էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:
Ինչևիցե, կտրելով բազմերանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

22.09

1. Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը, երկհնչյունը և կրկնակ բաղաձայնը:
Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպ. կան խաղերը, հին հույների գլխավոր սր.ավայրերից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր ու.տագնաց էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ող. գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալ. յից, Սիցիլ. յից, Փոքր Աս.այի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սր.ությունը գերագույն աստծո` Զ.սի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի ար.անը` փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժբախտ էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թա.ավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զար.արված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներք.ի մասը` փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու ար.անը, մյուսում` գավազանը, որը պսակված էր նրա սր.ազան թ.չունի` արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զար.արում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական ար.անի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին ար.անի ահռելի չափերը: Ար.անը տաճարի ներքին տարածության մեկ ե.որդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:
Նրա հա.ուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հա.ուստն ու հա.թական պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբո.ջ կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կեն.անություն էր տալիս:
Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար` խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևնույն ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ող. կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե ար.ան, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

Օլիմպոսը, որտեղ անցկացվում էին օլիմպիական խաղերը, հին հույների գլխավոր սրահներից մեկն էր: Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ տասնյակ հազարավոր զբոսաշրջիկ էր հավաքվում այնտեղ: Եվ գալիս էին ոչ միայն Հունաստանի բնակիչները: Ողջ գարունն ու ամառը դեպի Օլիմպոս էին լողում նավեր նաև Իտալիայից, Սիցիլիայից, Փոքր Ասիայի ափամերձ քաղաքներից, էգեյան ծովի կղզիներից:

Օլիմպոսի գլխավոր սրահը գերագույն աստծո՝ Զևսի տաճարն էր: Տաճարի խորքում խոյանում էր Զևսի վիթխարի արձանը՝ փառաբանված որպես հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը: Հունաստանում դժոխք էին համարում այն մարդուն, որը չէր տեսել Ֆիդիասի այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը:

«Մարդկանց և աստվածների թագավոր» Զևսը նստած էր հոյակապ ու ճոխ զարդարված գահին: Նրա մարմնի վերին մասը մերկ էր, ներքևի մասը՝ փաթաթված թանկարժեք թիկնոցով: Զևսը մի ձեռքում պահում էր Նիկե աստվածուհու արձանը, մյուսում՝ գավազանը, որը պսակված էր նրա սրահային թռչունի՝ արծվի պատկերով: Ձիթենու ճյուղերից պսակը զարդարում էր աստծո գլուխը:

Զևսի հսկայական արձանի վրա Ֆիդիասի հետ աշխատող աշակերտներին սարսափեցնում էին արձանի ահռելի չափերը: Արձանը տաճարի ներքին տարածության մեկ երրորդն էր զբաղեցնում: Գահին նստած Զևսի գլուխը համարյա կպչում էր առաստաղին:

Նրա հագուստը, գլխի պսակն ու ժապավենները, ձեռքի Նիկեի հագուստն ու հագնված պսակը պայծառ, շողշողացող ոսկուց էին: Զևսի գլուխն ու մարմինը, Նիկեի ամբոխային կերպարանքը փղոսկրից էին: Փղոսկրի ջերմ, դեղնավարդագույն երանգը Զևսի պատկերին զարմանալի կենդանություն էր տալիս:

Զևսի պատկերը դիտողի համար տպավորիչ էր ոչ միայն իր վեհությամբ: Դեմքին մի արտասովոր հմայք կար՝ խաղաղության, անհուն իմաստնության ու բարության զգացում: Եվ միևին ժամանակ աստվածային հզորություն էր դրոշմված նրա ամբողջ կերպարի վրա: Ում հաջողվել էր տեսնել Ֆիդիասի Զևսին, պնդում էր, որ ինքը ոչ թե արձանը, այլ իսկական աստվածությունն է տեսել:

2. .Լրացրու’ բաց թողնված տառերը,  երկհնչյունները, կրկնակ բաղաձայնները:

Դժո.ք, ա.բողջ, վար.ավճար, կար.ապահ, անօ.ևան, անջր.ի, բամ.. տա.տակամած, բացօ.յա, անդո..ավետ, առ..ծ, անդրավարտի-, մ..կահողմ, սիգապան.,  խոր.ուբոր.,  կմա.ք, կ.կտուր,  ճեպ.նթաց, սանդու.ք, օր.րդ :

դժոխք, ամբողջ, վառավճար, կարապետ, անօթևան, անջրի, բամբակատակամած, բացօթյա, անդոստավետ, առաստծ, անդրավարտի, մերձկահողմ, սիգապանիկ, խորոբորիկ, կմախք, կոկտուր, ճեպանցթոաց, սանդուկ, երկրորդ

3. Կազմի’ր   6 բառ`   սյունակներից    ընտրելով  մեկական  արմատ.
դրախտ                կեր
խոտ                    բաժին
մաս              դիմակ
խոժոռ                հավ
մրջյուն               խցիկ
բեռ                     բույն

դրախտկեր

խոտաբաժին

մասդիմակ

խոժորահավ

մրջյունխցիկ

բեռնբույն

4..Յուրաքանչյուր   սյունակից   ընտրելով մեկական  նախածանց  և արմատ` կազմի’ր  6  նախածանցավոր   բառ.

ենթ         սրահ

նախ       դարձյալ

հար        բաժին

արտ       տևել

վեր         ձեռք

առ          սահման

ներսրահ

նախադարձյալ

աբարաժին

արտատևել

վերահեղ

առասահման

5.. Յուրաքանչյուր սյունակից  ընտրելով մեկական վերջածանց և արմատ` կազմի’ր  6 վերջածանցավոր բառ.      ‘

պահել       ոտ

խաչագող               ան

կալվածատեր         ոն

յուղել                  յալ

հավելավճար         ածո

իշխել                   ություն

պահելոտ

խաչագողան

կալվածատերոն

յուղելյալ

հավելավճարածո

իշխելություն

1. Բառաշարքում ընդգծիր ի հոլովման պատականող 6 բառ:

Ուղղական հոլովը փոփոխություն չունի, պատասխանում է ով, ովքե՞ր, ի՞նչ(ը), ինչե՞ր(ը)։
Տեքստում ուղղական հոլով են․

Սևանը, մարգարիտն, հպարտությունը, Սևանա լիճը, լիճը, լեռնաշղթաներով, անտառներով, տեսարան, գետեր, գետը, տեսքը, երկնքի կապույտի հետ, ափը, ամպերը, լեռնաշխարհից, հայելին, օր, լիճը, ջուրը, օրերին, օրերին, գիշերները, լույսի ներքո։

2. Բառաշարքում ընդգծիր ու հոլովման պատկանող 6 բառ:

Բանաստեղծ

Ուղղ․ բանաստեղծ

Սեռ․ բանաստեղծի

Տրակ․ բանաստեղծին

Հա․ բանաստեղծը

Բացառ․ բանաստեղծից

Գործ․ բանաստեղծով

Ներգոյ․ բանաստեղծում

Փողոց

Ուղղ․ փողոց

Սեռ․ փողոցի

Տրակ․ փողոցին

Հա․ փողոցը

Բացառ․ փողոցից

Գործ․ փողոցով

Ներգոյ․ փողոցում

Նավ

Ուղղ․ նավ

Սեռ․ նավի

Տրակ․ նավին

Հա․ նավը

Բացառ․ նավից

Գործ․ նավով

Ներգոյ․ նավում

Ծերունի

Ուղղ․ ծերունի

Սեռ․ ծերունու

Տրակ․ ծերունուն

Հա․ ծերունին

Բացառ․ ծերունուց

Գործ․ ծերունով

Ներգոյ․ ծերունու մեջ

3.Բառաշարքում ընդգծիր վա հոլովման պատկանող 6 բառ:

Ծառ – ծառի

Գիրք – գրքի

Ուտելիք – ուտելիքի

Մայր – մոր (ո հոլովում)

Շուն – շան (ա հոլովում)

Աղջիկ – աղջկա (արտաքին ա հոլովում)

Աշուն – աշնան (ան հոլովում)

Ուսում – ուսման (ան հոլովում)

Ապակի – ապակու (ու հոլովում)

Հորեղբայր – հորեղբոր (ո հոլովում)

4.Բառաշարքում ընդգծիր ան հոլովման պատկանող 6 բառ:

Հրավեր – հրավերի
Երեկոյան ստացա ընկերոջս հրավերի նամակը։

Ստորոտ – ստորոտի
Գյուղը տարածվել էր լեռան ստորոտի մոտ։

Բարձունք – բարձունքի
Զորքը շարժվում էր դեպի լեռան բարձունքի կողմ։

Ճանապարհ – ճանապարհի
Մեր մեքենան կանգնած էր գյուղի ճանապարհի վրա։

Այգի – այգու
Մեր տունը թաքնված էր ծիրանի այգու խորքում։

Կարդալ և ներկայացնել բլոգում

12 Ձայն

Կոմիտասը ելավ հյուրանոցից, վերարկուի օձիքը բարձրացրեց, ձեռքերը խոթեց գրպանները և քայլեց արագ ու ճկուն: Դեկտեմբերի կեսն էր. Փարիզի փողոցներում վնգստում էր ցուրտը: Առավոտ շուտ չէր, արևն իր օրվա պռատ ճամփից մի երկու պարան անցած պետք է լիներ, բայց չկար` չքացել էր քաղաքի գորշ երկնքում, մի ծխնելույզից պոկված կայծի պես հալվել-կորել էր:

”Le Mercure musical” ամսագրի նո՜ր համարը,- դիմացի մայթին սնգսնգում էր լրագրավաճառ տղայի ձայնը,- վերջի՜ն համարը:

Հանդեսի անունը Կոմիտասին հետաքրքրեց. երկու շաբաթ առաջ, երբ փարիզեցիներով խճճված «Սալ դեզ, Ագրի քյուլտյորի» դահլիճում տրվելու էր հայկական առաջին նվագահանդեսը, և ինքը բեմում վերջին կարգադրություններն էր անում, ականջն ընկավ.

— Զարմանալի է: Եկել են նաև Փարիզի գիտական ու երաժշտական հեղինակությունները: Պարզապես անսովոր ու հրապուրիչ ծրագրերն են այսքան մարդ հավաքել: Ես կասկածում եմ, թե մի բան կտա հայկական երաժշտությունը, այն էլ… մի կրոնավորի ղեկավարությամբ:

Խոսողն առաջին շարքում նստած մի երիտասարդ էր` ինքնագոհ ու վստահ:

Իսկ նվագահանդեսի վերջում, երբ դահլիճը հիացմունք էր աղմկում, երիտասարդը բեմ թռավ.

— Խնդրում եմ… խնդրում եմ, ներեցեք ինձ,- խոնարհվեց:

Ինքը հոգնած ու անքեն ժպտաց, և երիտասարդն ավելի շփոթվեց:

— Հայր սուրբ…,- կմկմաց:

Հետո իմացավ, որ նա ”Le Mercure musical” հանդեսի աշխատակից էր:

— Ամենավերջին համարը, թարմ համարը,-մորմոքում էր տղայի ձայնը:

Կոմիտասն ակամա դանդաղեցրեց քայլերը, նա հանդեսը գնելու միտք չուներ, բայց լրագրավաճառը վազելով մոտ եկավ, ամսագիրը մեկնեց, կծվծաց.

— Մսյո…

— Մրսել ես, մանչս,- գնեց ամսագիրն ու շփեց տղայի քրտնած այտը:

— Մերսի… նոր համարը… թարմ համարը…- լրագրավաճառը վազեց փողոցով:

Կոմիտասը հայացքով ուղեկցեց նրան ու տխուր ժպտաց. «Դու որբ ես, մա՛նչս»: – Եվ հանդեսը թերթատելով քայլեց:

— Օհո՜,- ոտքը կախ գցեց,- երիտասարդը նորեն մեղանչում է: – Ամսագրում նվագահանդեսի արձագանքը կար, տողերից բացականչում էին սենսացիոն բառերը.

«Հայ երաժշտություն… նորություն… հայտնագործություն…»:

— Նորեն նույն մեծամիտ ու վիրավորող տոնն է. հայտնագործում է նոր ժողովուրդ, որը հնությունից իր ծննդյան օրն է շփոթում, երգն ու երաժշտությունն է հայտնագործում, որը ժողովուրդը օդի պես շնչել ու շնչում է:

«Մի երաժշտություն, որը տանում է մեզ հեռու և ստիպում է ապրել մոռացված մի ժողովրդի կյանքով… » – կոչում և ուսերին պարտք էր առնում հոդվածագիրը:

— Դատարկ խոսքեր,- Կոմիտասը քմծիծաղեց ու շարունակեց մտքում:- Տասը-տասներկու տարի առաջ աշխարհը քեզ պես լրագրողներով լեցուն չէ՞ր, որ սուլթան Համիդը քեզ համար այսօր հայտնագործած ժողովրդի ջարդերով կարմիր խրախճանք էր անում… Եվ հիմա նույնը շարունակվում է: Հիմա… (այդ օրը 1906 թվականի դեկտեմբերի կեսն էր): Հիմա փուչ խոսքեր ասելու հերթը քուկդ է,- սրտդողած փակեց ամսագիրը, ճմռթեց բռի մեջ և արագացրեց քայլերը:- Ամեն ժողովուրդ, ինչպես ամեն մարդ, ինքը պետք է իր օր ու կյանքն ապրի, իր ճամփեն պետք է կտրի սեփական ոտքերով… Էսքան ժամանակ ո՞վ է ուրիշի ոտքերով քայլել: Ո՞վ է շալակել ուրիշի սապատը:

Դեկտեմբերի կեսն էր: Մրսած օր: Եվ փարիզեցիները դուռ ու լուսամուտ գոցել էին օրվա դեմ: Հատուկենտ էին անցորդները` աչքերը կկոցած ցրտակեզ մայթերին: Թվում էր, թե պաղը երկնքի հետ կապ չունի, ամեն մեկի համար ոտատակից էր ծլլում ցուրտը, շինություններից, գոց դուռ ու լուսամուտներից և ծխնելույզների շուրթերից դժկամորեն անջատվող ծխի քուլաներից:

Փողոցի շրջադարձում Կոմիտասը մի դրամապանակ նկատեց: Հնամաշ էր, պարունակությամբ աղքատ` եղած-չեղածը տասը ֆրանկ:

«Խեղճ ու կրակ մեկն է կորցրել,- տխուր մտածեց նա և նայեց շուրջբոլորը,- էս ցուրտ օրվա ապրուստն է կորցրել` կորոնի, կդառնա, ետ կգա… Հիմա կգա»- համոզեց ինքն իրեն և նայեց ժամացույցին. 12-ին քառորդ էր պակաս, իսկ 12-ին Մարգարիտի մոտ ճաշի էր հրավիրված:

«Մի քիչ սպասեմ», – որոշեց ու հանդարտ սկսեց քայլել` փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ, ուշադիր` փողոցով անցնող հատուկենտ անցորդներին: Եվ համոզված էր, որ կգա նա` ձմռան այդ պաղ օրը ունեցած ափ կրակը կորցրած մարդը, ու ինքն անմիջնորդ կճանաչի նրան:

«Տխուր բան է օրվա ապրուստ չունենալը,- մտածեց Կոմիտասը,- դա մարդու ծնունդի դեմ, բնության դեմ բան է: Ամեն մարդ  հանապազօրյա հաց պետք է ունենա` օդ շնչելու բնական իրավունքով, հագուստ ու կապուստ պետք է ունենա` իր մորթու գոյության բնական իրավունքով: Եվ հաց ու թացի, հագուստ-կապուստի համար չէ, որ մարդիկ աշխարհ են գալիս, դրանք ի վերուստ տրվում են նրանց ծննդի հետ` տրվում են օդի ու մորթու պես… Իսկ եթե չկա՞, եթե չունի՞ն, ուրեմն մեծ ոճրագործություն է կատարվել: Թունավոր սրեր են բացվել բնության դեմ…»:

Փողոցի շրջադարձից ելավ մի կառք` ոսկեգույն ծոպերով զարդարուն, և փողոցը լցվեց բոժոժների տաք ղողանջով: Ձիերի հպարտ շունչը ռունգների մոտ դարձել էր եղյամ, կառապանը ձեռքերն էր փչում, իսկ հաստ վերարկուով կոլոլված ուղևորը մխրճվել էր կառքում, ցրտի դեմ ցանկել աչքերը: Եվ Կոմիտասն ուզեց կանգնեցնել կառքը` գտած դրամապանակը պահել կուշտ դեմքով անցորդի աչքերի դիմաց և ասել. «Մսյո՛, դուք այս դրամապանակն եք որոնում, խնդրեմ, վերցրե՛ք: Ինչպե՞ս, ձե՞րը չէ… Ոչինչ, վերցրեք, դրամապանակում տասը ֆրանկ կա, ածուխ կգնեք, ցուրտ է»:

Եվ մեկեն ծնված այդ ցանկությունը շնչավորեց մի հուշ, տասը տարվա տխուր մի հիշողություն: 1896 թվականին էր, էլի ձմեռ, Բեռլինի բարձրագույն երաժշտանոցում ուսանելու առաջին ձմեռն էր… Բարերարի ուղարկած ամսական թոշակը վերջացել էր, սպասում էր հաջորդին ու` չկար: Եվ դուրս էր եկել մի ծանոթից պարտք խնդրելու, բայց ինքնասիրությունը թույլ չէր տալիս բախել դուռը` հացի համար դրամ խնդրել, ու սոված չափչփում էր Բեռլինի փողոցները: Հանկարծ ոտքերի մոտ նշմարեց կես մարկ, վերցրեց ու ավելի շվարեց` ի՞նչ անել, կես մարկով ոչ կարող ես պանդոկ մտնել, ոչ` խանութ:

«Ես կես մարկանոց վիճակախաղի տոմս գնեցի, իսկ հաջորդ օրը շահեցի հարյուր մարկ,- հիշեց Կոմիտասը,- երկու օր նոթի-նոթի մտածեցի միայն ուտելու մասին, դրամի մասին, գտածս կես մարկով դարձա բախտ փորձող վաճառական և շահեցի հարյուր մարկ: Բայց ես կարող էի կուշտ լինել (հարկ է, որ կուշտ լինեի) «և այդ երկու օրը մարմնոք ապրելու փոխարեն, ապրեի հոգով, ինչի համար ծնվել եմ, ինչի համար ամենքն են ծնվում: Ու ես…»:

Հետո նա հիշեց քաղցած ու կիսաքաղց անցկացրած էլի օրեր, Բեռլինում ուսանած տարիներից` ավելի շատ, և դրանք բոլորը համարեց ունայն և տխրեց, որ գալիք օրերից ոչ մեկը, գալիք բոլոր օրերը միասին, էն փուչ օրերից ոչ մեկի պարապությունը լցնել չեն կարող: Եվ չնայած այդ փուչ օրերի համար ինքը մեղք չունի, բայց երբ ականջներում էլի զնգացին Բեռլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Շմիդտի խոսքերը` «Դուն, անպիտան, ինձ կվճարես, երբ ուտելու հա՞ց չունես: Կարգելեմ քեզի մի պֆենինգ ինձի վճարելու այսուհետև» – սառած դեմքն ամոթից տաքացավ:

«Իսկ ես այնուամենայնիվ վճարեցի նրան,- անվրդով շունչ քաշեց Կոմիտասը,- չեմ հասկանում, թե ինչո՞ւ են մարդիկ իրեց իրավունք տալիս ոտք դնելու ուրիշների զուտ անձնական աշխարհը,- վիրավորված մտածեն և զգաց, որ ներքին մի ձայն բողոքում է:- Պրոֆեսոր Շմիդտի մասին այդպես մտածելը անիրավություն է, նա բարի ու մարդասեր ծերունի էր, սիրում էր ինձ ու հետաքրքրվում ինձնով»: – Հանգստացրեց իրեն, վանեց մեկեն հայտնված վիրավորանքը ու նայեց ժամացույցին, ժամից ավելի սպասում էր:

«Ուշացավ»,- ասաց և` այնպիսի տոնով, կարծես պատահական ու իրեն անծանոթ մեկի չէր սպասում, այլ բարեկամի, որի հետ նախապես պայմանավորվածություն ուներ հանդիպելու հենց այնտեղ` փողոցի շրջադարձում, հենց այդ ժամին, միայն թե, չգիտես ինչու, ուշանում է, չի գալիս… Բայց անպայման կգա, և ինքը պետք է սպասի, պարտավոր է:

«Գուցե գլխի էլ չէ, որ դրամապանակը կորցրել է: Կիմանա, կգա, ցուրտ է, շուտ գար»:

Հետո աչքերում շողաց մի կարևոր միտք, և նա ուրախացավ, որ դրամապանակի տերը դեռ չի հայտնվել, լավ է որ չի եկել, թե չէ արդեն ուշ կլիներ, շատ ուշ: Եվ նա գրպանից հանեց հարյուր ֆրանկ, ճիշտ` հարյուր, շտապ բացեց դրամապանակը և հարյուր ֆրանկը ծրարեց դրամապանակի խորքում, տասը ֆրանկի տակ: Ապա ժպտաց, ձեռքերը շփեց իրար, խոր շունչ քաշեց, հին ու ծանր պարտքերից ազատվողի պես հանգիստ շնչեց ու շնչի հետ հանկարծ հասկացավ, որ տասը տարի առաջ վիճակախաղով շահած հարյուր մարկը հոգու խորքում, իրենից էլ ծածուկ, պարտք է համարել:

«Ինչո՞ւ,- փորձեց հասկանալ,- ինչո՞ւ պարտք»:

«Որովհետև հարյուր մարդ այդ վիճակախաղում հուսախաբ եղավ, իսկ ես շահեցի, սեփականացրի հարյուր մարդու հարյուր մարկը»: – Մոգոնածի համար ժպտաց, զգաց, որ իսկական պատասխանը դարձյալ իրենից ծածուկ է, հոգու խորքում ննջում է, մի օր կհայտնվի, անսպասելի կհայտնվի ու կուրախացնի:

Դրանք մեջս թուխս դրած իմ հավքերն են,- մտածեց մտքից ծրարված զգացմունքների մասին,- թող մնան, ձագ հանեն՚:

Հետո ձեռքերը տաքացրեց շնչով, ետ ու առաջ նայեց մայթերի երկարությամբ և շարունակեց քայլել` փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ…

Ցուրտ է… Ուշացավ՚:

Հիմա նա այնպես բծախնդիր չէր նայում անցորդներին, չէր որոնում դրամապանակի տիրոջը, երկժամյա ճամփապահումը ստեղծել էր պատրանք, թե ծանոթի է սպասում, որը եթե գա և ինքը չնկատի, կմոտենա, կբարևի և կմեկնի ձեռքը:

«Բա եղա՞վ, էդքան ուշանալ կլինի՞, մրսեցի»:

Հանկարծ սիրտը թպրտաց. դիմացից գալիս էր վտիտ մի մարդ` աշնանային հնոտի վերարկուի մեջ սեղմված: Նրա հայացքը մոլոր էր, բայց ոչինչ չէր որոնում մայթերի վրա:

«Սա չէ,- որոշեց Կոմիտասը և ափսոսալու փոխարեն թաքուն ուրախություն ունեցավ ու կանգնեց` ինքը չի՞ ուզում, որ դրամապանակի տերը շուտ հայտնվի: Չի՞ ուզում: Ինչպե՞ս չէ, հենց հիմա թող գա, տեր կանգնի կորցրածին և ինքը թողնի գնա, ցուրտ է, Մարգարիտը սպասում է, ախր… »:

Բայց կրծքի տակ դեռ ալիքվում էր մի տաքություն, տագնապն էր մարում` պահ առաջվա խեղճ ու կրակ մարդը, որը կարող էր դրամապանակի տերը լինել, անցավ գնաց, տերը չէր ու անցավ գնաց… Եվ կրծքի տակ ալիքվում էր մի տաքություն` սրտադողն էր մարում:

Կոմիտասը ժպտաց իր ծածուկ զգացմանը…

«Մեջս թուխս դրված հավքեր ունիմ:- Մեկն աչք էր բացել, թպրտում էր:- Դուրս չեմ հանի… Իմ տաքությունն են, թող մնան… Ցուրտ է աշխարհը… »:

Իմ հոգու խորքում ծվարած զգացումը չուզեց մեկնել, մանրացնել, դարձնել անշապիկ բառ ու խոսք և բոբիկ-բոբիկ կանգնեցնել այդ ցուրտ մայթի վրա, իր կողքին:

Ձմռան այդ օրն աշխարհում միլիոն ու մեկ մարդ հյուրընկալ է, միլիոն ու մեկ ճաշի հրավեր ունի (միլիոն ու մեկերորդը` ինքը Կոմիտասը), միլիոն ու մեկ մարդ համերգ ու թատրոնի տոմս է գնել, միլիոն ու մեկ մարդ աշխատում է, միլիոն ու մեկ մարդ մտածում, գլուխ է ջարդում, միլիոն ու մեկ մարդ մեռնում է, միլիոն ու մեկ մարդ ծնվում է… Ձմռան այդ օր ու ժամին աշխարհում մի մարդ, մեկը, միայն մեկը, ձմռնաշունչ փողոցում անծանոթի է սպասում – վերադարձնելու նրա կորուստը` տասը ֆրանկ: Հենց գար տերը, և ինքը դրամապանակը հանձներ նրան ու շարունակեր Մարգարիտենց տան ճամփեն, կդառնար միլիոն ու մեկերորդ ճաշի հրավիրվածը:

Եվ ինքն իր հետ դրամապանակի տիրոջ շուտ հայտնվելուն համաձայն չէր:

Ձմռան այդ օրն աշխարհում միլիոն ու մեկ կողաոպուտ էր անում, միլիոն ու մեկը կողոպտվում էր, միլիոն ու մեկ մարդ կորցրել էր դրամապանակը` մաշված ու նոր, լիք ու դատարկ, միլիոն մարդ դրամապանակ էր գտել, գրպանել ու գնացել էր իր բանին:

Ձմռան այդ օրն ու ժամին, աշխարհում մի մարդ, մեկը միայն ժամադիր էր կորած դրամապանակի տիրոջ հետ: Դե թող շուտ գա, տեր կանգնի կորցրածին, երկար չորոնի, գլուխը չկոծի այդ փոքրիկ ու մեծ կորստի համար:

Իսկ ինքն իր հետ դրամատիրոջ շուտ գալուն համաձայն չէր: Սպասումի ամեն մի րոպեն հպարտություն էր կաթել նրա հոգում, և անխոստուն և անպայման այդ ժամակոչության մեջ վեհություն կար` ցուրտ ու ձմեռ, օտար երկրում, մի ձախողակ մարդու ուրախացնելու համար ինքը մի ժամ կեցել է, երեք ժամ սպասել է… էլի կարող է սպասել…

Չէ՛, ոչ մեկի ճամփան էլ չի պահում, այլ բաց երկնքի տակ աղոթք է անում աշխարհի ձախողակ ու անօգնական մարդկանց բախտի համար, աղոթք է անում, և գանգատ է անում նրանց փոխարեն: Եվ աղոթքը դեռ չի վերջացել, նրանց, այդ աշխատած և կարոտյալ մարդկանց գանգատն ու պահանջը շատ է, և ինքը երկար պետք է աղոթի նրանց բախտի համար…

Կոմիտասը նայեց աշնանային հնամաշ վերարկուի մեջ սեղմված մարդու ետևից և խղճաց նրան, որ դրամապանակի տերը չէր, և զգաց, որ կրծքի տակ դեռ տաք-տաք ալիքվում, մարմրում էր սրտադողը. լավ է, որ տերը չէր:

Նա նորից ժպտաց իր գողտուկ զգացմանն ու էլի չփորձեց մեկնել:

Հետո փողոցն արձագանքեց սալարկի ու մետաղի կափկափոցին, ու երևաց փոքրիկ, ցածրիկ մի սայլակ: Սայլակ քաշողը մարդ էր` պրկված ողնաշար ու պարանոցով, բաց օձիք ու շուրթերով, իսկ հայացքը կառչել էր սալարկից և թիկունքն ի վար ձգված պարանի պես ցնցվում էր: Սայլակի վրա դաշնամուր կար, սայլակի կողքերից քայլում էին երկուսը, դեկտեմբերյան ցրտին վայել հագուստ-կապուստով տղամարդիկ, ձեռնոցավոր աջերով դաշնամուրի ապահովությունն հսկող: Նրանց աչքերում սրտնեղություն կար և դա` սայլաքարշի ծանր ոտփոխումից: Փողոցի սառցե կոշտուկներից սայլանիվները ոստոստում էին` դաշնամուրը ցնցվում էր, և ստեղների զնգոցն արծաթե անձրև էր մաղում:

«Մենակ քեզ հետ կարելի է զրույց անել էս աշխարհի ցավերի մասին,- դաշնամուրին շշնջաց Կոմիտասը,- մենակ քեզ հետ՚,- կրկնեց լցված, և քայլերը նրան դաշնամուրի ետևից տարան: Դաշնամուրից անջատվող հնչյունները սայլորդի շնչի պես անկանոն էին, նրա շնչի պես տաք»:

«Դու ամեն օր ես էդպես նվագում,- մտածեց բեռնակրի մասին,- սա քո հորինած շարականն է, դու ուրիշը չունիս»:

Եվ ապա հիշեց.

«Իսկ ես ե՞րբ կունենամ դաշնամուր»:

Եվ հիշեց իր նվագարանը` հեռու հայրենի եզերքում, Էջմիածնում թողած իր նվագարանը ու թվաց նրան, թե դաշնամուր ունենալու ցանկությունը դավաճանություն էր իր նվագարանի հանդեպ, և դաշնամուրը թողած ետ դառավ:

«Իմ ազնիվ, հավատարիմ նվագարանս, իմ անուշ սնդուկս,- շշնջաց նա և ավելացրեց,- ընկերս… »:

Հետո փափուկ մի տխրություն եկավ, փաթաթվեց նրան և դրանից ջերմացավ այդ ցրտակեզ փողոցում, մեկեն հայտնված տխրությունն ուսերը ծրարող վերարկու էր:

«Ընկերս»,- կրկնեց լսելի և մատները գրպանում ռիթմիկ շարժվեցին: Նրանք նվագարանն էին շոշափում, ողջունում էին, նվագարանի հետ զրույց էին անում:

Հիմա, մի քանի ամիս էր, հեռու էր նրանից, է՛հ, քանի տարվա իր խաղընկերոջից: Էդպես էր: Դեմ-դիմաց նստած խոսակցում էին: Եվ վիճում էին և խորհուրդներ շշնջում իրարու, հետո` մի խոսքի գալիս ու դառնում մի շունչ: Եվ Կոմիտասը ոգևորված ելնում էր` որոնում մեկին, որ ներս բերեր, դարձներ ականջալուր` իր նվագարանի ավետիսին: Եվ որոնում էր և չէր գտնում նրան` իր ու նվագարանի ոգևորությունը հասկացող մարդուն, ու տուն էր դառնում, նստում նվագարանի կողքին, միասին լռում էին, երկար էին լռում: Հետո Կոմիտասը մատները մոտեցնում էր նվագարանին և նորից ծայրը բացում զրույցի.

Սիրտս նման է էն փլած տներ…

Եվ նվագարանը հասկանում էր նրան ու արձագանքում.

Տո՛, լաճ, տնավեր…

Հիմա Փարիզ էր եկել ու պատմում էր իր «անուշ սնդուկի» տարիների զրույցը` Հայոց աշխարհի մասին, նրա մշուշված լեռների, այդ լեռնափեշերին խարխլված տների ու տնատերերի համառ ու հավատով աչքերից` թոնիրները լցված դեղին բոցերի մասին.

Եվ Փարիզը մատը խածնել էր. «Հայ երաժշտություն… նորություն… հայտնագործություն… »:

Բեռնակիրն ու սայլակն արդեն չէին երևում, փողոցում մարել էր դաշնամուրի ծլնգոցը, բայց Կոմիտասի համար դեռ մնում էր, և նա էլի հիշեց:

«Իսկ ես ե՞րբ կունենամ դաշնամուր… երաժիշտ եմ, 37 տարեկան ու դաշնամուր չունեմ»:

Չէ՛, դաշնամուր պետք էր, և ցանկանալը դավաճանություն չէր հին ու հավատարիմ նվագարանի հանդեպ: Նրան ինքը չի օտարի, տանից չի հանի դուրս: Նա կմնա, անկյունից կունկնդրի իր ու դաշնամուրի զրույցը: Կլսի ու կժպտա լարերի դեղին ժպիտով: Կլսի ու գուշակի պես կհաստատի իր ու դաշնամուրի ավետը: Երբեմն նաև կմիջամտի, կօգնի, ախր, ինքն ու նվագարանը լավ են իրարու հասկանում, հին ընկերներ են:

«Եվ դեռ երկար կընկերակցենք… Մինչև դաշնամուր ունենամ, մինչև աշխատելու բոլոր հարմարություններն ունենամ, կյանքս կանցնի»:

Դեկտեմբերի կեսն էր: Մրսած օր, և փարիզեցիները դուռ ու լուսամուտ կալել էին օրվա դեմ: Թվում էր, թե պաղ երկնքի հետ, ամեն մեկի համար ոտատակից էր ծլլում ցուրտը, շինություններից, գոց դուռ ու լուսամուտներից և ծխնելույզների շրթերից` դեկտեմբերին անջատվող ծխի քուլաներից: Հատուկենտ էին անցորդները, աչքերը կկոցած ցրտակեզ մայթերին, և Կոմիտասին ուշ դարձնող չկար: Իսկ նա, աննահանջ, սպասում էր… Չորս ժամ է ետ ու առաջ էր անում, փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ…

Չորս ժամ…

Ե՛վ դրամապանակն էր մտահան արել, և՛ ճամփապահի նպատակն ու հարկը: Կար միայն կարոտյալ մեկի հետ հանդիպելու ցանկություն, կարոտյալ մի մարդու, որը ձմեռվա այդ օրը աշխարհում ամենաշատը պետք է մրսած լիներ: Թող գար, տեր դառնար այն աղոթքին, որ իր համար հայր սուրբն է արել երկրի պաղ գմբեթի տակ, աղոթել անարև առավոտից մինչև անարև արևպատոց:

Ու եկավ նա…

Դեռատի կին էր` այր մարդու բաճկոնով, այր մարդու ոտնամաններով, ճոթերը բզիկ գլխաշորով:

(Անակնկալ էր, չգիտես ինչու, մտքով չէր անցել, որ դրամապանակի տերը կարող էր կին լիներ):

«Աշխարհում, բնության դեմ սուր վերցրածները շատ են,- նորից մտածեց Կոմիտասը,- բնությունը սրան կին է երկնել, այր մարդու բեռ են բարձել ուսերին. կինը սպանում են, կնոջը ստիպում այրամարդ դառնալ»:

Դեռատի կնոջ աչքերում բողոք կար, և հույսը լացի պես կախվել էր շուրթերից ու դողում էր: Նա քայլում էր տրտում ու անվստահ, և ոտքերը, հայացքի հետքով կամուկաց շարժվում էին. հայացքի հետ դողում, աչքաթարթումի հետ կանգնում` ճլպտորում մի թիզ գետնին, մտածում աջ ու ձախ թեքվելու, ետ դառնալու մասին:

Կնոջ թափառիկ հայացքը հանդիպեց Կոմիտասին, հետո կծկվեց, կուչ եկավ ոտքերի մոտ` դարձավ գողտուկ հայացք, և նա կորածը փնտրել շարունակեց գողտուկ հայացքով ու հանկարծ զգաց, որ սալարկին կենտրոնացած հայացքը հիմա դրամապանակ չի որոնում, այլ ճիգով պահում է հենց նոր իրեն հանդիպած հայացքը և ինքը դրա իմաստն է ուզում հասկանալ:

«Աչքերը սև էին… Տխուր… Եվ… »:

Կինը լարված պահում էր Կոմիտասի դեմքը, աչքերը, հայացքը, կինը ձգտում էր աչքը չթարթել, չկորցնել այդ անծանոթ մարդու դեմքը, աչքերը, հայացքը: Ախր, դրանք խոսք ունեին, և նրան թվաց, թե խոսքն իրեն էր ուղղված:

«Աչքերը սև էին, տխուր և տխրությունը… ինձ համար էր», – սիրտ արեց մտածել, և հուզմունքից շուրթերը դողացին, ու տաք դողը հոսեց ծնկներով: Նա փորձեց բարձրացնել գլուխը` էլի նայել, բայց մի գթոտ ձեռք, որն էր Կոմիտասի հայացքը, գլխաշորի տակ մազերն էր շոյում, և կինը չուզեց շոշափել, ստուգել, պարզել չեղած տեղից մեկեն հայտնված գթասիրտ ձեռքը, որին նա, է՛հ, երբվանից սպասում էր…

Ապա կնոջ կախ գցած հայացքն առավ Կոմիտասի վերարկուի սև փեշերը, տաբատի սև փողքերը, սև ոտնամանները, որոնց վրա ասեղի պես փայլփլում էր ցուրտը, և դողը ծնկներից հասավ, շփոթեց ոտքերը: Կնոջ քայլերն ավելի չկամ դարձան, շփոթ ու չկամ, ախր, էլի մի քանի քայլ` և ինքը կանցնի այդ անծանոթ մարդու մոտով, հետո այդ տաքուկ ձեռքի փոխարեն գլխաշորի տակ կսողոսկի ցուրտը, և ինքը կմնա ձմեռնաշունչ օրվա ու կորած դրամապանակի հետ:

— Մադմուազել…

Կինը ցնցվեց: Խառնված ամեն քայլի հետ նա սպասել էր` ուր որ է կլսի այդ աչքերի ձայնը (ախր աչքերում իրեն ուղղված խոսք կար), շունչը պահած սպասել էր և Կոմիտասի ձայնի հետ ցնցվեց, դա շնչակտուր սպասման ճիչն էր:

— Մադմուազել, դուք որևէ բան կորցրե՞լ եք:

Աղջկա ոտք ու ծնկների դողը մարել էր, դարձել էր տաք թմրություն, կոպերը ծանրացել, իրար էին գալիս, և նա զգաց, որ հոգնած է, շատ է հոգնած և քնել է ուզում…

Մի տաք անկյուն լիներ… Քնել է ուզում…

— Այո՛… դրամապանակս եմ կորցրել,- ասաց ցածրաձայն:

Կոմիտասը ձեռքը տարավ գրպանը:

— Ահավասիկ: Վերցրեք,- տխուր ժպտաց,- իսկ ինչո՞ւ ուշացաք:- Աղջիկը թույլ մեկնեց ձեռքը, դրամապանակն առավ, դողացող մատներով փորձեց բացել: Դա ակամա մղում էր, պահի հետ կապ չունեցող: Կոմիտասն ափերի մեջ առավ նրա ձեռքերը:

— Բացել պետք չէ,- ասաց և ինքն իր համար ավելացրեց,- ցուրտ է…

Հետո ձեռքերը գրպանեց, թեթև խոնարհում արավ:

— Վաղը երեկոյան հայկական եկեղեցում հայկական նվագահանդես կա: Ձեզ հրավիրում եմ: Անպատճառ եկեք: Ցտեսություն:

Եվ նորեն գլուխ տվեց ու գնաց:

Աղջիկը մոլոր հայացքով հետևում էր նրան` ճկուն քայլերով հեռացող մարդուն, և մատները դրամապանակն էին շոշափում, որոնում այդ մարդու դեմքը , աչքերը, հայացքը, ձայնը: Ու երբ Կոմիտասը ետ նայեց, ժպտաց, ձեռքով արեց, աղջկա շուրթերը դողացին:

Իսկ Կոմիտասը հեռանում էր հոգում տխուր ու ծանր մի խաղաղություն: Եվ հոգում նորեն անհասկանալի մի ալիք` զեռ, կտրակցուն: Ներսում էլի աչք էր բացել, թպրտում էր իրենից թաքնված մի զգացում, որի հեռու-հեռավոր արձագանքն էր միայն տեղ հասնում, այսքանը. Կոմիտասին թվում էր, թե այդ չորսժամյա սպասումը մի քիչ ուրիշ ձևի պետք է լիներ: Ինչպե՞ս… Մի քիչ ուրիշ ձևի, ախր ինքը սպասում էր… այր մարդու, բայց կին հայտնվեց:

Նա նորից շրջվեց, նայեց, կինը դեռ կանգնած էր: Նորեն թափահարեց ձեռքը, և նորեն ականջը թմբկահարեց թուխս դրած հավքերի թպրտուքը:

Էսսեն ծագում է ֆրանսերեն «essai», անգլերեն «essay», «assay» բառերից և
նշանակում է փորձ: Էսսե ժանրի հիմնադիրն է համարվում Մ.Մոնտենը («Փորձեր»
1580 թ..): Այն ոչ մեծ ծավալի ազատ շարադրանքով արձակ ստեղծագործություն է՝
քննադատության և լրագրության ժանրի որևէ խնդրի ազատ վերլուծություն: Էսսեն
արտահայտում է կոնկրետ առիթի կամ հարցի առնչվող անհատական
տպավորությունները և տեսակետները և չի ակնկալում խնդրի վերլուծության
վերջնական լուծում: Որպես կանոն, էսսեն ենթադրում է որևէ խնդրի վերաբերյալ նոր,
սուբյեկտիվ տպավորիչ խոսք և կարող է լինել փիլիսոփայական,
պատմակենսագրական, լրագրողական, գրական- քննադատական, գիտական,
գեղարվեստական բնույթի:

Էսսեի կառուցվածքը կառուցվածքը կառուցվածքը
Էսսեի կառուցվածքը պետք է համապատասխանի տվյալ թեմային և
պարունակի.

1. Տիտղոսաթերթ (լրացվում է միասնական ձևով, տե՛ս հավելված 1)
   7
2. Ներածություն Ներածություն Ներածություն- այս բաժնում շարադրվում է տվյալ թեմայի ընտրության
   հիմնավորումը:
   Այս փուլում կարևորվում է էսսեի խնդրի ճիշտ ձևակերպումը, որի
   պատասխանը ուսանողը պատրաստվում է առաջարկել ուսումնասիրության
   ընթացքում:
   Ներածության վրա աշխատելիս կարող են օգտակար լինել հետևյալ հարցերի
   պատասխանները. «Պե՞տք է արդյոք էսսեի վերնագրում տալ առկա տերմինների
   բացատրությունը», «Ինչու՞ է տվյալ թեման կարևոր», «Ինչպիսի՞ հաասկացություններ
   են ներառվելու թեմայի շուրջ իմ դատողություններում», «Կարելի՞ է արդյոք թեման
   բաժանել մի քանի ավելի փոքր ենթաթեմաների»: Օրինակ՝ «Հայաստանի
   տնտեսությունը Առաջին Հանրապետության տարիներին» թեմայի վրա աշխատելիս
   որպես ենթաթեմա կարելի է ձևակերպել հետևյալ հարցը. «Որո՞նք են այդ
   ժամանակաշրջանի տնտեսությանը բնորոշ հատկանիշները»:
3. Հիմնական մաս
   Տվյալ բաժնում շարադրվում են ընտրված հիմնախնդրի տեսական հիմքերը և
   հիմնական հարցին նվիրված վերլուծությունը և փաստարկումները` ելնելով հարցին
   վերաբերող առկա տվյալներից: Ուստի կարևոր նշանակություն ունեն
   ենթավերնագրերը, որոնց հիման վրա իրականացվում է փաստարկումների
   կառուցումը, հիմնավորումը, վերլուծությունը: Ենթավերնագրերի օգտագործումն
   օգնում է նախանշելու ուսումնասիրվող հարցի հիմնական դրույթները, ինչպես նաև
   տրամաբանորեն լուսաբանելու էսսեի գլխավոր գաղափարը:
   Կախված հարցադրումից՝ վերլուծությունը իրականացվում է հետևյալ
   կատեգորիաների հիման վրա.
   Պատճառ-հետևանք, ընդհանուր-հատուկ, ձև-բովանդակություն, մասամբողջ, կայունություն-փոփոխականություն:
   Էսսեի կառուցման ընթացքում անհրաժեշտ է հիշել, որ մեկ պարագրաֆում
   պետք է սահմանափակվել մեկ գլխավոր մտքի շարադրմամբ՝ ապացույցները
   հաստատող գրաֆիկական և այլ անհրաժեշտ նյութերի կիրառությամբ
4. Եզրակացություն
   Թեմայի ամփոփումն է և հիմնավորված հետևությունները: Ամփոփման մեջ
   մեկ անգամ ևս տրվում է բացատրություն, ամրապնդվում է հիմնական հատվածում
   գրվածի միտքը և նշանակությունը: Մեթոդները, որոնք պետք է կիրառվեն
   եզրակացությունը կազմելու համար, հետևյալն են`կրկնություն, նկարազարդում,
   մեջբերում, տպավորիչ հիմնավորումներ:

Էսսե գրելու գործընթացը կարելի է բաժանել մի քանի փուլերի. խորհելպլանավորել- պլանավորել-գրել-ստուգել ստուգել ստուգել-կատարել կատարել կատարել ուղղումներ ուղղումներ ուղղումներ:
Պլանավորում- նպատակների, հիմնական գաղափարների ներկայացում, Պլանավորում
տեղեկատվության աղբյուրների, աշխատանքն ավարտելու և ներկայացնելու
ժամկետների որոշում:
Նպատակը Նպատակը պետք է որոշի պլանավորվող գործողությունները:
Գաղափարները, Գաղափարները, ինչպես և նպատակները, կարող են լինել կոնկրետ և ավելի
ընդհանուր:
Մտքերը, Մտքերը, զգացմունքները զգացմունքները զգացմունքները, հայացքները հայացքները հայացքները և պատկերացումները պատկերացումները պատկերացումները կարող են
արտահայտվել նմանությունների, զուգորդումների, ենթադրությունների,
դատողությունների, հիմնավորումների, փաստարկների և այլ ձևերով:
Նմանություններ- Նմանություններ- գաղափարի վերհանում և պատկերացումների կառուցում,
սահմանումների տարրերի միջև կապերի ստեղծում:
Զուգորդումներ- Զուգորդումներ- իրականության առարկաների և երևույթների
փոխկապակցվածության արտացոլում՝ նյարդահոգեբանական երևույթների միջև
օրինաչափ կապերի ստեղծման արդյունքում (այս կամ այն բառացի խթանին
պատասխանել «առաջին միտքը եկածը»):

Կարծիք — արտահայտություն կամ նախադասություն, որի համար իմաստ
ունի տալ հետևյալ հարցը. Ճշմարտացի՞ է, թե՞ ոչ:
Փաստարկներ – եզրակացության՝ բացարձակ կամ որոշակի աստիճանի Փաստարկներ
ճշմարիտ լինելու հիմնավորում: Որպես փաստարկ օգտագործվում են փաստերը,
հղումները տարբեր հեղինակների աշխատանքներին կամ կարծիքներին, արդեն իսկ
հայտնի ճշմարտությունները (օրենքներ, աքսիոմներ և այլն), ապացույցները
(ուղղակի, անուղղակի, «բացառման սկզբունքով» ) և այլն:
Ցանկը, որը կկազմավորվի գաղափարների թվարկման արդյունքում, կօգնի Ցանկը
որոշել, թե դրանցից որոնք ունեն հատուկ հիմնավորման կարիք:
Աղբյուրներ- էսսեի թեման կհուշի անհրաժեշտ նյութի որոնման աղբյուրը: Աղբյուրներ
Սովորաբար օգտվում են գրադարաններից, համացանցի պաշարներից,
բառարաններից, տեղեկատուներից:
Տեքստի որակը կախված է չորս հիմնական գործոններից. մտքի
արտահայտման պարզությունը, տեքստի հասկանալի լինելը, գրագիտությունը և ոճը:
11
Տեքստի վերանայումը Տեքստի վերանայումը վերանայումը նշանակում է տեքստի խմբագրում՝ որակի և
արդյունավետության բարձրացման նպատակով:
Միտքը գրվածի բովանդակությունն է: Հարկավոր է հստակ և պարզ Միտքը
ձևակերպել գաղափարները, որոնք ցանկանում եք արտահայտել, հակառակ դեպքում
չի հաջողվի այդ գաղափարներն ու տեղեկությունները հասցնել շրջապատին:
Հասկանալի Հասկանալի լինելը ապահովվում է տրամաբանորեն և հերթականությամբ
ընտրված բառերի, բառակապակցությունների և թեման լուսաբանող
փոխկապակցված պարբերությունների օգտագործմամբ:

Գրագիտությունը ենթադրում է քերականության և ուղղագրության Գրագիտությունը
կանոններին հետևելը: Որևէ բառի կամ բառակապակցության ուղղագրությանը
կասկածելու դեպքում հարկ է օգտագործել դասագրքեր, բառարաններ կամ
ձեռնարկներ:
Ոճը որոշվում է աշխատանքի ժանրով, կառուցվածքով, նպատակներով, Ոճը
հեղինակի՝ իր առջև դրված խնդիրներով, ենթադրյալ ընթերցողներով:

Էսսեի գնահատումը գնահատումը գնահատումը
Էսսեի գնահատման չափանիշները կարող են փոփոխվել՝ կախված նրա
ձևից, ընդ որում` էսսեի որակի ընդհանուր պահանջները կարող են գնահատվել
հետևյալ չափանիշներով.
Չափանիշ Ուսանողներին ներկայացվող
պահանջներ
Առավելագույն
միավորների
քանակ
Տեսական նյութի
իմաստ և ըմբռնում

• հստակորեն և ամբողջական ձևով
  սահմանում է դիտարկվող
  հասկացությունները բերելով
  համապատասխան օրինակներ,
• օգտագործվող հասկացությունների
  համապատասխանություն թեմային,
• աշխատանքի կատարման
  ինքնուրույնությո

Ուսանողի հավաքած առավելագույն միավորների քանակը՝ 10:

Գոյական բառերը ցույց են տալիս առարկաներ՝ իրեր (պատ, աթոռ), կենդանիներ (արջ, կրիա), երևույթներ (երազանք, ամպրոպ), անձինք (մարդ, աղջիկ)։

Բաժանումներ.

• Հասարակ և հատուկ գոյականներ. Հասարակն անվանում է առարկայի տեսակը ընդհանուր, հատուկը՝ առանձին առարկան։
• Թանձրացական և վերացական գոյականներ. Թանձրացականն անվանում է նյութական առարկաներ, վերացականը՝ հատկանիշներ և երևույթներ։
• Անձ և ոչ անձ. Անձ ցույց տվողները պատասխան են «ո՞վ»-ին, ոչ անձ՝ «ի՞նչ»-ին։

Թիվ. Եզակի (ծառ, տղա) և հոգնակի (ծառեր, տղաներ)։ Միավանկ բառերին ավելանում է -եր, բազմավանկներին՝ -ներ։ Որոշ բառեր վերականգնում են «ն» մասնիկը (բեռ→բեռներ)։

Հավաքական գոյականներ. Ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների բազմություն (ուսանողություն, հայություն, բանակ, երամ)։

Հոլով. Արևելահայերենի գոյականն ունի 7 հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հարցական, գործնական, բացառական, ներգոյական։

Կազմություն. Գոյականները կազմվում են գոյականակերտ ածանցների միջոցով։

Նար- Դոս «Ագահության սկիզբը»

Ավանդություն)

Երբ որ աստված Ադամին և Եվային իրենց մեղքի համար դրախտից արտաքսեց, Ադամը, ինչպես Սուրբ Գրքումն ասված է, պետք է յուր երեսի քրտինքովն ուտեր յուր հացը, այսինքն՝ պետք է վարուցանք աներ, որպեսզի քաղցած չմեռներ ո՜չ ինքը, ո՜չ յուր կինը — Եվան: Իհարկե, քանի որ աստուծո պատվիրանին հակառակ չէին գնացել, այսինքն՝ արգելված պտուղը չէին կերել, դրախտի մեջ նրանք ապրում էին բոլորովին անհոգ — ո՜չ քաղց էին զգում, ո՜չ՝ շորի պետք, բայց այժմ նրանք թե՜ քաղցած էին և թե՜ մերկ: Ի՞նչ անեին, ձեռքերը խաչած խո՜չ էին նստիլ, Աստված այնպես չէր բարկացել նրանց վրա, որ նրանց համար պատրաստի հաց և շոր ուղարկեր: Ճարահատյալ պետք է աշխատեին, արյուն-քրտինք պետք է թափեին, որպեսզի ապրեին — այդպես էր աստուծո պատվերն և անեծքը, նրանք ուրիշ կերպ չէին կարող ապրել: Սակայն, որովհետև երկրի վրա ամեն նյութ և կենդանիներ արդեն պատրաստ կային, այդ պատճառով Ադամի համար այնքան էլ դժվար չէր գործ սկսելը, նա շինեց գութան, լծեց մի քանի զույգ եզ և հողը սկսեց վարել:

Գութանի մաճից բռնած՝ տխուր ու տրտում առաջ էր քշում նա եզները և գլուխը կախ՝ մտածում էր յուր կորցրած դրախտի մասին: Նա շատ էր տրտնջում, շատ էր զղջում, որ աստուծո պատվիրանը չէր պահել, բայց էլ ի՞նչ կարող էր անել, անցած էր: Վերջապես նա գլուխը բարձրացրեց և նայեց յուր շուրջը, նրա աչքերի առաջ հեռո՛ւ, հեռո՛ւ տարածվում էր անեզր երկիրը, մի կողմը ահա բարձրագագաթ լեռներ և կանաչ, թավուտ անտառներ, մյուս կողմը՝ կարկաչուն վտակներ, խոխոջուն գետեր, հեզասյուգ լճակներ, լճեր, կապուտակ ծովեր, օվկիաններ: Լեռների մեջ պայծառ արևի ճառագայթներից շերտ-շերտ փայլում էին երկաթի, պղնձի, արծաթի և ոսկու հարուստ հանքերը, անտառների մեջ վազվզում էին հազարավոր կենդանիներ, ծառերի վրա երգում և թռչկոտում էին միլիոնավոր թռչուններ, գետերի, լճերի, ծովերի և օվկիանների մեջ լողում էին բյուրավոր ձկներ… Ադամը նայեց, նայեց երկրի այդ անչափ հարստության վրա և հանկարծ մի տեսակ անհուն ուրախություն զգաց:

«Էլ ինչո՞ւ եմ տրտմում, — ասաց նա ինքն իրեն, աստված դրախտից ինձ արտաքսեց, բայց դրա փոխարեն ահա այսքան հարստություն է տվել ինձ: Բացի ինձանից և կնոջիցս ուրիշ մարդ խո չկա այստեղ երկրիս վրա. ուրեմն այս բոլոր հարստության տերը, թագավորը միայն ես եմ, այո , ես եմ, ես…»:

Եվ Ադամի ուրախությունն այն աստիճանի հասավ, որ նա մինչև անգամ ինքնաբավական կերպով սկսեց երգել:

«Բայց որ հանկարծ մի ուրիշ մարդ էլ լույս ընկնի և ասի թե՝ ես էլ մասն ունեմ երկրից կամ ասի թե երկիրն իմն է, — հանկարծ ծագեց նրա գլխում այդ սարսափելի միտքը, և նրա ուրախությունը մի ակնթարթում անհետացավ: — Այն ժամանակ ի՞նչ անեմ… ինչո՞վ հաստատեմ, որ երկրի միակ տերն ու թագավորը ես եմ… Չէ՛, երբ որ այդպես է, ուրեմն գութանս որքան կարող եմ և որքան եզներիս մեջ ուժ կա ես առաջ կքշեմ և կորոշեմ իմ հողիս սահմանը, որպեսզի եթե հանկարծ, իրավ, մի այդպիսի մարդ լույս ընկնի, իրավունք չունենա գոնե իմ հողիս ձեռք տալու»:

Եվ նա կրկնապատիկ ուժով եզները սկսեց առաջ քշել: Նա անդադար խփում էր եզներին, շտապեցնում էր նրանց, որպեսզի որքան կարելի է շուտ և շատ տեղ կտրի: Որքան առաջ էր գնում, այնքան ավելի էր ուզում առաջ գնալ, ագահությունը պաշարել էր նրան, նա ուզում էր միանգամից ողջ երկիրը վարել, որպեսզի երևակայական ախոյանը եթե հայտնվեր, ոչինչ չկարողանար անել: Քրտինքը կաթ-կաթ թափվում էր նրա ճակատից, սիրտն անհանգստությամբ զարկում էր. ոչ յուր մեջ էր ուժ մնացել, ո՜չ եզների մեջ: Անդադար առաջ էր գնում և, կարծես, երբեք միտք չուներ ետ դառնալու:

Հանկարծ նա տեսավ, որ դիմացից մի մարդ է վազում դեպի ինքը կանչելով,

— Է՜յ, է՜յ, կանգնի՛ր, ո՞ւր ես գալիս:

Ադամի գույնը թռավ: Նա խփեց եզներին, որ քանի անծանոթ մարդը չէ մոտեցել, գութանը մի փոքր էլ առաջ քշե:

— Կանգնի՛ր, կանգնի՛ր, — գոռում էր դիմացից վազող մարդը:

Ադամը ցույց էր տալիս, թե չէ լսում և գութանը միշտ առաջ էր քշում:

Դիմացից վազող մարդը հասավ և կանգնեցրեց եզներին:

— Դու չե՞ս հասկանում, կանգնի՛ր, — բարկացած գոռաց նա Ադամի վրա և, մոտենալով նրան, բռնեց նրա յախից: — Որ գնում ես, ո՞ւր ես գնում:

— Քեզ ի՞նչ, — ասաց Ադամը հպարտությամբ:

— Ինչպես թե ինձ ինչ… Դու չգիտե՞ս, որ այս հողն իմն է:

— Ես ի՞նչ գիտեմ:

— Բաս կո՞ւյր էիր. այս քարը չտեսա՞ր, — ասաց անծանոթը ցույց տալով մի քար, որ ընկած էր այնտեղ:

— Այդ քարն ի՞նչ է որ:

— Այն է, որ այս քարից այն կողմն ինչ որ հող կա քոնն է, իսկ այս կողմը՝ իմը, և դու իրավունք չունես սրանից մի մազաչափ անգամ այս կողմը գալու, հասկացա՞ր, թե ոչ:

Ադամին դուր չեկավ անծանոթի անձնավստահ գոռում-գոչյունները:

— Տո, հեռացի՜ր այն կողմն, է՛, — ասաց նա, աշխատելով, որ յախան ազատե նրա ձեռքից: — Ո՞վ ես դու, որ եկել ես այս հողին տեր ես կանգնում:

— Աչքդ հանողն եմ, — գոռաց անծանոթը: — Քեզ ասում եմ՝ գութանդ ետ քշիր և իրավունք չունենաս այս քարից այն կողմը գնալու: Դե՛հ, շու՛տ, ետ քշիր:

Ադամը պինդ կանգնեց:

— Ետ չեմ քշում, զոռի բան է՞, — ասաց նա:

— Ինչպե՞ս թե ետ չես քշում, տո…

— Հա, ի՜նչ է, ետ չե՜մ քշում, ի՜նչ պետք է անես:

— Ա՜յ թե ինչ պետք է անեմ, — ասաց անծանոթը և — շրը՜խկ, մի պինդ ապտակ թխեց Ադամի երեսին:

Ադամի արյունը գլուխն ընկավ և կատաղած յուր կողմից բռնելով նրա յախից, ուզեց վայր ձգել գետին, բայց նույն րոպեին անծանոթը գրկեց նրան, բարձրացրեց, հանկարծ թրխկացրեց գետնին և, նստելով նրա փորի վրա սկսեց սեղմել նրա կոկորդը: Խեղճ Ադամը ուժաթափ սկսեց խռխռացնել և, տեսնելով, որ ոչինչ չէ կարող անել, սկսեց աղաչել, որ իրեն խնայե:

— Գութանդ այս քարից էլ առաջ չե՞ս տանի, — ասաց անծանոթը:

— Ոչ, չեմ տանիլ, միայն մի խեղդիր ինձ:

— Դեհ, երդվիր, որ հավատամ:

Ադամը սկսեց երդվել և, տեսնելով, որ էլ ուրիշ ճար չկա, ոտով սկսեց հրել քարը, որպեսզի դա այն կողմն ընկնի, և յուր հողի տարածությունը մի քիչ էլ մեծանա:

Անծանոթը տեսավ այդ, հանկարծ թողեց նրան, վեր կացավ և, դառնությամբ ժպտալով, ասաց.

— Գնա՜, ա՜յ մարդ, թող այս երկրի վրա քո աչքը ոչինչ չկշտացնե:

Ասաց և չքացավ:

Ադամը հասկացավ, որ այն աստված էր և եկել էր իրեն փորձելու:

Ասում են, որ այդ ժամանակվանից սկսած մարդու աչքը ոչինչ չի կշտացնում կամ, ինչպես ասում են, մարդու աչքը ծակ է:

Անծանոթ Բառեր։ յուր-իր, վարուցանք-հողի մշակություն, մերկ-Առանց զգեստի, Տրտում-Տրտմությամբ լցված,Տխուր,

Իմ միտքը։ եթե չգոհանաս ունեցածից, միշտ դատարկ կմնաս ներսից, ինչքան էլ որ ունենաս։

Երեք խորհուրդ

Մի մարդ բռնեց փոքրիկ թռչուն:

-Բաց թող ինձ, և ես քեզ կտամ երեք կարևոր խորհուրդ,_ասաց նրան թռչնակը:

Առաջին խորհուրդը թռչնակը խոստացավ տալ, երբ մարդը նրան բաց կթողներ ձեռքից, երկրորդը՝  երբ  կնստեր ճյուղին, և երրորդը՝ երբ կբարձրանար բլրի գագաթը: Մարդը համաձայնվեց և հարցրեց, թե որն է նրա առաջին խորհուրդը:

-Երբ կզրկվես ինչ-որ բանից, մի ափսոսա երբեք: Մարդը բաց թողեց թռչնակին, և թռչնակը երգեց ճյուղի վրայից.

-Մի հավատա այն ամենին,ինչն  անհեթեթ է և չունի փաստեր:

Բարձրանալով բլրի գագաթը՝ թռչնակը այնտեղից բղավեց.

-Ես կուլ եմ տվել երկու մեծ զմրուխտ: Ինձ սպանելով` դու կստանայիր այն:

Հուսահատված մարդը գլուխը վերցրեց ափերի մեջ:

-Տուր ինձ գոնե երրորդ խորհուրդը,- ասաց նա ուշքի գալով:

— Ինչի՞դ է պետք երրորդ խորհուրդը,- ձայն տվեց թռչնակը,- եթե դու ափսոսացիր այն ամենի համար, ինչ կորցրել էիր և հավատացիր անհեթեթությանը: Մտածիր`ինչպես կարող է մի փոքրիկ թռչնակի մեջ տեղավորվել երկու մեծ զմրուխտ: Դու հիմար ես, և իմ խորհուրդները քեզ չեն օգնի:

Իմ միտքը։ Ճիշտա ասում թռչունը։

Ես ընտրում եմ երանությունը

 Վարպետ Բախաուդինը  երջանիկ մարդ էր: Ժպիտը նրա դեմքից երբեք չէր պակասում:  Նրա կյանքը լիքն էր տոնի ուրախ տրամադրությամբ: Նույնիսկ մահանալիս նա անհոգ ծիծաղում էր : Թվում էր, թե նա վայելում էր մահվան գալուստը:
Սովորողները նստած էին նրա շուրջ և նրանցից մեկը համարձակվեց հարցնել.
— Ուսուցի՛չ, ձեզ ինչպես է հաջողվում միշտ լինել երջանիկ: Այս վերջին րոպեներին ի՞նչն է ձեզ այդպես ուրախացնում:
Ծեր վարպետը ժպտալով պատասխանեց.
—  Շատ տարիներ առաջ ես եկա իմ վարպետի մոտ: Ես տասնյոթամյա երիտասարդ էի, բայց արդեն խորապես տառապում էի: Իսկ վարպետը, լինելով յոթանասուն տարեկան, առանց պառճառի ուրախ էր և ժպտում էր: Ես նրան հարցրի. «Վարպե՛տ, ինչպե՞ս է դա ձեզ հաջողվում», և նա պատասխանեց. «Ցանկացած մարդ իր մեջ ազատ ընտրության հնարավորություն ունի: Սա է իմ ընտրությունը: Ամեն առավոտ, աչքերս բացելով, ես ինքս ինձ հարցնում եմ, թե այսօր ինչ ընտրել՝ երանություն, թե՞ տառապանք : Եվ չգիտես ինչու, ամեն անգամ ընտրում եմ երանությունը: Եվ  որ դա իմ կարծիքով այնքա՜ն բնական է»:

Իմ միտքը։ Իմ պապիկնել է այդպես։ 86 տարեկան է և միշտ ուրաղ, ինչել իրա հետ պատահի, նրան երբեք չեմ տեսել տղուր կամ տառապանքի մեջ։

Վարպետն ու թեյի բաժակը

Վաղո˜ւց, շատ վաղուց մի ծպտված Վարպետ ճամփորդում էր իր աշակերտների հետ: Ո՛չ հագուստով, ո՛չ պահվածքով նա չէր տարբերվում մյուս ճամփորդներից: Նրանք կանգ առան մի պանդոկում՝ գիշերելու: Պանդոկի տերն առավոտյան նրանց թեյ ու նախաճաշ հյուրասիրեց: Մինչ վարպետն ու իր աշակերտները թեյում էին, պանդոկապանը, ի նշան հարգանքի, հանկարծ ընկավ Վարպետի ոտքերը: Աշակերտները խիստ զարմացան. որտեղի՞ց կարող էր նա իմանալ, որ իրենց մեջ Վարպետ կա:

Ո՞վ էր բացահայտել իրենց գաղտնիքը պանդոկի տիրոջը: Վարպետը ծիծաղեց և ասաց.

-Մի՛ զարմացեք, հարցրեք հենց նրան, թե ինչպես ճանաչեց ինձ:

Աշակերտները հարցրին պանդոկապանին.

-Ինչպե՞ս գլխի ընկար, որ նա Վարպետ է:

-Ես չէի կարող չճանաչել,- ասաց տերը, — տարիներ շարունակ սեղան եմ գցում իմ հյուրերի առաջ: Ես հազարավոր մարդկանց եմ հանդիպել, սակայն չեմ հանդիպել մի մարդու, ով այդքան սիրով կարող է նայել թեյի այս սովորական ու անշուք բաժակին:

Իմ միտքը։ պետք է ամեն ինչի մեջ տեսնել լավը։ պետք է ուրախ լինես քո ունեցվացքի համար, ոչ բոլորը ունեն քո հնարավորություներից։

Հնդկական թռչունը

Մի առևտրականի մոտ անազատության մեջ մաշվում էր մի թռչնակ: Մի անգամ առևտրականը պատրաստվում էր մեկնել Հնդկաստան՝ նրա հայրենիք: Թռչնակը խնդրեց, որ իր մասին պատմի ազատ թռչուններին:

Առևտրականն ազնվորեն պատմեց իր գերուհու մասին ինչ-որ վայրի թռչունի: Դա մահացած ընկավ գետնին: Առևտրականը մտածեց, որ դա իր սիրելի թռչնակի ընկերուհին էր, ու շատ վշտացավ:

Առևտրականը վերադարձավ տուն, ու թռչնակը հարցրեց, թե ինչ նորություններ է բերել:

— Ավաղ, ես պատմեցի քո մասին ընկերուհիներիցդ մեկին, ու նա հենց այդ պահին վշտից մահացավ:

Հազիվ էր նա այսքանը ասել, թռչնակը անշնչացած ընկավ վանդակի հատակին:

— Ընկերուհու մահվան մասին լուրը սպանեց նրան,- մտածեց վշտացած առևտրականը:

Նա թռչնակին դուրս հանեց վանդակից ու դրեց պատուհանագոգին: Թռչնակը հենց նույն պահին պատուհանից դուրս թռավ: Նա պատուհանի առաջ թառեց ծառի ճյուղին ու երգեց վաճառականին.

— Անխելք, դա խորհուրդ էր, թե ինչպես վարվեմ, որպեսզի ազատագրվեմ, այդ ուղերձը ինձ փոխանցվեց քո միջոցով, իմ չարչարող:

Ու թռչնակը թռավ, վերջապես, ազատ:

Իմ միտքը։ Սա ինձ հիշեցնում է, որ ազատությունը շատ արժեքավոր է, բայց այն հասնելու համար պետք է հասկանալ, մտածել ու օգտագործել իմաստնությունը: Վախը ու ցավը հաճախ ստիպում են տեսնել ճշմարտությունը:

Հրեշը

Սա շատ հին պատմություն է, որը պատմել են մարդիկ, որոնց համար կարևոր էր իմաստությունը: Այն պատմում է չորս հարևան ընկերների մասին, որոնք ուսանում էին այնպիսի վարպետների մոտ և ուսանելու ընթացքում հասել էին այնպիսի զարմանալի բարձունքների, որ նրանցիցի յուրաքանչյուրը վստահորեն կարող էր ասել, որ հասել է իմացության գագաթնակետին:

Այնպես պատահեց, որ այս չորսը որոշեցին ճամփորդել և գործածել իրենց իմացությունը, քանի որ ինչպես  ասվում է.

«Արդյո՞ք հիմար չէ նա, ով ունի գիտելիքներ և դրանք չի օգտագործում»:

Նրանք  ճամփա ընկան միասին, սակայն ի սկզբանե գիտեին և  նախապես էլ հայտնի էր, որ ի տարբերություն երեք ընկերների, որոնք հմուտ էին և՛ տեսության, և՛ իրագործման մեջ, չորրորդը գիտելիքներով թույլ էր, բայց ընբռնելու շնորհ ուներ:

Որոշ ժամանակ անց, երբ նրանք ավելի լավ ճանաչեցին  միմյանց, երեք ընկերները զգացին, որ իրենց գործընկերը չունի համապատասխան որակնե,ր և որոշեցին նրան տուն ուղարկել:

Երբ նա հրաժարվեց, ընկերները նրան ասացին.

— Դա հատուկ է այնպիսիններին, ինչպիսին դու ես՝ անտարբեր առավելություններ ունեցող, զարգացած  մարդկանց նկատմամբ և համառելով, որ դու նրանց հետ հավասար ես:

Բայց այնուամենայնիվ, նրանք թույլատրեցին, որ նա հետևի իրենց, թեպետ նրան դուրս մղեցին իրենց շրջապատից։ Ստացվեց այնպես, որ նրանք  ճանապարհին  ոսկորներ և ինչ-որ կենդանու մասեր գտան:

— Ահա,-  ասաց առաջինը,- իմ պատկերացմամբ այս կույտի մեջ  առյուծի կմախք և ոսկորներ են:

— Իսկ ես, — ասաց երկրորդը,- տիրապետում եմ այնպիսի գիտելիքների, որ կարող եմ այս կմախքի միջոցով վերականգնել առյուծի մարմինը:

—Դե, իսկ ես, — ասաց երրորդը, — տիրապետում եմ այնպիսի արվեստի, որ կարող եմ վերադարձնել կյանքը, այնպես, որ ես կարող եմ կենդանանցնել այս մարմինը:

Նրանք որոշեցին այդպես էլ վարվել ոսկորների կույտի հետ՝ կիրառել իրենց գիտելիքները. Չորրորդը, բռնելով նրանց ձեռքերը, ասաց հետևյալ խոսքերը.

—Թեև ես բավարար տաղանդ և ընդունակություն չունեմ, բայց այնուամենայնիվ ինչ-որ բան հասկանում եմ: Սրանք իսկապես առյուծի մնացորդներ են: Նրան կյանքի կվերադարձնենք, և նա մեզ տեղում կսպանի:

Բայց այն երեքը շատ էին ոգևորվել տեղում գործնական աշխատանք կատարելու  հնարավորությունից: Մի քանի րոպե անց նրանց դիմաց կանգնեց մի հսկա, կենդանի ու սոված առյուծ:

Մինչ այն երեքը զբաղված էին իրենց գործողություններով, չորրոդը  բարձրացավ բարձր ծառի վրա:

Այնտեղից նա տեսավ, թե ինչպես առյուծը հոշոտեց իր ուղեկիցներին և սլացավ դեպի անապատ.

Միակ փրկվածը ծառից իջավ և ճիշտ համարեց վերադառնալ տուն:

Իմ միտքը։ Շատ լավ օրինակ է, թե ինչպես խելքը ու իմաստությունը կարող են փրկել քեզ այնտեղ, որտեղ ուժն ու հմտությունը բավարար չեն: Հասկանում եմ, որ երբեմն «թույլ» մարդն ավելի խելացի ու ապահով է գործում:

Միտք և բանականություն

Շահի որդին անասելի հիմար էր: Շահը երկար մտածեց, թե ինչ ուսման տա նրան և որոշեց. թող սովորի ավազի վրա գուշակություններ անել: Ինչքան էլ որ դեմ էին գուշակ գիտնականները, ստիպված եղան հնազանդվել տիրոջ կամքին: Մի քանի տարի անց նրանք շահի որդուն բերեցին պալատ և խոնարհվեցին շահի առաջ:

-Ձեր տղան յուրացրեց մեզ հայտնի բոլոր գաղտնիքները: Ավելին մենք սովորեցնելու ոչինչ չունենք:

Շահը ափի մեջ ամուր սեղմեց նեֆերտիտե մատանին և հարցրեց.

-Ասա, տղաս, ի՞նչ կա իմ ձեռքում:

Պատանին ավազի վրա նկարեց պատկերներ և մտածելով պատասխանեց.

-Ձեռքիդ մեջ ինչ-որ կլոր բան կա՝ մեջտեղը կլոր անցքով: Ըստ երևույթին դա քար է:

Շահը գոհ ասաց.

-Դու բոլոր նշանները ճիշտ ասացիր: Ասա առարկայի ամբողջ անվանումը:

Պատանին մտածեց և ասաց.

-Ջրաղացքար է:

— Որքան էլ դու գիտելիքի ուժով նշաններ գտնես, -բացականչեց շահը,- միևնույն է, դու չունես այնքան խելք հասկանալու համար, որ ջրաղացքարը չի կարող տեղավորվել ձեռքի մեջ:

Իմ միտքը։ Գիտելիքը կարևոր է, բայց առանց խելքի՝ այն անօգուտ է: Հասկանում եմ, որ սովորելն ու գիտելիքը բավարար չեն, պետք է նաև հասկանալ և խելամիտ լինել:

Աղոթք

Հայտնի պատմություն կա սիրահարված գեղջկուհու մասին, ով Փենջաբայից էր: Աղջիկը մի օր մտամոլոր քայլում էր դաշտով, որտեղ կրոնավոր մի մարդ աղոթում էր: Ըստ կրոնի՝ չէր թույլատրվում անցնել այդ վայրով: Երբ գեղջկուհին հետ էր գալիս, կրոնավոր մարդն ասաց նրան.

— Ինչ վատ վարվեցիր, հիմար աղջիկ. մեծ մեղք է անցնել այն վայրով, որտեղ  մարդ աղոթք է հղում առ  Աստծված:

Աղջիկը կանգնեց և շփոթված հարցրեց.

– Ի՞նչ նկատի ունեք աղոթք ասելով:

– Աղո՞թը, – բացականչեց մարդը, – չգիտե՞ս, հիմար աղջիկ, թե ի՞նչ է աղոթքը: Դա զրույց է Աստծո հետ: Աղոթել` նշանակում է մտածել Աստծո մասին, խոսել նրա հետ:

Աղջիկը պատասխանեց.

– Տարօրինակ է: Այդ ինչպե՞ս կարողացաք տեսնել ինձ, եթե մտածում էիք Աստծո մասին, խոսում էիք նրա հետ: Երբ ես անցնում էի դաշտով, ես մտածում էի իմ սիրելիի մասին և խոսում էի նրա հետ: Դրա համար էլ ես ընդհանրապես չեմ նկատել Ձեզ:

Իմ միտքը։ աղոթքը, զրույցը Աստծո հետ, ինձ հիշեցնում է, որ պետք է մտքումս ու սրտումս մտածեմ ճիշտ բաների մասին, և նույնիսկ կեցվածքս ու ուշադրությունս կարդացվում են որպես աղոթք:

Համարձա՛կ եղիր, փորձի´ր

Թագավորն իր հպատակներին Գլխավոր հրապարակ հավաքեց, որպեսզի պարզի, թե նրանցից ով կարող է կառավարական պաշտոն զբաղեցնել:

-Իմ հպատակնե´ր,- նրանց դիմեց թագավորը,- ձեզ համար դժվար առաջադրանք ունեմ: Հուսով եմ, ինչ-որ մեկն այն կլուծի:

Նա նրանց մի հսկայական դռան կողպեքի մոտ առաջնորդեց:

-Սա իմ թագավորությունում եղած ամենամեծ կողպեքն է: Ձեզանից ո՞վ կարող է այն բացել,-հարցրեց թագավորը:

Ոմանք իսկույն հրաժարվեցին: Մյուսները՝ ժողովրդի կողմից իմաստունի հարգանք վայելողները, կարևոր դեմքով երկար կողպեքն ուսումնասիրեցին, ապա խոստովանեցին, որ չգիտեն ինչպես բացել: Դրանից հետո մնացածներն ասացին, որ առաջադրանքն իրենց ուժից վեր է: Միայն մի երիտասարդ մոտեցավ կողպեքին, ուշադիր զննեց այն, այնուհետև փորձեց տեղից շարժել և վերջապես, ցած քաշեց: Ա՜յ քեզ հրաշք, կողպեքը բացվեց: Այն ուղղակի կողպած չէր:
Թագավորը հայտարարեց.
-Դու արքունիքում կարևոր պաշտոն կզբաղեցնես, որովհետև հույսդ դնում ես սեփական ուժերիդ վրա և չես վախենում փորձել:

Իմ միտքը։ սա ցույց է տալիս, որ հաջողությունը գալիս է փորձելու, սխալվելու ու համարձակության միջոցով, ոչ թե սպասելով միայն հեշտությունների:

Ոչ մեծ տարբերություն                                                                                          

Արևելքի տիրակալներից մեկը երազ է տեսնում. իբր թե  մեկը մյուսի հետևից ընկնում են նրա բոլոր ատամները: Նա վախեցած իր մոտ է կանչում պալատական երազահաններին: Նրանք լսում են և ասում.                                           — Տե′ր, երազն այն մասին է զգուշացնում, որ շուտով դու կկորցնես քո բոլոր հարազատներին:
Տիրակալը բարկանում է և հրամայում խեղճին բանտ նետել: Հետո կանչում է ուրիշ երազահանի :Նա լսում է երազը, մի փոքր մտածում և ասում.
— Տե´ր իմ, երազն այն մասին է պատմում, որ դու ավելի երկար կապրես, քան  քո բոլոր հարազատները:
Տիրակալն անասելի ուրախանում է և առատորեն վարձատրում երազահանին՝ լավ կանխատեսման համար: Պալատականները շատ էին զարմացել.
— Չէ՞ որ դու նրան ասացիր նույն բանը ,ինչ որ այն խեղճ նախորդը: Բայց ինչո՞ւ նա խիստ պատժվեց, իսկ դու պարգևատրվեցիր,_ հարցրին նրանք:
Հետևեց պատասխանը.
— Մենք երկուսս էլ միանման մեկնաբանեցինք երազը: Բայց ամեն ինչ կախված  չէ նրանից, թե ինչ կասես, այլ նրանից, թե ինչպես կասես:

Իմ միտքը։ կարևոր է ոչ միայն ինչ ես ասում, այլ ինչպես ես ասում. նույն բանն տարբեր ձևով ներկայացնելը կարող է ամբողջությամբ փոխել արդյունքը: