Թեմատիկ հարցեր, խնդիրներ և առաջադրանքներ՝

Խնդիր 1.  2 Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

50

Խնդիր 2.35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ: 

Փոքր լարումը 7 Օմ ռեզիստորի վրա է, 5 անգամ փոքր է։

Խնդիր 3.

Շղթայի AB տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 10 Օմ է : Որոշել R3 հաղորդչի դիմադրությունը, եթե R1= 2 Օմ’ R2= 5 Օմ: Որքան է հոսանքի ուժը  AB տեղամասում, եթե վոլտաչափի ցուցմունքը 6Վ է:

R₃ = 3Ω, հոսանք I = 0.6,A

Խնդիր 4.Նկարում պատկերված շղթայում ամպերաչփը ցույց է տալիս 1,5 Ա, իսկ վոլտաչափը՝ 12 Վ:  Որոշել R2 հաղորդչի դիմադրությունը, եթե R1= 2 Օմ է:

R₂=6Ω

Խնդիր 5. Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

R​=R₁​+R₂​=6+8=14Ω

Խնդիր 6. Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

R = 16,5Ω

Խնդիր 7.  Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

R_2​=45Ω

Էլեկտրական շղթայի օրինակ՝ որտեղ երևում է զուգահեռ միացման առավելությունը
Տան լամպերը կամ վարդակները. եթե մեկը անջատվում է կամ փչանում, մյուսները շարունակում են աշխատել։ Հաջորդաբար միացման դեպքում մեկի անջատվելը կկտրի ամբողջ շղթան։

Հոսանքի ուժերի կապը զուգահեռ միացված սպառիչներում + փորձ
Զուգահեռ ճյուղերում հոսանքի ուժերը հավելվում են և միասին կազմում են հիմնական (չճյուղավորված) հատվածով անցնող հոսանքը։
Փորձը՝
Միացնում ենք երկու լամպ զուգահեռ։ Ամպերմետրով չափում ենք հոսանքը յուրաքանչյուր լամպի ճյուղում, հետո չափում ենք հոսանքը ընդհանուր հատվածում։ Տեսնում ենք, որ ընդհանուր հատվածի հոսանքը հավասար է երկուսի չափման գումարին։

Ո՞ր մեծությունն է նույնը զուգահեռ միացված սպառիչների համար + փորձ
Զուգահեռ միանալու դեպքում բոլոր սպառիչների վրա լարումը նույնն է։
Փորձը՝
Վոլտմետրով չափում ենք լարումը յուրաքանչյուր լամպի վրա. բոլոր չափումները ստացվում են նույնն, ինչը ապացուցում է, որ լարումը չի փոխվում։

Ինչպես են որոշում զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը (բացատրությամբ)
Քանի որ զուգահեռ ճյուղերով անցնող հոսանքները գումարվում են, իսկ լարումը բոլոր ճյուղերում նույնն է, ապա ամբողջ տեղամասով անցնող ընդհանուր հոսանքը ավելի մեծ է, քան միայն մեկ դիմադրիչ լիներ։
Եվ քանի որ ավելի մեծ հոսանք է անցնում նույն լարման դեպքում, դա նշանակում է՝ ամբողջ տեղամասը «ընդհանուր դիմադրությամբ» ավելի թույլ է դիմադրում, այսինքն՝ նրա դիմադրությունը փոքր է, քան ամենատարբեր անհատական դիմադրությունները։

Ո՞ր տեղամասի դիմադրությունն է ավելի մեծ և ինչու
Առաջին տեղամասը ունի մեկ 5 Օմ դիմադրություն։
Երկրորդ տեղամասում կա 5 Օմ և 10 Օմ դիմադրիչ՝ զուգահեռ միացված։ Զուգահեռ միացման դեպքում ընդհանուր դիմադրությունը միշտ փոքր է, քան ամենափոքր դիմադրիչը։ Այսինքն՝ երկրորդ տեղամասի դիմադրությունը 5 Օմ-ից էլ փոքր է։
Ուստի ավելի մեծ դիմադրությունն ունի առաջին տեղամասը։

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլ. շղթայում:

Փոխակերպում․ էլեկտրական էներգիա → ջերմային, լուսային կամ մեխանիկական էներգիա։

2. Ինչի՞ց է կախված  էլ. շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան:

Կախված է սպառիչի դիմադրությունից, հոսանքի ուժից և աշխատանքի ժամանակից։

3. Ինչպիսի՞ն է հոսանքի ուժը հաջորդաբար միացված սպառիչներում, ինչպես նաև դրանք միացնող հաղորդալարերում:

Հաջորդաբար միացված սպառիչներում հոսանքի ուժը բոլորում նույնն է։

4. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը  հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:

Լարում՝ U=U1​+U2​+U3​+…

5.Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը:

Դիմադրություն՝ R=R1​+R2​+R3​+…

6. Բերել էլ. շղթայի օրինակներ, որտեղ երևում է, սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:

Զուգահեռ միացման առավելություն օրինակ՝ տան լույսերը․ եթե մեկը այրվի, մյուսները աշխատում են։

7. Ի՞նչ առընչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված  սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասերում:

Կապը՝ I= I1​+I2​+I3​+…

8. Իրար միացված բոլոր սպառիչների համար որ էլեկտրական մեծությունն է նույնը:

Զուգահեռ միացման դեպքում բոլոր սարքերում լարումը նույնն է։

9.Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:

Զուգահեռ միացվածների ընդհանուր դիմադրությունը գտնում են հատուկ բանաձևով, որտեղ դիմադրությունները հաշվվում են որպես հակադարձ թվեր։

1. Ինչպե՞ս է կախված էլեկտրական դիմադրությունը հաղորդչի նյութի տեսակից, երկարությունից և լայնական հատույթի մակերեսից: Գրել այդ կախումն արտահայտող բանաձևը;

Դիմադրությունը մեծանում է երկարությամբ, նվազում է հատույթի մակերեսով, կախված է նյութից.
Բանաձևը → R = ρ · l / S

2. Ինչի՞ց է կախված հաղորդչի տեսակարար դիմադրությունը:

Տեսակարար դիմադրությունը կախված է նյութի տեսակից, նրա կառուցվածքից և ջերմաստիճանից։

3. Ի՞նչ միավորներով են արտահայտում տեսակարար դիմադրությունը:

Տեսակարար դիմադրության միավոր՝ Օմ·մետր

4. Ի՞նչ նպատակով են օգտագործում ռեոստատները : Ինչպե՞ս են այն պատկերում էլեկտրական շղթաների սխեմաներում:

Ռեոստատը օգտագործում են հոսանքը կարգավորելու համար։ Սխեմայում պատկերվում է՝ սլայդերով դիմադրություն (դիմադրություն + սլայդող շարժիչ)։

5. Հաստատաուն հոսանքի ուժի ո՞ր արժեքներն են վտանգավոր և որոնք՝ խիստ վտանգավոր մարդու կյանքի համար:

Վտանգավոր՝ 0.03–0.05 A

Խիստ վտանգավոր՝ 0.05 A և ավելի

6. Բուժական ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում հաստատաուն էլ. հոսանքը:

Բուժական նպատակներով հաստատուն հոսանքով անում են՝
էլեկտրոֆորեզ, ցավի նվազեցում, արյան շրջանառության բարելավում։

7. Բուժական ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում հաստատուն էլեկտրական հոսանքը:

Նույնը՝ էլեկտրոֆորեզ, մկանների տոնուսի կարգավորում, բուժական գրգռումներ։

8. Նկարագրեք, թե ինչպես է լիցքավորվում ամպը: Ամպի ո՞ր շերտերն են լիցքավորվում դրականորեն և ո՞ր շերտերը` բացասականորեն:

Ամպը լիցքավորվում է օդի ներսում սառույցի և ջրի մասնիկների հարվածումներով։
Վերին շերտը՝ դրական, ստորին շերտը՝ բացասական։

9. Ինչու՞ է ամպամած եղանակին գետինը լիցքավորվում: Ո՞ր երևույթն է գետնի լիցքավորման պատճառը: Ի՞նչ նշանի լիցք է ձեռք բերում գետինը:

Ամպի բացասական ստորին շերտը ինդուկցիայով լիցքավորում է գետինը։
Գետինը դառնում է դրական լիցքավորված։

10. Նկարագրեք կայծակի առաջացման սկզբնական փուլը: Ինչպե՞ս է գոյանում կայծակի անցուղին: 

Կայծակի սկզբում առաջանում է նախահոսք՝ մթնոլորտում իոնացված նեղ միջանցք։
Այդ միջանցքով հետո անցնում է հիմնական կայծային արտազատումը՝ կայծակը։

§12.Էլեկտրական դիմադրություն: Օհմի օրենքը շղթայի տեղամասի    համար:

1. Ինչպե՞ս են կապված տրված հաղորդչում հոսանքի ուժի և լարման արժեքները:

Հոսանքի ուժը ուղղակի համեմատական է հաղորդչի ծայրերին կիրառված լարմանը. U–ն որքան մեծ է, I–ն նույնպես մեծանում է:

2. Ինչպե՞ս է սահմանվում հաղորդչի էլեկտրական դիմադրությունը:

Հաղորդչի էլեկտրական դիմադրությունը այն ֆիզիկական մեծությունն է, որը ցույց է տալիս՝ ինչքանով է հաղորդիչը խոչընդոտում էլեկտրոնների շարժմանը:

3. Ինչպիսի՞ն է տարբեր հաղորդիչներում հոսանքի ուժի արժեքների և այդ հաղորդիչների դիմադրությունների կապը նույն լարման դեպքում:

Նույն լարման դեպքում այն հաղորդիչում հոսանքի ուժը մեծ է, որի դիմադրությունը փոքր է, և փոքր է այն հաղորդիչում, որի դիմադրությունը մեծ է:

4. Ինչպե՞ս է սահմանվում հաղորդչի էլեկտրական դիմադրության միավորը՝ օհմը: Էլեկտրական դիմադրության ուրիշ ի՞նչ միավորներ գիտեք:

1 օհմ դիմադրություն ունի այն հաղորդիչը, որի ծայրերին 1 վոլտ լարում կիրառելու դեպքում նրա միջով անցնում է 1 ամպեր հոսանք։ Այլ միավորներ՝ կիլոօհմ (kΩ), մեգօհմ (MΩ):

5. Կախված է արդյոք հաղորդչի դիմադրությունը նրա ծայրերին կիրառված լարումից: Իսկ հաղորդչում հոսանքի ուժից: Պատասխանը հիմնավորեք:

Դիմադրությունը չի կախված լարումից և հոսանքի ուժից, քանի որ այն նյութական և կառուցվածքային բնութագիր է, որը կախված է միայն նյութից, ջերմաստիճանից, երկարությունից և հատույթի մակերեսից:

6. Ձևակերպեք Օհմի օրենքը: Օհմի օրենքից որոշեք շղթայի տեղամասում լարումը՝ արտահայտված հոսանքի ուժով և դիմադրությամբ:

Օհմի օրենքը ասում է՝ հաղորդչում հոսանքի ուժը ուղիղ համեմատական է լարմանը և հակադարձ համեմատական է դիմադրությանը. I = U / R.
Լարումը՝ U = I · R:

7. Ի՞նչ տեսք ունի հաղորդչում հոսանքի ուժի կախումը հաղորդչի հայրերին կիրառված լարումից պատկերող գրաֆիկը:

Գրաֆիկը ուղիղ գիծ է, որը անցնում է սկզբնակետով. U–ն մեծացնելու հետ I–ն ուղիղ համեմատականորեն մեծանում է:

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական փակ շղթայում:

Էլեկտրական շղթայում էլեկտրական էներգիան փոխվում է ջերմության, լույսի կամ մեխանիկական էներգիայի։

2.Ի՞նչ է հոսանքի աշխատանքը:

Հոսանքի աշխատանքը էներգիա է, որը կատարվում է լիցքը շարժելու համար։

3.Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն են անվանում էլեկտրական լարում: Գրեք լարումը սահմանող մաթեմատիկական բանաձևը:

Լարումը ցույց է տալիս, թե ինչ աշխատանք է կատարվում մեկ կուլոն լիցքը տեղափոխելու համար՝ U=A/q

4.Ինչպե՞ս է սահմանվում լարման միավորը՝ ոլտը: Լարման ի՞նչ միավորներ են գործածական:

1 վոլտ է, երբ 1 կուլոն լիցքի վրա կատարվում է 1 ջուլ աշխատանք։ Միավորներ՝ մՎ, Վ, կՎ։

5.Ո՞ր էլեկտրական սարքն են անվանում վոլտաչափ:

Վոլտաչափը սարք է, որ չափում է լարումը։

6.Շղթայի տարրերի ո՞ր միացումն են անվանում զուգահեռ: Ինչպե՞ս է վոլտաչափը միացվում շղթայի հետազոտվող տեղամասին:

Զուգահեռ միացում՝ երբ տարրերը միացված են նույն երկու կետերի միջև։ Վոլտաչափը միացնում են զուգահեռ։

7.Ի՞նչ սխալներ կան պատկերված սխեմայում:

Ամպերաչափը սխալ է՝ միացված է զուգահեռ, պետք է շարքով։
Վոլտաչափը սխալ է՝ միացված է շարքով, պետք է զուգահեռ։

Լուծել խնդիրները՝

1.Հաղորդչում հոսանքի ուժը 10 Ա է: Որոշեք 1 ժամում այդ հաղորդչի լայնական հատույթով անցած էլեկտրոնների գումարային զանգվածը: (Հիշեցում՝ e — Մեկ էլեկտրոնի լիցքի մոդուլը՝ e = 1 ,6 * 10^ -19 Կլ: Էլեկտրոնի զանգվածը` m = 9,1* 10^-31 կգ):

I=10A, t=1ժ=3600վրկ

q= I×t =10×3600= 36000Կլ

N= q/e =36000/1.6×10⁻¹⁹=2.25×10²³ էլեկտրոն

m=N×9.1×10⁻³¹=2.05×10⁻⁷ կգ

Պատասխան՝ 2.05×10−⁷ Կգ (կամ մոտ 0.000000205 կգ)

§10. Հոսանքի ուժ։ Ամպերաչափ։ 

Առաջադրվող հարցեր՝ 

1. Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քանակական բնութագիրը:

Որպեսզի կարողանանք չափել և համեմատել հոսանքի չափը։

2. Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շար đúng:

Քաոսայինը անկանոն է, ուղղորդվածը՝ մի ուղղությամբ։

3. Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն:

Երբ հոսանքի ուժը ժամանակի ընթացքում չի փոխվում։

4. Սահմանել հաստատուն հոսանքի ուժը: Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը: Հոսանքի ուժի ի՜նչ մասնային միավորներ գիտեք:

Հոսանքի ուժը՝ I=q/t ցույց է տալիս լիցքի անցումը մեկ վայրկյանում։ Միավոր՝ Ամպեր (A)։ Մասնային՝ մԱ, մկԱ։

5. Ինչպե՞ս որոշել հաղորդչով անցնող լիցքը, եթե հայտնի է հոսանքի ուժը:

q=I×t։

6. Ինչպե՞ս է սահմանվում լիցքի միավորը` կուլոնը:

Երբ 1 Ա հոսանքը անցնում է 1 վրկ ընթացքում՝ 1 Կուլոն։

7. Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ: Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված նրա աշխատանքը:

Սարք է հոսանքի ուժը չափելու համար։ Հիմնված է մագնիսական դաշտի վրա։

8. Ինչո՞վ է պայմանավորված ամպերաչափի սլաքի պտտման անկյունը:

Հոսանքի ուժի մեծությամբ։

9. Ինչպե՞ս են միացնում ամպերաչափը շղթայում: Ինչու՞:

Միացնում են շղթայի մեջ՝ հաջորդաբար, որպեսզի հոսքը անցնի նրա միջով։

10. Սպառիչների ո՞ր միացումն են անվանում հաջորդական: Ինչպե՞ս է ամպերաչափը միացվում այն սպառիչին, որտեղ հարկավոր է չափել հոսանքի ուժը:

Երբ սպառիչները միացված են մեկը մյուսի հետևից։ Ամպերաչափը միացնում են չափվող սպառիչին հաջորդաբար։

11. Ո՞ր գծագիրն են անվանում էլեկտրական շղթայի սխեմա:

Գծագիր, որտեղ ցույց են տրված շղթայի մասերը և կապերը։

12. Ուշադիր նայելով 27-րդ ա նկարին՝ կնկատեք, որ ամպերաչափն ունի հավասա րաչափ սանդղակ, այսինքն՝ սանդղակի բաժանման արժեքներն իրար հավասար են:

Ինչու՞:

Որպեսզի չափումը լինի ճշգրիտ և հեշտ ընթեռնելի։

1.Ո՞ր լիցքակիրներին են անվանում ազատ:
Լիցքակիրներ, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել հաղորդչի ներսում։
ա. Մետաղներում՝ էլեկտրոններ,
բ. Էլեկտրոլիտներում՝ իոններ։

2.Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը:
Լիցքակիրների ուղղորդված շարժումն

3.Ինչպե՞ս է լիցքավորվում Բ էլեկտրացույցը և ինչու՞ հոսանքը կարճատև է:
Բ-ն լիցքավորվում է, երբ էլեկտրոնները անցնում են մետաղալարով, բայց հոսանքը կարճատև է, որովհետև լիցքերը արագ հավասարվում են։

4.Ի՞նչ լիցքակիրների շարժմամբ է պայմանավորված լուսադիոդի լուսարձակումը:
Էլեկտրոնների և փոսիկների (դրական անցքեր) միացմանով։

5.Ինչպե՞ս է ընտրվում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը:
Ընդունված է, որ հոսանքը ուղղված է դրականից դեպի բացասական։

6.Ե՞րբ է հաղորդչով անցնող հոսանքը չընդհատվող:
Երբ կա հոսանքի աղբյուր, որը մշտապես ապահովում է լիցքերի շարժումը։

7.Ի՞նչ է հոսանքի աղբյուրը:
Սարք, որը պահպանում է լիցքերի տարբերությունը՝ ապահովելով հոսքի շարունակականությունը։

8.Ի՞նչ մասերից է կազմված պարզագույն գալվանական տարրը:
Երկու տարբեր մետաղներից (էլեկտրոդներ) և էլեկտրոլիտից։

9.Ի՞նչ մասերից է բաղկացած պարզագույն էլեկտրական շղթան:
Աղբյուր, հաղորդալարեր, սպառիչ և անջատիչ։

10.Նկարագրեք գալվանական տարրի աշխատանքը, երբ միացված է սպառիչ:
Էլեկտրաքիմիական ռեակցիաների արդյունքում առաջանում է լիցքերի հոսք, որը սնուցում է սպառիչը։

11.Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում գալվանական տարրում:
Քիմիական էներգիան փոխակերպվում է էլեկտրական էներգիայի։

12.Ի՞նչ է էլեկտրական կուտակիչը:
Սարք, որը կարող է կուտակել էլեկտրական էներգիա և հետո տալ այն։

13.Գալվանական տարրերի և կուտակիչների ի՞նչ կիրառություններ գիտեք:
Օգտագործվում են հեռախոսներում, մեքենաներում, լապտերներում, համակարգիչներում։

14.Ո՞ր սարքերն են կոչվում հոսանքի ֆիզիկական աղբյուրներ, և օրինակներ:
Սարքեր, որոնք վերածում են տարբեր տեսակի էներգիաներ էլեկտրականի՝ օրինակ՝ գալվանական տարր, կուտակիչ, դինամո, գեներատոր։

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ:

Էլեկտրական հաղորդիչներ են այն նյութերը, որոնք հեշտությամբ անց են կացնում էլեկտրական հոսանքը: Այս նյութերում էլեկտրոնները ազատ շարժվում են, ինչի շնորհիվ էլեկտրական հոսքը կարող է հեշտ անցնել դրանց միջով:

2. Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ:

Մեկուսիչներ են այն նյութերը, որոնք չեն անցկացնում (կամ շատ վատ են անցկացնում) էլեկտրական հոսքը։ Այս նյութերում էլեկտրոնները կապված են ատոմների հետ և չեն կարող ազատ տեղաշարժվել:

3. Բերեք հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ:

Հաղորդիչներ՝

• Պղինձ
• Ալյումին
• Արծաթ
• Ոսկի
• Ջուր (հատկապես աղով կամ լուծված նյութերով)

Մեկուսիչներ՝

• Պլաստմասսա
• Ռետին
• Ափսեային ապակի
• Փայտ (չոր վիճակում)
• Օդ

4. Նկարագրեք փորձ, որտեղ էլեկտրական փոխազդեցությունը հաղորդվում է ոչ օդի միջոցով:

Փորձ՝ հաղորդիչ նյութով փոխազդեցություն.

1. Վերցրեք մետաղյա գնդիկ և լիցքավորեք այն (օրինակ՝ շփելով կտորով):
2. Դրեք մեկուսիչ հիմքի վրա:
3. Գնդիկին մոտեցրեք մետաղյա ձող, որի մի ծայրը միացված է մյուս գնդիկին՝ հաղորդիչ մետաղալարով։
4. Դուք կտեսնեք, որ մյուս գնդիկը նույնպես լիցքավորվում է՝ այսինքն՝ էլեկտրական փոխազդեցությունը փոխանցվել է մետաղալարով, ոչ թե օդով:

5. Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականացված և չէլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունները:

• Էլեկտրականացված մարմնի շուրջ առաջանում է էլեկտրական դաշտ, որը կարող է ազդել այլ մարմինների վրա:
• Չէլեկտրականացված մարմնի շուրջ էլեկտրական դաշտ չկա, հետևաբար այն էլեկտրական ներգործություն չի գործում շրջապատի վրա։

6. Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը:

Էլեկտրական դաշտը կարելի է հայտնաբերել՝ օգտագործելով փոքր լիցքավորված փորձնական մարմին (օրինակ՝ թղթե փոքրիկ կտոր կամ փոքր գնդիկ):

Եթե այդ մարմինը սկսում է շարժվել կամ տատանվել ինչ-որ ուղղությամբ, ապա դա նշան է, որ տվյալ տարածքում կա էլեկտրական դաշտ, որն ազդում է նրա վրա:

Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը՝ ըստ Ռեզերֆորդի:
Ատոմը կազմված է փոքր, դրական լիցքավորված միջուկից և նրա շուրջը պտտվող էլեկտրոններից։

Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները:
Տարբերվում են միջուկում գտնվող պրոտոնների քանակով։

Ո՞րն է տվյալ քիմիական տարրի գլխավոր բնութագիրը։
Պրոտոնների (կամ միջուկային լիցքի) քանակը։

Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում:
Պրոտոններ և նեյտրոններ։

Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը:

• Ջրածին՝ 1 պրոտոն, 1 էլեկտրոն
• Հելիում՝ 2 պրոտոն, 2 նեյտրոն, 2 էլեկտրոն
• Բերիլիում՝ 4 պրոտոն, 5 նեյտրոն, 4 էլեկտրոն

6. Ինչպե՞ս են առաջանում դրական իոնները, բացասական իոնները:

• Դրական՝ երբ ատոմը կորցնում է էլեկտրոն
• Բացասական՝ երբ ատոմը ստանում է էլեկտրոն

Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը:
Ընդհանուր լիցքը չի փոխվում՝ միայն բաշխվում է մարմինների միջև։

Ո՞վ և ե՞րբ է հայտնագործել էլեկտրոնը։
Ջոզեֆ Թոմսոնը, 1897 թվականին։

Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված էլեկտրոնը:
Բացասական լիցքով։

Ատոմի ներսում ինչի՞ շուրջն են պտտվում էլեկտրոնները։
Միջուկի շուրջը։

Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված ատոմի միջուկը։
Դրական լիցքով։

Քիմիական տարբեր տարրերի ատոմներն ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից։
Պրոտոնների քանակով։

Ինչու՞ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի:
Քանի որ դրական և բացասական լիցքերը հավասար են։

Բացատրեք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:
Երբ երկու մարմին շփվում են, էլեկտրոնները անցնում են մեկից մյուսը, առաջացնելով լիցքեր։

Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:
Նույնն է՝ շփման արդյունքում էլեկտրոնների փոխանակությամբ առաջանում են լիցքեր։

Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր:
Քանի որ էլեկտրոնները պարզապես փոխանակվում են, ընդհանուր լիցքը պահպանվում է։