Բնակչության կազմը երկրի կարևոր բնութագրիչներից է։ Այն բնութագրվում է ըստ ազգային, սեռային, տարիքային, սոցիալական, կրոնական և բնակավայրի տեսակների։

Հայաստանի Հանրապետությունը ազգային կազմով համարվում է առավել միատարր երկիր։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով հայերը կազմում են բնակչության 98,1%-ը։

Թվաքանակով երկրորդ ազգը եզդիներն են (մոտ 35,3 հազար), որոնք հիմնականում բնակվում են Արագածոտնի և Արմավիրի մարզերում։ Երրորդը ռուսներն են (մոտ 11,9 հազար), որոնք ապրում են հիմնականում քաղաքներում։

ՀՀ-ում ապրում են նաև ասորիներ, քրդեր, ուկրաինացիներ, վրացիներ և հույներ, որոնց թիվը 3000-ից պակաս է։

ՀՀ Սահմանադրության համաձայն՝ բոլոր քաղաքացիները ունեն հավասար իրավունքներ և պարտականություններ՝ անկախ ազգությունից։

1․ Թվա՛րեք բնակչության կազմի տեսակները։
Ազգային, սեռային, տարիքային, սոցիալական, կրոնական և ըստ բնակավայրերի։

2․ Ի՞նչ է ազգային կազմը, և ի՞նչ է միատար ազգային կազմը։
Ազգային կազմը ցույց է տալիս, թե որ ազգերից է կազմված երկրում ապրող բնակչությունը։
Միատար ազգային կազմ նշանակում է, որ բնակչության մեծ մասը մեկ ազգի ներկայացուցիչ է (օր․՝ ՀՀ-ում՝ հայերը)։

3․ Ի՞նչ ազգային փոքրամասնություններ կան Հայաստանում, և որտե՞ղ են ապրում։
Հայաստանում կան եզդիներ (Արագածոտին, Արմավիր), ռուսներ (քաղաքներ՝ Երևան, Գյումրի, Վանաձոր), ասորիներ (Վերին Դվին, Դիմիտրով), քրդեր, ուկրաինացիներ, վրացիներ, հույներ (Ալավերդի, Ախթալա, Շամլուղ)։

4․ Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը ըստ տարիքի։
Երիտասարդ տարիքներում տղաները մի փոքր շատ են, իսկ տարեց տարիքներում կանայք են ավելի շատ։ Տարիքի հետ կանանց բաժինը մեծանում է։

5․ ՀՀ բնակչության կազմում ինչպիսի՞ տարիքային խմբեր են առանձնացվում։
Երեխաներ (0–14 տ.), աշխատունակ տարիքային խումբ (15–64 տ.), տարեցներ (65 և բարձր)։

6․ Բնակչության կազմը ըստ բնակավայրերի քանի՞ տիպ է։
Երկու տիպ՝ քաղաքային և գյուղական։

7․ Ինչպիսի՞ն է ՀՀ-ում ուրբանիզացման մակարդակը։
ՀՀ-ում ուրբանիզացման մակարդակը բարձր է․ բնակչության մեծ մասը ապրում է քաղաքներում։

8․ Ինչ է աշխատանքային ռեսուրսը։
Աշխատանքային ռեսուրսը աշխատունակ տարիքի և աշխատելու ունակ բնակչությունն է։

9․ Այս ռեսուրսի քանակը ինչո՞վ է պայմանավորված։
Պայմանավորված է բնակչության ընդհանուր թվով, տարիքային կազմով, ծնելիությամբ, մահացությամբ և արտագաղթով։

10․ Ինչ են նշանակում աշխատանքային ռեսուրսների քանակական և որակական ցուցանիշները։
Քանակական ցուցանիշը ցույց է տալիս աշխատողների թիվը,
որակական ցուցանիշը՝ նրանց կրթությունը, մասնագիտական պատրաստվածությունը և առողջական վիճակը։

Թեմա՝ Բազմանդամի կատարյալ տեսքը։

Մենք կարողանում ենք հաշվել երկու բազմանդամների գումարը, տարբերությունն ու արտադրյալը։
Օրինակ 1 Հաշվենք x ³ + 6x − 7 և x ³ − x² + 7 բազմանդամների ա) գումարը, բ) տարբերությունը, գ) արտադրյալը։
Լուծում:
ա) x ³ + 6x − 7 + (x ³ − x² + 7) = x ³ + 6x − 7 + x³ − x² + 7 = 2x³ − x² + 6x:
բ) x ³ + 6x − 7 − (x ³ − x² + 7) = x ³ + 6x − 7 − x³ + x ² − 7 = x² + 6x − 14:
գ) (x ³ + 6x − 7) ⋅ (x ³ − x² + 7) = x ⁶ − x⁵ + 7x³ + 6 x ⁴ − 6x³ + 42x − 7x³ + 7x² − 49 =
x ⁶ − x⁵ + 6 x ⁴ − 6x³ + 7x² + 42x − 49:
Հիմա կուսումնասիրենք մեկ փոփոխականով բազմանդամների բաժանումը։ Սովորաբար այդ փոփոխականը կլինի x-ը։ Բազմանդամի գումարելի հանդիսացող միանդամներն անվանենք բազմանդամի անդամներ։ Օրինակ՝ 2x⁵ − 4x² + 7 բազմանդամն ունի երեք անդամ ՝ 2x⁵, −4x² և 7։ Նկատենք, որ երկրորդ անդամը ոչ թե 4x² է, այլ −4x², քանի որ 2x ⁵ − 4x² +7 = 2x⁵+(−4x²) + 7:
Օգտագործման համար նպատակահարմար է օգտվել բազմանդամի կատարյալ տեսքից։ Դրա համար պետք է հաջորդաբար կատարենք հետևյալ գործողությունները.
• բազմանդամի բոլոր անդամները (միանդամները) գրենք կատարյալ տեսքով,
• նման միանդամները միավորենք (խմբավորենք),
• միանդամները վերադասավորենք ըստ կարգի նվազման։
Օրինակ 2
Գրենք ա) 4x² − 3x⁷ + 5, բ) x ³ − 2x ⋅ x ⁴ + 6 x ⁵ + 5 + x ⋅ x ² բազմանդամի կատարյալ տեսքը։
Լուծում ա) 4x² − 3x⁷ + 5 բազմանդամի բոլոր անդամները գրված են կատարյալ տեսքով, և
իրար նման միանդամներ չկան։ Մնում է անդամները դասավորել ըստ կարգի նվազման.
4x² − 3x⁷ + 5 = −3x⁷ + 4x² + 5 :
բ) x ³ − 2x ⋅ x ⁴ + 6 x ⁵ + 5 + x ⋅ x ² =x ³ − 2x⁵ + 6 x ⁵ + 5 + x ³ =2 x ³ + 4x⁵ + 5 =4x⁵ + 2 x ³ + 5:
Մեկ փոփոխականով կատարյալ տեսքով բազմանդամի ընդհանուր տեսքն է՝a _n  x ⁿ + a _n−1 x ⁿ⁻¹ + …+ a ₀, (1) որտեղ a n ≠ 0: n-ը անվանում ենք բազմանդամի կարգ (աստիճան): a _n x ⁿ միանդամն անվանում ենք բազմանդամի ավագ անդամ, a _n-ը՝ ավագ անդամի գործակից, իսկ a₀-ն՝ ազատ անդամ։ Նկատենք, որ a _n−1, …., a₁, a₀ գործակիցներից որոշները կարող են 0 լինել։
Օրինակ 3 ա) −2x⁴ − 5x³ − 1 բազմանդամի ավագ անդամն է −2x⁴, ավագ անդամի գործակիցը՝ −2, իսկ ազատ անդամը՝ −1:
բ) x ⁷ + 2x բազմանդամի ավագ անդամն է  x ⁷,ավագ անդամի գործակիցը՝ 1,իսկ ազատ անդամը՝ 0:

Առաջադրանքներ։

1․ Գրել բազմանդամի կատարյալ տեսքը․

ա) 3 x⁷ − xx + x ⋅ 6, բ) 4a ⋅ 4a² + 5aa, գ) 3 x² + 5 xx²-2×3+7, դ) 5 x³ x − x³ + 9x − 7x ⋅ 2x² ե) y − 2y² + 3y ⋅ 

ա) 3x⁷−x²+6x
բ) 16a³+5a²
գ) 3x³+3x²+7
դ) 5x⁴−15x³+9x
ե) −2y²+4y

2. Բազմանդամը բերեl կատարյալ տեսքի և որոշե՛ք կարգը, ավագ անդամն ու ազատ անդամը․
ա) 3x⁵ − 5x³ − 2x⁵ + 3 x² − x⁵ + 2, բ) x⁸ − 15x⁶ + 2 x³ + 3 x³ ⋅ 5 x³ + 2,
գ) 9x⁵ + 5x − 3  x² + 12x, դ) 8x⁶ — 8x+ 5x² − 3  x² + 9x:

3․ Գրել P(x) − Q(x) բազմանդամի կատարյալ տեսքն ու որոշել վերջինիս կարգը.
ա) P(x) = x ³ − 3, Q(x) = 3 x ² + 8x − 11, բ) P(x) = 2x ⁵ − 14x² + 1, Q(x) = 2 x ⁵ + 10x + 6,
գ) P(x) = 15x, Q(x) = 13x³, դ) P(x) =2 x ⁶ − x⁴ + 6x, Q(x) = x ⁶ − x⁴ + 6x,
ե) P(x) = x ¹⁴ + x ⁷ − 19, Q(x) = x ¹⁴ + x + 4,

4․ Գրել այն
ա) 1-ին կարգի բազմանդամը, որի ավագ անդամի գործակիցը 1 է, իսկ ազատ անդամը՝ −6,
բ) 1-ին կարգի բազմանդամը, որի ավագ անդամի գործակիցը −1 է, իսկ ազատ անդամը՝ 13,
գ) բազմանդամը, որի անդամներն են 40, x¹⁷ և −6x⁵ միանդամները,
դ) բազմանդամը, որի անդամներն են 4x^2, 3 , −15x և x ⁴ միանդամները,
ե) 4-րդ կարգի բազմանդամը, որը կազմված է երկու անդամից, ավագ անդամի գործակիցը 3 է,
իսկ ազատ անդամը՝ 18,
զ) 7-րդ կարգի բազմանդամը, որը կազմված է երկու անդամից, որոնցից մեկը 3x-ն է, իսկ ավագ
անդամի գործակիցը −2 է,
է) 2-րդ կարգի բազմանդամը, որի անդամներից են 12x²և −4 միանդամները, իսկ գործակիցների
գումարը 5 է,
ը) 3-րդ կարգի բազմանդամը, որի անդամներից են −11x, 19×3 և 7 միանդամները, իսկ գործակիցների գումարը 12

5․ Հաշվել միանդամի ու բազմանդամի արտադրյալը.
ա) x²(2x − 1), բ) x²(x³ + x² + 6), գ) 6x(10x⁵ + x + 1), դ) 2 x³( x² + 3x − 5),ե) −10x(3 x⁶ + x), զ) 5x(x⁸ − 25 )։

Урок 1

А.П. Чехов, “Толстый и тонкий” прочитать, в блоге письменно ответить на вопросы:

1.Как начинает вести себя Порфирий после того, как узнал, что его друг детства дослужился до более высоко чина?

Порфирий бледнеет, его лицо искривляется широчайшей улыбкой;

Он начинает говорить с ним почтительно, с чрезмерным уважением и смирением, называя его «ваше превосходительство» и смущённо хихикая.

2.Какие человеческие пороки Чехов высмеивает в произведении «Толстый и тонкий»?

Чехов высмеивает лицемерие, угодничество, поклонение чинам и страх перед авторитетом.

Урок 2

1.В чём заключается сила доброты? Приведи конкретные примеры

она объединяет людей, поддерживает в трудные моменты и вдохновляет на хорошие поступки.

Примеры: помочь пожилому перейти дорогу, Уступить Место Пожилому человеку, утешить друга, помочь однокласснику с уроками.

2.Дома: написать эссе на данную тему.

Доброта это качество, которое делает людей ближе и мир вокруг теплее. Она проявляется в простых поступках: помочь другу, поддержать в трудную минуту или просто улыбнуться. Каждый акт доброты вдохновляет других и создаёт атмосферу заботы и уважения. Поэтому важно быть добрыми каждый день ведь даже маленькая доброта способна изменить чей-то день и сделать мир лучше.

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլ. շղթայում:

Փոխակերպում․ էլեկտրական էներգիա → ջերմային, լուսային կամ մեխանիկական էներգիա։

2. Ինչի՞ց է կախված  էլ. շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան:

Կախված է սպառիչի դիմադրությունից, հոսանքի ուժից և աշխատանքի ժամանակից։

3. Ինչպիսի՞ն է հոսանքի ուժը հաջորդաբար միացված սպառիչներում, ինչպես նաև դրանք միացնող հաղորդալարերում:

Հաջորդաբար միացված սպառիչներում հոսանքի ուժը բոլորում նույնն է։

4. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը  հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:

Լարում՝ U=U1​+U2​+U3​+…

5.Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը:

Դիմադրություն՝ R=R1​+R2​+R3​+…

6. Բերել էլ. շղթայի օրինակներ, որտեղ երևում է, սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:

Զուգահեռ միացման առավելություն օրինակ՝ տան լույսերը․ եթե մեկը այրվի, մյուսները աշխատում են։

7. Ի՞նչ առընչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված  սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասերում:

Կապը՝ I= I1​+I2​+I3​+…

8. Իրար միացված բոլոր սպառիչների համար որ էլեկտրական մեծությունն է նույնը:

Զուգահեռ միացման դեպքում բոլոր սարքերում լարումը նույնն է։

9.Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:

Զուգահեռ միացվածների ընդհանուր դիմադրությունը գտնում են հատուկ բանաձևով, որտեղ դիմադրությունները հաշվվում են որպես հակադարձ թվեր։

1․ Քառակուսիներից մեկի անկյունագիծը 4 անգամ մեծ է մյուսի անկյունագծից։ Գտնել երկրորդ քառակուսու կողմը, եթե առաջին քառակուսու պարագիծը 100 սմ ՝ ։

6.25 սմ

2․ 60 սմ պարագծով ABCD ուղղանկյունը նման է A₁B₁C₁D₁ ուղղանկյանը, որի կից կողմերի երկարություններն են 4 սմ և 8 սմ։ Գտնել ուղղանկյան կողմերը:

10 սմ և 20 սմ

3․ A անկյան կողմերը հատվում են BC և DE զուգահեռ ուղիղներով, ընդ որում ՝ B և D կետերը գտնվում են անկյան կողմերից մեկի, իսկ C և E կետերը ՝ մյուսի վրա։ Գտնել

ա) AC-ն, եթե CE=10 սմ, AD= 22 սմ, BD=8 սմ, 3.64 սմ

բ) BD-ն և DE-ն, եթե AB=10 սմ, AC= 8 սմ,BC=4 սմ, CE=4 սմ: BD = 5 սմ,
DE = 7.5 սմ.

4․ ABCD սեղանի AB և CD սրունքները շարունակված են մինչև M կետը հատվելը։ Գտնել CM հատվածը, եթե AB=1 մ, CD=15 դմ, BM= 8 դմ։

CM = 12 դմ

5․ Սեղանի հիմքերն են 1,8 մ և 1,2 մ, իսկ սրունքներն, որոնց երկարություններն են 1,5 մ և 1,2 մ, շարունակված են մինչև հատվելը։ Գտնել, թե որքան է շարունակված սրունքներից յուրաքանչյուրը։

0.75 մ

0.6 մ

1. Ո՞րն է ցանկացած թթվի կազմի պարտադիր տարրը։ Գրե՛ք դրա քիմիական նշանը։

Ջրածին (H)

2. Ո՞րն է բոլոր հիդրօքսիդների (հիմքերի) բանաձևի պարտադիր մասը։

OH խումբը (հիդրօքսիդային խումբ)

3. Ի՞նչպես ենք դասակարգում թթուները ըստ թթվածնի պարունակության։ Բերե՛ք մեկական օրինակ։

Թթվածին պարունակող թթուներ → օրինակ H₂SO₄

Թթվածին չպարունակող թթուներ → օրինակ HCl

4. Ինչպե՞ս է կոչվում այն հիդրօքսիդը, որը լուծվում է ջրում։

Ալկալի

5. Ի՞նչ գույն է ստանում լակմուսի թուղթը, երբ այն ընկղմում են թթվի լուծույթի մեջ։

Կարմիր

6. Թվարկե՛ք ալկալիներին բնորոշ մեկ ֆիզիկական հատկություն։

Լավ լուծվում են ջրում։

7. Ինչպե՞ս է կոչվում այն նյութերը, որոնք փոխում են իրենց գույնը՝ կախված լուծույթի թթվային կամ հիմնային լինելուց:

Նյութեր, որոնք փոխում են իրենց գույնը՝ կախված լուծույթի թթվայնությունից կամ հիմնայնությունից։

8. Ի՞նչ նյութեր են  առաջանում թթվի և հիմքի փոխազդեցությունից։

Աղ + ջուր

9. Ինչպե՞ս է կոչվում թթվի և հիմքի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունը։

Նեյտրալիզացում

10. Թթունները փոխազդու՞մ են մետաղների հետ։ Եթե այո, ի՞նչ նյութեր են առաջանում այդ դեպքում։

Այո։ Ստացվում է՝
աղ + ջրածին (H₂)

11.Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի հիմքերի հետ, երբ դրանք տաքացնում են (ջերմային քայքայում)։ Ի՞նչ նյութեր են առաջանում:

Ստացվում է՝ օքսիդ + ջուր
(օր․ Cu(OH)₂ → CuO + H₂O)

12. Հնարավո՞ր է արդյոք ստանալ լուծելի հիմք (ալկալի) մետաղի և ջրի փոխազդեցությունից։

Այո։ Ստացվում է լուծելի հիմք (օր․ NaOH, KOH)։

1․ CD-ն ABC եռանկյան կիսորդն է: Գտնել այդ եռանկյան BC կողմը, եթե BD = 20 սմ, AD = 15 սմ, AC = 21 սմ:

BC=28սմ

2․ AD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։Գտնել BD-ն և DC-ն, եթե AB=14 սմ, BC=20 սմ, AC=21 սմ։

BD = 8 սմ DC = 12 սմ

3․ BD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։ Գտնել ABC եռանկյան պարագիծը, եթե BC=9 սմ, AD=7,5 սմ, DC=4,5 սմ։

ABC=36սմ

4. ABC եռանկյան AD կիսորդը BC կողմը տրոհում է CD և BD հատվածների, որոնք համապատասխանաբար հավասար են 4,5 սմ ր13,5 սմ։ Գտնել AB-ն և AC-ն, եթե ABC եռանկյան պարագիծը 42 սմ է։

AB = 18 սմ AC = 6 սմ

5․ D կետը գտնվում է ABC եռանկյան BC կողմի վրա ։ Պարզել, թե AD հատվածը կիսու՞մ է, արդյոք, A անկյունը, եթե ա)AB=12սմ, AC=15 սմ, BD= 8 սմ, DC=10 սմ, բ) AB=12մ, AC= 56 մ, BD:DC=14։3:

ա) Այո
բ) Ոչ

Նոյեմբերի 28-դեկտեմբերի 3-ը, առաջադրանք 9-րդ դաս.

Պատմական Էսսե

Նոյեմբերի 17-25-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Պատմություն Զանգեզուրի պատմությունը 18-րդ դարում Գարեգին Նժդեհի գործունեությունը Զանգեզուրում

Նոյեմբերի 3-10-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Առաջադրանք 1

Գլուխ 2.8-Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ/ էջ 59-63, պատմել/

Գրավոր պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

Առաջին աշխարհամարտ – 1914–1918 թթ. համաշխարհային պատերազմ, որի հետևանքով ձևավորվեց Առաջին Հանրապետության նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ և սահմաններ:

«Չեզոք գոտի» – տարածք, որտեղ կողմերը չեն իրականացրել ռազմական գործողություններ՝ ռազմական բախումները կրճատելու նպատակով:

Կովկասյան թաթարներ – Կովկասում բնակվող թաթար (այժմ ադրբեջանցի) ժողովուրդ, մասնակցել է հայ-ադրբեջանական բախումներին:

Ս. Շահումյան – Կովկասյան տարածաշրջանի քաղաքական գործիչ, ակտիվ մասնակցել է մարտերին և հայ-թուրքական կոնֆլիկտների համակարգմանը:

Հ. Բագրատունի – Հայ զորավար, մասնակցել է ազգային ազատագրական շարժումներին:

Սեբաստացի Մուրադ – Հայ ազգային գործիչ, մասնակցել է ռազմական և քաղաքական պայքարին:

Խ. Բեկ-Սուլթանով – թուրքական կամ ադրբեջանական զորքերի հրամանատար, պատերազմի գլխավոր դեմքերից մեկը:

Ա. Շահմազան – Հայ կամավորական, մասնակցել է Ղարաբաղի և Զանգեզուրի պաշտպանությանը:

Դրո (Դ. Կանայան) – Հայ ազգային հերոս, մասնակցել է Ղարաբաղի, Զանգեզուրի և Հայաստանի այլ ռազմավարական շրջանների պաշտպանությանը:

Գ. Նժդեհ – Հայ ռազմիկ և քաղաքական գործիչ, ղեկավարել է ռազմական պայքարը և ազգային գաղափարախոսությունը:

Պ. Տեր-Դավթյան – Հայ քաղաքական գործիչ, ներգրավված արտաքին ու ներքին քաղաքականության կազմակերպման մեջ:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Բնութագրի՛ր ՀՀ հարաբերությունները հարևան Իրանի, Վրաստանի և
Ադրբեջանի հետ: Ներկայացրո՛ւ հայերի պայքարը Ղարաբաղում և Զանգեզուրում:

ՀՀ հարաբերությունները հարևանների հետ՝ Իրան, Վրաստան, Ադրբեջան, խիստ լարված էին՝ սահմանի, համայնքային ու բնակչության բաժանման հարցերով: Ղարաբաղում և Զանգեզուրում հայերը պայքարեցին տեղական ինքնապաշտպանության համար:

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ արմատներ ունեին հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական վեճերը:

Հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական վեճերը պատմական, բնակչական և տնտեսական արմատներ ունեին. նախկին թյուրք-պարսկական պատերազմների և տարբեր շրջաններում բնակչության խառնվածության հետևանքով առաջացած հակասություններ:

գ. Վերլուծի՛ր։ Հնարավո՞ր էր արդյոք խուսափել
Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից և ի՞նչ գնով

Խուսափել բախումներից դժվար էր, քանի որ տարածքային, ազգային և ռազմական շահերը բախվում էին՝ ի վնաս այնպիսի փոխզիջումների, որոնք կարող էին ապահովել խաղաղություն:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցան այս
փուլի հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները բոլշևիկյան իշխանության և դրան հաջորդող տարիներին: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Բաքվի պայքարը Հայաստանի Հանրապետության համար:

Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները ազդեցին բոլշևիկյան իշխանության ձևավորմանը և հետագա տարիների բախումներին. Բաքվի պայքարը կարևոր էր, քանի որ դա վերահսկողության ու անվտանգության առումով նշանակություն ուներ:

2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Մեծ Բրիտանիայի տարբերակված մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Ադրբեջանում բոլշևիկ­յան իշխանության հաստատումը տարածքային
խնդիրների վրա:

Մեծ Բրիտանիայի մոտեցումը տարբերակված էր Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում՝ ռազմավարական և դիվանագիտական հետաքրքրությունների պատճառով; բոլշևիկների հաստատումը Ադրբեջանում վերաձևեց տարածքային խնդիրները:

3. Գնահատի՛ր։ Հիմնավորի՛ր, թե ինչու էին Հայաստանի տարածքային ակնկալիքները արդարացի. պատմություն, ժողովրդագրություն:

Հայաստանի տարածքային ակնկալիքները արդարացի էին պատմությամբ, ժողովրդագրությամբ և ազգային ինքնորոշմամբ հիմնավորված:

Առաջադրանք 2

Հայաստանը Խորհրդային Ռուսաստանի և Մուստաֆա Քեմալի կառավարությունների թիրախում. ՀՀ անկումը/ էջ 66-70 պատմել/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

Բ. Լեգրան – Անտանտի դիվանագետ, ներգրավված հայ-թուրքական բանակցություններում:

Պ. Մդիվանի – Արտաքին քաղաքական գործիչ, մասնակցել է բանակցությունների և Հայաստանի շահերի պաշտպանությանը:

Հ. Օհանջանյան – ՀՀ դիվանագետ, զբաղվել է արտաքին քաղաքականության ձևավորմամբ և միջազգային ճանաչման հարցերով:

Ռ. Տեր-Մինասյան – Հայ քաղաքական գործիչ, մասնակցել է արտաքին քաղաքական գործընթացներին:

Ս. Կասյան – Դիվանագետ, ներգրավված հայ-թուրքական և միջազգային հարաբերություններում:

Հայաստանի հեղափոխական կոմիտե – Բոլշևիկյան կառույց, որը ներգրավված էր Հայաստանի տարածքների քաղաքական վերահսկողության մեջ:

ՀՅԴ բյուրո – Հայ հեղափոխական դաշնակցության ղեկավար մարմին, համակարգում էր ռազմական ու քաղաքական գործողությունները:

Դրո (Դ. Կանայան) – Հայ ազգային հերոս, պաշտպանել է Հայաստանի սահմանները, մասնակից թուրք-հայկական պատերազմին:

Հ. Տերտերյան – Հայ ռազմական գործիչ, մասնակցել է ռազմավարական պաշտպանությանը և կազմակերպման գործընթացներին:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

ա. Նկարագրի՛ր բոլշևիկների ու քեմալականների մերձեցման
գործընթացը: Ինչպե՞ս հասունացավ թուրք-հայկական պատերազմը և ինչպե՞ս ընթացան ռազմական գործողությունները:

Բոլշևիկների և քեմալականների մերձեցումը հանգեցրեց թուրք-հայկական պատերազմի. ռազմական գործողությունները ներառում էին մարտեր Նախիջևանում, Արևմտյան Հայաստանը, Արարատյան դաշտավայր:

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ դիրքորոշում ունեին Անտանտի տերությունները պատերազմի ընթացքում, և արդյոք նրանցից
որևէ մեկն աջակցել է Հայաստանին: Ինչու՞ հայկական բանակը պարտություն կրեց և ովքե՞ր են պատասխանատու այդ
պարտության համար:

Անտանտի տերությունները չաջակցեցին Հայաստանին կոնկրետ ռազմական միջոցներով; հայկական բանակը պարտվեց ծանր ռազմական, կազմակերպչական ու դիվանագիտական խնդիրների պատճառով, պատասխանատու էր կառավարությունը, դիվանագետները և արտաքին դաշնակիցների բացակայությունը:

գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ շահեր ու նպատակներ էին միավորում բոլշևիկներին ու քեմալականներին:

Բոլշևիկներն ու քեմալականները միավորվել էին տարածքային և ռազմավարական շահերով՝ Թուրքիային և Ռուսիային սահմանի վերահսկողություն ապահովելու նպատակով:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ բոլշևիկաքեմալական համագործակցությունը Հայաստանի անկման
ու Սևրի պայմանագրի չիրագործման վրա:

Բոլշևիկ-քեմալական համագործակցությունը հանգեցրեց Հայաստանի անկման և Սևրի պայմանագրի չիրագործմանը:

2. Գնահատի՛ր: Վերլուծի՛ր և գնահատակա՛ն
տուր, թե ինչ դեր խաղացին հայերի կրած
պարտությունը և Խորհրդային Ռուսաստանի երկդիմի դիվանագիտությունը Հայաստանի Հանրապետության անկման գործում:

Հայերի պարտությունը և Խորհրդային Ռուսաստանի երկդիմի դիվանագիտությունը ապահովեցին Հայաստանի անկախության կորուստը, դիվանագիտական անորոշությունը և տարածքային հանցանքների վերարտադրությունը:

1․ O-ն ABC եռանկյան միջնագծերի հատման կետն է: Գտնել AO հատվածի երկարությունը, եթե AK միջնագիծը 18 դմ է:

AO=12դմ

2. O-ն ABC եռանկյան միջնագծերի հատման կետն է: Գտնել AK միջնագծի երկարությունը, եթե OK-ն 5 սմ է:

AK=15սմ

3․ Տարված է C ուղիղ անկյունով ABC եռանկյան CH բարձրությունը: Գտնել AB ներքնաձիգը, եթե AC = 6 սմ, AH = 3 սմ:

AB=12սմ

4․ Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին տարված բարձրությունը այն բաժանում է 4 սմ և 5 սմ երկարությամբ հատվածների: Գտնել եռանկյան էջերը:

AC=6սմ

5․ Տարված է C ուղիղ անկյունով ABC եռանկյան CH բարձրությունը: Գտնել AB ներքնաձիգը, եթե AH:HB=4:5, AC = 6 դմ:

AB=9դմ

6․ Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին տարված բարձրությունն այն բաժանում է 9 սմ և 16 սմ երկարությամբ հատվածների: Գտնել այդ եռանկյան պարագիծը:

P=60սմ